I FZ 230/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki, po rozpoznaniu w dniu 26 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt III SPP/Wa 258/23, o odrzuceniu zażalenia B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2024 r. o odrzucenia zażalenia B. sp. z o.o. z siedzibą w W. w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w W. z dnia 12 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2018 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt III SPP/Wa 258/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie z dnia 28 marca 2024 r. wniesione przez B. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2024 r. o odrzuceniu zażalenia od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2023 r. Z kolei tym ostatnim orzeczeniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił sprzeciw Skarżącej od postanowienia referendarskiego z dnia 12 października 2023 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia z dnia 4 czerwca 2024 r. wynika, że: - w wykonaniu zarządzenia (Przewodniczącej Wydziału III z dnia 4 kwietnia 2024 r. uzup. NSA) wezwano Skarżącą do usunięcia braku formalnego zażalenia z dnia 28 marca 2024 r. w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia zażalenia, poprzez własnoręczne podpisanie nadesłanego zażalenia lub nadesłanie własnoręcznie podpisanego jego egzemplarza, bądź też nadesłanie egzemplarza zażalenia w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Skarżącą poinformowano także, że pismo wnoszone do sądu administracyjnego w formie dokumentu elektronicznego musi zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym; - wezwanie to doręczono Skarżącej w dniu 20 kwietnia 2024 r., za pośrednictwem platformy ePUAP na adres wskazany przez nią w zażaleniu; - w zakreślonym terminie Skarżąca nie wykonała wezwania Sądu; - wobec nie uzupełnienia braku formalnego zażalenia podlegało ono odrzuceniu na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). 2. W zażaleniu na postanowienie z dnia 4 czerwca 2024 r. Skarżąca sformułowała zarzuty naruszenia: "1) art. 6 P.p.s.a. poprzez niewskazanie przez Sąd, na jakiej podstawie prawnej przysługuje Stronie zażalenie na postanowienie z dnia 4 czerwca 2024 r. a tym samym mogło dojść do wskazania jej błędnej podstawy przez Stronę; 2) art. 49 § 1 i § 4 w zw. z art. 65 § 1 i art. 74a P.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że: - doszło do poprawnego doręczenia reprezentantowi Strony treści wezwania z dnia 5 czerwca 2024 r. na podstawie zarządzenia Przewodniczącego podpisanego z imienia, nazwiska i stanowiska przez osobę uprawnioną w imieniu Sądu pierwszej instancji; - wezwanie z dnia 5 czerwca 2024 r. w zakresie braków formalnych skierowane do Strony nie zostało sporządzone przez asesora lub sędziego; - wezwanie z dnia 5 czerwca 2024 r. było wiążące dla Strony mimo braków formalnych i braku stosownej jednoznacznej podstawy prawnej wskazanej w P.p.s.a.; - doszło do doręczenia treści zarządzenia, na podstawie którego sporządzono wezwanie Sądu wzywającego do usunięcia braków formalnych wniosku do reprezentanta Strony; - przekazywanie treści zarządzenia lub postanowienia przez Sąd pierwszej instancji w postaci tekstu wpisanego do formularza pisma ogólnego w systemie ePUAP lub osobnego pisma bez dołączania treści odpisów tych zarządzeń lub postanowień; - przekazanie pism sądowych w formie substytutu treści zarządzenia przez pracownika sądu; - opierając działania w sposób zorganizowany na pozaprawnych normach i orzecznictwie o charakterze prawotwórczym stojących w sprzeczności z zasadami przeprowadzenia prawnej wykładni przepisu demokratycznego państwa prawa, zasadami Konstytucji RP i Karty Praw Podstawowych UE; 3) art. 10 pkt 1 zarządzenia nr 14 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych w postaci: - przekazywania treści zarządzenia lub postanowienia przewodniczącego wydziału w postaci tekstu wpisanego do formularza pisma ogólnego w systemie ePUAP bez dołączania treści odpisów tych zarządzeń lub postanowień; - przekazanie pism sądowych w sposób anonimowy bez wskazania imienia i nazwiska wraz z pełnionym stanowiskiem; - wysyłanie pism sądowych za pośrednictwem systemu ePUAP i nie podpisanie ich imiennym podpisem kwalifikowanym, lecz podpisem kwalifikowanym przypisanym do instytucji, tym samym uniemożliwiając identyfikację osoby podpisującej; 4) art. 75 w zw. z art. 74a § 10 P.p.s.a. w zakresie zastąpienia przekazania treści odpisu wezwania i zarządzenia z dnia 9 lutego 2024 r. do treści wpisanej do formularza pisma ogólnego systemu ePUAP bez podpisania z imienia i nazwiska oraz nie wskazania stanowiska służbowego dla sporządzającego pismo w systemie ePUAP; 5) art. 74a § 12 P.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie kwalifikowanej pieczęci elektronicznej w pismach o charakterze władczym wobec Strony z cechami oświadczenia woli zamiast kwalifikowanego podpisu elektronicznego; 6) art. 46 § 2a i 2b w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez niezasadne uznanie przez Sąd, że Strona wysyłając za pośrednictwem systemu ePUAP, jednocześnie nie podpisała załączników podpisem zaufanym, mimo że fakt ten jest potwierdzony w systemie ePUAP i plik xlm znajdującym się w systemie; 7) art. 46 § 2a i 2b w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez wywodzenie nieuprawnionej normy prawnej nie wynikającej z przepisów prawa, że wniosek i załączniki do niej muszą być podpisane z osobna, co by oznaczało wygenerowanie dwóch niezależnych plików .xml potwierdzających podpisy; 8) błędne zastosowanie w sprawie treści uchwały z 6 grudnia 2021 r. I FPS 2/21 odnoszącej się jednak, przede wszystkim, do skargi a nie do czynności w zakresie udzielenia prawa pomocy; 9) podpisywanie pism urzędowych (sądowych) przekazowych za pośrednictwem systemu ePUAP kwalifikowaną pieczęcią zamiast podpisem kwalifikowanym imiennym urzędnika sądu." W oparciu o zarzuty Skarżąca wniosła o: "- uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, w wyniku przekazania pisma z dnia 4 czerwca 2024 r. sądowego za pośrednictwem sytemu ePUAP: skierowanie pisma do Strony przez pracownika sądu nieupoważnionego do tego typu czynności; - uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości, a tym samym uznanie, że doszło do podpisania przekazanego skargi za pośrednictwem systemu ePUAP; - stosowne pouczenia na podstawie art. 6 P.p.s.a. i jednocześnie wypowiedzenie się do każdego przywołanego zarzutu z osobna poprzez wskazanie podstawy prawnej swojego twierdzenia popartej stosownym orzecznictwem i piśmiennictwem; - wskazanie daty doręczenia Stronie treści odpisu zarządzenia lub wezwania na podstawie art. 255 P.p.s.a. podpisanego przez asesora lub sędziego sądu wraz z UPD od którego biegły terminy procesowe w zakresie udzielenia dodatkowych informacji; - przekazanie dokumentów do akt sprawy potwierdzających lub nie fakt, że pracownik sądu kierujący do Strony korespondencję: jest referendarzem sądowym lub sędzią, jest pracownikiem Sądu pierwszej instancji na podstawie umowy o pracę; spełniła wszystkie wymogi wskazane w art. 6 § 1 ust. 1-3, art. 10 i art. 27 § 1 P.u.s.a., - wskazanie podstawy prawnej nieprzekazania Stronie treści zarządzenia wezwania Sądu I instancji z dnia 4 kwietnia 2024 r. i bez treści stosownego zarządzenia; - wskazanie podstawy prawnej niewydania i nieprzekazania Stronie treści zarządzenia Sądu I instancji przekazania Stronie upoważnień i pełnomocnictw dla pracownika sądu przesyłającego korespondencję do Strony w imieniu sądu I instancji; - wskazanie podstawy prawnej kierowania pism sądowych do Stron postępowania zawierających jedynie kwalifikowaną pieczęć bez podpisu kwalifikowanego w zakresie wezwań; - przekazanie potwierdzenia posiadania podpisu kwalifikowanego dla pracownika sądu I instancji przesyłającego wezwania i informacje w ramach prowadzonych spraw; - odpowiedzenie na wskazane zarzuty w sposób wyczerpujący językiem zrozumiałym dla przeciętnego obywatela; - uznanie załączników jako dowód w sprawie i wniesienie ich do akt sprawy; - udostępnienie akt niniejszego postępowania w systemie PASSA." 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. 3.2. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że wprowadzenie do obrotu prawnego wezwania o uzupełnienie braku formalnego zażalenia nastąpiło w ramach art. 74a § 8 P.p.s.a. Przepis ten przewiduje fikcję prawną doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego, która ziszcza się na skutek jego nieodebrania w terminie czternastu dni licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia, po uprzednim dwukrotnym zawiadomieniu. Ocena Sądu pierwszej instancji wyrażona na tym polu była zasadniczo prawidłowa. Z akt sądowych wynika, że plik pdf. zawierający pismo z dnia 5 kwietnia 2024 r. stanowiące "wezwanie do usunięcia braków zażalenia" został wysłany przez e-PUAP na adres Skarżącej. Zgodnie z adnotacjami na Urzędowym Poświadczeniu Doręczenia, przesyłkę awizowano po raz pierwszy w dniu 5 kwietnia, po raz drugi 13 kwietnia 2024 r., natomiast 19 kwietnia 2022 r. był datą jej doręczenia, choć Sąd pierwszej instancji przyjął tu datę korzystniejszą dla strony, tj. dzień 20 kwietnia 2024 r. – jako wpisaną do UPD w pole "Data uznania dokumentu za doręczony". Skarżący nie podważał okoliczności doręczenia korespondencji jako takiej, jednak dla porządku proces ten należało poddać kontroli, gdyż jest on istotny dla oceny rozstrzygnięcia sądowego o odrzucenia zażalenia z dnia 28 marca 2024 r. Rozstrzygnięcie to bowiem stanowiło wypadkową ustalenia Sądu pierwszej instancji o nie uzupełnieniu braku zażalenia w terminie. W istocie więc stwierdzić należało, że brak o który Skarżąca została wezwana pismem z dnia 5 kwietnia 2024 r. nie został uzupełniony, w terminie do dnia 27 kwietnia 2024 r. (ani nawet w terminie późniejszym) Strona nie przedłożyła do Sądu podpisanego zażalenia z dnia 28 marca 2024 r. 3.3. Inaczej wygląda kwestia obecnie rozpatrywanego zażalenia, te nie jest obarczone brakiem w szczególności w postaci jego nie podpisania, dlatego podlegało ono merytorycznemu rozpoznaniu. W nim Skarżąca sformułowała szereg zarzutów, którym przyświecały zbieżne motywy w obszarze zaistniałych, zdaniem Strony, nieprawidłowości w doręczanej jej przez Sąd korespondencji drogą elektroniczną. Skarżąca wskazuje tu w szczególności, że: - pisma jej przesłane nie zostały sporządzone przez asesora lub sędziego; - takie pisma mają postać tekstu wpisanego do formularza pisma ogólnego w systemie ePUAP lub osobnego pisma bez dołączania treści odpisów tych zarządzeń lub postanowień; - przekazanie pism sądowych w sposób anonimowy bez wskazania imienia i nazwiska wraz z pełnionym stanowiskiem; - stosowanie kwalifikowanej pieczęci elektronicznej w pismach o charakterze władczym wobec Strony z cechami oświadczenia woli zamiast kwalifikowanego podpisu elektronicznego. 3.3.1. Motywami tymi Skarżąca nie wykazała naruszeń prawa w stopniu kwalifikującym zaskarżone postanowienie do uchylenia. Tym odrzucono zażalenie Strony ze względu na nie uzupełnienie przez nią braku w postaci nadesłania podpisanego zażalenia z dnia 28 marca 2024 r. Wezwanie w tym zakresie zostało przesłane do Strony w pliku pdf, co jawiło się jako jeden z dopuszczalnych sposobów doręczenia korespondencji dla Strony, która wyraziła wolę doręczenia jej przesyłek za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wezwanie, co ważkie, właściwie zostało zredagowane, jego treść nie daje jakichkolwiek wątpliwości co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Jednocześnie zawierało elementy o których mowa w § 10 Zarządzenia nr 14 Prezesa NSA z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych, tj. nazwę sądu, sygnaturę akt, datę podpisania pisma, stanowisko służbowe lub pełnioną funkcję podpisującego oraz jego podpis. Natomiast przewodnie pismo sądowe któremu towarzyszyło wezwanie opatrzono podpisem elektronicznym zgodnie z art. 74a § 12 P.p.s.a. Skarżąca otrzymując zatem wezwanie tak wyrażone mogła odczytać je jako zupełnie zrozumiałe w odniesieniu do przypadku sprawy sądowej przez nią zainicjowanej. Brak jakiejkolwiek jej reakcji na otrzymane wezwanie trudno wobec tego uznać za usprawiedliwiony. 3.3.2. Samo zaś wezwanie o rzeczony brak zażalenia miało podstawy prawne i faktyczne. Niepodpisanie zażalenia stanowi brak formalny takiego pisma (art. 46 § 1 pkt 4 w zw. z art. 194 § 3 P.p.s.a.). W przypadku zaistnienia braku "przewodniczący wzywa o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni" (art. 49 § 1 P.p.s.a.). Przy czym przepisy P.p.s.a. nie obligują, aby wraz z wezwaniem doręczać Stronie odpis zarządzenia Przewodniczącego w tym przedmiocie. Co dla odróżnienia, ma miejsce w sytuacji wzywania do uiszczenia opłaty sądowej, z uwagi na zaskarżalność tego konkretnie zarządzenia (art. 227 w zw. z art. 163 § 2 i art. 167 P.p.s.a.). Z kolei konieczność opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym pism procesowych nadawanych drogą elektroniczną była przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I FPS 2/21, w której stwierdzono, że zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a., skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Uchwała ma moc ogólnie wiążącą w stosunku do sądów administracyjnych (art. 269 § 1 P.p.s.a.) i zdaniem tut. Sądu wykładnia w niej zaprezentowana znajduje zastosowanie również do środka zaskarżenia w postaci zażalenia wniesionego jako załącznik do pisma ogólnego przesłanego za pośrednictwem platformy ePUAP. W konsekwencji w tej sprawie Przewodniczący Wydziału w sposób prawnie właściwy wezwał Skarżącą do uzupełnienia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia, braku formalnego tego środka zaskarżenia, przez jego podpisanie. Kwestia potrzeby podjęcia tej czynności nie była wątpliwa, w sytuacji opatrzenia przez Skarżącą podpisem jedynie pisma ogólnego (przewodniego), a załączonego do niego pliku zawierającego zażalenie już nie. Z wydrukowanego z załączonego pliku zażalenia z dnia 28 marca 2024 r. nie wynika, aby było ono podpisane. Zażalenie to - w odróżnieniu od innych pism składanych przez Skarżącą drogą elektroniczną, na przykład skargi wniesionej jako załącznik pdf. do pisma przewodniego (zob. karty 144 w zw. z 193 akt sądowych) - nie zawierało na jego pierwszej stronie (w górnym prawym rogu) wygenerowanej o tym informacji, a komunikat z raportu weryfikacji podpisu pliku zawierającego ów zażalenie (karta 394 akt sądowych) brzmiał: "dokument nie jest podpisany". Ku temu zaś Skarżąca, poza twierdzeniami o podpisaniu zażalenia, przeciw dowodu nie przedstawiła. 3.4. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.