I FZ 228/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lipca 2025 r. sygn. akt III SA/Wa 2916/22 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Naczelnika [...] urzędu Celno – Skarbowego w W. z dnia 12 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2018 r. postanawia: oddalić zażalenie

Zaskarżonym postanowieniem z 24 lipca 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 2916/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę B.r sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: spółka, skarżąca) na decyzję Naczelnika [...] urzędu Celno – Skarbowego w W. z 12 października 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2018 r. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 marca 2023 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 4.495 zł. W wezwaniu pouczono, że nieuiszczenie wpisu w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 23 marca 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie zarządzeniem z dnia 19 maja 2023 r. wydanym pod sygn. akt III SPP/Wa 110/23 pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu wniesionego sprzeciwu, postanowieniem z 26 czerwca 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie starszego referendarza sądowego z 19 maja 2023 r. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 21 lipca 2023 r. wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 2 marca 2023 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w dniu 19 lipca 2023 r. ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 12 października 2023 r. wydanym pod sygn. akt III SPP/Wa 258/23 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowieniem z 27 grudnia 2023 r. odrzucił sprzeciw wniesiony przez skarżącą na powyższe postanowienie z 12 października 2023 r. Spółka wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 27 grudnia 2023 r., które zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucone postanowieniem z dnia 7 marca 2024 r. Na postanowienie z 7 marca 2024 r. odrzucające zażalenie spółka wniosła zażalenie, a następnie przy piśmie z dnia 2 maja 2024 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie skarżącej na postanowienie z 7 marca 2024 r. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 września 2024 r. oddalił zażalenie spółki na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 9 grudnia 2024 r. zarejestrowano wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony przy piśmie z 2 maja 2024 r. Starszy referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 stycznia 2025 r. wydanym pod sygn. III SPP/Wa 365/24 pozostawił wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Powyższe zarządzenie z dnia 21 stycznia 2025 r. zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2025 r. Postanowienie to zostało doręczone spółce w trybie art. 74a § 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) z dniem 20 maja 2025 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że z dokumentacji księgowej dotyczącej opłat sądowych sporządzonej według stanu na dzień 4 lipca 2025 r. wynika, że nie zidentyfikowano wpływu kwoty z tytułu wpisu sądowego, do którego uiszczenia skarżąca została wezwana, zatem skarga z uwagi na jej nieopłacenie podlegała odrzuceniu, stosownie do treści art. 220 § 3 oraz art. 58 § 3 P.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie wniosła spółka, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono m.in. naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 220 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odrzuceniu skargi bez ponownego wezwania do uiszczenia wpisu po prawomocnym zakończeniu trwającego ponad dwa lata postępowania w przedmiocie prawa pomocy, w sytuacji gdy dominująca linia orzecznicza NSA nakazuje takie wezwanie, uznając pierwotne wezwanie za "niebyłe", - art. 220 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 257 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji w całym, wielomiesięcznym postępowaniu pomocniczym ani razu nie rozpoznał merytorycznie żadnego z wniosków skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a wszystkie rozstrzygnięcia w tym zakresie miały charakter czysto formalny (pozostawienie wniosku bez rozpoznania), co w uniemożliwiło stronie skorzystanie z instytucji prawa pomocy i doprowadziło do iluzoryczności tego postępowania, II. norm o charakterze konstytucyjnym i unijnym, tj.: - art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie prawa do sprawiedliwego i rzetelnego procesu sądowego oraz stworzenie nieproporcjonalnej bariery w dostępie do sądu w wyniku zastosowania nadmiernego formalizmu, który przejawił się zarówno w sposobie prowadzenia postępowania pomocniczego (arbitralne zarzuty nadużycia prawa, rygorystyczne i niekonsekwentne wymogi co do formy pism), jak i w finalnym odrzuceniu skargi bez wymaganego przypomnienia, co w całokształcie sprawy stanowiło pułapkę proceduralną, - zasady skuteczności prawa Unii Europejskiej oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych UE poprzez zastosowanie krajowej praktyki proceduralnej w sposób, który czyni nadmiernie utrudnionym dochodzenie praw wynikających z dyrektywy VAT, a w konsekwencji pozbawia skarżącą skutecznego środka prawnego do merytorycznej kontroli decyzji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia odnotować należy, że zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a., sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które czasowo zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu jest złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku, po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego skarżący wzywany jest do uiszczenia wpisu sądowego. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu sądowego i przewidziane w art. 220 § 3 P.p.s.a. konsekwencje jego nieuiszczenia. Innymi słowy; kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści ponownego wezwania do uiszczenia wpisu we wskazanym przez sąd terminie. Nieuiszczenie wpisu przez skarżącego w terminie wskazanym w wezwaniu sądu dokonanym po prawomocnym rozstrzygnięciu wniosku o przyznanie prawa pomocy, powoduje w konsekwencji, że skarga, jako nieopłacona podlega odrzuceniu (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 159/09, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z 21 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 95/12, z 22 lipca 2010r., sygn. akt II FSK 1349/10, z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt II Fz 122/11, z 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10, z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 66/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy odnotować należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy zakończyło się prawomocnie 25 kwietnia 2025 r., kiedy to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zarządzenie starszego referendarza sądowego z dnia 21 stycznia 2025 r. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej w trybie art. 74a § 8 P.p.s.a. w dniu 20 maja 2025 r. Odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania postanowienie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania skarżącego do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżący pomimo skutecznego doręczenia w dniu 8 sierpnia 2023 r. wezwania do wykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący nie uiścił prawem wymaganego wpisu od skargi. Skoro zatem należny wpis od skargi, mimo wezwania, nie został przez skarżącego uiszczony w wyznaczonym przez Sąd pierwszej instancji terminie, co jest okolicznością bezsporną, to zasadnie Sąd ten postanowił o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Odnosząc się do treści zarzutów i argumentów podniesionych w zażaleniu odnotować trzeba, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. [...]". Prawo dostępu do sądu nie ma, charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4.495 zł (taki bowiem wpis był wymagany w rozpoznawanej sprawie) nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której skarżąca spółka nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania, tj. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.