I OW 100/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin (spr.) NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Łodzi o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Łodzi a Burmistrzem Gminy Supraśl przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia oddalić wniosek.

PISMEM Z 5 CZERWCA 2025 R. PREZYDENT MIASTA ŁODZI WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A BURMISTRZEM GMINY SUPRAŚL W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU I. M., DALEJ: ZAINTERESOWANA, O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ. W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowana jest bezdzietną wdową, która od około 3 lat nie przebywa w swoim mieszkaniu w Ł. Zaznaczył, że zainteresowana w związku z pogorszeniem stanu zdrowia zamieszkała u swojej bratanicy w miejscowości Z., Gmina G. Z uwagi na fakt, że bratanica zainteresowanej przeszła operację oczu i nie jest już w stanie jej pomagać zaszła konieczność umieszczenia zainteresowanej w Domu Pomocy Seniorom w K., gdzie obecnie ma zapewnioną opiekę na miesiąc z możliwością przedłużenia pobytu. Jednocześnie jak wskazał wnioskodawca, z oświadczenia zainteresowanej wynika, że od 10 lat przebywa ona pod adresem w miejscowości Z. W ocenie wnioskodawcy powoduje to, że właściwość miejscowa organu w rozpoznawanej sprawie powinna być wyznaczona z uwzględnieniem miejsca zamieszkania zainteresowanej przed rozpoczęciem pobytu w placówce zapewniającej całodobową opiekę. Z uwagi na powyższe wnioskodawca wystąpił o wskazanie Burmistrza Gminy Supraśl jako organu właściwego w sprawie. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gminy Supraśl wskazał, że zainteresowana od około trzech lat zamieszkuje na terenie Gminy G., w związku z czym właściwość organu powinna zostać wyznaczona zgodnie z miejscem zamieszkania zainteresowanej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta Łodzi, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrza Gminy Supraśl. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o skierowanie do domu pomocy społecznej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zauważyć także należy, że myśl art. 101 ust. 2a u.p.s. w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu, ale w rozpoznawanej sprawie z informacji zgromadzonych w aktach postępowania nie wynika czy placówka, w której tymczasowo w momencie złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość znajdowała się zainteresowana, była placówką spełniającą wymogi placówki opisanej w tym przepisie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powoduje to, że w rozpoznawanej sprawie do wskazania organu właściwego nie można zastosować art. 101 ust. 2a u.p.s. Zastosowanie bowiem przepisu szczególnego w miejsce ogólnego możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy z ustalonego stanu faktycznego sprawy niezbicie wynika, że spełnione zostały wszystkie elementy hipotezy normy prawnej odtworzonej na podstawie przepisu szczególnego. Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera własnej definicji miejsca zamieszkania, w związku z czym wyrażeniu temu – jak zostało to ustalone w utrwalonej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego – należy przypisać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej: k.c. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Analiza zacytowanego przepisu wskazuje, że miejsce zamieszkania nie jest powiązane z miejscem zameldowania na pobyt stały, co powoduje, że miejscowość wskazana w wyniku zameldowania i miejscowość, w której doszło do ześrodkowania interesów życiowych określonej osoby, nie muszą być tymi samymi miejscowościami. W rozpoznawanej sprawie zainteresowana przebywa w Domu Pomocy Seniorom w K., Gmina J., ale pobyt ten związany jest brakiem możliwości powrotu pod dotychczasowy adres pobytu po okresie hospitalizacji z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia osoby wspomagającej zainteresowaną w bieżącym funkcjonowaniu na skutek pogorszenia się stanu zdrowia faktycznego opiekuna. Z uwagi na powyższe K. nie może być uznany za miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Z kolei jak wynika z akt administracyjnych sprawy, zainteresowana nie zamieszkuje od blisko 3 lat w swoim mieszkaniu w Ł., w którym jest zameldowana na pobyt stały, co powoduje, że miejscowości tej nie można uznać za miejscowość, w której nastąpiła koncentracja istotnych interesów życiowych zainteresowanej niezbędna do uznania tego miasta za miejsce jej zamieszkania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za miejsce zamieszkania zainteresowanej w takiej sytuacji należało uznać miejscowość Z. położoną na terenie utworzonej w dniu 1 stycznia 2025 r. gminy G., w której zainteresowana przebywa u rodziny zmarłego męża od blisko 3 lat. W świetle powyższych wywodów za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o skierowanie do domu pomocy społecznej na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c. należało uznać Wójta Gminy Grabówka. Zauważyć jednakże należy, że rozpoznawany spór toczył się pomiędzy Prezydentem Miasta Łodzi i Burmistrzem Supraśla, w związku z czym Wójt Gminy Grabówka nie był stroną sporu. W sytuacji takiej rozpoznanie sporu przez wskazanie jako właściwego organu, który nie uczestniczy w tym postępowaniu okazało się niemożliwe (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2018 r., sygn. I OW 23/18). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.