I OW 21/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem O. a Prezydentem Miasta Szczecin przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej, zasiłku celowego na pokrycie kosztów w schronisku oraz zasiłku stałego z tytułu wieku postanawia wskazać Prezydenta Miasta Szczecin jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 31 STYCZNIA 2025 R. BURMISTRZ O. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A PREZYDENTEM MIASTA SZCZECIN W SPRAWIE ROZPATRZENIA WNIOSKU S. F., DALEJ: ZAINTERESOWANY, O PRZYZNANIE POMOCY W FORMIE UMIESZCZENIA W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ, ZASIŁKU CELOWEGO NA POKRYCIE KOSZTÓW W SCHRONISKU ORAZ ZASIŁKU STAŁEGO Z TYTUŁU WIEKU. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że wnioskiem z 16 października 2024 r. zainteresowany wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie Dział Instytucji Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej dla osób somatycznie chorych. Wniosek ten wraz z zaświadczeniami lekarskimi wskazujący na potrzebę pomocy osób drugich oraz brak logicznego kontaktu został przesłany do Ośrodka Pomocy Społecznej w O. Pismem z 20 grudnia 2024 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w O. wysłał pismo z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i zebranie niezbędnej dokumentacji, aby umieścić zainteresowanego w domu pomocy społecznej i złożenie w Sądzie Rejonowy w Szczecinie wniosku o umieszczenie zainteresowanego w tego typu placówce bez jego zgody. W odpowiedzi ośrodek w Szczecinie wskazał, że nie może przeprowadzić wywiadu z zainteresowanym na skutek braku kontaktu logicznego oraz zaznaczył, że wszystkie informacje zostały przekazane do ośrodka w O. Wnioskodawca wskazał, że w dniu 28 stycznia 2025 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wpłynął wniosek zainteresowanego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie dotyczący zasiłku celowego na opłatę pobytu w Schronisku [...] od 1 do 31 grudnia 2024 r. oraz o przyznanie zasiłku stałego od 1 stycznia 2025 r. bezterminowo. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że zainteresowany ma dwóch synów, z którymi nie ma kontaktu. Po opuszczeniu zakładu karnego nie wrócił na teren gminy O., ale zamieszkał w Szczecinie, gdzie koncentrował swoje życie. Zainteresowany zamieszkał w mieszkaniu Szczecińskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego, z którego został usunięty. Wnioskodawca wskazał, że z przesłanych dokumentów wynika, że porozumienie między Szczecińskim Stowarzyszeniem [...] zawarł Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Szczecinie Rejonowy Ośrodek Pomocy Rodzinie [...]. Odpłatność za pobyt w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi ponosi zainteresowany w kwocie 600 zł, a pozostałą kwotę w wysokości 2 500 zł miesięcznie za październik i listopad 2024 r. uregulowało Miasto Szczecin. W ocenie wnioskodawcy Miasto Szczecin regulując opłatę za pobyt zainteresowanego, uznało się za organ właściwy do załatwienia postępowania. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Szczecin wskazał, że zainteresowany nadal przebywa w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Wyjaśnił, że zainteresowany jest osobą bezdomną z ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały w O. Mieszkanie w Szczecinie zajmował bezumownie. Wskazał także, że działania podejmowane przez Miasto Szczecin mają charakter działań interwencyjny. W konsekwencji wniósł o wskazanie Burmistrza O. jako organu właściwego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Burmistrza O., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta Szczecin. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosków zainteresowanego o przyznanie pomocy w formie umieszczenia w domu pomocy społecznej, zasiłku celowego na pokrycie kosztów w schronisku oraz zasiłku stałego z tytułu wieku. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do wskazania organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Odnotować bowiem należy, że sytuacja zainteresowanego, choć poważna z uwagi na jego wiek i stan zdrowia, nie odbiega od sytuacji innych osób ubiegających się o świadczenia objęte wnioskami zainteresowanego w sposób umożliwiający uznanie jej za szczególną w rozumieniu przywołanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie brak jest również podstaw do rozstrzygnięcia sporu o właściwość na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. Zainteresowany bowiem nie przebywa obecnie w lokalu mieszkalnym, co uzasadniałoby rozważanie, czy jest on osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., ale należy odnotować, że zgodnie z przekazanymi informacjami przebywa on obecnie w placówce zapewniającej całodobową opiekę, co wskazuje, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 2a u.p.s. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania", w związku z czym zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęciu temu należy przypisać znaczenie, jakim posługuje się art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodek cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.), tj. miejscowości, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przenosząc treść tego przepisu na grunt rozpoznawanego sporu, należy odnotować, że zainteresowany po opuszczeniu zakładu karnego zamieszkał na terenie Miasta Szczecin. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala to na uznanie tego miasta za miejscowość, w której zgodnie z wolą zainteresowanego nastąpiła koncentracja jego istotnych interesów życiowych, a zatem także za miejsce zamieszkania. Uzasadnia to tym samym uznanie Prezydenta Miasta Szczecin za organ właściwy do rozpatrzenia wniosków zainteresowanego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.