I OW 23/24

Dnia 23 maja 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Głubczyce o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Głubczyce a Burmistrzem Miasta i Gminy Rudnik nad Sanem w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.L. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Głubczyce jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 2 lutego 2024 r. Burmistrz Miasta Głubczyce (dalej także: "burmistrz", "wnioskodawca") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Głubczyce a Burmistrzem Miasta Rudnika nad Sanem w przedmiocie rozpoznania wniosku S.L. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku burmistrz wskazał, że 18 września 2023 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głubczycach wpłynął wniosek S.L. o skierowanie do domu pomocy społecznej. S.L. posiada dom w miejscowości P., gdzie był zameldowany na pobyt stały do 1 czerwca 2022 r. Następnie zamieszkał w Domu Pomocy Społecznej w L., filia Głubczyce, gdzie przebywał do 26 marca 2023 r. Tego dnia na własne żądanie opuścił dom pomocy społecznej i zamieszkał z siostrą w miejscowości Rudnik nad Sanem. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta Rudnika nad Sanem podniósł, że pobyt S.L. u siostry w miejscowości Rudnik nad Sanem ma charakter tymczasowy, tzn. do czasu kolejnego umieszczenia w domu pomocy społecznej, wymieniony nigdy natomiast nie miał zamiaru stałego pobytu we wskazanym miejscu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Jak wynika z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "ups"), decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby, w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organu gminy, do rozpoznania wniosku osoby zainteresowanej, reguluje art. 101 ups. Zgodnie z ust. 1 wskazanego artykułu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie natomiast do jego ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ust. 2a powyższego artykułu stanowi zaś, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Ponieważ ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lutego 2009 r., sygn. akt OW 164/08 oraz z 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I OW 41/13). W orzecznictwie podkreśla się także, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, bez względu na adres jej zameldowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09). Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń S.L. oraz jego siostry D.D. wynika, że obecny pobyt S.L. u siostry ma charakter jedynie tymczasowy, gdyż siostra zgodziła się aby wymieniony zamieszkał z nią jedynie do czasu skierowania do domu pomocy społecznej. S.L. wprost oświadczył, że jego centrum życiowe znajduje się w miejscowości P., gdzie przez ostatnie lata żył i zamieszkiwał i w którym zamieszkiwałby nadal, gdyby nie pogorszenie stanu zdrowia i konieczność opieki innej osoby, nie jest natomiast związany z Rudnikiem. W takiej sytuacji nie można przyjąć, aby miejsce zamieszkania S.L. w rozumieniu art. 25 kc znajdowało się w miejscowości Rudnik nad Sanem, ponieważ wymieniony przebywa w tej miejscowości jedynie tymczasowo i bez zamiaru stałego pobytu. Wobec powyższych okoliczności należy przyjąć, że poza okresem pobytu w Domu Pomocy Społecznej w K. centrum życiowe S.L. znajdowało się w miejscowości P., gmina Głubczyce, zaś opuszczenie tego miejsca zostało na nim wymuszone okolicznościami od niego niezależnymi. Zatem, jako organ właściwy w pierwszej instancji w sprawie wniosku S.L. z 18 września 2023 r. o skierowanie do domu pomocy społecznej należało wskazać Burmistrza Miasta Głubczyce, na podstawie art. 101 ust. 1 ups. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w postanowieniu.