I OW 33/24

Dnia 23 maja 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy C. a Prezydentem Miasta Głogowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej wydania decyzji o skierowanie K.A. do domu pomocy społecznej oraz decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Głogowa jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 7 stycznia 2024 r. Wójt Gminy C. (dalej także: "wójt", "wnioskodawca") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy C. a Prezydentem Miasta Głogowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej wydania decyzji o skierowanie K.A. do domu pomocy społecznej oraz decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wójt wskazał, że ponieważ K.A. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, od 1 października 2020 r. do tej pory przebywa w Domu Pomocy Społecznej (...) w D. na podstawie umowy komercyjnej, przy czym umowa została wypowiedziana z 30 lipca 2023 r. z powodu zaległości w opłatach za pobyt. W ocenie wnioskodawcy, ponieważ wymieniony jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, jego miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania jego opiekuna, którym jest matka – A.A. - zamieszkała na terenie Głogowa, przez co organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Głogowa. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Głogowa wskazał, że A.A. nie zamieszkuje obecnie na terenie Głogowa i jest osobą bezdomną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa") spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W rozpoznawanej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Jak wynika z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "ups"), decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby, w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organu gminy, do rozpoznania wniosku osoby zainteresowanej, reguluje art. 101 ups. Zgodnie z ust. 1 wskazanego artykułu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie natomiast do jego ust. 2a, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Z akt sprawy wynika, że K.A. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną i od 1 października 2020 r. do 22 grudnia 2023 r. przebywał w Domu Pomocy Społecznej (...) pod adresem: ul. (...), na podstawie umowy cywilnej. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego w Bytowie z 5 maja 2022 r. opiekunem wymienionego została ustanowiona matka – A.A. – która złożyła przyrzeczenie 5 maja 2022 r. W tej sytuacji, ponieważ na dzień powstania sporu o właściwość, tj. 14 grudnia 2023 r. (data pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogowie skierowane do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w trybie art. 65 § 1 kpa) K.A. przebywał w ww. domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej, ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje na podstawie art. 101 ust. 2a ups, należy zatem ustalić gdzie znajdowało się miejsce zamieszkania wymienionego przez rozpoczęciem pobytu we wskazanej placówce. Ponieważ ustawa nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1963 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, natomiast stosownie do art. 27 kc, miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Jak wynika z akt sprawy, A.A. została ustanowiona opiekunem dopiero od 5 maja 2022 r., a zatem już w trakcie pobytu jej syna w domu pomocy społecznej, jednocześnie w aktach sprawy nie ma informacji na temat tego, aby K.A. pozostawał pod opieką przed 5 maja 2022 r., co oznacza, że art. 27 kc nie ma w sprawie zastosowania. Z uzasadnienia znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezydenta Miasta Głogowa z 31 maja 2023 r. nr MOPS.ZDPS.5030.9.2023.MŚ wynika jednak, że przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej K.A. przez okres około 3 lat zamieszkiwał wraz z rodzicami oraz bratem na terenie miasta Głogowa. W takich okolicznościach uznać należy, że przed umieszczeniem w Domu Pomocy Społecznej (...) w D. miejscem zamieszkania wymienionego było miasto Głogów - na zasadzie art. 25 kc. Bezprzedmiotowe są zatem wszelkie ustalenia co do tego, czy matka wymienionego - będąca jednocześnie jego opiekunem prawnym - jest osobą bezdomną, albowiem przepis art. 101 ust. 2a ups stanowi lex specialis w stosunku do art. 101 ust. 1 ups. W przypadku osoby przebywającej w domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje na podstawie miejsca zamieszkania tej osoby przed rozpoczęciem pobytu w placówce, a nie miejsca zamieszkania jej opiekuna. W tym stanie rzeczy organem właściwym miejscowo na podstawie art. 101 ust. 2a ups jest organ w obszarze właściwości którego K.A. zamieszkiwał przed rozpoczęciem pobytu w domu pomocy społecznej, tj. Prezydent Miasta Głogowa. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w postanowieniu.