I OW 83/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Bydgoszczy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Bydgoszczy a Burmistrzem Miasta B. P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. P. w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej na bieżące potrzeby postanawia: wskazać Burmistrza Miasta B. P. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 30 kwietnia 2025 r. Prezydent Miasta Bydgoszczy (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta B. P. w przedmiocie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. P. (dalej jako "zainteresowana") w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej na bieżące potrzeby. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że osoba ubiegająca się o świadczenia jest osobą bezdomną, a zatem organem właściwym w sprawie jest gmina ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanej na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta B. P. uznał właściwość Prezydenta Miasta Bydgoszczy do rozpoznania wniosku zainteresowanej z uwagi na skupienie centrum życiowego i finansowego w Bydgoszczy, korzystanie tam z opieki zdrowotnej, zarejestrowanie w Powiatowym Urzędzie Pracy w tym mieście, przede wszystkim niezwiązanie przyszłości z miastem B. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscowa organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: "u.p.s.") reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast stosownie do ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że J. P. jest osobą bezdomną. Ze znajdującej się w aktach sprawy informacji z systemu PESEL i przeprowadzonego 24 marca 2025 r. wywiadu środowiskowego wynika, że ostatnim adresem zameldowania zainteresowanej, do dnia 4 października 2024 r., na pobyt stały był B. P., ul. W. P. 24. Od 17 marca 2025 r. przebywa w D. D. P. d. S. M. w Ż. Nie budzi wątpliwości, że przebywanie w domu pomocy społecznej nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w placówkach opiekuńczych, zapewniających bieżące potrzeby egzystencjonalne, w tym udzielaniu pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnacji, niezbędnej pomocy w załatwianiu spraw osobistych w rozumieniu § 5 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. Dlatego pomieszczenie tego rodzaju nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy i interwencyjny. W przypadku § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 7 lutego 2024 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, w tychże domach zapewnia się całodobowy, okresowy pobyt, nazywając przebywających tam mieszkańcami. Niezależnie od powyższego, bezspornym jest, że zainteresowana nie jest obecnie nigdzie zameldowana na pobyt stały. Na dzień złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przebywała już od kilku miesięcy w Domu Samotnej Matki, które to miejsce nie jest lokalem służącym do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowym, zapewnia jedynie czasowe schronienie, nawet gdyby koncentrowało się tam życie osobiste zainteresowanej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezwiązanie zainteresowanej z miastem B. P., czy braku koncentracji tam aktywności życiowej oraz fakt niezamieszkiwania w tej gminie od dłuższego czasu nie mają znaczenia w sprawie. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być bowiem mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się równocześnie jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Znaczenia zatem nie mają, podniesione przez Burmistrza B. P., okoliczności, pozostawania zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Bydgoszczy jako bezrobotną, otrzymywanie zasiłku okresowego od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bydgoszczy, czy podleganiu opiece zdrowotnej na terenie Bydgoszczy. W konsekwencji J. P. jako osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i nieposiadająca adresu stałego zameldowania - spełnia przesłanki osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zważywszy, że ostatnie miejsce zameldowania J. P. na pobyt stały znajdowało się na terenie miejscowości B. P., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego jest Burmistrz tego miasta. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.