I OW 9/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta Z. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Z. a Wójtem Gminy C. przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku K.K. o umieszczenie swojego ojca S.K. w domu pomocy społecznej postanawia wskazać Wójta Gminy C. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 21 STYCZNIA 2025 R. BURMISTRZ MIASTA Z. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A WÓJTEM GMINY C. W SPRAWIE WSKAZANIE ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU KAMILA K. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O UMIESZCZENIE SWOJEGO OJCA S. K. W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowany wnioskiem z 18 listopada 2024 r. zwrócił się do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o umieszczenie jego ojca w domu pomocy społecznej. Z uwagi na ustalenie, że ojciec zainteresowanego nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, a ostatnim miejscem zamieszkania jest K. Pismem z 20 listopada 2024 r. wniosek został przekazany do organu w Krajence. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. pismem z 5 grudnia 2024 r. przekazał wniosek Dyrektorowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., wskazując, że wedle zgromadzonej przez ten ośrodek dokumentacji ostatni adres zameldowania na pobyt stały ojca zainteresowanego znajdował się w miejscowości R. gmina C. a on sam nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, nie posiada prawa do żadnego lokalu ani nie jest zameldowany na pobyt stały, co uzasadnia ustalenie, że jest on osobą bezdomną. W piśmie z 17 grudnia 2024 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. przekazał sprawę Kierownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., powołując się na to, że w jego ocenie nie jest on osobą bezdomną, gdyż z informacji uzyskanych od niewskazanego z imienia i nazwiska członka rodziny wynika, że przed rozpoczęciem pobytu w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w Z. ojciec zainteresowanego zamieszkiwał w miejscowości Z. a fakt braku zameldowania w tym lokalu pozostaje bez związku z okolicznością, że osoba ta i tak nie może być uznana za osobę bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Wnioskodawca wskazał, że ojciec zainteresowanego w dniu 11 września 2024 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu. W wyniku obrażeń doznanych w wypadku przebywał na leczeniu w Szpitalu Specjalistycznym w P., a od dnia 7 października 2024 r. przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w Z. Do momentu wypadku okazjonalnie przebywał, ale nie zamieszkiwał, w lokalu swojej partnerki położonym w Z. a po wskazanym wyżej wypadku jego partnerka zdała wynajmowany przez siebie lokal mieszkalny i rozstała się z ojcem zainteresowanego. Z ustaleń wnioskodawcy wynika, że ojciec zainteresowanego nie posiada własnego meldunku ani własnego mieszkania, a według danych z rejestru PESEL zameldowany na pobyt stały był do dnia 16 czerwca 2009 r. na terenie Gminy i Miasta K., natomiast w okresie od dnia 16 czerwca 2009 r. do dnia 18 marca 2011 r. był zameldowany na pobyt stały pod adresem (...) gmina C. W ocenie wnioskodawcy pozwala to na uznanie go za osobę bezdomną i stwierdzenie, że organem właściwym miejscowo do rozpoznania wniosku o umieszczenie ojca zainteresowanego w domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy C. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy C. wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta Z. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że z posiadanych przez niego informacji wynika, że ojciec zainteresowanego przed wypadkiem zamieszkiwał bez dopełnienia obowiązku meldunkowego w miejscowości Z. Ponadto zaznaczył, że w dniu przekazania sprawy przez Burmistrza Miasta Z. ojciec zainteresowanego przebywał w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w Z. zapewniającym całodobową opiekę i miał przyznane prawo do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz miał zostać skierowany do domu pomocy społecznej. Dodatkowo organ wskazał, że Burmistrz uznał już swoją właściwość, ponieważ ustalił już dwukrotnie na rzecz ojca zainteresowanego decyzją administracyjną prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ponadto wskazał, że ojciec zainteresowanego złożył do organu w Z. wniosek o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Zaznaczył także, że od lutego 2025 r. sytuacja mieszkaniowa ojca zainteresowanego uległa kolejnej zmianie, gdyż zamieszkał on w C. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Burmistrza Miasta Z. należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy C. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o umieszczenie jego ojca w domu pomocy społecznej. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uznania, że organ właściwy do załatwienia sprawy powinien być wyznaczony na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Pozostające w sprawie organy nie wskazały bowiem na okoliczności, które mogłyby zostać uznane za wyjątkowe i znacząco odbiegające od sytuacji innych osób, które ubiegają się o umieszczenie w domu pomocy społecznej w trybie zainicjowanym przez zainteresowanego. W rozpoznawanej sprawie brak jest także podstaw do wyznaczenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 2a u.p.s., gdyż wprawdzie w początkowym okresie sporu ojciec zainteresowanego przebywał w placówce zapewniającej całodobową opiekę, ale jak wskazał Wójt Gminy C. w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu sytuacja ojca zainteresowanego uległa zmianie i zamieszkuje on obecnie poza tym ośrodkiem na terenie gminy C. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego musi uwzględniać nie tyle stan faktyczny z chwili wszczęcia sporu, ale sytuację, która ustaliła się w jego toku. Zauważyć bowiem należy, że ustanie sporu w toku rozstrzygania sprawy, będzie rzutowało na byt sporu i możliwość jego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że w sprawie należało uwzględnić fakt zamieszkania ojca zainteresowanego na terenie gminy C. Z podobnych przyczyn w rozpoznawanej sprawie brak było również podstaw do uznania, że ojciec zainteresowanego powinien zostać uznany za osobę bezdomną. Zauważyć należy, że pojęciu temu nie można przypisywać znaczenia powszechnego, gdyż ustawa o pomocy społecznej w art. 6 pkt 8 wskazuje, że przez osobę bezdomną rozumie się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W rozpoznawanej sprawie organy nie wskazały bowiem na okoliczności świadczące o spełnianiu przez ojca zainteresowanego przesłanek wymaganych do uznania go za osobę bezdomną w rozumieniu ustawy innych niż treść notatki z rozmowy z byłą żoną ojca zainteresowanego, która stwierdziła, że jest on osobą bezdomną. W tym miejscu należy odnotować, że z uwagi na lakoniczność tej informacji nie sposób przyjąć, że pojęciu osoby bezdomnej zastosowanej w omawianej wypowiedzi zostało nadane znaczenie inne niż powszechne. Mając na uwadze powyższe wywody, a w szczególności uwzględniając informację przekazaną przez Wójta Gminy C. w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o zmianie sytuacji ojca zainteresowanego przez zamieszkanie na terenie gminy C., organ właściwy do rozpatrzenia wniosku powinien zostać wyznaczony na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. Oznacza to, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy C. tj. organ gminy, w której aktualnie koncentruje się centrum interesów życiowych ojca zainteresowanego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.