I OZ 524/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 19 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 215/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 215/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku A. B., odmówił wstrzymania wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 30 października 2023 r., którą uznano zasiłek celowy wypłacony skarżącej w listopadzie 2017 r. w kwocie 400 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązano skarżącą do jego zwrotu w terminie do 31 grudnia 2023 r. W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o wstrzymanie jej wykonania i wskazała, że jest niepełnosprawną, samotnie wychowuje córkę, która zgodnie z orzeczeniem wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na opiekę nad nieuleczalnie chorym dzieckiem, hospitalizowanym kilkukrotnie w 2023, 2022, 2021 r. Zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w Warszawie - bez ogrzewania. Nie posiada innych dochodów oprócz świadczenia pielęgnacyjnego i alimentów, zaś świadczenie otrzymane w 2017 r. zostało już przez rodzinę skonsumowane. W tej sytuacji konieczne jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na kryzysową życiową sytuację rodziny. Do skargi skarżąca załączyła zaświadczenie z dnia 31 października 2023 r. o jej stanie zdrowia oraz wyrok z dnia 25 marca 2020 r. orzekający o jej niepełnosprawności, orzeczenie o niepełnosprawności córki oraz kartę informacyjną z jej leczenia szpitalnego w 2023 r. Ponadto przy piśmie procesowym z dnia 25 marca 2024 r. skarżąca przedłożyła kolejne dokumenty wskazujące na stan zdrowia jej i córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji stwierdził, że przedstawione przez skarżącą okoliczności stanowiły jedną z przesłanek regularnie udzielanej skarżącej pomocy społecznej w postaci kilkudziesięciu świadczeń. Jednakże w ocenie Sądu, wniosek o zastosowanie ochrony tymczasowej, nie obrazuje rzeczywistej zdolności płatniczej i możliwości finansowych skarżącej, co uniemożliwia jego uwzględnienie na obecnym etapie postępowania. Dołączone do skargi kopie dokumentów obrazują jedynie stan zdrowia córki skarżącej oraz jej samej, a nie stanową o uprawdopodobnieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków na skutek wykonania zaskarżonej decyzji. Aby zbadać, czy rzeczywiście zwrot kwoty wskazanej w zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w stosunku do skarżącej, konieczne jest odniesienie ewentualnego zwrotu tej kwoty do aktualnej jej sytuacji materialnej. Bez porównania tych dwóch wartości (przykładowo przewidywanej wysokości kosztów leczenia i majątku, jakim aktualne dysponuje skarżąca) nie jest możliwe zweryfikowanie zasadności żądania udzielenia ochrony tymczasowej. Dodatkowo Sąd zauważył, że należności pieniężne mogą zostać w każdym czasie zwrócone, czy też rozliczone między stronami. Świadczenia pieniężne są ze swej natury świadczeniami odwracalnymi i ze swej istoty nie wywołują trudnych do odwrócenia skutków. Ze względu na charakter tego zobowiązania, w razie uwzględnienia skargi środki wpłacone przez skarżącą na podstawie ostatecznej decyzji będą mogły zostać jej zwrócone. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, podnosząc że nie została wezwana do uzupełnianie braków wniosku w zakresie swojej sytuacji materialnej. Nie mogła zatem przewidzieć, co Sąd będzie rozumiał pod pojęciem "niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w stosunku do skarżącej". Ponadto Sąd nie wziął pod uwagę charakteru świadczeń, których zwrotu żąda organ. W przypadku sytuacji skarżącej, która otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne oraz alimentacyjne, suma świadczeń nie przekracza kwoty 3.500 zł dla 2-osobowego gospodarstwa domowego, w sytuacji gdy w styczniu 2024 r., ustawowe minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4.242 zł. Sąd nie wziął także pod uwagę, że skarżąca nie pracuje, gdyż opiekuje się chorym dzieckiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z konstrukcji art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W przepisie tym chodzi bowiem o szczególne i wyjątkowe zagrożenie odpowiadające specjalnemu rodzajowi ochrony tymczasowej strony postępowania. Podkreślenia również wymaga, że wniosek powinien zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Mając powyższe na uwadze należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że skarżąca nie wykazała, aby zaskarżona decyzja w razie jej wykonania spowodowałaby skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. W treści wniosku strona nie odwoływała się bowiem do okoliczności świadczących o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji może wywołać niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody bądź trudne do odwrócenia skutki. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji strona wskazywała na trudną sytuację, w której znalazła się rodzina na skutek braku zatrudnienia, złego stanu zdrowia oraz niepełnosprawności córki, jednakże nie złożyła dokumentów przedstawiających sytuację finansową, a zatem nie powiązała potencjalnych skutków wykonania decyzji ze zmianami w jej obszarze majątkowym. Również podnoszone w zażaleniu twierdzenia są ogólnikowe i nie zostały poparte stosownymi dokumentami takimi jak np. aktualne wyciągi z rachunków bankowych, oświadczenia o posiadanych oszczędnościach, nieruchomościach (lub o ich braku) oraz ponoszonych wydatkach. Na podstawie przedstawionych przez skarżącą danych nie była zatem możliwa ocena czy w sprawie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 61 § 3 P.p.s.a. Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu wyjaśnić trzeba, że Sądu I instancji nie był zobligowany do wezwania skarżącej do usunięcia braków formalnych tego wniosku w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. Jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek wstrzymania wykonania decyzji spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do wykazania, że wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę lub doprowadzi do powstania trudnych do odwrócenia skutków. Brak takiego uzasadnienia nie może być uznany za brak formalny wniosku (art. 49 § 1 P.p.s.a.). Uzasadnienie wniosku nie jest bowiem elementem obligatoryjnym, wpływającym na ważność wniosku i warunkującym jego dopuszczalność i nie podlega uzupełnieniu przez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Ma ono za zadanie jedynie wykazanie zasadności tego wniosku przez wykazanie zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Niedostateczne uzasadnienie nie powoduje odrzucenia wniosku, a jedynie uniemożliwia ewentualną ocenę okoliczności sprawy w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt I OZ 848/13, z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt I OZ 744/14, z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt I FZ 74/14, z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt I FZ 482/14, z dnia 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GZ 255/17, z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt II GZ 769/17, z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt II GZ 169/20, z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt I OZ 175/21, z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt I OZ 6/23 oraz z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OZ 462/24). Z tych względów niedostateczne uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, nie obligowało Sądu I instancji do wezwania skarżącej w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. do jego ewentualnego uzupełnienia. Ponadto, zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie wywołuje skutku nieodwracalnego, skoro chodzi o świadczenie pieniężne (w niniejszej sprawie świadczenie w formie zasiłku celowego przyznane decyzją z dnia 16 listopada 2017 r. w kwocie 400 zł), którego spełnienie z natury rzeczy jest odwracalne. W razie uwzględnienia skargi, na co zasadnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, istnieje możliwość zwrotu uiszczonej już kwoty. Ograniczone informacje o stanie majątkowym, w relacji do wysokości kwoty mającej podlegać zwrotowi, nie pozwalają na przyjęcie, że jej zwrot, w przypadku uchylenia decyzji, spowoduje znaczną szkodę. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.