I SA/Go 139/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Damian Bronowicki (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Alina Rzepecka Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Czajkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności spadkobiorców za zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z odsetkami, kosztami upomnień oraz kosztami egzekucyjnymi 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zarządu Związku Celowego Gmin [...] z [...] r. [...], w całości. 2. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

R.Z. (skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ II instancji, SKO) z dnia[...] marca 2026 r.,nr [...], która utrzymaław mocy decyzję Związku [...] (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2025 r. w przedmiocie określenia odpowiedzialności spadkobierców za zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Z uzasadnienia zaskarżonejdecyzji wynika następujący stan sprawy. Postanowieniem [...] z kwietnia 2025 r. Zarząd Związku [...] wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie zakresu odpowiedzialności spadkobierców po zmarłej [...] lipca 2024 r. J. Z. za zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z kosztami upomnień, odsetkami za zwłokę za okres od stycznia 2016 r. do czerwca 2024 r. wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego. Organ ustalił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], z dnia [...] lutego 2025 r., sygn. akt [...], spadek po zmarłej J. Z., na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyli jej synowie R. Z. i P. Z., każdy w udziale odpowiadającym 1/2. W toku postępowania, spadkobiercy nie udzielili odpowiedzi na wezwanie organu do wskazania, czy po zmarłej został sporządzony spis inwentarza lub wykaz inwentarza oraz czy dokonano działu spadku. Decyzją z dnia [...] czerwca 2025 r. organ określił R. Z. oraz P.Z., jako spadkobiercom po zmarłej J. Z., solidarną odpowiedzialność za zaległości z tytułu: a) opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w łącznej wysokości 6.448,80 zł, b) kosztów egzekucyjnych w wysokości 594,73 zł, 2) ustalił 14-dniowy termin płatności powyższych zaległości, liczony od dnia następnego po dniu doręczenia decyzji. Odwołanie od ww. decyzji wniósł R. Z.. Stwierdził, żenie jest zobowiązany do uiszczenia opłaty zagospodarowanie odpadami komunalnymi za okres objęty decyzją, bowiem w dacie powstania zobowiązania nie był właścicielem, posiadaczem ani faktycznym władającym nieruchomością, aponadto nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co wyłącza jego odpowiedzialność ponadwartość aktywów spadkowych ustaloną w spisie inwentarza. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że spisinwentarza co do zasady stanowi istotny instrument służący określeniu granic odpowiedzialności spadkobiercy. Jednocześnie przyjął, że w niniejszej sprawie, na etapie orzekania w trybie art. 100 O.p., jego braknie uniemożliwiał i nie uniemożliwia wydania rozstrzygnięcia. W ocenie organu znaczenie tego dokumentuaktualizuje się na etapie wykonywania zobowiązania, w szczególności wtoku postępowania egzekucyjnego, gdzie możliwe jest wykazanie rzeczywistej wartości stanu czynnego spadku i ewentualne ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy. Organ podkreślił, że do dnia wydania decyzji przez organ I instancji i przezKolegium, nie został przedłożony przez spadkobierców żaden dowód na fakt przeprowadzeniadziału spadku, czy sporządzenia spisu inwentarza lub wykazu inwentarza, co mogłoby mieć znaczenie dla precyzyjnego określenia zakresu odpowiedzialności spadkobierców za długispadkowe. W treści odwołania Skarżący powołał się na okoliczność złożenia w dniu [...] czerwca 2025 r. (w dniu wydania decyzji) wniosku do komornika o sporządzeniespisu inwentarza, jednakże nie przedłożył żadnego dowodu potwierdzającego tę okoliczność. Strona, pomimo ciążącego na niejobowiązku wykazania okoliczności, z których wywodzi skutki prawne, miała realną możliwość przedłożenia stosownego dowodu, czego jednak nie uczyniła. W ocenie organu brak takiego dokumentu i brak jego przedłożenia (w tymbrak jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego złożenie wniosku o sporządzenie spisu inwentarza) nie może obciążać organu podatkowego ani prowadzić do wstrzymania możliwości wydania decyzji w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy. Organ podatkowy nie jest uprawnionydo samodzielnego ustalania składu i wartości masy spadkowej, ani do zastępowania właściwych organów w zakresie sporządzenia spisu inwentarza. W konsekwencji, w sytuacji, gdy strona nieprzedkłada stosownych dowodów, organ obowiązany jest rozstrzygnąć sprawę na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. R. Z. zgodził się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego i wniósł skargę do tutejszego sądu, zaskarżając decyzję w całości. W skardze zarzucił: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności: a. Naruszenie art. 6q ust. 1 u.c.p.g. w zw. z art. 97 § 1 i art. 100 § 1 O.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie Ordynacji podatkowej do opłat za odpady, bez uwzględnienia osobistego charakteru tych obowiązków (art. 6c, 6h u.c.p.g. w zw. art. 2 ust. 1 pkt 4), które nie przechodzą w pełni na spadkobierców, zwłaszcza gdy w dacie powstania zobowiązań (2016-2024) spadkobierca nie był właścicielem/posiadaczem nieruchomości. b. Błędna wykładnia art. 98 § 1 O.p. w zw. z art. 1031 § 2 k.c., polegająca na przyjęciu, że brak spisu inwentarza pozwala obciążyć spadkobiercę pełną odpowiedzialnością jak przy dziedziczeniu wprost, gdy odpowiedzialność jest zawsze ograniczona do wartości czynnego spadku, podczas niezależnie od spisu - ten służy jedynie ustaleniu granic. II. Naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności: a. Naruszenie art. 122 § 1 i art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 191 O.p., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez nie wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności pominięcie obowiązku organu do rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść strony (art. 2a O.p.) co do wartości stanu czynnego spadku, mimo wiedzy o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza) i złożeniu wniosku o spis inwentarza 3.06.2025 r. b. Naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 O.p., poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu pełnej odpowiedzialności spadkobierców bez spisu inwentarza, mimo iż Organ sam uznał brak takiego dokumentu za nieuniemożliwiający rozstrzygnięcia, co jest sprzeczne z art. 1031 § 2 k.c. stosowanym na podstawie art. 98 § 1 O.p. c. Naruszenie art. 13 § 1 O.p., poprzez wydanie rozstrzygnięcia nadmiernie uciążliwego dla strony, bez wstrzymania postępowania do czasu uzyskania spisu inwentarza od komornika, mimo świadomości Organu o wniosku strony. d. Naruszenie art. 70 § 1 i § 4 O.p., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuwzględnienie przedawnienia zobowiązań. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości iorzeczenie co do istoty sprawy. W razie uwzględnienia skargi zasądzenie na rzecz Skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasową argumentację, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawoo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026, poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134§ 1 P.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W sprawie spór dotyczy odpowiedzialności spadkobierców za zaległości spadkodawcy z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a w szczególności wpływu przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza na zakres tej odpowiedzialności. Skarżący kwestionował ponadto istnienie zobowiązania, podnosząc zarzut jego przedawnienia, oraz twierdził, że nie może odpowiadać za zaległości powstałe w okresie, w którym nie posiadał statusu właściciela nieruchomości. W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do zarzutu przedawnienia zobowiązania. Zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 1863 z zm., dalej: O.p.) zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Stosownie do art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, a po jego przerwaniu biegnie na nowo od dnia następującego po dniu zastosowania tego środka. Z kolei zgodnie z art. 99 O.p. bieg terminów przewidzianych w art. 70, art. 71, art. 77 § 1 oraz art. 80 § 1O.p. nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Analiza dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych (k. 27–31 akt administracyjnych) prowadzi do wniosku, że zarzut przedawnienia nie zasługuje na uwzględnienie. W odniesieniu do części zaległości objętych zaskarżoną decyzją przed upływem terminu przedawnienia zastosowano środki egzekucyjne, które zgodnie z art. 70 § 4 O.p. przerwały bieg terminu przedawnienia. Natomiast w przypadku pozostałych zobowiązań termin przedawnienia nie upłynął przed wydaniem decyzji, wobec czego zastosowanie środków egzekucyjnych nie miało znaczenia dla oceny ich przedawnienia. Ponadto, wobec śmierci zobowiązanej w dniu [...] lipca 2024 r., bieg terminu przedawnienia, na podstawie art. 99 O.p.,uległ zawieszeniu od dnia jej śmierci do dnia 21 lutego 2025 r., tj. do dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Okres zawieszenia wyniósł 7 miesięcy i 18 dni. Uwzględnienie skutków przerwania biegu terminu przedawnienia oraz okresu jego zawieszenia prowadzi do wniosku, że termin przedawnienia poszczególnych zobowiązań upływał nie wcześniej niż 18 sierpnia 2026 r. i nie później niż 19 sierpnia 2030 r. Oznacza to, że zarówno w dacie wydania decyzji organu I instancji ([...] czerwca 2025 r.), jak i decyzji organu odwoławczego ([...] marca 2026 r.), żadne z zobowiązań objętych zaskarżoną decyzją nie było przedawnione. Trafny jest wprawdzie zarzut skargi, że organ odwoławczy, mając obowiązek rozpoznać sprawę na nowo, nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do kwestii przedawnienia. Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Po pierwsze, jak wyżej wskazano w sprawie nie doszło do przedawnienia zobowiązania. Po drugie kwestia ta była badana (k. 31 akt administracyjnych) i omówiona w rozstrzygnięciu organu I instancji. Zauważyć również należy, że zarzut przedawnienia nie był podnoszony w odwołaniu. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego kwestionujący możliwość ponoszenia odpowiedzialności za zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na okoliczność, że w okresie powstania zobowiązań nie posiadał statusu właściciela nieruchomości. Odpowiedzialność skarżącego nie wynika z faktu posiadania przez niego prawa własności nieruchomości w okresie objętym zaległościami, lecz z następstwa prawnego po zmarłej. Zgodnie z art. 97 § 1 O.p. spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Następstwo prawne przewidziane w tym przepisie obejmuje również obowiązki wynikające z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.Na mocy art. 6q ust. 1 tej ustawy do opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej.Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi ma charakter publicznoprawnej daniny pieniężnej. Stanowi majątkowe zobowiązanie wobec gminy, którego źródłem jest ustawa, a nie wola zobowiązanego. Obowiązek jej ponoszenia jest związany z posiadaniem statusu właściciela nieruchomości w rozumieniu ustawy o utrzymaniu czystości iporządku w gminach i nie ma charakteru obowiązku ściśle związanego z osobą zobowiązanego. Nie wygasa z chwilą śmierci właściciela nieruchomości, lecz jako istniejące zobowiązanie majątkowe, wchodzi do spadku i podlega sukcesji na zasadach określonych w art. 97 i art. 98 O. p. Zatem odpowiedzialność spadkobiercy nie wynika z faktu, że sam był właścicielem nieruchomości w okresie, którego dotyczą zaległości, lecz z tego, że jako następca prawny wstąpił w majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy w zakresie przewidzianym przepisami prawa podatkowego. Za niezasadny Sąd uznał również zarzut błędnej wykładni art. 98 § 1 O.p. w zw. z art. 1031 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 2025 r., poz. 1071 z zm., dalej: k.c.), polegającej, zdaniem skarżącego, na przyjęciu, że brak spisu inwentarza pozwala obciążyć spadkobiercę pełną odpowiedzialnością jak przy dziedziczeniu wprost. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 1031 § 2 k.c., w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe jedynie do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza (zd. 1). Zarzut ten nie znajduje potwierdzenia w treści zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy przyjął prawidłowo, że brak spisu inwentarza lub wykazu inwentarza nie wyklucza możliwości wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 100 § 1 O.p., gdyż znaczenie tych dokumentów aktualizuje się przede wszystkim na etapie wykonywania zobowiązania, w szczególności w toku postępowania egzekucyjnego, gdzie możliwe jest wykazanie rzeczywistej wartości stanu czynnego spadku i ewentualne ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy. Tak odczytanego stanowiska organu nie można utożsamiać z przyjęciem, że brak spisu inwentarza wywołuje skutki właściwe dla prostego przyjęcia spadku lub prowadzi do pominięcia ograniczenia odpowiedzialności wynikającego z art. 1031 § 2 k.c. Pomimo niezasadności ww. zarzutów, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu. Zgodnie z art. 100 § 1 O.p. organ podatkowy orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień poszczególnych spadkobierców na podstawie decyzji ostatecznych wydanych wobec spadkodawcy oraz jego zobowiązań wynikających z prawidłowych deklaracji. Pojęcie zakresu odpowiedzialności użyte w tym przepisie obejmuje wszystkie ustawowe elementy wyznaczające granice odpowiedzialności spadkobiercy. W sytuacji, gdy bezsporne jest, że spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, elementem tym jest ograniczenie odpowiedzialności wynikające z art. 1031 § 2 k.c., stosowanego na podstawie art. 98 § 1 O.p. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 25 listopada 2025 r., sygn. akt III FSK 1181/24,powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), organ podatkowy, orzekając o zakresie odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, ma prawo i obowiązek uwzględnić tylko jeden element ograniczający zakres tej odpowiedzialności, tj. sposób przyjęcia spadku przez spadkobiercę. Zakres odpowiedzialności powinien być przy tym określony w rozstrzygnięciu, skoro ma pozwolić na określenie obowiązku bez konieczności dodatkowego wyjaśniania treści decyzji przy wykonywaniu dobrowolnym lub przymusowym decyzji (wyroku NSA z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt II FSK 2835/20). Wskazanie na ograniczoną do stanu czynnego spadku odpowiedzialność spadkobierców w uzasadnieniu decyzji nie jest wystarczające. Zamieszczenie informacji o ograniczonej odpowiedzialności skarżących za zobowiązania spadkodawcy powinno się znaleźć w treści rozstrzygnięcia. Naruszenie to może mieć wpływ na wynik sprawy, skoro z rozstrzygnięcia wynika jednoznacznie, że skarżący bez ograniczeń odpowiadają za wskazane w decyzji co do kwot zaległości podatkowe i odsetki spadkodawcy (podobnie wyrok NSA z 18 grudnia 2025 r. sygn. akt III FSK 1143/25). W związku z powyższym, należy przyjąć, żeograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy wynikające ze sposobu przyjęcia spadku powinno zostać określone w treści rozstrzygnięcia decyzji, a nie wynikać np. z jej uzasadnienia lub z treści przepisów prawa. Nie można bowiem utożsamiać orzeczenia o zakresie odpowiedzialności spadkobiercy z wykonaniem tej odpowiedzialności.Decyzja wydana na podstawie art. 100 § 1 O.p. nie kreuje odpowiedzialności spadkobiercy, lecz określa jej zakres. Tymczasem w niniejszej sprawie zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, mimo że dysponowały prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, z którego jednoznacznie wynikało, iż R.Z. i P.Z nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, nie określiły w części rozstrzygającej decyzji zakresu ich odpowiedzialności wynikającego z tego sposobu przyjęcia spadku. Rozstrzygnięcie ogranicza się wyłącznie do określenia kwoty zaległości oraz terminu jej płatności, nie zawierając obligatoryjnego elementu przewidzianego w art. 100 § 1 O. p.Uchybienia tego nie usuwa uzasadnienie decyzji odnoszące się do znaczenia spisu inwentarza oraz art. 1031 § 2 k.c. W świetle art. 100 § 1 O. p. oraz utrwalonego orzecznictwa zakres odpowiedzialności spadkobiercy powinien wynikać z osnowy decyzji, gdyż to ona wyznacza granice rozstrzygnięcia i związania zarówno organu, jak i adresata decyzji. W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 100 § 1 O.p. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i coraz art. 135 P.p.s.a. W trakcie ponownego rozpoznawania sprawy organ uwzględni treść niniejszego wyroku i wyda rozstrzygnięcie zawierające wszystkie wymagane prawem elementy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania tj. kwotę 680 zł, na którą składa się wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego (480 zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118) oraz wpis sądowy od skargi (200 zł).