II GSK 340/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 738/22 w sprawie ze skargi "A." S.A. w Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 sierpnia 2022 r. nr BP.501.2251.2021.1284.DL1.249291 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz "A." S.A. w Z. 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 738/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyniku rozpoznania skargi "A." S.A. w Z. (dalej: "skarżąca", "spółka") na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "organ odwoławczy", "GITD") z 2 sierpnia 2022 r. w przedmiocie kary pieniężnej w wysokości 2.050 zł z tytułu naruszenia przepisów o transporcie drogowym, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "organ I instancji", "WITD") z 12 listopada 2021 r. oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu [...] lipca 2021 r. około godziny 19:00 na autostradzie A[...] (kierunek W. – J.) zatrzymano do kontroli drogowej zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego marki M. o nr rej. [...] wraz z przyczepą o nr rej. [...], którym kierował A. R. Kierowca wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy z W. do N. w imieniu spółki. W toku kontroli stwierdzono naruszenie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Przebieg i wyniki kontroli zostały udokumentowane w protokole nr [...]. Decyzją z 12 listopada 2021 r. WITD nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 2.050 zł za wykonywanie transportu drogowego w czasie obowiązywania ograniczeń oraz zakazów ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach oraz niespełnienie wymogu ręcznego wprowadzenia danych na wykresówkę lub kartę kierowcy - za każdy wpis. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił m.in. art. 4 pkt 22 i art. 92a ust. 1, 7, 11 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 919; dalej: "u.t.d."), § 1, § 2 pkt. 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Transportu w sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu niektórych rodzajów pojazdów na drogach z dnia 31 lipca 2007 r. (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 783 dalej "rozporządzenie w sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu"), lp. 1.11 oraz lp. 6.3.8 załącznika nr 3 do u.t.d. W wyniku rozpatrzenia odwołania, GITD decyzją z 2 sierpnia 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. GITD uznał, że nałożenie kary w związku z naruszeniem lp. 1.11 załącznika nr 3 do o u.t.d. jest prawidłowe. Wyjaśnił, że przejazd zatrzymanym do kontroli pojazdem odbywał się z naruszeniem zakazu wynikającego z § 2 pkt 3 rozporządzenia sprawie okresowych ograniczeń oraz zakazu ruchu, co potwierdza treść protokołu kontroli. Uzasadniało to nałożenie na spółkę kary pieniężnej w wysokości 2.000 zł stosownie do treści art. 92a ust. 1 i 3 oraz ust. 7 pkt 1 u.t.d. i lp. 1.11 załącznika nr 3 do u.t.d. Odnośnie naruszenia z lp. 6.3.8 załącznika nr 3 do u.t.d. organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił treść art. 32 ust. 1 i art. 34 ust. 1 rozporządzenia 165/2014 (Dz. U. UE. L 2014 nr 60, poz. 1 z 28 lutego 2014 r.), a następnie wskazał, że z zebranego materiału dowodowego bezspornie wynika, że kierowca spółki (nr karty kierowcy [...]) w dniu [...] lipca 2021 r. nie zarejestrował wymaganych danych dotyczących okresów innej pracy, gotowości, przerwy lub odpoczynku. W tachografie cyfrowym brak również wymaganych danych dotyczących symbolu państwa rozpoczęcia. Powyższe, zdaniem GITD, uzasadniało nałożenie kary pieniężnej w wysokości 50 zł. Odpowiadając na zarzuty odwołania organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie uzasadnia zastosowania art. 92c u.t.d. Podkreślił, że wskazane w powołanym przepisie przesłanki egzoneracyjne odnoszą się do okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc takich, których przy najdalej idących staraniach przedsiębiorca nie mógł i nie był w stanie przewidzieć. Takiej okoliczności nie mogą stanowić utrudnienia na autostradzie spowodowane wprowadzeniem nowego systemu poboru opłat. Z wiedzy znanej organowi odwoławczemu z urzędu, w szczególności z informacji zawartych na stronie internetowej https://etoll.gov.pl/ wynika, że istotnie od czerwca 2021 r. Ministerstwo Finansów i Krajowa Administracja Skarbowa uruchomiły nowy system poboru opłat (dalej eTOLL) za przejazd pojazdem ciężkim tj. powyżej 3,5 tony po płatnych odcinkach dróg krajowych i autostrad Konin-Stryków (autostrada A2) oraz Wrocław-Sośnica (A4). Mogło to wpłynąć na organizację ruchu, a także na natężenie ruchu na autostradzie A[...], po której poruszał się poddany kontroli zespół pojazdów. Informacje o uruchomieniu systemu eTOLL były jednak dostępne na stronach internetowych MF, KAS, DUW, czy GDDKiA, stąd prawidłowa organizacja zadań transportowych przez stronę powinna uwzględniać wprowadzone zmiany przepisów prawa, a ich nieznajomość nie zwalnia z odpowiedzialności. Spółka co prawda wskazała, że powodem naruszenia zakazu jazdy były utrudnienia w ruchu na autostradzie A[...] na odcinku W.-J. związane z wprowadzeniem nowego systemu opłat na autostradach płatnych oraz braku miejsc parkingowych, jednak przedstawione dowody, w tym oświadczenie kierowcy, nie stanowiły zdaniem organu odwoławczego, wystarczającego dowodu pozwalającego na zwolnienie z odpowiedzialności. Przepis art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowych, w których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy - czy zarządzający transportem w przedsiębiorstwie - przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności, nie był w stanie przewidzieć. Oceniając przedstawione przez spółkę dowody tj. wyjaśnienia zarządzającego transportem z [...] października 2021 r., wiadomości e-mail z oświadczeniem kierowcy oraz wydruk z GPS - GITD doszedł do wniosku, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na brak możliwości zatrzymania. Sama zaś świadomość istnienia zakazów i ograniczeń w ruchu na drogach, poinformowanie, czy przeszkolenie kierowców, nie zwalnia z odpowiedzialności w sprawie. W ocenie organu odwoławczego, przedsiębiorca powinien na bieżąco, przy użyciu dostępnych środków technicznych (np. telefony, GPS) kontrolować przestrzeganie przez kierowców przepisów prawa przy wykonywaniu przewozów. Co więcej, przedsiębiorca może reagować na nieprawidłowe działania osób, którymi posługuje się przy wykonywaniu transportu drogowego, między innymi przez stosowanie środków dyscyplinujących. Powyższe nie zostało jednak w ocenie GITD wykazane przez spółkę. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy zbyt pobieżnie potraktowały niektóre istotne w sprawie okoliczności, nie przypisały im należytej wagi, co mogło mieć znaczenie dla kształtu rozstrzygnięcia kończącego postępowanie i dopuszczalności zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. w zakresie w szczególności czasu jazdy kierowcy wykonującego przewóz na rzecz skarżącej, czasu spędzonego przez kierowcę w korku drogowym, godzinę przejechania przez bramki wjazdu na autostradę i poruszanie się przez kierowcę po przekroczeniu bramek, w tym poszukiwanie parkingu. W ocenie sądu pierwszej instancji, cechy przejazdu nie były tak jednoznacznie i niewątpliwie świadczące o jej odpowiedzialności jako przewoźnika, jak wynikałoby to z uzasadnień wydanych decyzji. W szczególności za nieuprawnione sąd uznał skoncentrowanie się przez organy wyłącznie na dostępności informacji o wprowadzeniu nowego systemu poboru opłat i zarzucenie przewoźnikowi braku należytego zorganizowania przejazdu (braku bieżącego nadzoru, niezastosowaniu środków dyscyplinujących), w sytuacji gdy sam organ nie kwestionował wystąpienia utrudnień w ruchu, nie wyjaśnił dlaczego nie były to utrudnienia niecodzienne (a nie zwyczajne) i nie podważył twierdzeń spółki o braku możliwości zatrzymania się przez kierowcę na autostradzie. W konsekwencji, sąd uznał, że nie można stwierdzić aby doszło do wszechstronnego rozważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania w kontekście całego zgromadzonego materiału dowodowego. Zdaniem sądu bowiem przedwcześnie odmówiono skarżącej zastosowania prawa materialnego, tj. art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Sąd podkreślił, że po czasie spędzonym w korku przed bramkami wjazdu na autostradę, kierowca skarżącej przez pewien czas poruszał się jeszcze przed (tuż przed ale jednak przed) godziną rozpoczęcia obowiązywania zakazu poruszania się pojazdów ciężarowych, tj. przed godziną 18.00 (poszukiwał parkingu już na autostradzie o godz. 17:57), co nie zostało dostrzeżone i należycie rozważone przez organy. Tymczasem strona fakt ten wielokrotnie akcentowała i jeśli przyjąć jej twierdzenia za prawdziwe - to przyjąć należało, że kierowca wyruszył w drogę posiadając zapas czasu, który pozwolił mu "pokonać" korki i wjechać na autostradę jeszcze przed początkiem obowiązywania zakazu. Tego organy nie dostrzegły, co w ocenie sądu było ich obowiązkiem w ramach uwzględniania zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu obywatela (art. 7 k.p.a.). Wbrew ogólnym konkluzjom organu, chociażby z uwagi na powyższe nie sposób jednoznacznie przypisać przewoźnikowi niezachowania należytej staranności, ale wręcz przeciwnie – powyższe świadczy o podjęciu przewozu z zachowaniem wymaganej staranności. Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że: zachowanie skarżącego polegało na: 1) wskazaniu, że były utrudnienia w ruchu które były następnie przyczyną braku możliwości znalezienia wolnego miejsca na parkingu – czego organ nie podważył; 2) wykazaniu, że na wysokości parkingu o godz. 17:57 kierowca zwolnił do prędkości 16 km/h celem zorientowania się w sytuacji – której to okoliczności organ nie kwestionował i w ogóle jej nie ocenił; 3) złożeniu wniosku dowodowego na okoliczność ustalenia jak wyglądała [...] lipca 2021 r. sytuacja z parkingami - przy niekwestionowanych przez organ i wręcz przyznanych przez organ utrudnieniach w ruchu (na s. 9 decyzji GITD wskazano, że uruchomienie nowego systemu poboru opłat "mogło wpłynąć na organizację ruchu, a także na natężenie ruchu na autostradzie A[...], po której poruszał się poddany kontroli zespół pojazdów"). Zdaniem sądu, w szczególności do ww. wniosku dowodowego organ odwoławczy się nie odniósł, pomimo że powoływane przez skarżącą okoliczności mogły doprowadzić do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Zbyt pobieżne, lakoniczne i arbitralne jest w tych okolicznościach stwierdzenie organu, że brak wolnego miejsca na parkingu jest okolicznością nienadzwyczajną, a skarżąca nie dochowała właściwego nadzoru nad kierowcami – stanowisko organu sąd pierwszej instancji uznał za zbyt formalistyczne i oparte na niepełnej argumentacji. Za wysoce prawdopodobne sąd uznał, że kierowca faktycznie nie miał możliwości znalezienia parkingu, podczas gdy autostrada wymusza określone zachowanie wykluczające zatrzymanie się w każdym miejscu, co świadczy o zbyt rygorystycznym pojmowaniu przesłanek egzoneracyjnych. Sąd zgodził się, że przesłanki egzoneracyjne należy interpretować wąsko, interpretacja ta nie może jednak prowadzić do konkluzji, które wymagają spełnienia przesłanek niemożliwych do zrealizowania. Zdaniem sądu pierwszej instancji organy nie zdołały należycie podważyć, że w sprawie nie zachodzą okoliczności zwalniające przewoźnika z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia. Co więcej, sąd zaakcentował, że negatywne skutki wprowadzenia zmian w eTOLL dla płynności przewozów po autostradach, jak w sprawie niniejszej, w tak krótkim odstępie czasu jak trzy tygodnie od rozpoczęcia funkcjonowania zmian i dodatkowo w okresie wakacyjnym, przy wzmożonym ruchu zwłaszcza aut osobowych, należy zakwalifikować jako nadzwyczajne, a nie zwyczajne. Reasumując, sąd pierwszej instancji uznał, że okolicznością uzasadniającą nałożenie kary jak w zaskarżonej decyzji mogłoby być wyłącznie ustalenie, że miejsca na parkingach przy autostradzie były dostępne, a mimo to kierowca z nich nie skorzystał kontynuując jazdę. Jeśli jednak organ nie podważy skutków utrudnień, z jakimi musieli się mierzyć kierowcy aut ciężarowych w dniu [...] lipca 2021 r. na trasie A[...] w godzinach przed i w czasie obowiązywania zakazu ruchu – wykluczone będzie ustalenie, że nie zachodzą okoliczności egzoneracyjne z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. W takiej sytuacji organ, zdaniem sądu pierwszej instancji, powinien umorzyć w odniesieniu do pierwszego z przypisanych naruszeń. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiódł GITD, zaskarżając go w całości. Skarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 2 oraz 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tj. Dz.U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej "k.p.a."), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej ocenie ustalonego przez organ stanu faktycznego i przyjęcie, że organ nie ustalił wszystkich istotnych dla odpowiedzialności skarżącej okoliczności faktycznych, podczas gdy okoliczności faktyczne ustalone przez organ oraz dokonana ich ocena pozwalały na przyjęcie, że skarżąca ponosi odpowiedzialność za stwierdzone podczas kontroli drogowej naruszenie prawa; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 78 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w błędnym przyjęciu przez sąd I instancji, że okoliczność braku wolnego miejsca na parkingu, do której w ocenie sądu organ w decyzji odniósł się lakonicznie i pobieżnie, jest okolicznością kluczową w sprawie, podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz okoliczności związanych z ruchem pojazdów na autostradzie A[...] w dniu [...] lipca 2021 r. prowadzi do wniosku, że podniesiona przez sąd I instancji okoliczność nie posiada waloru okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w błędnym przyjęciu przez sąd I instancji, że okoliczność poruszania się pojazdu po autostradzie A[...] o godzinie 17:57 w dniu [...] lipca 2021 r. świadczy o tym, że kierowca posiadał wystarczająco dużo czasu aby wjechać na autostradę A[...] przed rozpoczęciem obowiązywania zakazu ruchu pojazdów ciężarowych i zastosować się do tego zakazu, podczas gdy okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem sam fakt wjazdu na autostradę przed godziną rozpoczęcia obowiązywania zakazu ruchu pojazdów ciężarowych nie przesądza o tym, że kierowca pojazdu zastosuje się do przedmiotowego zakazu, bowiem jest to uzależnione od woli kierującego pojazdem. Wskazując na powyższe, organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, rozpoznanie skargi na rozprawie oraz zasądzenie od skarżącej spółki na rzecz organu zwrotu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżąca spółka wniosła o jej oddalenie, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały jedynie na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowania, które zdaniem organu miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska sądu pierwszej instancji, który uchylając decyzję organów obu instancji uznał, że naruszają one przepisy postępowania – art. 7, art. 75 § 1, art. 78 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem organy nie ustaliły wszystkich istotnych dla odpowiedzialności skarżącej okoliczności faktycznych, w szczególności czasu pracy kierowcy wykonującego przewóz, czasu spędzonego przez kierowcę w korku drogowym, godziny przekroczenia bramek wjazdowych na autostradę i późniejszego poszukiwania parkingu. Zdaniem sądu pierwszej instancji, nierozważanie powyższych okoliczności przez organ, mimo składania w tym zakresie przez spółkę wniosków dowodowych, mogło wpłynąć na ocenę zasadności argumentacji skarżącej spółki w zakresie wystąpienia przesłanek zwalniających spółkę z odpowiedzialności za ujawnione naruszenie na podstawie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Z kolei zdaniem organu, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można przyjąć, że organ nie ustalił wszystkich istotnych dla odpowiedzialności skarżącej okoliczności faktycznych, zaś sąd pierwszej instancji zbyt dużą wagę przypisał okoliczności braku wolnego miejsca na parkingu i poszukiwania przez kierowcę takiego miejsca około godz. 17.57 już po wjechaniu na autostradę, bowiem sam fakt wjazdu na autostradę przed godziną rozpoczęcia obowiązywania zakazu ruchu pojazdów ciężarowych nie przesądza o tym, że kierowca pojazdu zastosuje się do przedmiotowego zakazu, bowiem jest to uzależnione od woli kierującego pojazdem. Z uwagi na wzajemne powiązania i komplementarny charakter podniesionych zarzutów, w tym zarzucenia naruszenia zbliżonych przepisów k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne łączne ich rozpoznanie. W myśl art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Za określoną w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. okoliczność egzoneracyjną przyjmuje się siłę wyższą, rozumianą jako zdarzenie pochodzące z zewnątrz, którego następstwa nie można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec, pomimo dołożenia należytej staranności. Za okoliczność taką przyjmuje się też wyłączną winę osoby trzeciej, za której działania przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności. Przepis art. 92a ust. 1 u.t.d. ustanawia odpowiedzialność administracyjną podmiotów wykonujących transport drogowy, a odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny. Za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy zawsze ponosi odpowiedzialność przedsiębiorca i to na nim spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób, którymi w wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje (zob. wyrok NSA z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 716/10). Powyższy przepis stwarza domniemanie odpowiedzialności przedsiębiorcy, a ciężar udowodnienia okoliczności wymienionych w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. spoczywa na przedsiębiorcy, który musi wykazać, że dołożył należytej staranności organizując przewóz i nie miał wpływu na naruszenie prawa przez kierowcę, przy czym brak takiego wpływu musi istnieć realnie. Skarżąca spółka wskazując na zaistnienie okoliczności, które uzasadniają umorzenie postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej powołała się na nadzwyczajne utrudnienia w ruchu na autostradzie A[...] na odcinku W. – J. związane z wprowadzeniem nowego systemu opłat na autostradach płatnych, w tym w odniesieniu do samochodów osobowych, co skutkowało znacznym spowolnieniem ruchu pojazdów przy bramach, a to z kolei spowodowało, że kierowca po przekroczeniu już bramek, mimo starań i poszukiwaniu wolnych miejsc parkingowych, nie mógł ich znaleźć przed rozpoczęciem obowiązywania zakazu ruchu pojazdów o masie powyżej 12 ton. Spółka w tym zakresie odwołała się do wyjaśnień zarządzającego transportem potwierdzających dochowanie należytej staranności oraz oświadczenia kierowcy a także wniosła w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji o przeprowadzenie przez organ dowodu z informacji o dostępności wolnych miejsc parkingowych i natężeniu ruchu na spornym odcinku autostrady A[...] w dniu [...] lipca 2021 r., który to wniosek nie został przez organ rozpoznany. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodzić się należało z sądem pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie organy nie wyjaśniły w pełni istotnych dla sprawy okoliczności wykonywanego przewozu mogących wskazywać, że przewoźnik nie miał wpływu na powstanie naruszenia czy też, że wystąpienie naruszenia nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Zgodzić się należy z organem, że skarżąca spółka jako profesjonalista powinna przewidzieć, że przy przejeździe przez bramki na autostradzie w okresie wakacyjnym mogą wystąpić korki i powinna to uwzględnić przy planowaniu postoju pojazdu w tym również ewentualny brak miejsc postojowych na poszczególnych parkingach. To na przedsiębiorstwie ciąży obowiązek takiego zaplanowania przejazdu kierowcy, aby był on bezpieczny i uwzględniał regularnie występujące na trasie korki jak i możliwość skorzystania z odpowiednich parkingów. Jednakże w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma to, że oprócz korków powstających w weekendy w związku ze wzmożonym ruchem pojazdów i zmianą turnusów wakacyjnych (co jest w istocie przyczyną wprowadzania zakazu poruszania się pojazdów ciężarowych powyżej 12 ton w określonych godzinach w wakacyjne weekendy) na powyższe nałożyło się wprowadzenie nowego sposobu poboru opłat e-Toll za przejazd po autostradach. Z wyjaśnień przewoźnika wynikało, że uwzględnił on w planowaniu przejazdu przez kierowcę zakaz poruszania się ciężarówek po godz. 18.00, uwzględnił regularnie występujące w tym miejscu korki oraz dostęp do odpowiednich parkingów, jednakże wskazywał, że dodatkowo nie mógł przewidzieć, że tenże korek będzie ekstremalnie dłuższy z uwagi właśnie na wprowadzenie nowego sposobu poboru opłat, czemu zresztą nie przeczył organ. Podkreślić wręcz należy, że na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2026 r. pełnomocnik spółki wskazała, że zator przy bramkach w dniu [...] lipca 2021 r. był na tyle duży, że administrator autostrady podjął decyzję o podniesieniu szlabanów i przepuszczaniu samochodów osobowych bez opłat, celem udrożnienia zatoru, czemu również nie zaprzeczyła pełnomocnik organu. A zatem wyjątkowe okoliczności przejazdu jakie miały miejsce w dniu [...] lipca 2021 r., w szczególności konieczność dłuższego przestoju w korku przy bramkach mógł skutkować tym, że po przejechaniu bramek kierowca nie mógł już skorzystać z istniejących parkingów celem zatrzymania pojazdu przed godz. 18.00 w piątek, bowiem te były już zajęte przez inne pojazdy ciężarowe, które również utknęły wcześniej w korku. Na powyższą okoliczność, mimo stosownego wniosku dowodowego spółki, organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Istotne jest również, na co zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, że sporny pojazd poruszał się po autostradzie, gdzie mamy do czynienia z generalnym zakazem zawracania i zatrzymywania się, co również powinno być wzięte pod uwagę przez organy w aspekcie możliwości przestrzegania przez kierowcę zakazu ruchu pojazdów powyżej 12 ton po godzinie 18.00 w piątek, a w konsekwencji wyłączenia odpowiedzialności spółki. Podkreślana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność, że kierowca został zatrzymany na autostradzie A[...] o godz. 19.00 a zatem poruszał się po autostradzie przez godzinę mimo obowiązywania wakacyjnego zakazu ruchu, co zostało pominięte przez sąd pierwszej instancji, nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w tym w treści protokołu. Owszem wynika z niego, że kontrola została przeprowadzona o godz. 19.00 ale nie na autostradzie A[...] lecz na drodze wojewódzkiej DW [...] w miejscowości B. Z załącznika nr 1 do protokołu – opis stwierdzonych naruszeń - wynika, że kontrola w tym miejscu została przeprowadzona ze względów bezpieczeństwa, jednakże brak jest informacji jakie to względy uniemożliwiły przeprowadzenie kontroli na autostradzie jak również, o której godzinie pojazd został zatrzymany do kontroli. Z oświadczenia kierowcy (k. 46 akt adm.) wynika z kolei że został "ściągnięty przez nieoznakowany patrol Policji drogowej do punktu kontroli ITD", a zatem nie można wykluczyć, że sporny pojazd został zatrzymany do kontroli znacznie wcześniej niż o godz. 19.00 a jedynie był konwojowany przez funkcjonariuszy Policji do miejsca, w którym bezpiecznie można przeprowadzić kontrolę drogową. Również powyższa kwestia nie została w należyty sposób wyjaśniona przez organy w niniejszej sprawie, co ma istotne znaczenia dla ustalenia w jakich okolicznościach był wykonywany sporny przewóz drogowy oraz ile w rzeczywistości trwał czas stwierdzonego naruszenia. Mając powyższe na względzie, wbrew stanowisku GITD, zgodzić się należało z sądem pierwszej instancji, że organy nie ustaliły wszystkich istotnych dla odpowiedzialności skarżącej okoliczności faktycznych sprawy, co doprowadziło do przedwczesnego odmówienia skarżącej spółce zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Akcentowana w orzecznictwie okoliczność, że ciężar wykazania okoliczności wynikających z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. spoczywa na przewoźniku nie wyklucza pozostałych obowiązków dowodowych organu, wynikających m.in. z art. 7 k.p.a., który wymaga podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jednocześnie jak wskazuje art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Niewątpliwie warunki drogowe jakie panowały w dniu [...] lipca 2021 r. na autostradzie A[...] w okolicach bramki wjazdowej w kierunku W. – J. oraz dostępność parkingów dla pojazdów ciężarowych w tych okolicach, z uwagi na wprowadzenie nowego sposobu poboru opłat e-Toll za przejazd po autostradach, był taką okolicznością mogącą mieć znaczenie dla sprawy, a zatem zgłoszony przez spółkę wniosek dowodowy na powyższą okoliczność powinien być rozpoznany i oceniony, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Dlatego też zgodzić się należało z sądem pierwszej instancji, że w sprawie organy dopuściły się naruszenia art. 7, art. 78 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższego, za niezasadne należało uznać zawarte w punkach 1-3 petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. (punkt 1 sentencji). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a), § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 118). Zasądzona kwota 675 zł stanowi zwrot kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika spółki, który występował przed sądem pierwszej instancji, z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (punkt 2 sentencji). ----------------------- 5