II OSK 1077/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Anna Szymańska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2024 r., sygn. akt lV SA/Wa 1654/24 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr DL.WIIPO.4100.12192.2023/NP w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 29 października 2024 r., sygn. akt lV SA/Wa 1654/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skargi M. R. (dalej: cudzoziemiec, strona, skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) z 15 kwietnia 2024 r. nr DL.WIIPO.4100.12192.2023/NP w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy – oddalił skargę. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Cudzoziemiec, obywatel Ludowej Republiki Bangladeszu, wnioskiem z 11 października 2022 r. (wpływ do organu) wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy. Wojewoda Warmińsko-Mazurski (dalej: Wojewoda, organ pierwszej instancji) decyzją z 14 sierpnia 2023 r. nr SO-X.6151.4927.2022.AU na postawie art. 100 ust. 1 pkt 1 i 5 lit. a w zw. z art. 114 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm., dalej u.o.c.) odmówił cudzoziemcowi udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP). Organ pierwszej instancji stwierdził, że deklaracja skarżącego odnośnie do miejsca zamieszkania jest niezgodna z prawdą. Szef Urzędu, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Podano m.in., że skarżący nigdy nie przebywał pod deklarowanym adresem, tj. ul. [...], [...], na co bezpośrednio wskazują ustalenia Straży Granicznej poczynione na podstawie wywiadu środowiskowego z 10 marca 2023 r. Zgodnie z tymi ustaleniami, lokal w którym miał mieszkać skarżący nigdy nie był wynajmowany i nie miał zostać wynajęty w celach kwaterunkowych dla cudzoziemców. Ponadto Szef Urzędu stwierdził, że skarżący nie mieszkał pod adresem wskazanym we wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, tj. ul. [...], [...]. Powołał się przy tym na wyjaśnienia jego pełnomocnika zawarte w odwołaniu dotyczące tego, że skarżący miał pracować w [...], gdzie jego pracodawca wynajął lokal. WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku stwierdził, że skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W ocenie sądu wojewódzkiego adres ubiegającego się o zezwolenie na pobyt czasowy należy do kategorii informacji istotnych. Wskazano, że w orzecznictwie podkreśla się, że we wniosku cudzoziemiec ma obowiązek podania wszystkich danych mających znaczenie dla sprawy - w sposób przewidziany urzędowym formularzem. Dalej, że nie ma przy tym znaczenia, czy działanie cudzoziemca skutkujące niepodaniem prawdziwych informacji było umyślne - wystarczy, aby nie zachował on należytej staranności przy składaniu wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. W ocenie sądu pierwszej instancji skarżący – z racji tego, że powinien mieć świadomość gdzie mieszka i przebywa – co najmniej nie zachował należytej staranności przy składaniu wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie, wpisując w formularzu wniosku (na str. 3) nieprawidłowy adres. Podano również, że w części E, na siódmej stronie wniosku zamieszczone jest oświadczenie dotyczące m.in. konsekwencji złożenia wniosku zawierającego nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje, a także zeznania nieprawdy lub zatajenia prawdy w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wskazano, że zainteresowany w dniu składania wniosku podpisał wniosek i ww. oświadczenie, potwierdzając świadomość konsekwencji. Zdaniem sądu wojewódzkiego słusznie i zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego organ wywodził, że skarżący nie mieszkał pod adresem wskazanym we wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę (tj. przy ul. [...], [...]) oraz ustalenia funkcjonariuszy Straży Granicznej, że skarżący nigdy nie mieszkał pod adresem ul. [...], [...], który to lokal nigdy nie był wynajmowany i nie miał zostać wynajęty w celach kwaterunkowych dla cudzoziemców - świadczą o błędzie skarżącego. Zdaniem sądu wojewódzkiego, nie można twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wadliwie, co - w związku z oceną dokonanej przez organy subsumpcji jako prawidłowej i brakiem przesłanek uchylenia decyzji z urzędu - dało podstawę do oddalenia skargi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości, zarzucając: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.o.c., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w uznaniu, że podanie przez skarżącego we wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy danych w zakresie swojego miejsca pobytu powiązanego z miejscem pracy, gdzie w czasie wywiadu środowiskowego nie przebywał, miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a także, że stopień jego niestaranności przy podaniu tych danych był na tyle duży, że uzasadniało to odmowę udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy, podczas gdy podanie błędnej informacji odnośnie miejsca pobytu nie było wynikiem jego celowego działania, jak też nie powinno mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi, mimo naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) przejawiające się w nieprzeprowadzeniu w sposób prawidłowy postępowania wyjaśniającego w zakresie przyczyn wpisania przez skarżącego we wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy błędnej informacji odnośnie miejsca pobytu, jak też niewyjaśnienie znaczenia tego faktu dla ostatecznego rezultatu sprawy; co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA. Skarga kasacyjna jest nieusprawiedliwiona. Sąd wojewódzki dokonał prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji w aspekcie zarówno zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również w pełni trafnie nie dopatrzył się, aby w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy kierując się zasadą praworządności i wyjaśniając relewantny stan faktyczny sprawy zastosowały adekwatne przepisy materialne i orzekły o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 1 u.o.c. wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, z wyjątkiem zezwoleń, o których mowa w art. 139a ust. 1 i art. 139o ust. 1, cudzoziemiec składa na formularzu zawierającym dane cudzoziemca lub informacje, o których mowa w art. 13 u.o.c., w zakresie niezbędnym do wydania zezwolenia. Dane i informacje, o których mowa w art. 13 u.o.c. to m.in. miejsce zamieszkania lub pobytu. Ma to znaczenie nie tylko ze względu na doręczanie pism cudzoziemcowi w toku procedury, który to nie ustanowił pełnomocnika. Informacja ta ma także zasadnicze znaczenie, jeśli chodzi o szczególną czynność procesową uregulowaną w u.o.c. tj. wywiad środowiskowy. Mianowicie w toku postępowań prowadzonych na podstawie przepisów u.o.c. funkcjonariusze Straży Granicznej mogą przeprowadzić wywiad środowiskowy, a dalej jeżeli w wyniku czynności sprawdzających w toku wywiadu środowiskowego nie potwierdzono informacji podanych przez cudzoziemca lub zgromadzone informacje okazały się sprzeczne albo nasuwają wątpliwości odnośnie do ich prawdziwości, funkcjonariusze Straży Granicznej mogą dokonać sprawdzenia lokalu, który cudzoziemiec wskazał jako miejsce swego pobytu. Oznacza to, że wskazanie czy to miejsca pobytu czy zamieszkania zgodnych z rzeczywistym stanem ma znaczenie nie tylko procesowe, lecz także w ujęciu materialnym. Jeżeli przepis materialnego prawa administracyjnego wymaga podania przez stronę określonej informacji, w tym wypadku jest nią miejsce zamieszkania lub pobytu, prawodawca wiąże z tą informacją określone skutki. Jak bowiem stanowi art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.o.c. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy odmawia się cudzoziemcowi, gdy złożył on wniosek zawierający nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje lub dołączył do niego dokumenty zawierające takie dane lub informacje. Co prawda przepis ten nie wywołuje skutku na płaszczyźnie obciążenia strony negatywnymi konsekwencjami nieudowodnienia faktów koniecznych do rozpatrzenia sprawy zgodnie ze zgłoszonym żądaniem, ale został przewidziany przez ustawodawcę jako gwarant, że strona nie nadużyje swoich uprawnień do wnioskowania o zezwolenia na pobyt dopuszczając się oszustwa procesowego. Taki właśnie charakter prewencyjno-represyjny należy przypisywać regulacji art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.o.c. Funkcja powyższego przepisu polega na sankcjonowaniu naruszenia zasady prawdy materialnej, której przestrzeganie ma kluczowe znaczenie dla zachowania integralności i rzetelności systemu kontroli migracji (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 636/08, ONSAiWSA 2010/3/47). System ten powinien niewątpliwie zapewniać posiadanie przez państwo pełnej i prawdziwej wiedzy o osobach przebywających na jego terytorium. Wprowadzanie przez cudzoziemców w błąd organów właściwych do wydawania zezwoleń pobytowych utrudnia, a w przypadkach, gdy nie zostanie wykryte, uniemożliwia państwu dokonanie należytej weryfikacji celów pobytowych cudzoziemców oraz określenie potencjalnych zagrożeń, jakie ich przebywanie na terytorium RP mogłoby powodować dla bezpieczeństwa publicznego. Prawidłowość działania systemu kontroli migracji jest kluczowa, jeżeli uwzględni się jego wpływ na właściwe funkcjonowanie strefy Schengen opartej na mechanizmie wzajemnego zaufania państw członkowskich. Państwo przyjmujące cudzoziemca i udzielające mu zgody jest uprawnione, aby kontrolować również jego miejsce pobytu na terytorium RP, a to gwarantuje jedynie rzetelna wiedza udzielana przez ubiegających się o legalny pobyt. W orzecznictwie wskazuje się, że zafałszowane czy zatajone informacje muszą mieć znaczenie w sprawie. Nie może chodzić o jakiekolwiek informacje, a jedynie o te znaczące w danej sprawie. Przyjęcie odmiennej wykładni naruszałoby konstytucyjną zasadę proporcjonalności, gdyż sankcja nie byłaby proporcjonalna do naruszenia (wyrok NSA z 9 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 412/16). Zdaniem NSA w świetle powyższych rozważań wskazanie miejsca zamieszkania lub pobytu cudzoziemca należy traktować jako informację mającą znaczenie, zarówno dla oceny postawy cudzoziemca, jak również dla kwestii procesowych (wskazywany już wywiad środowiskowy) i bezspornie okazała się ona być zafałszowana. Przeprowadzony wywiad środowiskowy wykazał, że pod podanym we wniosku adresem cudzoziemiec nigdy nie przebywał. Poza wszystkim, co ma znaczenie wyłącznie procesowe, zezwolenia na pobyt czasowy, z wyjątkiem zezwoleń, o których mowa w art. 139a ust. 1 i art. 139o ust. 1, udziela lub odmawia jego udzielenia wojewoda właściwy ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca, w drodze decyzji (art. 104 ust. 1 u.o.c.).. Jeśli chodzi natomiast o podnoszoną w skardze kasacyjnej kwestię niewiedzy czy braku celowego działania cudzoziemca, to w ślad za wyrokiem NSA z 16 września 2025 r. sygn. akt II OSK 2040/24 należy podkreślić, że z punktu widzenia funkcji prewencyjnej, jaką pełni art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.o.c., nie jest istotne, jakimi motywami kierował się cudzoziemiec podając nieprawdziwe dane. Z treści art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.o.c. nie sposób również wyprowadzić wymogu umyślnego działania cudzoziemca. Istotne jest natomiast to, że cudzoziemiec miał świadomość podawania informacji nieodpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy. Podpisanie się pod podaniem zawierającym nieprawdziwe informacje stwarza silne domniemanie faktyczne, że cudzoziemiec działał świadomie. Taki jest m.in. sens instytucji podpisu dokumentu. Przy czym na równi ze świadomością podania nieprawdziwych informacji należy, na gruncie art. 100 ust. 1 pkt 5 lit. a u.o.c., traktować podanie przez cudzoziemca nieprawdziwych informacji lub dołączenie sfałszowanych dokumentów na skutek niedbalstwa. Z przypadkiem takiego niedbalstwa będziemy mieć, zasadniczo, do czynienia m.in. w sytuacji, w której cudzoziemiec podpisuje dokument wypełniony przez inną osobę bez zapoznania się z jego treścią. Natomiast tak oczywiste informacje jak adres pobytu nie mogły zostać przeoczone, czy błędnie zidentyfikowane przez cudzoziemca. Miejsce pobytu nie tyle stanowi element jurydyczny, co faktyczny i niewątpliwe skarżący miał wiedzę pod jakim adresem przebywa na terytorium RP. W konsekwencji prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i jako takie ocenione prawidłowo przez WSA w Warszawie, nie mogło prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Jednocześnie zaprezentowana wykładnia przepisu prawa materialnego była w pełni usprawiedliwiona, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej. Nie można tym samym czynić skutecznie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi. Mając powyższe na uwadze skarga kasacyjna jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. NSA orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.