II OZ 525/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 września 2024 r. sygn. akt II SA/Wr 530/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 20 maja 2024 r., nr 552/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wykonania konstrukcji oporowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

S. D. (dalej zwany "skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w formie dokumentu elektronicznego skargę na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 maja 2024 r., nr 552/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie wykonania konstrukcji oporowej. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II tego Sądu z dnia 9 lipca 2024 r. wezwano skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi przez podpisanie skargi stanowiącej załącznik numer 1 oraz załączników od numerów 2 do 11 kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo elektronicznym podpisem osobistym oraz do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 7,50 zł za wydruk skargi i jej załączników wniesionej w formie dokumentu elektronicznego. W obu przypadkach na wykonanie wezwań zakreślono termin siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 2 sierpnia 2024 r. Następnie w dniu 5 sierpnia 2024 r. (data nadania pisma u operatora pocztowego) skarżący nadesłał do Sądu skargę w formie papierowej, opatrzoną własnoręcznym podpisem. Uiścił również opłatę kancelaryjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 16 września 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 530/24 odrzucił skargę i zwrócił skarżącemu uiszczony wpis od skargi i opłatę kancelaryjną. Sąd uznał, że skarżący nie usunął braku formalnego skargi. W zakreślonym terminie uiścił wymaganą opłatę kancelaryjną i przedłożył skargę w formie papierowej podpisaną osobiście przez skarżącego. Jednakże wezwanie dotyczące podpisania skargi podpisem elektronicznym, podpisem osobistym lub podpisem zaufanym nie zostało wykonane. Nadesłanie podpisanej skargi w formie papierowej nie czyni zadość wezwaniu sądu, w którym określono, w jaki sposób strona może stwierdzony brak usunąć. Ponadto Sąd nie stwierdził przeszkód technicznych, które mogłyby uniemożliwić skarżącemu podpisanie skargi w formie elektronicznej, gdyż skarżący prowadzi z sądem korespondencję za pośrednictwem platformy ePUAP i dysponował ważnym certyfikatem. Ponadto zainicjował postępowania sądowe drogą elektroniczną, składając skargę za pośrednictwem platformy ePUAP. W efekcie Sąd odrzucił skargę, na zasadzie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej P.p.s.a.), ponieważ w zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi. Skarżący wniósł zażalenie na wskazane wyżej postanowienie, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że nie miał możliwości złożenia podpisu elektronicznego z przyczyn przez niego niezawinionych, był nieobecny w kraju i nie miał możliwości technicznych do wykonania podpisów drogą elektroniczną, z uwagi na brak dostępu do platformy ePUAP. Ponadto wskazał, że ważny certyfikat nie zapewnia dostępu, nie umożliwiał w tym konkretnym przypadku złożenia podpisów elektronicznych z powodów technicznych oraz braku dostępu do dokumentów i ePUAP-u. W jego ocenie odrzucenie skargi narusza jego prawo do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I FPS 2/21 (ONSAiWSA 2022, nr 1 poz. 2) wyjaśnił, że zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a., skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że do podpisywania dokumentów elektronicznych dedykowane są różne narzędzia: do podpisywania podpisem zaufanym służy tzw. "Podpisywarka", zamieszczona na platformie gov.pl, do podpisu kwalifikowanego służą narzędzia komercyjne, natomiast do podpisu osobistego przeznaczona jest aplikacja "e-dowód". Dokument elektroniczny podpisany przy pomocy tych narzędzi może zostać wysłany do sądu za pośrednictwem platformy ePUAP, która umożliwia załączenie podpisanego dokumentu elektronicznego do formularza pisma ogólnego. Powyższe oznacza, że nie ma technicznych przeszkód, aby korespondencja kierowana do sądu za pomocą platformy ePUAP była podpisana zarówno podpisem zaufanym, jak i podpisem kwalifikowanym lub podpisem osobistym. Ponadto, w tej uchwale NSA wskazał, że informacja o tym, w jaki sposób podpisać załączniki oraz następnie załączyć je do pisma głównego może stanowić przedmiot odpowiedniego pouczenia. Natomiast naruszenie powyższego wymogu można by rozważyć również w kontekście przyczyny usprawiedliwiającej nieuzupełnienie braku formalnego, uzasadniającej przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (art. 86 § 1 P.p.s.a.). Uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w niniejszej sprawie. Istota mocy ogólnie wiążącej uchwały sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Oznacza to, że skład sądu administracyjnego rozpoznający konkretną sprawę administracyjną nie jest uprawniony do samodzielnego przyjęcia wykładni przepisów prawa odmiennej od wykładni wyrażonej w treści sentencji uchwały. NSA w składzie orzekającym nie dostrzega zaś podstaw do niepodzielania stanowiska zajętego w tej uchwale. Wobec powyższego należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w sprawie zachodziły podstawy do wezwania skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi wniesionej w formie dokumentu elektronicznego przez podpisanie skargi stanowiącej załącznik numer 1 oraz załączników od numerów 2 do 11 kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, w siedmiodniowym terminie pod rygorem jej odrzucenia. Skarga do sądu winna bowiem czynić zadość wszelkim wymaganiom, jakie muszą spełniać pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 P.p.s.a.). Każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Niepodpisanie skargi przez stronę skarżącą jest brakiem formalnym, który podlega usunięciu na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 i art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. Skarżący wniósł skargę za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a w toku postępowania nie zrezygnował z doręczania mu pism w tej formie, zatem spełnił jeden z warunków doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej (art. 74a § 1 P.p.s.a.). Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji doręczył wezwanie skarżącemu za pomocą środka komunikacji elektronicznej i wezwał go do popisania skargi stanowiącej załącznik do formularza pisma ogólnego i pozostałych załączników kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo elektronicznym podpisem osobistym. Stosownie bowiem do art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a., w przypadku gdy pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. Tym niemniej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki do odrzucenia skargi. Taki skutek procesowy mógłby być osiągnięty tylko w sytuacji właściwego pouczenia skarżącego m.in. o tym, jaki jest prawidłowy sposób wykonania wezwania sądu w zakresie uzupełnienia braku formalnego skargi, wniesionej w formie dokumentu elektronicznego i prowadzenia korespondencji elektronicznej. Z akt sprawy wynika, że w piśmie z dnia 1 sierpnia 2024 r. (k. 79 akt sądowych) wzywającym skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi przez podpisanie skargi prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał na art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. Jednak dostrzec należy, że w dalszej części pisma nieprawidłowo poinformowano skarżącego o treści obowiązujących przepisów prawa i sposobu uzupełnienia braków formalnych skargi, co mogło wywołać wątpliwości u skarżącego co do właściwej formy wykonania wezwania. Należy wskazać, że w punkcie 1 pouczenia błędnie poinformowano skarżącego, że usunięcie braków formalnych skargi winno nastąpić w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, przy czym oddanie pisma w placówce Poczty Polskiej SA (będącej operatorem wyznaczonym w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe) jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 P.p.s.a.). Ponadto w punkcie 3 pouczono skarżącego o treści art. 46 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 maja 2019 r., a zatem nie pouczono skarżącego o treści § 2a i 2b tego przepisu (art. 46 § 2a i 2b zostały dodane przez art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 183 ze. zm. i obowiązują od 31 maja 2019 r.). Zauważyć również należy, że w kolejnym piśmie z dnia 20 września 2024 r., przy doręczeniu odpisu postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, ponownie pouczono skarżącego o treści art. 46 P.p.s.a. w poprzednim brzmieniu, nie pouczając o treści § 2a i 2b tego przepisu (punkt 8 pouczenia, k. 229 akt sądowych). Dostrzec przyjdzie pewną niekonsekwencję Sądu pierwszej instancji, bowiem doręczając uczestnikowi postępowania odpis zaskarżonego postanowienia z dnia 16 września 2024 r. pouczono go o treści art. 46 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do 30 maja 2019 r. (punkt 8 pouczenia, k. 232 akt sądowych), a na k. 233 akt sądowych został prawidłowo poinformowany o warunkach wnoszenia pisma w formie dokumentu elektronicznego, w tym o treści § 2a i 2b art. 46 P.p.s.a. W efekcie wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi wniesionej w formie dokumentu elektronicznego nie zawierało prawidłowego pouczenia o warunkach wnoszenia pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej i zasadach ich podpisywania. Należało również uwzględnić, że skarżący występuje w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, zatem mógł nie wiedzieć, w jaki sposób powinien prawidłowo podpisać załącznik wnoszony w formie elektronicznej. Mając na uwadze konstytucyjne prawo do sądu, skutki niedokładnego pouczenia nie mogą obciążać skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt I OZ 180/23, LEX nr 3567626). Zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu strony (lub jej pełnomocnika) do usunięcia braków pisma procesowego powinno być formułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, tak aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość, co do przedmiotu wezwania i skutków w razie niezastosowania się do jego treści (tak postanowienie SN z 17 listopada 1998 r., sygn. akt III CKN 871/98, LEX nr 50714, postanowienie NSA z 10 maja 2018 r., sygn. akt I GZ 120/18, LEX nr 2485479). W tych warunkach Sąd pierwszej instancji przedwcześnie zastosował art. 58 § 1 pkt 3 w powiązaniu z art. 46 § 2a i 2b P.p.s.a. i odrzucił skargę, w sytuacji gdy skarżącemu zostało doręczone wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi bez właściwego pouczenia o zasadach podpisywania pism wnoszonych za pomocą środków komunikacji elektronicznej i warunkach ich wnoszenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.