III FZ 396/26

Dnia 21 sierpnia 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. J. i J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 czerwca 2026 r., sygn. akt I SA/Gl 1195/25 w przedmiocie uchybienia terminu w sprawie ze skargi I. J. i Jacka J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 sierpnia 2025 r., nr SKO.F/41.4/537/2025/9851 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi; 2) zwrócić solidarnie I. J. i J. J. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach uiszczony wpis od zażalenia w kwocie 100 (sto) złotych.

1. Postanowieniem z 1.06.2026 r. o sygn. I SA/Gl 1195/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach – po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. J. i J. J. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 13.08.2025 r., nr SKO.F/41.4/537/2025/9851, wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r. - odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 86 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach. 2.1. Postanowieniem z 9.03.2026 r. WSA w Gliwicach odrzucił skargę skarżących na wskazaną decyzję SKO w Katowicach. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 10.12.2025 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w wysokości 884 zł, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłki polecone adresowane do skarżących, zawierające odpisy powyższego zarządzenia były awizowane po raz pierwszy 18.12.2025 r., a po raz drugi 30.12.2025 r. W dalszej kolejności przesyłka polecona adresowana do skarżącej została zwrócona do WSA w Gliwicach z adnotacją Poczty Polskiej S.A. "nie podjęto w terminie", z kolei przesyłka polecona adresowana do skarżącego została mu wydana w placówce pocztowej 5.01.2026 r. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 73 § 4 p.p.s.a. i przy uwzględnieniu art. 83 § 2 p.p.s.a. przesyłki zawierające odpisy zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi należało uznać za doręczone 2.01.2026 r. Siedmiodniowy termin na uiszczenie wpisu upłynął zatem 9.01.2026 r., tymczasem należny wpis od skargi został uiszczony przez skarżącego 11.01.2026 r. Sąd wyjaśnił, że czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Mając na względzie powyższe okoliczności na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Sąd skargę odrzucił. 2.2. Skarżący wnieśli o przywrócenie terminu do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że w ich ocenie siedmiodniowy termin na uiszczenie wpisu od skargi winien być liczony od daty wydania skarżącemu przesyłki w placówce pocztowej, tj. 5.01.2026 r. Skarżący nie przypuszczali, że wydanie przesyłki przez pracownika Poczty Polskiej S.A. w danym dniu może być uznane za prawnie bezskuteczne. W związku z tym 11.01.2026 r. skarżący uiścił na rachunek bankowy WSA w Gliwicach wpis od skargi. 2.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji dokonując analizy art. 86 § 1 p.p.s.a. uznał, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Dodał, że kryteria oceny braku winy są sformułowane surowo zaś do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu orzecznictwo sądowe zalicza m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. W szczególności przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, ani nieznajomość prawa. Zdaniem WSA w Gliwicach, przywrócenie uchybionego terminu ma więc charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy zaprezentowana argumentacja uprawdopodobni brak winy. W rozpatrywanym przypadku nie wystąpiły zdaniem Sądu nadzwyczajne okoliczności, wskazane w sposób przykładowy powyżej, uniemożliwiające uiszczenie wpisu sądowego od skargi w ustawowym terminie. W konsekwencji WSA w Gliwicach uznał, że w sprawie nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. 3. Stanowisko skarżących w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli zażalenie, domagając się jego uchylenia i przywrócenia terminu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie: 1) art. 86 § 1 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że skarżący ponoszą winę w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sytuacji, w której uchybienie to spowodowane było okolicznościami niezależnymi od skarżących, w tym przede wszystkim faktycznym odebraniem przez skarżącego w placówce pocztowej wezwania do uiszczenia wpisu od skargi po upływie terminu odbioru korespondencji sądowej, co uniemożliwiło skarżącym zapoznanie się z treścią pisma i uiszczenie wpisu w czasie liczonym od daty fikcyjnego doręczenia; 2) art. 87 § 2 p.p.s.a. w związku z zasadą prawa do sądu przez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności związanych z doręczeniem skarżącym wezwania do uzupełnienia braków skargi, w szczególności przez pominięcie daty faktycznego wydania skarżącym przesyłki pocztowej, a przez to odmowę uwzględniania wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, pomimo uprawdopodobnienia przez skarżących braku ich winy w uchybieniu terminu, wynikającego z wadliwego doręczenia korespondencji przez operatora pocztowego oraz nadmiernie formalistyczną wykładnię przepisów dotyczących instytucji przywrócenia terminu, sprzeczną z ich funkcją ochronną. W uzasadnieniu zażalenia wskazali, że skarżący fizycznie odebrał przesyłkę zawierającą zarządzenie w przedmiocie zobowiązania do uiszczenia wpisu w placówce pocztowej w 5.01.2026 r. i dopiero od tej daty liczył siedmiodniowy termin na wykonanie zobowiązania Sądu. Skarżący nie przypuszczał, że wydanie mu przez pracownika poczty przesyłki mogłoby być prawnie bezskuteczne. Skarżący pozostawał w zaufaniu do pracownika placówki pocztowej, przez co uznał, że skoro przesyłka została mu wydana 5.01.2026 r., to taka też data zostanie uznana za datę skutecznego doręczenia mu korespondencji i będzie wyznaczała początek biegu siedmiodniowego terminu do uiszczenie wpisu od skargi. W konsekwencji powyższego skarżący uiścił wymagany wpis 11.01.2026 r., a więc w terminie wskazanym w wezwaniu. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Zażalenie jest zasadne, więc podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powyższe przepisy stanowią, że konieczną i jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu stanowi brak winy po stronie podmiotu dokonującego czy zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności, które mogłyby przemawiać za przywróceniem skarżącym terminu do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi. W szczególności nie wziął pod uwagę okoliczności związanych z doręczeniem wezwania skarżącemu, które mogą rzutować na ocenę przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu solidarnie od skargi. W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki zawierającej m.in. odpisy zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi. Przesyłka ta została skutecznie doręczona w trybie art. 73 § 1-4 p.p.s.a., tj. przez dwukrotne awizowanie przesyłki. Kwestia ta jest zatem bezsporna. Trzeba jednak zauważyć, że mimo upływu czternastodniowego terminu na odbiór przesyłki w placówce pocztowej, została ona faktycznie wydana skarżącemu. Jak wynika z powyższego zwrotnego potwierdzenia odbioru w sprawie administracyjnej (k. 27 akt sądowych), wydanie to miało miejsce 5.01.2026 r. Błędne działanie placówki pocztowej mogło wzbudzić u skarżącego przekonanie, że w tej dacie doszło do dręczenia mu przesyłki i od tej daty należało też liczyć termin do uzupełninia braków fiskalnych skargi. Nieprawidłowe wydanie przez operatora pocztowego przesyłki po terminie nie może rodzić negatywnych skutków po stronie adresata przesyłki, który ma prawo działać w zaufaniu do operatora publicznego i przyjąć, że przesyłka została mu doręczona zgodnie z obowiązującymi przepisami. W sprawie należy podkreślić, że na ówczesnym etapie postępowania sądowego skarżący działali bez profesjonalnego pełnomocnika. W zaistniałej sytuacji, skarżący miał prawo pozostawać w błędnym, aczkolwiek usprawiedliwionym przekonaniu, że dzień rzeczywistego wydania przesyłki stanowi zarazem dzień jej doręczenia, a tym samym, że termin na uiszczenie solidarnie wpisu od skargi biegł od momentu rzeczywistego wydania tej przesyłki. Tych okoliczności Sąd pierwszej instancji nie rozważył wydając zaskarżone postanowienie. 4.2. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 86 § 1, art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., w puncie 1 sentencji uchylił zaskarżone postanowienie i przywrócił termin do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi. O zwrocie wpisu od zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sędzia NSA Stanisław Bogucki