III SA/Wr 439/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Asesor WSA Dominik Dymitruk, , Protokolant Specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi R. w S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 2 listopada 2023 r., nr 9001-00000005093/23 w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w J. z dnia 21 września 2023 r., nr 0005-2023-000133; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Przedmiotem skargi R. w S. w likwidacji (dalej: skarżąca, strona) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu (ARiMR) z dnia 2 listopada 2023 r. nr 9001-00000005093/23 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu w sprawie przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z U. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy skarżąca złożyła do ARiMR wniosek o przyznanie "Pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze w spowodowane przywozem zbóż z U.". Do wniosku została załączona faktura z dnia [...] r. nr [...]/[...] dokumentująca sprzedaż 100 ton rzepaku. Z faktury tej wynika, że data dokonania dostawy to 16 -18 lipca 2022 r. W dniu 6 lipca 2023 r. strona złożyła dodatkowe wyjaśnienia w sprawie, w którym wskazała, że w dniu 30 czerwca 2022 r. zawarła umowę depozytową na 100 ton rzepaku ze zbiorów z 2022 roku i która to umowa przewidywała, że ostateczne rozliczenie nastąpi do 15 kwietnia 2023 r. wg. aktualnej ceny rynkowej. Rzepak został dostarczony zgodnie z umową w dniach 16-18 lipca 2022 r., a skarżąca otrzymała zapłatę wg. ceny wstępnej tj. 2.212,00 zł za tonę. Ostatecznie decyzję o podjęciu sprzedaży podjęto w ostatnim dniu obowiązywania kontraktu, tj. 15 kwietnia 2023 r. po cenie za tonę 1.910,00 zł, co oznaczało dla Spółdzielni konieczność zwrotu kwoty 30.229,00 zł, co potwierdzają załączone faktury korygujące nr [...]/[...] i [...]/[...] z dnia [...] r. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełniła warunku określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 roku w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. z 2023 r., poz. 762 ze zm. – dalej: rozporządzenie) i odmówił przyznania pomocy. Organ zaakcentował, że płatność przyznawana jest rolnikowi, który dokonał sprzedaży żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. Tymczasem dokumenty księgowe potwierdzające sprzedaż rzepaku nie zawierają się w wymaganym okresie referencyjnym. Faktura nr [...]/[...] z dnia [...] r. jest spoza wymaganego okresu. Organ I instancji argumentował dalej, że oferowane przez stronę faktury korygujące dotyczą korekty ceny jednostkowej sprzedanego rzepaku, a nie terminu dokonania sprzedaży, dlatego nie mogą zostać zakwalifikowane jako dowód potwierdzający przeprowadzenie transakcji w wymaganym czasie. Po rozpoznaniu odwołania – w którym skarżąca zarzuciła, że organ nie uwzględnił, iż termin rozliczenia sprzedaży rzepaku przewidywał datę 15 kwietnia 2023 r. - organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ II instancji wskazał, że biorąc pod uwagę przebieg postępowania oraz przepisy prawa określające warunki i tryb przyznania omawianej pomocy producentowi rolnemu, stwierdził, iż stan faktyczny jest bezsporny, a regulacje mające zastosowanie do rozpatrywanej sprawy nie pozostawiają marginesu interpretacyjnego, a co za tym idzie nie pozwalają na uwzględnienie wniosku strony o przyznanie pomocy do rzepaku sprzedanego w lipcu 2022 r. Organ przytoczył przepisy § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) rozporządzenia i podkreślił, że pomoc dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z U. przyznawana jest tym producentom rolnym, którym nadany został numer identyfikacyjny (§ 3 ust. 1 pkt 1) oraz którzy dokonali sprzedaży żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. (§ 3 ust. 1 pkt 2 lit. a). Zdaniem organu brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia faktur korygujących pomimo, że zawierają się w wymaganym okresie referencyjnym od 1 grudnia 2022 r. do 15 lipca 2023 r., bowiem zmieniają one w fakturze pierwotnej jedynie cenę jednostkową sprzedaży rzepaku, nie zaś datę dokonania transakcji. W skardze skarżąca wskazała, że 30 czerwca 2022 r. zawarła umowę depozytową z firmą skupującą płody rolne na sprzedaż 100 ton rzepaku ze zbiorów 2022 r. Umowa przewidywała, że dostarczenie towaru nastąpi w sierpniu 2022 r. a sprzedaż nastąpi najpóźniej do 15 kwietnia 2023 r. Rzepak został dostarczony w dniach 17-18 lipca 2022 r. w ilości 109,1 ton, a ponieważ ta ilość przekraczała umowny limit 100 ton, to nadwyżkę w ilości 9,1 ton sprzedano według aktualnej ceny tj. 3.192 zł/t. Umowa przewidywała również wypłatę zaliczki na poczet dostarczonego towaru w ilości 70% ceny rynkowej co wyniosło 2.212 zł/t/ Skarżąca podkreśliła, że ostateczną decyzję o sprzedaży podjęła 14 kwietnia 2023 r., o czym świadczą załączniki skargi z firmy kupującej, gdzie wyraźnie podano datę zamknięcia notowań na giełdzie MATIF oraz ustaloną cenę w dniu zamknięcia kontraktu, kiedy cena spadła do poziomu 1.910 zł/t. W związku z tym, że cena spadła w omawianym okresie o około 1.300 zł/t to strona poniosła stratę na całym kontrakcie 130.000 zł o czym świadczą faktury korygujące. Procedury księgowości wymagają wystawienia faktury w przypadku zaliczkowania należności ale to nie jest decyzja o sprzedaży, bo gdyby to była sprzedaż to skarżąca uzyskałaby cenę 3200 zł/t i nie występowała z wnioskiem o dopłatę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy prawa unijnego oraz krajowego, określające zasady i warunki przyznawania "Pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze w spowodowane przywozem zbóż z U.". W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do zasadności odmowy przyznania skarżącej pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z U. w sytuacji gdy faktura pierwotna na sprzedaż rzepaku z dnia [...] r. jest spoza okresu referencyjnego, natomiast przedłożone przez stronę faktury korygujące, dokumentujące ostateczne rozliczenie z tytułu sprzedaży rzepaku, zgodnie z umową, wystawione zostały [....] r. tj. w okresie referencyjnym. Warunki udzielania "Pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze w spowodowane przywozem zbóż z U." reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 roku w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. z 2023, poz. 762 ze zm.) nazywane w dalszej części "rozporządzeniem". Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, pomoc przyznaje się rolnikowi: 1) któremu został nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2022 r. poz. 2001 i 2727 oraz z 2023 r. poz. 412), i który wyraził zgodę, o której mowa w art. l0c ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 2) który dokonał sprzedaży: a) żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub b) kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r. podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą; 3) który poniósł stratę gospodarczą, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/739 oraz w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/1343; 4) który w 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię upraw kukurydzy, żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku (ust. 1). Jak stanowi § 4 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, rolnik dołącza faktury VAT potwierdzające sprzedaż przez rolnika żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą. Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wysokość pomocy nie może przekroczyć w przypadku sprzedaży żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r.: a) iloczynu stawki pomocy i powierzchni upraw żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku zatwierdzonej do jednolitej płatności obszarowej, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz. UE 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm. 19) ), na podstawie wniosku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 4, oraz b) iloczynu stawki pomocy i powierzchni upraw żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku, przy czym powierzchnia upraw żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku stanowi iloraz liczby ton wynikającej z faktur VAT, o których mowa w § 4 ust. 3 lub 4, i liczby: 4,5 - w przypadku upraw jęczmienia lub pszenżyta, 3,5 - w przypadku upraw żyta, owsa, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku; W tym miejscu należy wskazać, że pomoc realizowana na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. poz. 762 z późn. zm.) stanowi środek nadzwyczajny przewidziany w art. 221 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 671 z późn. zm.). Celem dotacji finansowej przyznanej B., P. i R. na podstawie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/739 z dnia 4 kwietnia 2023 r. ustanawiającego środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w B., P. i R. (Dz. U. UE. L. z 2023 r. Nr 96, str. 80) jest wsparcie rolników dotkniętych skutkami zwiększonego przywozu zbóż i nasion oleistych z U. przez absolutnie niezbędny okres, na co wskazuje motyw 5 cytowanego rozporządzenia wykonawczego. To samo rozporządzenie wykonawcze – w motywie 6 – nakazuje dystrybuować pomoc najbardziej skutecznymi kanałami na podstawie obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów, które uwzględniają zakres trudności, z którymi mierzą się rolnicy uprawiający zboża i nasiona oleiste w dotkniętych regionach, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby rolnicy ci byli ostatecznymi beneficjentami pomocy, oraz unikaniu wszelkich zakłóceń rynku i konkurencji. Normatywne rozwinięcie powyższych wskazań prawodawcy unijnego nastąpiło odpowiednio w art. 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia wykonawczego. Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego B., P., R. wykorzystują kwoty, o których mowa w art. 2, na środki kompensujące rolnikom straty gospodarcze spowodowane przez zwiększony przywóz zbóż i nasion oleistych z U. w dotkniętych regionach. Środki podejmowane są na podstawie obiektywnych i niedyskryminujących kryteriów, które uwzględniają straty gospodarcze poniesione przez poszkodowanych rolników, oraz zapewniają, aby wynikające z nich płatności nie powodowały żadnych zakłóceń rynku ani konkurencji (ust.3). Następnie rozszerzono zakres środka wsparcia przyjętego na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) 2023/739 o W. i S. oraz zapewniono dodatkowe finansowanie. Nastąpiło to rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2023/1343 z dnia 30 czerwca 2023 r. ustanawiającego środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych w B., na W., w P., R. i S. (Dz. U. UE. L. z 2023 r. Nr 168, str. 22). I odpowiednio ww. zapisy znalazły się w motywie 9 i 11 tego rozporządzenia wykonawczego. Skoro P. przyznane jej kwoty finansowe ma wykorzystać na środki kompensujące rolnikom straty gospodarcze spowodowane przez zwiększony przywóz zbóż i nasion oleistych z U. w dotkniętych regionach, a te zaś mają być podejmowane na podstawie obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów, które uwzględniają straty gospodarcze poniesione przez poszkodowanych rolników, oraz zapewniają, aby wynikające z nich płatności nie powodowały żadnych zakłóceń rynku ani konkurencji, wszelkie kryteria wynikające z prawa krajowego nie mogą się tym regułom sprzeciwiać. Zdaniem Sądu, kryteria przyznania pomocy określone w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych, w zakresie pkt 2 i 3, muszą być rozumiane w ten sposób, że jakikolwiek element istotny stosunku zobowiązaniowego sprzedaży żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku zaistniały w okresie referencyjnym od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. powoduje spełnienie tego kryterium, w szczególności gdy w sposób oczywisty prowadzi do poniesienia przez rolnika straty gospodarczej. Jak wynika z akt sprawy, w tym umowy z 30 czerwca 2022 r. nr 43/RRZ/2022, skarżąca rozliczyła transakcję sprzedaży rzepaku według ceny końcowej 13 kwietnia 2023 r. co wynika z załącznika nr 1 i załącznika nr 2 do umowy (str. 9 i 10 akt sądowych) i zostało udokumentowane fakturami korygującymi nr [...]/[...] i [...]/[...] (str. 5 akt adm.), zatem w okresie referencyjnym o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 lit a) rozporządzenia. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy należało zatem uwzględnić, że strony umowy sprzedaży przewidziały mechanizm korekt ostatecznej ceny z uwzględnieniem wartości rynkowej rzepaku na dzień przypadający w okresie referencyjnym. Nie budzi także wątpliwości, że w wyniku jego zastosowania, na skutek spadku lokalnych cen zbóż i nasion oleistych, skarżąca poniosła konkretną stratę gospodarczą w porównaniu do ceny wyjściowej przewidzianej w umowie. Taki stan rzeczy, jako wpisujący się w cel pomocy ustanowionej przez prawodawcę unijnego, a także skutek zastosowania przewidzianego w umowie sprzedaży mechanizmu w okresie referencyjnym, winien być objęty pomocą państwa. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, przez błędną wykładnię § 3 rozporządzenia, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w wyroku.