II ZO 10/26

II ZO 10/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 września 2026 r. SSN Marek Siwek (przewodniczący) SSN Marek Dobrowolski (sprawozdawca) Ławnik SN Radosław Jeż Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Brzezińska przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości i obrońców obwinionego, w sprawie obwinionego sędziego X. Y., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 3 września 2026 r. zażalenia wniesionego przez obrońcę obwinionego od postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 12 stycznia 2026 r., sygn. akt […], w przedmiocie nieuwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania postanowił: na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Dyscyplinarnemu przy Sądzie Apelacyjnym w [...] do ponownego rozpoznania. Marek Dobrowolski Marek Siwek Radosław Jeż UZASADNIENIE Sędzia Sądu Rejonowego w [...]1 X. Y. został obwiniony o to, że: w dniu 6 września 2024 roku w [...]1, jako przewodniczący składu orzekającego dopuścił się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 156 § 5 k.p.k. mogącej skutkować uniemożliwieniem lub znacznym utrudnieniem funkcjonowania organu wymiaru sprawiedliwości, w ten sposób, że udostępnił uczestnikom postępowania cywilnego w sprawie Sądu Rejonowego w [...]1 prowadzonej pod sygn. akt […] akta postępowania przygotowawczego prowadzonego w Prokuraturze II ZO 10/26 2 Rejonowej w [...]1 pod sygn. […], mimo braku zgody organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze na udostępnienie tych akt, tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako: u.s.p.) w zw. z art. 11 § 2 k.k. Na rozprawie przed Sądem Dyscyplinarnym przy Sądzie Apelacyjnym w [...] w dniu 12 stycznia 2026 r., sygn. akt […], obrońcy obwinionego wnieśli o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o sygn. akt K 16/24, toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym. Postanowieniem Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 12 stycznia 2026 r., sygn. akt […], nie uwzględniono wniosku o zawieszenie postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł obrońca obwinionego SSA X.1 Y.1, który zaskarżył je w całości, zarzucając: - oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa, stanowiącą bezwzględną przyczynę odwoławczą, sprowadzającą się do nienależytej obsady sądu, to jest przez sędziów sądów powszechnych, którym Minister Sprawiedliwości nie powierzył skutecznie obowiązków sędziów Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...]; - obrazę przepisów prawa materialnego, w związku z czym orzeczenie nie odpowiada prawu, poprzez przyjęcie, że złożenie przez Krajową Radę Sądownictwa wniosku do Trybunału Konstytucyjnego postulującego kontrolę konstytucyjności przepisów dotyczących Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości, a następnie wydanie przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia o charakterze tymczasowym i zabezpieczającym, jak też oczekiwanie w związku z tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie stanowi długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowania dyscyplinarnego. II ZO 10/26 3 Formułując powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez właściwy sąd dyscyplinarny należycie obsadzony bądź - gdyby nie było możliwe przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania takiemu sądowi dyscyplinarnemu - rozważenie zawieszenia postępowania odwoławczego zainicjowanego niniejszym zażaleniem, wobec przyjęcia, że zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca to postępowanie. Nadto, wskazując na względy ostrożności procesowej, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zawieszenie postępowania dyscyplinarnego. Następnie orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 1 czerwca 2026 r., sygn. akt […], zakończono postępowanie przed Sądem Dyscyplinarnym I instancji (k. 320, tom II akt […]). Na posiedzeniu w dniu 3 września 2026 r. obrońca obwinionego podtrzymał wywiedzione zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zawieszenia postępowania. Do powyższego stanowiska przyłączył się sędzia X. Y. Oraz SSO X.2 Y.2 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wywiedzione zażalenie doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W zażaleniu w trafnie wskazano bowiem na zaistnienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu, związanej z niespełnieniem wymogów ustawowych dotyczących powierzenia obowiązków sędziego sądu dyscyplinarnego części członków składu orzekającego w niniejszej sprawie. Wskazać należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego nienależyta obsada sądu zachodzi nie tylko w razie orzekania w składzie liczbowo sprzecznym z ustawą, lecz także wtedy, gdy członek składu nie posiada wymaganego ustawowo umocowania do rozpoznania sprawy (zob. uchwała Sądu II ZO 10/26 4 Najwyższego z 19 marca 1970 r., VI KZP 27/69, oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 7 marca 1973 r., sygn. akt IV KR 374/72; z 25 marca 1983 r., sygn. akt IV KR 35/83; z 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt III KK 197/07; z 24 października 2007 r., sygn. akt III KK 210/07; z 14 listopada 2008 r., sygn. akt V KK 186/08; z 26 października 2010 r., sygn. akt II KK 122/10 oraz z 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt III KK 213/11). W judykaturze wielokrotnie przyjmowano, że udział w składzie orzekającym sędziego, którego umocowanie do orzekania zostało ukształtowane z naruszeniem ustawowo wymaganej procedury, prowadzi do nienależytej obsady sądu, tj. w sytuacji pominięcia wymaganego przez ustawę warunku proceduralnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskzywano zatem, że nie może być uznany za skuteczny i uprawniający sędziego do orzekania w innym sądzie niż sąd macierzysty akt delegowania wydany przez właściwego prezesa bez zgody kolegium sądu, w sytuacji kiedy ustawa ustrojowa wymagała takiej zgody (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt III KK 197/07; z 24 października 2007 r., sygn. akt III KK 210/07; z 14 listopada 2008 r., sygn. akt V KK 186/08; z 26 października 2010 r., sygn. akt II KK 122/10 oraz z 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt III KK 213/11). Tym samym nienależyta obsada sądu, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. związana jest faktem, że skład sądu orzekającego w konkretnej sprawie jest różny od tego, który przewidziany jest w ustawie, jako wyłączny do rozpoznania określonej kategorii sprawy. „Wyłączność” ta oznacza także prawidłowe, tj. odpowidające ustawowym wymogom, umocowanie sędziego do rozpoznawania określonej kategorii spraw. W realiach niniejszej sprawy wadliwość składu sądu dyscyplinarnego wynika z niespełnienia wymogów przewidzianych w art. 110a § 1 u.s.p. Przepis ten stanowi, że obowiązki sędziego sądu dyscyplinarnego powierza Minister Sprawiedliwości sędziemu sądu powszechnego posiadającemu co najmniej dziesięcioletni staż pracy na stanowisku sędziego, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Ustawodawca wyraźnie uzależnił zatem skuteczne powierzenie obowiązków od spełnienia zarówno warunku dotyczącego stażu sędziowskiego, jak i warunku proceduralnego w postaci uprzedniego zasięgnięcia opinii KRS. Nie można uznać, że wymóg opinii Krajowej Rady Sądownictwa ma wyłącznie pomocniczy bądź fakultatywny charakter, który pozwalałby na jego pominięcie. II ZO 10/26 5 Wprawdzie opinia KRS nie determinuje rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości, jednak brak jej wiążącej mocy nie oznacza, że organ powierzający obowiązki może odstąpić od obowiązku jej uzyskania. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z art. 110a § 1 u.s.p. i stanowi konieczny etap postępowania poprzedzającego powierzenie funkcji sędziego sądu dyscyplinarnego. Niezależnie zatem od niewiążącego jej charakteru, powyższa jest warunkiem sine qua non powierzenia przez Ministra Sprawiedliwości sędziemu sądu powszechnego obowiązku orzekania w sprawach dyscyplinarnych. W niniejszej sprawie skład Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] rozpoznającego sprawę obwinionego sędziego X. Y. tworzyli m.in. sędziowie: X.3 Y.3 oraz X.4 Y.4, którym obowiązki sędziów sądu dyscyplinarnego powierzył Minister Sprawiedliwości bez zasięgnięcia opinii Krajowej Rady Sądownictwa, wymaganej treścią art. 110a § 1 u.s.p. Oznacza to tym samym, że nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących skuteczne objęcie przez te osoby funkcji sędziego sądu dyscyplinarnego. Sądowi Najwyższemu znane jest z urzędu pismo Ministra Sprawiedliwości, w którym organ ten zwrócił się o zaopiniowanie kandydatur na stanowiska sędziów sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych, datowane na 10 czerwca 2024 r., wpłynęło do Biura Krajowej Rady Sądownictwa w dniu 12 czerwca 2024 r. Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa w dniu 13 czerwca 2024 r. wyznaczył zespoły do oceny kandydatów i zwrócił się o akta osobowe sędziów będących kandydatami na sędziów sądów dyscyplinarnych. Wydanie opinii zostało przewidziane na najbliższe zaplanowane posiedzenie Krajowej Rady Sądownictwa w dniach 18-28 czerwca 2024 r. Do zaopiniowania jednak nie doszło, bowiem Krajowa Rada Sądownictwa, pomimo podejmowanych w tym zakresie prób, nie otrzymała akt osobowych kandydatów. Pomimo takiego stanu rzeczy Minister Sprawiedliwości powołał wskazanych przez siebie kandydatów do pełnienia funkcji sędziów sądów dyscyplinarnych bez opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Wśród osób powołanych w tych dniach znaleźli się sędziowie X.3 Y.3 oraz X.4 Y.4, co uniemożliwia stwierdzenia należytej obsady Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] II ZO 10/26 6 Skarżący trafnie podniósł zatem, że sąd meriti był sądem nienależycie obsadzonym, jako że w składzie orzekającym uczestniczyli sędziowie, którym obowiązki sędziów sądu dyscyplinarnego powierzono z naruszeniem wymogu określonego w art. 110a § 1 u.s.p., tj. bez uprzedniego zasięgnięcia opinii Krajowej Rady Sądownictwa. W pełni podzielić należy jednocześnie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 18 lutego 2026 r. w sprawie o sygn. akt II ZOW 34/25 w którym wskazano, iż „uchybienie w postaci niezaopiniowania kandydatur do pełnienia funkcji sędziów sądów dyscyplinarnych przez Krajową Radę Sądownictwa, przed powierzeniem im tychże funkcji przez Ministra Sprawiedliwości będącego organem władzy wykonawczej, koliduje z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów, na których straży stoi organ opiniujący. Skutkiem tego rodzaju wadliwości jest więc to, że sąd dyscyplinarny złożony choćby w części z sędziów niezaopiniowanych przez Krajową Radę Sądownictwa, a więc niespełniających jednego z podstawowych przesłanek ustawowych przewidzianych treścią art. 110a § 1 u.s.p., jest sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a zatem zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza, obligująca Sąd Najwyższy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania” (zob. postanowienie SN z 18.02.2026 r., II ZOW 34/25, LEX nr 4025843). Skuteczne podniesienie tego zarzutu było wystarczające do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, wobec czego rozważania co do drugiego z podniesionych zarzutów były w sprawie bezprzedmiotowe (art. 436 k.p.k.). Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] powinien zatem ponownie rozpoznać niniejszą sprawę dyscyplinarną w składzie ukształtowanym z poszanowaniem zasad przewidzianych w art. 110a § 1 u.s.p., tzn. przez sędziów, którym obowiązki sędziego sądu dyscyplinarnego przy sądzie apelacyjnym zostały powierzone po uzyskaniu wymaganej prawem opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Zważywszy na charakter zaistniałego w sprawie uchybienia, obligującego do rozstrzygnięcia kasatoryjnego, nie było możliwe wydanie postulowanych II ZO 10/26 7 alternatywnie rozstrzygnięć następczych, ani tym bardziej rozstrzygnięcia o zawieszeniu postępowania. Kwestia aktualnej systemowej wadliwości składów sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych nie może być zaliczona do długotrwałej przyczyny uniemożliwiającej prowadzenie postępowania, w tym wypadku w jego fazie odwoławczej. Sąd Najwyższy działając jako dyscyplinarny sąd odwoławczy, rozpoznaje natomiast sprawę odwoławczą w granicach zaskarżenia i ewentualnie podniesionych zarzutów, zaś trafność rozważonego wyżej zarzutu była z kolei wystarczająca do rozstrzygnięcia sprawy w zaskarżonej kwestii w sposób odwoławczo kompletny. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. Marek Dobrowolski Marek Siwek Radosław Jeż [J.J.] [r.g.]