IV KZ 16/26

IV KZ 16/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 23 września 2026 r. SSN Paweł Kołodziejski w sprawie O.P. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 23 września 2026 r., wniosku O.P. o wyłączenie SSN A.D. od rozpoznania sprawy o sygn. akt IV KZ 16/26, na podstawie art. 42 § 1 i 4 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario p o s t a n o w i ł : nie uwzględnić wniosku. UZASADNIENIE Do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo O.P. z dnia 22 kwietnia 2026 r. o wyznaczenie obrońcy do sporządzenia wniosku „o zmianę składu orzekającego i art. 29 § 6 ust. o SN”. Ww. wskazał, że SSN A.D. wyznaczona do rozpoznania przedmiotowej sprawy „nie jest sędzią »SN« w myśl ustawy w SN i orzecznictwa TSUE i ETPCz (…) zwłaszcza, że ma orzekać w sprawie innego pana A. B. który także nie jest sędzią »SN« - a więc z góry znany będzie rezultat, bo pani A. D. nie podważy statusu”. Ponadto SSN A.D. jako Wiceprezes Sądu Okręgowego w B. „fałszowała akta” w jego sprawie i toczy się w tym zakresie postępowanie. Z dalszej części pisma wynika, że owo „fałszerstwo” związane było z brakiem rzetelności przy rozpoznawaniu jego skargi związanej z nieprawdziwymi stwierdzeniami zawartymi w postanowieniu Sądu Okręgowego w B. z dnia 4 listopada 2022 r., IV KZ 16/26 2 sygn. V Kow 3588/22/skrg. Końcowo podniósł, że SSN A.D. wykładała w prywatnej szkole katolickiej (k. 27-28 akt SN). Powyższe pismo zostało potraktowane jako wniosek o wyłączenie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. i zarejestrowane w kontrolce KRI (k. 27 akt SN). Twierdzenia o fałszowaniu akt przez SSN A.D. w czasie, gdy pełniła funkcję Wiceprezesa Sądu Okręgowego w B. wnioskodawca powtórzył w kolejnych pismach z dnia 3 maja 2026 r. (k. 43 akt SN) i 4 czerwca 2026 r. (k. 56-57 akt SN). Pismem datowanym na dzień 15 lipca 2026 r. O.P. oświadczył, że cofa wniosek o wyłączenie SSN A.D. w przedmiotowej sprawie. Z uzasadnienia wynika, że w jego ocenie rozpoznanie wniosku prowadzi do przewlekłości postępowania. Niemniej jednak ponowił on argumenty przemawiające za – jego zdaniem – fałszowaniem akt przez SSN A.D. Dodał również, że przeciwko ww. złożył także „powództwo cywilne o zniesławienie” w związku ze szkalującymi stwierdzeniami zawartymi w korespondencji z Sądu Okręgowego w B. (pozew odrzucono, a sprawa obecnie znajduje się w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku) (k. 67-68 akt SN). Z kolei pismem z dnia 2 września 2026 r. zatytułowanym „Skarga i wniosek o zmianę składu orzekającego” ponowił swe żądanie wyłączenia SSN A.D. od rozpoznania sprawy IV KZ 16/26. Powtórzył przy tym wcześniejszą argumentację, że ww. fałszowała akta będąc Prezesem Sądu Okręgowego w B., gdyż odpowiadając na jego skargę nie dostrzegła nieprawdziwych stwierdzeń zawartych w postanowieniu Sądu Okręgowego w B. z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. V Kow 3588/22/skrg. Załączył ponadto przedmiotowe orzeczenie i odpowiedź na skargę (k. 71-74 akt SN). SSN A.D. nie złożyła oświadczenia w trybie art. 42 § 3 k.p.k. (k. 64 akt SN). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek nie jest zasadny, przy czym w znacznej części odwołuje się do okoliczności, których rozważanie w kontekście art. 41 § 1 k.p.k. jest niedopuszczalne. Zanim Sąd Najwyższy wyjaśni motywy podjętej decyzji odnieść się należało do kwestii „cofnięcia” przez O.P. wniosku o wyłączenie SSN A.D., które to oświadczenie znalazło się w treści pisma z dnia 15 lipca 2026 r. W ocenie Sądu IV KZ 16/26 3 Najwyższego deklaracja ta stoi w sprzeczności z rzeczywistą intencją wnioskodawcy. Wskazuje na to zarówno uzasadnienie tego pisma, jak i dalsza korespondencja O.P., w których ponawia on argumentację uzasadniającą jego zdaniem wyłączenie SSN A.D. od rozpoznania sprawy IV KZ 16/26. W tej sytuacji, zgodnie z treścią art. 118 § 1 k.p.k. oceniono, że wolą wnioskodawcy nie było odwołanie czynności w postaci wniosku o wyłączenie sędziego, a przyspieszenie rozpoznania sprawy. Ta okoliczność zdecydowała, że wniosek O.P. nie został pozostawiony bez rozpoznania w trybie art. 432 k.p.k. per analogiam (vide postanowienie SN z dnia 23 kwietnia 2024 r., I Zo 58/24; postanowienie SN z dnia 27 lutego 2025 r., III KK 439/23). Kwestia ta ma jednak drugorzędne znaczenie, gdyż nawet w przypadku takiego rozstrzygnięcia nie byłoby przeszkód do tego, aby argumenty podniesione przez stronę rozważyć z urzędu (por. D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I. Art. 1–424, Warszawa 2024, s. 263 i przywołane tam poglądy). Przechodząc do meritum, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że podstawą wyłączenia sędziego w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k. może być jedynie okoliczność faktyczna, która uzasadnia wątpliwość co do jego bezstronności. Przesłanki takiej nie stanowią natomiast same kwestie ustrojowe związane z powołaniem sędziego i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; postanowienie SN z dnia 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (vide postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22). Powyższe stanowisko potwierdza również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, w którym stwierdzono, że „[a]rt. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej IV KZ 16/26 4 Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Zatem zastrzeżenia O.P. co do statusu referenta sprawy jako sędziego Sądu Najwyższego nie mogły być przedmiotem rozpoznania. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że żaden sąd i trybunał nie stwierdził, że ww. „nie jest sędzią SN”. Powodem wyłączenia SSN A.D. nie mogło być także niezadowolenie O.P. ze sposobu rozpoznania jego skargi w czasie, gdy ww. pełniła funkcję Wiceprezesa Sądu Okręgowego w B.. W doktrynie i judykaturze wskazuje się bowiem, że bezstronność w znaczeniu art. 41 § 1 k.p.k. należy rozumieć jako obiektywną bezstronność sędziego, obejmującą zarówno subiektywne poczucie sędziego co do własnej bezstronności, jak i jego bezstronność w odbiorze zewnętrznym, opartą na zobiektywizowanych przesłankach oraz analizowaną przez odwołanie się do oceny sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora procesu (zob. wyrok TK z dnia 27 stycznia 1999 r., K 1/98; wyrok TK z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02; uchwała SN z dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 9/07; wyrok SN z dnia 8 stycznia 2009 r., III KK 257/08; wyrok SN z dnia 18 marca 2009 r., IV KK 380/08; postanowienie SN z dnia 20 lutego 2025 r., IV KS 40/24; postanowienie SN z dnia 27 lutego 2025 r., II KK 365/24; postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2025 r., III KK 31/25; postanowienie SN z dnia 9 maja 2025 r., V KZ 2/25). Odpowiedź na skargę z całą pewnością nie może także zostać uznana za „fałszerstwo” akt, choćby znalazły się w niej nieprawdziwe informacje. Zresztą O.P. nie wykazał, aby ewentualny brak rzetelności przy wykonywaniu czynności pozaorzeczniczych w sądzie powszechnym rzutował na bezstronność SSN A.D. podczas rozpoznania w Sądzie Najwyższym zażalenia na odmowę przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie niepowiązanej z tymi czynnościami. Wyłączenia SSN A.D. nie uzasadnia także sam fakt wytoczenia jej powództwa przez O.P. Taka sytuacja nie stwarza automatycznie wątpliwości co do bezstronności sędziego (por. postanowienie SN z dnia 5 listopada 2019 r., III KK 506/19; wyrok SN z dnia 27 lutego 2019 r., V KK 79/18; postanowienie SN z dnia IV KZ 16/26 5 25 września 2017 r., II KK 145/17). Należałoby wykazać, że istnienie sporu cywilnoprawnego pomiędzy sędzią, a stroną postępowania, może rzutować na jego nastawienie w sprawie. Tymczasem w przedmiotowej sprawie, jak sam wnioskodawca przyznał, pozew nie został przyjęty do merytorycznego rozpoznania. Zatem obecnie nie toczy się postępowanie cywilne pomiędzy O.P. a SSN A.D. Również dotychczasowa postawa SSN A.D. nie wskazuje na jakiekolwiek uprzedzenia względem wnioskodawcy. Co się zaś tyczy sugestii, że SSN A.D. w toku procedury konkursowej „afiszowała" się ze swoimi poglądami katolickimi oraz przedstawiła rekomendację od biskupa, to nie budzi wątpliwości, że powyższe okoliczności w odbiorze zewnętrznym mogą wpływać negatywnie na obiektywizm sędziego. Sytuacja taka będzie miała jednak miejsce dopiero wówczas, gdy zostanie uprawdopodobnione, że jego przekonania rzutują lub mogą rzutować na stosunek do jednej ze stron, zarówno w postaci sympatii, jak i nieprzychylności. Instytucja iudex suspectus służy bowiem sądowej kontroli bezstronności sędziego, który ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej, określonej sprawy, na co expressis verbis wskazuje brzmienie art. 41 § 1 k.p.k. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniającej konieczność odsunięcia sędziego od orzekania w danej sprawie spoczywa na wnioskodawcy. Ten zaś nie przedstawił żadnych argumentów wskazujących na to, że w realiach niniejszej sprawy przekonania religijne SSN A.D. mogłyby naruszyć standard bezstronności sądu. W szczególności nie odniósł się do charakteru sprawy, która zresztą dotyczy zbrodni zabójstwa i nie wykazuje związku z kwestiami światopoglądowymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w części dyspozytywnej postanowienia. [WB] [a.ł] IV KZ 16/26 6