K 6/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 30 września 2021 r. Pozycja 50 P OSTANOWIENIE z dnia 15 lipca 2021 r. Sygn. akt K 6/18 T rybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska − przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski − I sprawozdawca Justyn Piskorski – I I sprawozdawca Wojciech Sy ch Michał Warciński, po rozpo z n an iu, na p os iedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2021 r., wniosku Prokuratora Ge- neralnego o zbadanie zgodności: art. 168b ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego ( Dz. U. z 2017 r. po z. 1904 , ze zm. ) , rozumianeg o w ten sposób, że uży t e w n im sformuł owan ie „innego przestępstwa ściganego z urzęd u lub przestępstwa skar- bowego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej” obejmuje swoim zakresem wyłącznie te przest ępstwa , co do których sąd może wyrazić zg odę na zarządzenie ko n t r oli operac yjne j z : – wyrażoną w art. 1 Konstytucji zasadą dobra wspólnego, – wywodzonymi z art. 2 Konstytucji zasadami zaufania do państwa i stanowio- nego przez nie prawa oraz sprawiedliwośc i społ ecznej w związku z preambułą Konstytu cji, – art. 5 Konstyt u c j i, – wyrażoną w ar t. 7 Konstytu cji zasadą le galizmu, – art. 31 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji , – art. 45 ust. 1, art. 82 i art. 8 3 Konstytucji , p o s t a n a w i a: umo rzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNI ENIE I 1. W e wnio sk u z 31 lipca 2018 r. Prokurator Generalny wniósł o stwierdzenie, że art. 168b ustaw y z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania kar ne g o ( Dz . U. z 2017 r . OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 2 p oz. 1904 , ze zm.; dalej: k.p.k. lub kodeks po stępowania karnego ) rozumian y w te n spo s ó b , ż e u ży t e w nim sformułowanie „innego przes tępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarb owego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontro li op e rac yjnej” obej muje swoim zakresem wyłącznie te przestępstwa, co do których są d może wyrazić z godę na zarz ą d z en i e kon t roli o peracyjnej , jest niezgo dny z : – wyrażoną w art. 1 Konstytucji zasadą dobra wsp ólnego, – wywodzonymi z art. 2 Konstytucji zasada mi za u fan ia do pańs twa i stanowionego przez nie prawa oraz sprawiedliwoś ci sp ołecznej w związku z pream bu łą Kon s ty tu c j i, – art. 5 Konstytucji, – wyrażoną w art. 7 Konstytucji zasadą legalizmu, – art. 31 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji , – a rt. 4 5 u st . 1 Konstytucji , – art. 82 i art . 83 Konstytucji. 1.1. W ocenie Pro kuratora Generalnego, zamierzen iem usta wod a wc y pr zy wprowa- dzeniu do kodeksu postępowania karnego art. 168b było umożliwienie ścigania i karania każ- dego p rzestępstwa ujawni onego przy ok az ji w sz czętej kontroli operacy jnej. W tym kontek- ście, Sąd Najwyższy w s prawie o sygn. akt I KZP 4/18 d okonał n iep o pr awne j wykładni za- węż ającej na skutek błędnego zastosowania n orm rangi konstytucyjnej i pod ważył jedno- znaczny rez ultat wykładni językowej, a u t ent y cz nej i systemowej tego p rzepisu. Prokurator Generalny zaznaczył, że Sąd Najwyższy i orzekające w cześ niej są d y pows ze chne , dokonując wykładni art. 168b k.p.k. , nie uwzględni ały faktu wykreślenia przez ustawodawcę art. 19 ust. 1 5a u stawy z dnia 6 kwie tn ia 1 99 0 r . o Policji ( Dz . U. z 20 15 r. poz. 3 55 ; dalej: ustawa o Polic ji ) – skoro bowiem wykreślono p rz epis o gra n ic zają cy wykor zystanie dowodów zebra- nyc h przy okazji stosowania kontro li operacyjnej do spra w o przestępstwa , w st osunku do których dopuszcza ln e j e st pierwotne pro wadzenie takiej kontroli , oraz jednocześnie wprowa- dzono art. 168b k.p.k., w ydaje si ę oczy wis t e, że pr zepis uc zyniony przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie musi o bejmować wszystkie p rzestępstwa ścigane z urzędu ora z przestęp- stwa sk ar bow e . Wskazał równie ż, że Sąd Najwyższy w swojej uchwale do konał w ist ocie rozpro szonej kontroli kons tytucyjn ośc i , „pod wa żając jednoznaczny rez ultat wykładni języ- kowej, autentycznej i s ystemowej”. Podkreśl ił, że niepoprawne j es t ustaleni e Sądu Najwyż- szeg o, ja k ob y „rozwiązani e w ramach którego , dla uzyskania pierwotnej zgody na kontrolę operacyjną , istniej ą ograni cze n ia kat al ogowe, a d la kwestii niejako wpadkowych, pozostają- cych w sferze w tórnej kontroli ope racyjnej, nie istnie ją żadne tego typu ogra niczen ia ” b y ło sprzeczne z zasadami wykładni logiczn ej, bo warunki zarządzenia kontroli operacyjne j oraz wyko rzystani a m a te riał ów zgrom adzonych w jej toku są istotnie różne . Sąd Najwyższy nie dostrzeg ł zaś różnicy pomiędzy kon tr olą o charakterze pierwo tnym oraz o cha r ak terze n astęp- czym. Skoro bowiem s ąd zadecydował już o naruszeniu prawa do prywatności osoby ko n t ro- lowane j, „ w sytu ac ji działania funkcjonariuszy w dobrej wierze trudno znaleźć argument pr zemawiający z a dyskwalifikac ją takich materiałów”. N ie można z go dzi ć s ię z po glądem, by wykorzystanie w procesie informacji o przestęp stwie nie ujętym w katalogu , uzy skan ych w t o- ku kon tr oli operacyjnej , stanowiło pogwałcenie Konstytucji – w szczególności za ś prawa do pr ywat ności i zachowani a tajemnicy korespo ndencji o raz z a sad y proporcjonalności. Jednocześnie odnosząc się do wymienionych we wniosku wzorców kontroli , P r okura- tor Ge ner a ln y w skazał , że z ich kompleksu wywodzić należy konstytucyjny obowiązek pań- stwa zapobiega nia i ścigania przestępstw ściganych z urzę du, po pełni a nych na szko dę obywa- teli oraz dobra wspólnego w oparciu o dostępne śr odki dowodowe. 1.2. Uzasa dni ając zar zut ni ez go dn ości z art. 1 Konstyt ucji, Prokurator Generalny wskazał , że za dobro wspól ne w rozum ieniu t ego przepisu można uznać państwo zdolne do OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 3 dzi a ł ania i wypełniania swoi ch funkcji. Elementem troski o dobro wspólne j est zaś „zwalcza- nie jedn oste k i zrze sze ń, kt ór e te przyrodzone prawa osoby ludzkiej gwałcą, w szczególności (…) poprzez uw zględniani e dowo dów planowania i popełnian ia przestępstw, k tóre u dało się pozyskać”. W k ontekście takiego ujęcia dobra wspólnego, „bez wątpienia kwestionowan a nor ma prawn a, któ ra w i stocie uniemożliwia wypełnianie tych funkcji, stoi w rażącej sprzecz- ności z art. 1 K onstyt ucji, jako że czyni państw o niesprawnym, ni erea l i zują cym tego zadania mimo oczywistej możliwości, co powoduje, że trac i ono walor jako « dobr o » , a staje si ę j edy- ni e ci ężarem dla s woich obywateli”. 1.3. W odniesieniu do zarzutu niezgodności z art. 8 2 i art. 83 Konstytucji, Prokurator Generalny zaz nac zył , ż e p rzepisy te n akładają na obywateli obowiązek troski o dobro wspól- ne oraz obowiązek prze strzegan ia prawa . W k o n tek śc ie ob u obowiązków o charakterz e kon- stytucyjnym Prokurator Generalny wskazał na is tni enie społecznego obowiązku zawiadomie- nia o dpow ied nic h o rga nów o popełnieniu każdego przestępstwa oraz prawnego obowiązku pow iadomienia ich o pr zestępstw ach enum e ra ty w n ie wy mienionych w art. 240 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 20 18 r. poz. 1 600 ) . Tymczasem, w m yśl orzecze- nia Sądu Naj wy ż sze go, funkcjonariusze prowad zący legalną kontrolę operacyjną nie tyl ko nie mogą podjąć czynności ścigani a p rz e s tęp st w spo za katalogu, o których usłyszel i w toku czynności służbowyc h, ale „ni e mogą naw et złoży ć skutecznego zawiado mie nia o tych prze- st ęps tw a ch, ponieważ zgodnie z uzasad nieniem sformułowania kwestionowanej nor my, nie byliby w stanie oprz eć go na le ga l n ych d owodach”. Wskazał również, że ze względu na wpływ, jaki uchwała wywrze na orzecznict wo są- dów powszechnych, godzi ona bezpośrednio w w yra żo n ą w art. 7 Konstytucji zasad ę legali- zmu – powoduje bowiem zaniechanie przez państwo wy konywania s wojego w ład zt w a w sy- tuacji, gdy jest to wymagane i konie czne ze względu na do bro społeczeństwa . Zaprezen towa- na wykładnia uniemożliwi podejmowanie jakichk olw ie k pr ób pociągnięcia sprawców do od- powiedzialności karnej, godząc w moż liwość realizacji wolności i praw pr zez p o k rzy wd zo- nych. 1.4. W ocenie Prokuratora G eneralnego , obj ęta wnioskiem wyk ładnia art. 168b k.p.k . godzi również w ar t. 31 ust. 1 i ust. 2 zd an ie p ie rwsze Konstytucji – narzuca bowiem orga- nom ścigania zakaz reagowani a na naruszenia, a więc unie możliwia za p ew nian ie należytej ochrony praw i wolności. Z jednej strony godzi zatem w ob owiązki pozytywn e państwa , o których mowa w art. 31 ust. 1 Konsty tu cji , z drugiej zaś odrzuca obowiązek szanowania przez obywateli wolności i praw innych os ób. Oprócz p owyższeg o, P ro kura to r Generalny zarz ucił również niezgodn ość wykładni art. 168b k.p.k. z wywodzonymi z a rt. 2 Kon stytucji zasadami zaufania do państwa i st ano- w io nego przez nie pra wa oraz sprawiedliwości społecznej w związku z pr eambułą Konst y tu- cji. Wskazał , że nie mo ż n a mów ić o loj alności państwa względem o bywatela w sytuacji, w której „ państwo zabrania obyw atel owi samodzielnego wymierz e nia sprawiedliwości s pra w cy przestępstwa popełnionego na szkodę tegoż obywatela, a jednocześni e samo odma- wi a ukarania oweg o sprawc y, p on iewa ż – mimo iż funkcjonariusze publi czni zgodnie z pra- wem uzyskali d owód popełnienia prze stę pstwa – nie można go wykorzystać z troski o pr aw o d o p rywatności osoby podejrzanej”. Zdani em Prokuratora Generalnego, tak a sytuacja s tanowi w istocie pułapkę za s ta wion ą przez system prawny na pokrzywd zonego. Zaznaczył, że dowo- dy z k ontroli operacyjnej s ą c zęsto niezastąpion e i nie da się ich zastąpić in nym i m ateriałami . Przypomniał również, że ustrojodawca w preambule Konsty tucji uzna ł za fundament ust roju Rze czy p os poli te j prawdę i sprawiedliwość. Ponadto z zasady prawdy i sprawiedliwości moż- na wywieść n ie tylko zasadę, według której osoba niewinna nie p owi n na ponieść odpowie- dzialności karnej, ale także, aby osoba winna jej n ie uniknę ła. Nie m ożna też u znać za de m o- OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 4 kr atyc zn e państwo prawa takiego pańs twa, które wręcz stawia interes obywa teli wobec wspólnot y nielojalnych, tj. sp r awców przestępstw, nad int er es o by wateli wobec niej lojalnych i wspólnoty obywatelskiej jako takiej. 1.5. W kwestii zarzutu niezg odności z a rt . 5 K on stytucji, Prokurator General ny wska- zał, że kwestionowana norma pr awna powoduje, iż o rgany państwa nie są w stanie realizować swojej f u nkcj i ochronnej. „W razie u zyskania wiedzy o planowanym przestępstwie « poz aka- talo gowym » , np. zgwałceni a, organ y ś ci g ania n ie będą mogły wyłącznie na tej podstawie sprawcy nawet zatrzy mać w celu zapobieże nia popełnieniu p rzestęps twa”. Ponadto , w jego opini i , kw e s tionowana norma prawna uniemożliwia prewencję generalną i indywidual ną, a n awet ut wierdza społec zeństwo w p rz e kona ni u, że sprawca przestępstwa może pozostać bezkarny pomimo istnienia dowodów popełn ien ia przestęps twa. Niezgod ność z art. 45 ust. 1 Kon s tytu c j i Prokurator Generalny uzasadnia ł , wskazując, że z konstytucyjnej no rmy st atuującej prawo do sąd u wyni ka ją up r awni en ia nie tylko stron procesu cywilnego czy oskarżonego w procesie kar nym, ale równi eż oso by pokrzywdzonej przes tępstwem. Zaznaczył, że p rawo d o sądu obejmuje między innymi o dpowiednie ukształ- towanie procedury s ądowe j, zg odnie z wymogami s prawiedl iwo śc i i r ze telności post ępowania sądowego. Dla jego realizacji konieczne jest zaś zapewnieni e s ądowi możli wości uczynien ia przedmiotem dowodu ka ż dą o k o liczność , relewantną dl a rozstrzygnięcia sprawy. Proces kar- ny, w któ rym pomimo braku zakazu dowo dowego n ie ws z ystk ie ujawnione o koliczności mo- gą być przedmiotem postępowania karnego i podlegać ocen ie niezawisłeg o sądu , narusza „nakaz zagwarantowania pokr z y wdzonemu (oskarżycielowi posiłkowemu) prawa do dowodu i w związku z ty m jest niesprawiedliwy w r ozumieni u a rt . 45 us t. 1 Konstyt ucji”. Prawo oskarżonego do obrony nie może zaś być utoż samiane z pra wem do uniknięcia odpowiedzia l- ności karnej. „Za spra w iedl i w e i uzasadnione można uznać jedynie takie ukształtowanie pro- cedury k arnej, które, przy zachowani u gwaran cji n a rze cz stron postę powania, zwiększa szan- sę pociągnięcia do odpowiedzialnoś ci karnej spr awc y przestępstwa i uwolnieni a od odpowie- dzialności o soby n iewinnej”. 2. W piśmie z 16 listopada 2020 r. Marszałek Sejmu, dzi a łając w imieniu Sejmu , wniós ł o stwi erd ze n ie, że art. 168 b k.p.k. , rozumiany w ten sposób, że użyte w nim sformu- ło wanie „innego prze stępstwa ściganego z urz ędu lub przestępstwa skar b oweg o niż przestęp- stwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej” obej muje swoim zakresem wyłącznie te prze- stęp stw a, co d o kt órych sąd może wyrazić zgodę na zarządzenie kontroli oper acyjnej , jest niezgodny z art. 1 Konstytucj i, wywodzoną z art. 2 Konstytuc j i za s a dą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, art. 5 , art. 7 oraz art. 45 ust. 1 Kons ty tucji. W po zo s tały m zakres ie Marszałek Sejmu wniósł o um orzenie post ępowania ze wzglę- du na niedopu szczal ność wydania wyroku, na podstawie art. 59 ust. 1 p kt 2 u stawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie pos tępowani a przed Trybunałem Konstyt uc yjnym (D z. U. z 20 19 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) . 2 .1. Uzasadni ając stanowisko , Marszałek Sejmu w p ierwszej kolejnośc i wskazał, że Prokurator Genera lny n i e uzasadnił w należyty sposób zarzutó w dotyczących niezgodno ści z art . 31 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze K o n st ytuc ji , jak również art. 82 i art . 83 Konsty tucji oraz wywodzonej z art. 2 Konstytucji zas ady sprawiedliwości społecznej i wyrażonymi w pre ambul e Konstytucji regułami prawdy i sprawiedliwości. Marszałe k Sejmu zwróc ił uwag ę, że lakoniczne i cz ęsto je d no z d an iowe o dniesienie się do zarzutów kiero wanych względem w ymienionych wzorców kontroli nie sp ełnia wymogu formalnego, o którym mowa w art. 47 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK – brak jest bowiem odpowied- niego u zasadnienia sform ułowan ych zarzutów oraz powo łania do wo d ó w na i ch poparcie. OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 5 W związku z powyższ ym post ępowanie w i ch zakresie należy umorzyć z uwagi na niedo- puszczalność wydania wyroku . 2.2. Przech o dząc d o merytorycznego ustosunkowania się do pozostałych zarzutów, Marszałe k Sejm u zwrócił uwagę, że be zpośredn i ą prz yczy ną wysto sowania wniosku było pod ję cie p rzez Sąd Naj wyższy w składzie siedmiu sędziów u chwały z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt I KZP 4/1 8 . Sto s ownie do jej treści, „[u]żyte w art. 168b k.p.k. sf ormułowanie « inneg o prz estępstwa ściganego z u rzędu lu b p rze stęp st wa ska rbowego innego niż przest ęp- stw o ob jęte zarządze niem kontroli operacyjnej » obej muje swoim zakresem wyłącznie te prze- stępstwa, c o do k t órych sąd może wyrazić zgodę na zarządzenie kon troli operacyjn ej, w t ym t e, o których mowa w art. 19 ust. 1 ust awy ( … ) o Policji”. Marszałek Sejmu zaznaczy ł , że w jego oceni e , taka wykładnia została do konana wbrew językowemu br zmieniu przepisu oraz u stale n iom wynikającym z analizy procesu ustawodawczeg o. Ponadto, Sąd Najwy ższy doko- nał w niej „ quasi ko ntroli k o n s ty t ucyj no ści art. 168b k.p.k.” oraz uchyb ił obowiąz kowi wy- kładni pro konstytucyjnej, która pow inna dążyć do zapewnienia nadania przepisom praw a rozu m ienia zgodnego z zasadami i wartościami kons tytucyjnymi. Wskazał r ów nież, że w po- wyższej kwestii istnieje u t rw a lona l inia orzecznicza, która uzasadni a rozpozna nie sprawy przez Trybunał Konstytucyjny. 2 .3. W zakresie niezgodności z art. 1 Konstytucj i Mars z a łek Sejmu wskazał, że oceny należy dokon ywać przede wszyst kim mają c na uwadze dobro wymiaru spraw iedliwoś ci , j a k i kr zywdę lub szkodę innej osoby bąd ź zbiorowo ści będąc e następ stwem popełnienia prze- stę pstwa. Zaznaczył, że pogląd przedstawiony w uch wa le S ą d u Najwyższego oparty jest na do ktrynie „ owoców zatrutego drzewa ”, kt óra prowadzi do negatywnych s kutków p ro ces o- wych , uniemożliwiając zarówno zasto sowani e w p ostępowaniu karny m dowodu zdobytego w sposób nielegalny, jak i wszystkich innych dowodów uz ys kany c h w jego następstwie. Pod- niósł ponadto, że „[u]względniając spó jność aksjol ogiczną Konstytucji nie można w yp row a- dzić z niej ( …) normy prawnej, nak azującej uła twienie sprawcy p rzestępstwa skutecznej obro ny, rozumianej jako zapewni enie przez państwo t ak ich w a runków obrony, żeby sprawca przestępst wa mógł uwolnić się od o dpowie dzialności karnej mimo popełn ienia cz yn u z a bro- n io nego” – taka wykładnia prowa dzi bowiem d o nadużycia praw i wolności, w tym w szcze- gó lności prawa do prywatności. W ocenie Marszałka S ejmu , wykładnia objętego wnioskiem prz epi su wskazana w uchwale Sądu Najwyż szego godzi również w realiza cję kons ty tuc y jne- g o obowiązku państwa do zapewni enia sprawno ści i rzetelności działani a instytucji publi cz- nych oraz w zasadę dobra wspólnego. Marszałek S ejmu w skazał ponadto, że działalnoś ć przestęp cza pozostaje poza obs zarem k onstytucyjnego prawa do prywa tności, na rus z a bo- wi em wolności i prawa innych osób, które każdy jest zobowi ązany szanować stosownie do treści art. 31 ust. 2 Konsty tucji. Gwarancje pr aw jed n e j osoby nie mogą przeważać nad po- tr zebą rzetelnego ro zpatrzenia spra wy oraz ustalenia pra widłoweg o przebi eg u z d arze ń, co wym aga się gnięc ia po wszelki e dostępne dowody . Za wykorzystaniem całego materiał u do- wodowego przemawia również zach owanie ekono mi ki p r o cesowej postępowania karne go oraz zasada legalizmu, n akazujące ściga ć wszystkie prz estępstwa i wy korzysty wa ć w s zyst ki e dowody. 2.4. Odno sząc się do z arzutu niezgodnoś ci z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą zaufania obywateli do państ wa i stanow ion ego p r zez nie prawa, Marszałek Sejmu podniósł, że art. 168b k.p.k. w znacz eniu nadanym mu w uchwale Sąd u Najwy ż s z ego może w ywołać kryzys zaufa nia społeczeń stwa wobec władzy sądowniczej. „Trudno jest mówić o lojalności państwa względem obywate la, jeśli p ańs two z a brania obywatelowi samodz ielnego wymierze- nia sprawied liwości sprawcy przestępstwa p opełnionego na szkodę t e goż obyw at ela, a jedno- OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 6 cześnie samo odmawia ukarania owego s prawcy li tylko ze względów formaln ych”. W ocenie Marszałka Sejmu, takie działani e s tan ow i w istocie pułapk ę zastawioną n a praworządnych obywat eli, pokrzywdzo nych przez sprawców przestęps twa. Pr z y j ęci e , że w ykładni a przepisu p ozwalająca na uniknięcie spraw cy przestępstwa odpowiedzialności k arnej wskutek nadmier- nego formalizm u, godzi w zas adę s p rawiedliwości ora z nie daje się uzasa dnić przyjęciem, że czyn zabron iony stanowi cz ęść „życia int ymnego” . 2 .5. Odno sz ąc się do zarzutu n iezgodności z art. 5 Konstytuc ji , Marszałek Sejmu wskazał, że wyk ładnia objętego wnioskiem przepi su wyrażona w uch wa le S ądu Najwyższego znacząco utrudnia re alizację obowiązk u zapewnienia p rzez Rzeczpospolitą Polską be zpie- cz eń st wa o bywa te li. W ocenie Marsza łka Sejmu, kwe stionowane rozumi enie art. 168b k.p.k. powoduje, że „organy ścigania nie będą mogły w yłącznie na tej p ods t awie sprawcy naw et zatrzymać w celu zapobieżenia pope łnieniu przestę pstwa”, tym sam ym uniemożliwi ając r ea- li zac j ę ob ow iązków państwa w za kresie prewenc ji indywidualnej i generalnej, naruszając tym samym art. 5 Konstytucji. 2.6. W zakresie zarzutu niez g odno ś ci z art. 7 K onstytucji Marszał ek Sejmu wskazał, że r ozważania Sądu Najwyższego dot yczyły w dużej mier ze kw est i i zg od ności przepisu z Ko nstytucją, co wykracza poza jeg o kompetencje orzecznicze. Sąd Naj wyższy odrzucił „jednoznaczny rezu ltat wykła dni j ę zyko w ej, autentycz nej i systemowej do czego SN, ani sądy powszechne nie s ą upraw nione”. Podniósł równi eż, ż e w yk ład n ia a rt . 168b k.p.k. zapr ezento- wana w u chwale o sygn. akt I KZP 4/18 może prowadzić do wyst ąpienia efektu mrożącego w odni esieniu do or ganów wład z y pub licznej – norma prawna uks ztałtowana przez „naj wyż- szy hierarchi cznie organ sądo wy (…) rzutow ać bę dz i e na d ział an ie orga nów mu orze czniczo podległych, a więc sąd ów powszechnych , c o doprowadzi ( … ) d o (…) uniemożliwienia po- dejmowania jakichkol wiek p rób p ociągni ęcia do odpo wiedzialności karnej ich sp rawców , co w konsekwen cji uderzy w możliwość realiz acji wo l no ści i pr aw jednostek pokrzyw dzonych”. Ponadto Marszałek Sejmu w skazał, że taka w ykładnia przep isu w istocie prowadzi do sytua- cji, w której sądy nie r ealiz ują swojej funkcji ustrojowej, a więc nie spraw ują wymiaru spra- wiedliwości mimo istnienia do wodów p o tw ier d zają cy ch fakt popełnieni a przestępstwa – tym samym ni e jest realizowany obowi ązek ścigania i osądzenia przestępstw. Może również istot- nie u t rudn i ć kar anie spraw ców przestępstw w wyniku rzetelnego p rocesu sądowego, „nie tyl- ko popr zez utrudnien ie pr ow a dz eni a śle dz twa prz ez organy ś cigania oraz prokuraturę (…), ale ró wnież przez same sądy”, zmuszo ne do orzekan ia w oparciu o niepełny, a być może błędn y materiał dowodowy. W przypadku niektórych prz estęps tw dowody wykluczone mogą stano- wić jedyną oko licznoś ć potwi erdz aj ącą popełnien ie przestępstwa, co w efekcie do prowad zi d o bezkarności sp rawcy – a zar azem do narastania poczucia niesprawiedliwości w społe c z eń- stwie. 2.7. Odnosząc się do zarzutu niezgodności z art. 45 ust. 1 Konstyt ucji, Marszałek Sejmu zazna cz ył, że art . 168b k.p.k. w kwestionowanym rozumieniu utrudnia realizację za sa- dy sp r awiedliwości p roceduralnej i jej istotnego elementu w postaci z asady prawdy mat erial- nej. Wskazał również, że prawo do są d u może podlegać ograniczeniom, o których mowa w art . 31 ust . 3 Ko nstytucji, jednakże przy spełnieniu w skazanych w tym przepisie wymo- gó w . W niniejszej sprawie zaś ograniczeń tych dokonał nie ustawoda wc a, a le Sąd Najwyższy w drodze uchwały, wbrew wykładni j ę zykowej, systemowej i funkcjonalnej. Ponadto , w oce- ni e Mars załk a Sejmu , kwestionowane rozumienie art. 168b k.p.k. narusza również kon st ytu- cyjne „praw o do dowodu” w ten sposób, że uniemożliwia uczyni en ia p rzedmiotem rozpozna- nia przez sąd każdej okolicznośc i relewantnej dla rozstrzygnięcia sprawy, godz ąc w t en spo- só b w na czelną w procesie karnym zasadę prawdy materialnej. Marszałek Sejmu po d niósł OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 7 również , że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybun ału P r aw Człowieka, państwa mają obowiązek „zapewnienia p r owadzenia efektywnych śledztw oraz skutecznyc h oska rż eń w spraw ach o przestępst wa zgwałcenia”. II Tryb unał Konstytucyjny zważył, co na stępuje: 1. Przed przystąpieniem do merytorycznego roz poznan i a spr a wy, Trybunał Konstytu- cyjny w każdym stadium postępow ania j est obowiązany badać, czy nie zachodzą negaty wn e przesłan ki procesowe , skutkujące obligato ryjnym u morzeniem postępowania. 1.1. Art . 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji stanowi, że z wnioskiem o stwi e rdzen i e zgodno- ści ustawy z Konstytucją może wystąpić międ z y inn y mi Prokurator Generalny. Nie budzi z ate m wątp li wości, że wnioskodawca posiada legitymację do skie rowania wniosku do Trybu- nału Kons tytucyjnego. 1.2. W niniejszej sprawie Prokura tor G eneraln y do maga s ię od Trybunału Konstytu- cyjnego kontroli z godno śc i z oz naczonymi wzorcami art. 168b ustawy z dnia 6 cze rw ca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 20 21 r. poz. 53 4 ze zm. ; d alej: k. p. k . ) ro- zum ianego w ten sposób, że użyte w n im sformułowanie „i nn e go przestępstwa ściganego z urzędu lub prz estępstwa sk ar bowego niż przestępstwo objęte zarządzeni em kon tr oli opera- c yjnej” obejmuje swoim zakresem wyłącznie te przestępst wa, co do których sąd może wyra- z ić zgodę na zarządzenie kontroli operacyjnej. Bez poś re d nim impulsem do wystąpienia z wnioskiem by ło podjęcie pr zez Są d Najw yższy w składzie 7 sędziów 28 czerw ca 2018 r. u chwały o sygn. akt I KZP 4/18 (OS NKW nr 8/2018, poz. 53) . Jako wzorc e kont roli Prokura- tor Generalny wskazał wyrażoną w art. 1 Konstytuc ji za s adę dobra wspólnego, wywo dzone z art. 2 K onstytucji z as ady za ufania do państwa i stanowionego prz ez nie p rawa oraz spr a- wiedliwości społecznej w związku z preambułą Kon stytucji, art. 5 Kons tytucji, wyra żoną w art. 7 Konstytucji zasadę legalizmu, art. 31 us t . 1 i ust. 2 zdanie pierwsze , art. 45 ust . 1 , a także a rt. 82 i art. 83 Konstytucji. 1.3. W aspek cie pr ze dmiotowym w n iosek do Trybunału Konstytucyjnego , o którym mowa w art. 191 Konstytucji , w pier wsze j kolejności musi dotyczyć jedn ej ze spraw wymie- n io nyc h w katalogu przewidzianym w a rt. 188 Kon stytucji. Zg odn ie z t ym przepisem, Trybu- nał Konstytucyjny orzek a w sprawach : 1) zgodności ustaw i umów międzynarodo wych z Konstytucją, 2) zgodności ustaw z raty f ikowanymi umowami międzynarodow ymi, których ratyf ik acj a wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w u stawie, 3) z god ności przepi sów prawa, wydawanych przez ce ntraln e o rgany pań stwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi um owami międzynarodowymi i ustawami, 4) z godnoś c i z Konstytucją celów lub dział alności partii pol i- t ycz n ych, 5) skargi konstytucyjnej, o której mowa w a rt. 79 ust. 1 Konstytucji . Konstrukcja art. 191 K onstyt uc j i nie poz ostawia przy tym wątpliwości, że w przyp adku wniosku, o którym mowa w tym przepisie, j ego przedmiotem m oże by ć wyłącz nie jedna ze spraw w ymi e nionych w art. 188 Konst ytucji – dla mat erii wniosko wej przep is ten ma charakter wyliczenia enume- ratywn eg o . Ponadto wniosek taki musi również spełniać sze reg wymogów formalnych wska- zanych w art. 47 ust awy z dnia 30 li stopad a 2016 r . o organizacji i t r ybie postępowania przed Trybunałem Konstytuc yjnym (Dz. U . z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) . Zgo dn ie z j ego ust. 1 , w niosek złożony p rzez podmiot, o któr ym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 - 5 Konstytucji, zawiera: 1) oznaczenie podmiot u uprawnionego do z ł ożen i a wniosku; 2) podanie p odstawy prawnej działania po dmi otu up rawnionego do złożenia wniosku; 3) oz naczen ie rodzaju p isma OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 8 procesowego; 4) określenie kwestio nowanego aktu normatywnego lub jego części; 5) wska- zanie wz orca kontr oli; 6) uzasadnienie. Wskaz a ne w punkcie 6 powyższego przepisu uzasad- nie nie musi z k ole i zawi erać: 1) przywołanie treści kwestiono wanego w nioskiem p rzepisu wraz z jego wykładnią; 2) przyw ołanie treści wzorców kontroli wraz z ich wykła dnią; 3) okr eślenie p r oblemu k onstytucyjnego i za rzutu niekonstytucyjności; 4) wskazanie argu- m entów lub do wod ów na poparcie zarzutu niekonstytucyjności (o czy m stanowi ar t. 47 ust. 2 u.o.t.p.TK). S formu łowanie samej tezy o niekonstytucyjności przepisu nie może być p r zy tym uzn ane za sp ełn ienie wymogu uza sadni e nia zarzutu. Trybunał wielokrotnie wska zywał , że uz asadnieni e m us i zawierać argumentację za niezg odno śc ią p rzedmiot u kontroli z e wzorcem, a wymogu tego nie spełniają stwierdzenia o charakte rze ogólnym , niejasne czy te ż poczynio- ne na marg inesie rozważ ań (z o b. w szczególności wyroki pełnego skł adu TK z : 31 l ipca 2015 r., sygn. K 41/12, OTK ZU nr 7/A/201 5, poz . 102 oraz 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14, OTK ZU nr 10/A/ 2015, poz. 163; wyroki T K z : 5 czerwc a 2014 r., sygn. K 35/11, OTK ZU nr 6/A/2014, poz . 61 o raz 13 grudnia 2017 r., s ygn. SK 48/1 5, OTK ZU A/201 8, poz. 2 ; a także postanowienia TK z: 13 sty cznia 20 15 r., syg n. K 44/13, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 4; 12 maja 201 5 r., sygn. K 7/14, O TK ZU nr 5/A/2 015, poz. 67; 15 lipca 2015 r., sygn. SK 69/13, O TK ZU nr 7/A/2015, poz. 110; 4 listopada 20 15 r., sy gn. K 9 /14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 170; 4 listop ada 20 15 r., sygn. P 45/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 171; 4 listopad a 2015 r., sygn. P 10 2/15, OTK ZU n r 10/A/2015, poz . 172; 26 kwietnia 2016 r., sygn. K 4/ 1 5, OTK ZU A/2016, poz. 19 ; 1 marca 20 17 r., sy gn. K 13/14, OTK ZU A/2017, poz. 10 ). Niedochowanie wymog ów formalnyc h wniosku, określonych w art. 47 ust. 2 u.o.t.p.TK, pociąga za sob ą umorzenie postępow ania ze względu na niedopuszczalność wydania wyro ku na podstawie art . 59 ust. 1 pkt 2 u .o.t.p.TK ( z ob. np. postanowienia TK z: 2 1 stycznia 2015 r., sygn . K 13 /1 3, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 8 ; 13 stycznia 2015 r., sygn. K 44/13). W nioskodawca musi za pomoc ą przedstawion ych argumentów o balić domniemanie kon stytu c yjnośc i – na nim bowiem spocz ywa cięża r dowodu w post ępowani u prz ed Trybuna- łe m Konstytucyjnym . O ile br ak u zasadnie nia powoduje konieczn ość umorzeni a postępowa- nia, o tyle uzasadnieni e błędne lub nietra fne nie powinno ani po wodować umorzenia postę- powa nia p r zed Tr ybunałem, ani też przesądzać o rozst rzygnięciu o zgod ności aktu normatyw- nego z Konstytucją. Konie cz ne jest w tym wypadku jednakże, aby dokonanie ustaleń nie wpływało na rekonstrukcję sformułowane go zarzutu i wzorców k ontroli (zob . postanowienie TK z 26 lis t op ada 20 19 r., sygn. K 5/16, O TK ZU A/2019 , poz. 6 6). 2 . W świetle powyższego , Trybunał z wrócił u wagę na sp osób uzasadnienia zarzutów stawianych przez wnioskodawcę. Pomimo obszerności pisma ini cjującego postępowani e, w ocenie Trybunału wniosk odawc a skup ił się pr zede wszystkim na pole mice z treścią uchwa- ły Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 4/1 8, mar gi nal izując przy tym kwestię uzasadnienia zarz utów sfor mułowanych w petitum wniosku . Należy przyzn ać rację Marszałkowi Sejmu, któr y słusznie wskaza ł na b rak i w u zas a dnieni u w zakresie zarzut ów niezgodności z art. 3 1 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze Ko nstytu cj i; z zasad ą sprawiedliwości społecz nej wywodz oną z art. 2 Konstytucji oraz z zasadami prawdy i s pra wiedliwości, o jak i ch mowa w preambule Konstyt ucji , a t a kże art. 82 i art. 83 Konstytucji . W ocenie Try buna łu , tego rodzaju brakami dotknięte s ą takż e uzas ad nienia poz ostał ych zarzutów podnies ionych przez wnioskodawcę . Ze względu na charakter i wagę spr awy , konieczne było szczegółowe omówienie tych br aków w odn iesieniu do każdego ze wzorców. 2.1. W kwestii niezgodn ości z art . 1 Konstytucji, art . 2 Kons tytucj i i wywodzon ymi z nie go zasadą zauf ania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadą spra w iedli- OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 9 wości społecznej należy po p ierwsze za uważy ć, ż e nie zgodnoś ć z e wz orcem w postaci art . 1 Konstytucji z ostała po dniesiona jedynie na marginesie głó wnego nu rt u rozważ ań kierowa- nych , j ak s ugeru j e konstrukcja wniosku, w konte kście art. 2 Konstytucji, co – jak już wska- zywano w odniesieniu do dotychczaso wego o rze cznictw a T rybunału – uznać należ ało za nie- wysta rczające. Ni e można bowiem przyjąć, że rozważan ia maj ąc e jed y nie ogólny charakter, nie wyartykułowan e wprost w piśmie procesowym, stanowić będą uzasad ni enie zarzut u i spełniać wymogi wniosku. W p odobny spos ó b – jed ynie dla poparcia przytaczanej argumen- tacji – wnioskod awca odniósł się do zarzutów dotyczą cych n ie zgodności z za sadami wywo- dzony mi z preamb uły Konstytucji . 2.2. Niezgodność z wywodzoną z art . 2 Konstytucji za sadą za ufania do państwa i st a- nowio nego p r zez nie pra wa wnioskodawca uzasadnił poprzez odwołanie do t eorii umowy społecznej oraz rozumieni e skar żo ne j n ormy jako potencjalnej p ułapk i , którą państwo zasta- wia na pokrzywdzonego (nieświadomego dzi ała ń państwa w zakresie podjęt ej inwigilacji ) nie mog ąc e go skuteczn ie domagać się ści gania sprawcy przestępstwa. U zasadnienie to, jak- kolwiek bardziej roz budowa ne w porów na niu z pozostały mi zarzut ami , nie poz wala jednak na przyjęcie, by wnioskodaw ca w sposób skuteczny przedstawił, dlaczego traktuje przyw oł an ą p r zez siebie normę jako adekwatny wzorzec kontr oli. N a p odst awie zaprezentowanego spo- sobu rozumowan ia nie m ożna przyj ąć tym bard ziej , by doszło do skutecznego obalenia do- mniemania konstytucyjn ości – s zcz ególnie, że przedstawiona argumentacja została po wi ąza n a z treści ą art . 1 Konstytucji , a pr zeprowadzone przez wni oskodawcę rozum owanie było uproszczone i pobi eż ne , pomimo iż problem , który został przez niego zaznaczony , wymagał o wiele szerszej argumentac j i jako nie wynikający w prost z art . 2 Konstytucji . 2.3. Podobn ie w odniesieniu do zarzutu naruszenia w ywodzonej z art . 2 Konstytucji zasady sprawiedliwoś ci spo łe cz nej nale żało uznać , że wnioskodawca nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku w zakr esie jego uz asadnienia. Przytoczył jedynie fragment y z dotych cza- so w ego orzeczn ictwa Trybunału oraz ko mentarzy do art . 2 Kon stytucji , podsumowane wy- łącznie stwierdze niem, iż „ ( … ) nie można za d emokratyczne państwo prawa uznać państwa, któ re wręcz stawia int eres obywate li wobec wspólnoty nielojalnych, tj. sp rawców prz e- stęp s tw, nad int eres obywateli wobec niej lojalnych, tj. pokr zywdzonych, i wspólnoty obywa- teli jako ta kiej ” . T aka konstr ukcja u zas adnienia nie może zostać uznana za spełniającą wy- mogi wynikające z art . 47 u .o.t.p.TK . Tryb unał nie wymaga wprawdzi e, a by uza sadni e nie było ro zbudowane czy też było oparte na określonym s chemacie. Jednakże sprowadzenie rea- lizacj i wymo g u przedstaw ieni a prob lemu konstytucyjnego do skopiowania fragmentów pu- bli kacji oraz i ch jednozdan iowego podsumowania, w do datku zestawione z nie do stat e c znie w yjaś nionym zastosowaniem argumentu m a mi nori ad maiu s , nie może zostać uznane za wy- starczaj ące. O d wnioskodaw cy, będąc e go podmi otem profesj onalnym, oczekuje się bow iem wyższego stand ardu w zakres ie precyzji konstruowania zarzutów , zaś hasłowe p rzywo ł ani a pojedynczych argumentów tego wymog u nie spełniają . 2.4. W zakresie z arzut u niezgodności z ar t . 5 K on stytucji w niosk odawca wskazywał , st osując opisany wcześniej schemat i opie rają c uzasadnienie w z nacznej mierze na fra gmen- tach z kom entarzy i o rze cznic t wa , ż e na skutek stosowania wykładni z aprezentowanej przez Sąd Naj wyższy organy państwa nie są w stanie r eal izować f unkcji ochronnej oraz powodują w społeczeństw ie poczucie nies prawiedliwości . Argument acja w tym zakresie także nie od- powiada zapreze nt owany m już powyżej wymogom. S p rowadzenie skom plikowanego za gad- n ienia do jed n ozdaniowego twierdzenia jes t niew ys tarc zaj ące z punktu widzenia wymogów formalnych pisma procesowego inicju jącego postępowanie prze d Tryb unałe m Konstytucyj- ny m . OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 10 2.5. Z a rzut dotyc ząc y nie z godno ści z art . 7 Konstytucji został pr zez wnioskodawcę potraktowany w sposób bardzo skrótowy i o granic z y ł s ię do p rzytocz enia fragment u komen- tarza do art . 7 Konstytucji aut or stwa W. Sokolewicza i M. Z ubik a ( por. komentarz do art. 7 Konstytucji, [w:] Kons t ytucja Rzeczy pospolitej Polskiej . Komentarz , t. 1 , red . L. Garlicki, M. Zubik, s. 250 - 25 1 , Warsza wa 201 6 ) oraz krót kiego, jedno akapitowego podsumowania, w którym stwierdz ono , że „ [j]est ocz ywiste, że n orma ukształtowana przez na jwyższy hierar- chicznie orga n sądowy, zakazująca wykorzystania treści uzyskanych w toku t zw . « wtórnej » kontroli operacyjnej w charak te rze materi ału dowodo wego w sprawach o przestępstwa « po- zakat a logowe » rzutować będzie na działanie organów mu orzeczniczo pod ległych, a wię c sądów powsz e chnych, co doprowadz i nie tyl ko do « zniechęcenia » , lecz wpro st uniemożli- wienia podejmowania jakic hkolwi ek prób poci ągnięc ia do odpowiedzialności karnej ich sprawców , co w konsekwencji uderzy w możliwoś ć realizacji wolności i pra w jednostek po- krzywdzo nych ” . W o cenie Trybunału, w szcz ególności mając na uwadze przywoł ane już po- przednio orzecznictwo dotyc zące o dp ow iedniego uzasa dnienia wniosku, tak skonstruowanego uzasad nienia nie można w żaden sposób uznać za wystarczające . W tym wy padku wn iosko- d awca rów nież n ie wykazał, dlaczego u znaje wskazany przepis Konstytucji za adekwatny wzorzec kontroli. 2.6. W za kresie n iezgodnośc i z a rt . 31 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji , wnioskodawca w istocie ograni czył argumentację do wskazania, że „ [n] ie sposó b więc n ie dost rzec, że norma praw na, która uniem ożliwia wykorzystanie w procesie karny m legalnie zdobyty ch dow od ów popełni enia przestępstwa godzi z jednej strony w wynikające z art. 31 ust. 1 Konstytucji «obo wiązki pozytywne» Państwa, a z drugiej strony w a rt. 3 1 ust. 2 zd. 1 Konstytucji , który nakłada na obywateli obowiązek szanowania woln ości i praw innych osób – ponieważ e fekt ywnie narzuca przedstawicielom organów ścigania zakaz reagowania na naruszenia ” . W nioskodawca powielił zatem nieprawidłowość, któ r a zost a ła już wskazana w odniesieniu do zarz utu n a ruszenia art . 7 Konstytucji. Przypomnieć należy, że br ak o dp o- w iedniej su bsumpcji , jakkolwiek stanowi niewątpliw y brak formalny wniosku, św iadczy również o nie przedstawieniu przez podmiot inic jujący postępow a nie p r ze d Tr ybunał em oko- licz no ś ci dających po d stawę do obalenia domniemania konsty tucyjności. Jak już w ska zan o , obowiązek obalenia tego domniemania spoczywa na wn ioskodawcy, a w kompetencjach Try- bunał u , będą c ego związany m granicami wniosku, nie leży rekons truow a nie niemal w całości treści zarzutu, wyłącznie na podstawie uzna nia jego „ oczywistości ” przez wni osko da wc ę. 2.7. Ró wnież zarzuty dotyczące niezgodności z art . 82 i art . 83 Konstytucji został y prze dstaw ione w sposób chaotyczn y , bez logic znego uzasadni en i a d otyczącego w szczegól- ności kwestii uznania tyc h norm konstytucyjnych za adekwa tne wzorce kontr oli w spr aw ie zainicj ow anej przez wnioskodawcę. Rozumowanie wnioskodawcy zostało oparte w g łównej mierze na odwoła niu do art . 3 04 § 1 z d anie pierwsze k.p.k. p rze w idującego społeczny obo- wiązek zawiadom ienia o popeł nieniu przest ępstwa or az ar t . 240 ustawy z dni a 6 cz er wca 1997 r . Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 ) , dotycząc ego ka ralności brak u zawiado- mieni a o popełn ieniu jednego z przestępstw enumeratywn ie wy m ienionych w tym przepisie prawnym , i wskazywa niu na niekonsekwencję u stawodawcy, jednakże w żaden sposó b nie uza sad ni ło sta wianego zarzutu . W nioskodawca nie wykazał związ k u pomiędzy tymi wzorca- mi a ska rżoną no rmą. Nie uzasadni ł w szczególności, dlacz ego w s k azan e wzorce kon tr oli są adekwatne , a skarżona norma miałaby przekładać się na postrzeganie praw a prz e z obywateli. Wobec żadnego z powyższych wzorców nie można s twierdzić , że zaprezen towane uzasad nien ie jest jedynie błędne c zy nietra fn e , co uzasadni ałoby d okonanie merytorycznej kontroli . W n ioskodawca nie podołał nałożonemu na niego przez art . 47 ust. 2 u .o .t .p.TK ob- OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 11 ow iązkowi należytego uzasadnienia zarzutów . Nie wykazał, że przywołane przepisy Kons ty- tu cji s tanowią adekwatne w zorce kontroli ani tym ba rdzie j , że skarż ona przez niego n orma mogł a by być z nimi niezgodna. A by w ypełnić wymóg należytego uzasa dnieni a zarzutu, n ie wystarczy streszczenie w krót k ich , jednozdaniowych podsumowaniach p oglądów obec nych w orzeczn ictw ie oraz f ragmentów komentarzy, częs to wy m agających szerszej interpretacji i w ykazania logicznego związku z konkretną sprawą . 3. Ponad to , nie wd aj ą c się w b adanie merytorycznego aspektu sprawy, Trybunał skon- statował, że wni oskodawca przed miot em skarg i uczy nił nie tyle samą normę prawną, ile jej k onkretn ą int erpretac ję , wynikającą z uchwały Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 4/18. Należy mieć na uw ad ze, że Try bunał Konsty tucyjny dział ając w postępowaniu zainicjowa- nym w n ioskiem , o który m mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji , zajmuje się wy łąc zn i e orz ekaniem o hierarchicznej zgodności norm pr awnych z K onstytucją oraz in nymi normami hierarchi cznie wy ższymi od wskazanych norm . Możliwe jest przy tym równie ż w yrokowanie w sprawie utrwalonej i jedn olitej wykł adni ska rżonej normy – w takim wypadku jedn a k n a wniosko dawcy spoczywa obowiązek wykazania, że w konkretnej sp rawie dosz ło do wy- kształceni a s ię tak ie j wykładni i że ma ona w istocie charakter dominujący, a n ie jest jedn ą z możliwych czy też stos owa ną wyj ą tkowo wyk ładnią . Nie leży bowiem w gest ii Tr y b unału wypow iadani e się o jednostkowych rozstrzygnię ciach w sprawa ch indywid ualnych. W świetle po wyż sze go konieczne było wykazanie przez wnioskodawcę, że wskut ek wydania rozstrzy- gnię cia doszło do powst an ia jednolitej wykł adni. Zgodnie bowiem z art. 8 6 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 20 21 r. poz. 154 , ze zm. ; dalej: u. S N), j eż e- l i skład Sądu Naj wyższego uzna, że przedst awione zagadnienie wymaga wyjaśnienia, a roz- bieżności – rozstrzygnięcia , podejmuj e uchwałę, w pr zeciwn ym ra z ie odmawia jej p odjęcia, a jeżeli podjęcie uchwały stało się zbędne – umarza postępowanie. Stosow n ie do t re ści art. 87 § 1 u.SN, uchwały pełnego skł adu Są du Najwyższego, składu połączonych izb oraz skł adu całej izby, z chwilą ich podjęcia, uzys kują m oc za s ad prawnych. Skł ad 7 sędziów może po- stanowić o nadaniu uchwale mocy zasady pr awnej. 3.1. Jak wska z uje d ok tryna, for malnie rzecz biorąc , uchwały Sąd u Najwyższeg o mają- ce status zasady prawnej wiążą tylko pozostałe składy Sądu Najwyższego, niezal eż nie o d hi e r archii „ważności ” – uchwała o statusie zasady prawnej podjęta przez skład siedmioo so- bowy b ędzie w i ązała r ównież peł ny skład Sądu Najwyższego (zob. K. Szczucki, k omentarz do art. 87 , [w:] Ustawa o Sądzi e Najwyższym. Komen tarz , W arsz a wa 2018). N ie mogą one w ydawać orzeczeń s przecznych z przyjętą zasadą, o ile nie nastąpi zmiana stanu prawn ego. Możliwe j es t ró wn ież odstąp ienie od uchwalonej zasady. Wyma ga to jed nak zachowania pro- cedury, o której mowa w art . 88 u.SN. I tak, z godnie z § 1 tego przep isu, „ [ j ] eż e l i jakikolwiek skł ad Sądu Najwyższego zamierza odstąpić od zasady prawnej, przedstaw ia powstałe za ga d- nie ni e pr awne d o rozstrzygnięcia składowi całej izby ” . Z godnie z § 2 z kolei, „ [ o ] dstąpienie od zasad y prawnej uchwalone j przez izbę, połączone izby a lbo p e łn y skład Sądu Na jwyższe- go, wymaga ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały odpow iednio przez w ła ściw ą iz bę , połą czone izby lub pełny skład Sądu Najwyższe go ” . Nadto, „ jeżeli skład jednej izby Sądu Na j wyższego zamierza odstąpić od zasady praw nej uch walon e j pr zez inną izbę , rozstrzygnię- cie następuje w drodze uchwały obu izb. Izby mogą pr zedstawić zaga dn ieni e praw ne do roz- poznania przez pełny skład Są du Najwyż szego ” (§ 3). 3.2. S amo podjęcie uc hwały prze z Sąd Najwyższy nie impl ikuje jeszcze wyk ształcen ia s i ę jednolite j i utr walonej wykładni konkretne j normy. C iężar dowodu w zakresie istnienia takiej wyk ła dni sp oczywa na wn ioskodawcy, który – w niniejs zym przypadku – zde cydował s ię na wystąpienie z wnioski em do Trybunału Konstytucyjn eg o 31 lipca 201 8 r . , ni e c o ponad OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 12 miesiąc od podjęcia tej uchwały. Nie przedstawił przy tym żadnych dowodów na potwierdze- nie tezy o jej pozyty wnej recepcji . W ocenie Trybunału , obowiązek p rzeprowadzenia ta kiego dowodu ciąży na w ni oskodawcy , który zmier za do obalenia d omniemani a kon s tytu cyjności skarżonej n ormy . Jak już wskazano, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wyk azania istn ie- nia ok reślonej o k olicznoś ci , i o ile ustalenia w zakresi e prawa są każdorazowo przedmiotem ustaleń Try bunału, o tyle wszy stkie fakty powinn y zo sta ć prz ywoła n e i u zasadnione przez podmiot inicjując y postępowan ie przed Trybuna łem Konstytucyjnym. 4. W zwią zku z po wyższym , p onownie n ależ ało przypomnieć przywoła ny już na po- cząt ku art. 47 u.o.t.p.TK. Nakłada on na podmiot występ ujący z wnioskiem do T ryb unału Konst y tuc yjneg o obowiązek właściwego s konstruowania wniosku, w tym również jego uza- sadnienia , obejmując e go ni e tylko przy wołanie treści kwestionowanego wnioskiem przepisu wraz z jego wy kładni ą i przywołanie treści wzorców kon troli wr az z ich wy kładnią , ale rów- n i eż określ enie problemu konstytucyjnego i zarzutu niekonstytucyjności oraz wskazanie ar- gumentów lu b dowo dó w na pop ar cie zarz utu niekonstytucyjności . St osownie do treści art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, Trybunał na posied zeniu nie jawnym wydaje pos tanow ienie o umorze- n iu postępow ania , jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszc zalne . Prokurator Generalny w przeds ta wionym wni osku, ac zkolw iek bardzo obszernym, nie wypełnił powyższych wymogów formalnych, uzasadn iając zarzuty w sp osób hasłowy . Nie wykazał równi eż, a b y objęte wnioskiem rozumienie normy prawnej był o utrwalon e w orzecz- nictwie . Mając na uwadze pow yższe ok oliczności , Trybun ał postanowił jak w sentenc ji. Zdanie odrębne sędziego TK Zbigniewa Jędrzejewskiego do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lipca 20 21 r., sygn. akt K 6 /1 8 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2 016 r. o organiza cji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ) zgłaszam zda- nie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 li pca 20 2 1 r., sygn. K 6 /1 8 . 1. Postanowieniem z 15 lipca 2021 r., sygn. K 6/18 T rybunał Ko nstytucyjny umorz ył postępowanie zainicjowa ne wnioskiem Prokuratora Generalnego o zbadanie konstytucyjności art. 168b ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm.), rozumianego w ten spo sób, że użyte w n im sformułowanie „innego prze- stępstwa ściga nego z urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo objęte zarządze- niem kontroli operacyjnej” obejmuje swoim zakresem wyłącznie te przestępstwa, co do któ- rych sąd może wyrazić zgodę na zarz ądzenie kontro li operacyjnej . Uzasadniając przyjęty kierune k rozstrzygnięcia, Trybunał podał dwa argumenty prze- mawiające za niedopuszczalnością wydania wyroku : 1) niespełnienie ustawowego należytego uzasadnienia wniosku oraz 2) zakwestionowanie przez wnio skodawc ę nie tyle norm y praw- n ej , ile jej konkretn ej interpre tacj i , wynikając ej z uchwały Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 4/18 . OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 13 1.1. W związku z zarzutem niespełnieni a ustawowego należytego uzasadnienia wnio- sku , Trybunał Konstytucyjny odwołał się do swoj ego wc ześniejszeg o orzecznictwa i wyja- śnił, że „ Sformułowani e samej tezy o niekonstytucyjności przepisu nie może być przy tym uznane za spełnienie wymogu uzasadnienia zarzutu. Trybunał wielokrotnie wskazywał, że uzasadnienie musi zawierać argumentację za n iezgod nością prze dmiotu kontroli z wzorcem, a wymogu tego ni e spełniają stwierdzenia o charakterze ogólnym, niejasne czy też poczynio- ne na marginesie rozważań ”. Wskazał, że niedochowanie wymogów formalnych wynikają- cych z ustawy o organizacji i trybie postę powani a przed Try bunałem Konstytucyjnym pocią- ga za sobą koni eczność umorzenia postępowania. Przyznał jednak, że „ Wnioskodawca musi za pomocą przedstawionych argumentów obalić domniemanie konstytucyjności – na nim bo- wiem spoczywa ciężar dowodu w postępowani u prze d Trybunałe m Konstytucyjnym. O ile brak uzasadnienia p owoduje konieczność umorzenia postępowania, o tyle uzasadnienie błęd- ne lub nietrafne nie powinno ani powodować umorzenia postępowania przed Trybunałem, ani też przesądzać o rozstrzygnięciu o zgodn ości a ktu no rmaty wnego z Konstytuc ją ”. Odnosząc uwagi ogólne do rozpoznawanej sprawy Trybunał uznał, że p omimo obszerności pisma ini- cjującego postępowanie, wnioskodawca skupił się przede wszystkim na polemice z treścią uchwały Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 4/18, margi nalizując przy tym kwestię uzasad- nienia zar zutów sformułowanych w petitum wniosku. Trybunał odniósł się do braków uza- sadnienia w odniesieniu do każdego ze wzorców kontroli. Przyznał, że uzasadnienie niezgod- ności z art. 2 Konstytucji , „ jak kolwiek bardziej r ozbudowane w porównaniu do pozostały ch zar zut ów , nie pozwala jednak na przyjęcie, by wnioskodawca w sposób skuteczny przedsta- wił, dlaczego traktuje przywołaną przez siebie normę jako adekwatny wzorzec kontroli ” . Zdaniem Trybunału , „ Na pod stawie zaprezentow anego sposobu rozumowania nie można przyją ć tym bardziej, by doszło do skutecznego obalenia domniemania konstytucyjności […]”. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, przeprowadzone przez wnioskodawcę rozumo- wanie było uproszczone i pobieżne, pomimo iż problem, który został prze z niego zaznaczony, wyma gał o wiele szerszej argumentacji . Jednocześnie Trybunał stwierdził, że „ nie wymaga wprawdzie, aby uzasadnienie było rozbudowane czy też było oparte na określonym schema- cie. Jednakże sprowadzenie realiz acji wymogu przedstawienia problemu konstytucyjnego d o skopiowania fragmentów publikacji oraz ich jednozdaniowego podsumowania, w dodatku zestawione z niedostatecznie wyjaśnionym zastosowaniem argumentum a minori ad maius , nie może zostać uznane za wystarc zające. Od wnioskodaw cy, będącego podmiotem profesjo- n alnym, oczekuje się bowiem wyższego standardu w zakresie precyzji konstruowania zarzu- tów, zaś hasłowe przywołania pojedynczych argumentów tego wymogu nie spełniają ” . Zatem uzasadniając niespełnien ie wymo gu uzasadni enia wniosku przez wnioskodaw- cę skutkujące umorzeniem postępowania, Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko, że w o- bec żadnego z wzorców kontroli nie można stwierdzić, i ż zaprezentowane uzasadnienie jest jedynie błędne czy nietrafne, co uz asadnia łoby dokona nie merytorycznej kontroli. Uzasadnie- nie n ie było należyte. Wnioskodawca n ie wykazał, że przywołane przepisy Konstytucji sta- nowią adekwatne wzorce kontroli ani tym bardziej, że skarżona przez niego norma mogłaby być z nimi niezgodna. 1. 2. Odno sząc się do nieprawidłoweg o przedmiotu zaskarżenia w sprawie o sygn. K 6/18, Trybunał zwięźle przypomniał swoje stanowisko na temat możliwości „ wyrokowani a w sprawie utrwalonej i jednolitej wykładni skarżonej normy ” , choć w tym wypadku należy uznać, że sfo rmułow anie to nie jest ścisłe. Nie jest bowiem prawdą , że Trybunał może wyro- kować w sprawie utrwalonej i jednolitej wykładni skarżonej normy . Przedmiotem kontroli konstytucyjności jest treść, jaką przepisy prawa nabrały w drodze utrwalonej praktyki ich sto sowania. Za tem także w tym wypadku kontrola Trybunału dotyczy norm prawnych, a nie obszaru stosowania prawa. OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 14 Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że s amo podjęcie uchwały przez Sąd Najwyż- szy nie implikuje jeszcze wykształcenia się jednolitej i utrwal onej wy kładni konk retnej nor- my. W ocenie TK, sytuacja taka n ie zaszła w odniesieniu do przedmiotu kontroli wskazanego we wniosku Prokuratora Generalnego, gdyż wnioskodawca zdecydował się na wystąpienie z wnioskiem do Trybunału nieco ponad miesiąc od podjęc ia tej uchwały. Tr ybunał Konstytucyjny uznał, że n ie leży w jego gestii wypowiadanie się o jednost- kowych rozstrzygnięciach w sprawach indywidualnych. Dlatego w rozpoznawanej sprawie konieczne było wykazanie przez wnioskodawcę, że wskutek wydania rozstrzygn ięcia d oszło d o po wstania jednolitej wykładni. 2. Mając na uwadze powyżej przedstawio ne powody, dla których postępowanie o sygn. K 6/18 zostało umorzone, należy stwierdzić, że argumentacja Trybunału Konstytucyj- nego jest błędna. Przemawiają za tym, następu jące ok oliczno ści. 2.1. Trybunał Konstytucyjny przyznał, że wnioskodawca pewne – choć niekompletne – wyjaśnienia zarzutów przedstawił. Lektura wniosku pokazuje, że uzasadnienie zawiera argumenty na poparcie zarzutu niekonstytucyjności. Nie doszło zatem do narusz enia art. 4 7 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie pos tępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jak wskazałem w zdaniu odrębnym do postanowienia TK Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2020 r., sygn. akt K 2/20 (OTK ZU A/2021, poz. 8) , „ Brak dostat ecznych argumentów za niekonstytucyjnością danych rozwiązań prawnych nie może być przyczyną powodującą w sposób automatyczny umorzenie postępowania. Jest to bowiem okoliczność, w której nie dochodzi do obalenia domniemania konstytucyjności prawa. To znaczy , że w takim w ypad ku należałoby orze kać co do meritum sprawy , ale wynik oceny zmierzałby w kierunku uznania zgodności z wzorcami kontroli. Trzeba też mieć na względzie, że argumenty dotyczące relacji zgodny/niezgodny nie są wyłączną domeną wnioskodawcy (po dmiotu inicjująceg o postępo- wanie prz ed TK). Proces decyzyjny sędziego konstytucyjnego kształtują także argumenty, które pozyska on od innych uczestników postępowania oraz te, które sam sformułuje w opar- ciu o swoją wiedzę i doświadczenie ” . Jeśli – w ocenie Trybuna łu Konstytu cyjnego – istniały wątpliwości co do inten cji wnioskodawcy i niejasności związane z przedstawionym wnioskiem i jego uzasadnieniem, należało przeprowadzić rozprawę, a nie umarzać postępowanie z uwagi na dostrzeżone przez Trybunał braki w a rgument acji. Uważa m, że w przedłożonym Trybunałowi wniosku i stniały wyjaśnienia odnośnie do niekonstytucyjności kwestionowanej przez Prokuratora Generalnego normy prawnej. 2.2. W mojej ocenie przedmiotem kontroli była norma prawna, a nie akt stosowania pr awa. Wn ioskodawca przedmiotem kontroli uczynił bowiem normę wywiedzioną z art. 168b k.p.k., której treść została nadana uchwałą Sądu Najwyższego z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt I KZP 4/18 (Lex nr 2509692). Uchwała ta została wydana w związku z postanowieni em Sądu Najwyż szeg o w składzie trzec h sędziów z dnia 28 marc a 2018 r., sygn. akt I KZP 14/17, przedstawiającym do rozstrzygnięcia przez powiększony skład tego Sądu zagadnienia praw- nego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy : „Czy użyte w art. 168b k.p.k. sformu ło- wanie »in nego przestę pstwa ściganego z urzędu lub p rzestępstwa skarbowego niż przestęp- stwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej« obejmuje swoim zakresem wszystkie prze- stępstwa ścigane z urzędu lub przestępstwa skarbowe czy wyłącznie przestępst wa, o k tórych mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2016 r., poz. 1782 t. j.)?”. N ormę, która została wywiedziona z art. 168b k.p.k. , znalazła potwierdzenie w prak- tyce sądowej. W pierwszej kolejności znalazła ona wyraz w orze cznictw ie sądów po wszech- OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 15 nych (zob. n p. wyrok Sądu Apelacyjne go w Warszawie z 13 czerwca 2016 r., sygn. akt II AKa 133/16, Lex nr 2171252; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II AKa 63/17, Lex nr 2402504), a następnie została wy r ażona p rzez Sąd Na jwyższy. Należy przypomnieć, że w dotychcz asowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się wielokrotnie o możliwości uznania za przedmiot kontroli konstytucyjności prawa treś ci aktu normatywnego nadan ej w drodze wykładni prawa, w szczególności interpre- ta cji dokonanej w uchwale S ądu Najwy ższego. W szczególności za aktualne należy uznać stanowisko Trybunału wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 27 października 2010 r., sygn. K 10/08 (OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 81 ), zgodnie z którym „ jeżeli określony sposób rozu- mienia przepisu ustawy utrwalił się j uż w sposób oczywisty, a zwłaszcza jeśli znalazł jedno- znaczny i autorytatywny wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego bądź Naczelnego Sądu Administracyjnego, to należy uzn ać, że przepis ten – w praktyce swego stosowania – nabrał takiej właśnie treści, jaką odnalazły w nim najwyższe instancje sądowe naszego kraju” ( por. także wyrok i TK z : 28 października 2003 r., sygn. P 3/03, OTK ZU nr 8/A/2003, poz. 82 ; 8 maja 2000 r., syg n. SK 22/99, OTK ZU nr 4/2000, poz. 107 ; 6 września 2001 r., sygn. P 3/01, OTK ZU nr 6 /2001, poz. 163 ; 28 stycznia 2003 r., sygn. SK 37/01, OTK ZU nr 1/A/2003, poz. 3 ; 3 czerwca 2008 r., sygn. K 42/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 77). Z powyższego wynika, że normatywną treść przepisu może nadawać praktyka jego stosowania . R ównoznaczne z utrwa loną w sposób oczywisty praktyką stosowania przepisu jest dokonanie jego interpretacji przez „najwyższe instancje sądowe naszego kraju”. Oznacza to, że j eśli określony sp osób rozumienia przepisu znalazł jednoznaczny i autorytatywny wyraz w orzecznictwie Są du Najwyższego bądź Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, że przepis ten nabrał takiej właśnie treści (zob. wyroki TK z: 12 stycznia 2000 r., sygn. P 11/98, OT K ZU nr 1/2000, poz. 3; 3 października 2000 r., sygn. K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188). Powyższe względy przemawiały za merytoryczn ym rozpoznani em wniosku w sprawie o sygn. K 6/18. 3. W mojej ocenie, przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie powin n a być norma, zgodnie z którą nie jest możliwe podjęcie przez prokuratora decyzji w pr zedmiocie wykorzystania w postępowaniu karnym dowodu pozyskanego w wyniku kontroli operacyjnej zarządzonej na wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególn y ch, gdy dowód dotyczył innego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjn ej przestęp- stwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego, co do którego sąd może wyrazić zgo- dę na zarządzenie kontroli operacyjnej. 3 .2. W odniesieniu do normy wyw i edzionej z art. 168b k.p.k. zostały podniesione za- rzuty naruszenia zasady dobra wspól nego, zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej, celów państwa, o których mowa w art. 5 Konstytucji, zwłaszcza w za k resie obowiązku zapewnienia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństw a obywateli , a także zasady legalizmu, zasady wolności, pra- wa do sądu. Zarzuty były też związane z tym, że kwestionowana norma prawna stoi w sprze - czności z obywatelskim o b owiązkiem troski o dobro wspólne oraz nakazem przestrzegania prawa Rzeczypospolitej. Wskazane zasady mają podstawowe znaczenie na kształtowania ustroju państwa i ochrony jednostki w państwie. 3 .3. Zestawienie treści kwestionowanej w sprawie normy prawnej wywodzonej z art. 168b k.p.k. z podniesionymi względem niej zarzutami pozw ala na sfor mułowanie pro- blem ów konstytucyjn ych w rozpoznawanej sprawie . Problemy te są ze sobą powiązane i sprowadzają się do twierdzenia, że art. 168b k.p.k. , w rozumieniu nadanym m u uchwałą SN OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 16 o sygn. akt I KZP 14/17, narusza obowiązek władzy publicznej zapewnienia bezpieczeństwa obywateli i ochrony ich konstytucyjnych wolności i praw przez to, że uniemożliwia on sku- teczne prowadzenie postępowań karnych z wykorzystaniem wszystkich d owodów umożliwia- jących realizację zasady prawdy materialnej. W petitum wniosku probl emy konstytucyjne zostały ujęte w taki sposób, że odzwier- ciedla je pięć grup konstytucyjnych wzorców kontroli. Uzasadnienie obejmuje jednak inny sposób podejścia do wskaz an ych zagadnień. Z tego względu jako szczegółowe problemy w niniejszej sprawie należał o przeanalizować relację kwestionowanej w sprawie normy do: − konstytucyjnego celu państwa polegającego na zapewnieniu wolności i praw czło- wieka i obywatela oraz bezpiecz eń stw a obywatel i poprzez odpowiednie środki wykrywania i zwalczania przestępstw jako s posobu realizacji zasady dobra wspólnego i zasady sprawie- dliwości, − wywodzonej z zasady demokratycznego państwa prawnego zasady lojalności i zwią - zanego z nią obowiązku b ud owania bezpieczeństwa prawnego, a także do zasady sprawiedli- wości społecznej, − zasa dy legalizmu, − obowiązku obywateli do przestrzegania prawa i dbałości o dobro wspólne, − zasady wolności, − prawa do rzetelnej procedury przed sądem i gwarancji realizac ji zasady prawdy ma- terialnej. Trybunał Konstytucyjny powinien był zatem zbadać, czy kw estionowana norma jest zgodna z zasadą dobra wspólnego, zasadą lojalności państwa wobec obywateli w procesie stanowienia prawa, obowiązkiem władz publicznych ochrony praw c złowieka i zapewnienia obywatelom bezpieczeństwa, a także z zasadą praw dy materialne j oraz z konstytucyjnymi obowiązkami obywatelskimi dotyczącymi nakazu przestrzegania prawa i dbałości o dobro wspólne. 3.4. A rt. 168b k.p.k. stanowi: ” Jeżeli w wyniku k on troli operacyjnej zarządzonej na wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych uzyskano dowód po- pełnienia przez osobę, wobec której kontrola operacyjna była stosowana, innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego n iż przestępstwo objęte zarządzeniem kon- troli operacyjnej lub przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego popełnio- nego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem kontroli operacyjnej, prokurator podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania te go dowodu w postępowaniu karnym” . Wskazany przepis dotycz y możliwości podjęcia przez p rokuratora decyzji w sprawie wykorzystania w postępowaniu karnym dowodu uzyskanego w wyniku kontroli operacyjnej, ale niejako przy okazji prowadzenia tej kontroli. Chodzi z atem o takie przypadki, gdy kontro- la operacyjna, w ramach której pozyskano dowód , by ła zarządzona w innych ramach podmio- towych, przedmiotowych lub przedmiotowo - podmiotowych. Ar t. 168b k.p.k. został wprowadzony do k.p.k. przez art. 1 pkt 35 ustawy z dnia 11 mar ca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 437) . Nie był on przewidziany w pierwotnej wersji projektu nowelizacji, ale został dodany w toku prac legislacyjnych w Sejmie. A rt. 168b przeniósł do k .p .k. kwestię wykorzystania w procesie karnym materiałów z kontroli operacyjnej prowad zonej na podstawie ustaw szczególnych, dotychczas regulowaną w tych ustawach. P rzed nowelizacją z 11 marca 2016 r. wykorzystanie takich materiałów było dopuszczalne w spr aw ach o przestępstwa lub przestępstwo skarbowe, co do którego dopusz- czalne było stosow anie takiej kontroli (tzw. przestępstw katalogowych zawartych w ustawach dotyczących poszczególnych podmiotów, które mogły prowadzić kontrolę operacyjną) , wo- bec przestęp s tw i osób wskazanych w postanowieniu o zarządzeniu kontroli lub postanowie- OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 17 niu o zgodz ie następczej. W obecnym stanie prawnym uzyskiwanie zgód pierwotnych nadal regulują procedury zawarte w ustawach szczególnych (określające także katalog przestępstw, co d o k tórych taką zgodę można uzyskać), zaś decyzję w sprawie wykorzystania materiałów ni eobjętych zgodą pierwotną podejmuje z mocy art. 168b k.p.k. prokurator. Odnośnie do wskazanego przepisu w doktrynie prawnej ukształtowały się trzy sposo- b y rozumienia poj ęć w nim zawartych Pierwsze stanowisko w tej kwestii polega na tym , że występujące w a rt. 168b k.p.k. sformułowanie „innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej ” , zgodnie z je go l iteralną wykładnią, obejmuje swoim zakresem wszystkie przestępstwa ścigane z urzęd u (zob. S. Hoc, J. Kudła, Zgoda następcza z art. 168b Kodeksu postępowania karnego. Komentarz praktyczny , L ex 2016, teza 9 i 10 ); Drugi pogląd wyraża się w tym, że zawart e w treści art. 168b k.p.k. sformułowanie „ innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo obję- te zarządzeniem kontroli operacyjnej ” obejmuje swoim zakresem wyłącznie te przestępstwa, co do których sąd w yrazi ł zgodę na z ar zą dzenie kontroli operacyjnej na podstawie przepisów szczególnych ( zob. J. Skorupka, Prokonstytucyjna wykładnia przepisów prawa dowodowego w procesie karnym , [w:] Verba volant, scripta manent. Proces karny, prawo karne skarbowe i prawo wykroczeń po zmian ac h z lat 2015 - 2016. Księga pamiątkowa poświęcona Profesor Monice Zbrojewskiej , red. T . Grzegorczyk, R. Olszewski, , L ex 2017; D. Gruszecka, komen- tarz do art. 168b k.p.k. , [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz , red. J. Skorupka, Legalis 2018 ; Z . Niem cz yk , Nowy kształt kontroli operacyjnej po zmianach ustawy o Policji i Kodeksu postępo wania karnego , „ Kwartalnik KSSiP ” 2017, z. 2, s. 22 - 24 ). Ostatnie stanowisko zakłada, że zawarte w treści art. 168b k.p.k. sformułowanie „ in- nego przestępstwa ściganego z u rz ędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli oper acyjnej ” nie obejmuje swoim zakresem przestępstw innych niż te , co do których sąd może wyrazić zgodę na zarządzenie kontroli operacyjnej na podstawie przepisów szczególny ch ( zob. S. Brzozowski, Wykorzystywanie dowodów uzyskanych w toku kontroli operacyjnej w kontekście ar t . 168b Kodeksu postępowania karnego , „ Palestra ” 6/ 2016, s. 23 - 25; K. T. Boratyńska, P. Czarnecki, M . Królikowski, komentarz do art. 168b, [w:] Kodeks post ęp ow ania karnego. Komentarz , red. A. Sakowicz, Legalis 2018, teza 6; B. Sitkiewicz, Wy korzystanie dowodów uzyskanych w ramach kontroli operacyjnej oraz pod- słuchu procesowego , [w:] Postępowanie karne po nowelizacji z dnia 11 marca 2016 r. , red. A. Lach, L ex 2 01 7). Wskazane rozbieżności spowodowały, że Sąd Najwyższy podjął uchwałę, w której z a- sadniczo przyjął takie rozumienie art. 168b k.p.k., które objęło swym zakresem tylko te prze- stępstwa , co do których sąd może wyrazić zgodę na zarządzenie kontroli operac yj ne j na pod- stawie przepisów szczególnych . 3.5. Podczas analiz konstytucyjności kwes tionowanej normy należało przyjąć następu- jące stanowisko wobec art. 168b k.p.k. Po pierwsze, trzeba było uznać, że decyzja, o której mowa w art. 168b k.p.k. , mieści się w o gó lnych kompetencjach prokuratora i jego pozycji jako gospodarza postępowania przyg otowawczego. W skazana regulacja nie powinna być za- tem odnoszona do prawa do sądu. Dopuszczenie dowodu do postępowania przez prokuratora nie wyklucza bowiem możliwości jeg o s wo bodnej oceny przez sąd w przypadku, gdy na jego podstawie zostanie wniesiony akt oskarżenia. W tym wypadku sąd dysponuje kodeksowymi narzędziami, dzięki którym zdecyduje o charakterze i znaczeniu dowodu, z uwzględnieniem przepisów dotyczących postępow ani a dowodowego, w tym przepisów o zakazach dowodo- wych i art. 168a k.p.k. OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 18 Po drugie, n ależało uwzględnić okoliczność, że kontrola operacyjna jest zarządzana przez sąd. Prokurator decydując się na wykorzystanie dowodów pozyskanych z przekrocze- niem zakresu z arz ąd zonej kontroli operacyjnej nie legalizuje działań, które wykraczają poza ramy pos tanowienia sądu. To i ż otrzymując informację lub dowód, że doszło do popełnienia czynu zabronionego, prokurator decyduje o wykorzystaniu takiego dowodu , należy potrakto- wa ć j ak o: 1) realizację zasady legalizmu. Prokurator jako podmiot, który ma strzec prawo rząd- ności, jeśli ma informację o popełnieniu przestępstwa, jest zobowiązany, w ramach swoich zadań i kompetencji , podjąć określone czynności, niezależnie od tego, w jaki ch o ko liczno- ściach dowiedział się o przestępstwie; 2) realizację jego ustawowych zadań jako gospodarza postępowania przygotowawcze- go. Trzeba było także przyją ć , że decyzja prokuratora nie jest następczą zgodą na dokona- nie kontroli. Jest to decyzja dotycząc a wy ko rzystania dowodu, która, gdy dojdzie do postę- powania sądowego , nie jest pozbawio na możliwości weryfikacji przez sąd w ramach swobod- nej oceny dowodów (np. zakazy dowodowe i art. 168a k.p.k.). 3.6. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady dobra wspól nego (art. 1 Konstytucji) poprzez uchybienie przez państwo obowiązku zapewnienia bezpi eczeństwa obywatelom (art. 5 Konstytucji) i zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) , wypadało przy- pomnieć, że z godnie z art. 1 Konstytucji, „ Rzeczpospolita Pol s ka jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli ”. Choć pojęcie dobra wspólnego może być rozumiane w różny sposób , należy przyjąć jego definicję z uwzględnieniem wykładni systemowej i funkcjonalnej. W tym celu należało sięgnąć do prac przygotowawczych, po dcza s których podnoszo- no, że „ Dobrem wspólnym jest państwo rozumiane jako demokratyczn ie zorganizowana wspólnota up o dmiotowionych obywateli, a nie tylko aparat państwowy, choćby i pojmowany najszerzej, jako całokształt (system) organów, urzędów i instytucj i dz i ałających w imieniu i z upoważnienia zwierzchniej władzy państwowej ” (zob. wypowi edź P. Winczorka, „ Biuletyn KKZN ” nr XII, s. 89). Ponadto należało zwrócić uwagę na definicję wskazywaną przez M. Piechowiaka w komentarzu do Konstytucji, z której wynika ło, ż e d obro wspólne jest sum ą tych warunków życia społecznego, dzięki którym jednostk i, rodziny i zrzeszenia mogą pełniej i łatwiej osiągnąć swoją własną doskonałość . P olega ono przede wszystkim na poszanowaniu przyrodzonych praw oraz obowiązków osoby lud zkie j (M. Piechowiak, komentarz do art. 1 Konstytucji , [w:] Konstytucja RP, Tom I , Kom entarz do art. 1 - 86 , red. M. Sa f jan , L. Bosek, Legalis 2016, teza 59). P ojęcie to pojawia się w Konstytucji czterokrotnie. Po raz pierwszy w preambule i tu dobro wspóln e jes t utożsamia ne z Polską. Następnie z asada dobra wspólnego została zawarta w częśc i artykułowanej konstytucji, co nadaje jej normatywny charakter . Z wrot „dobro wspólne” zawierają: art. 1, art. 25 ust. 3 oraz art. 82 Konstytucji. Umieszczenie w art. 1 Kon- styt u cji zasady dobra wspólnego wskazuje, że ustrojodawca uznał, iż określenie Rzec zypo- spolitej Polskiej dobrem wspólnym wszystkich obywateli będzie stanowiło swoistą wskazów- kę interpretacyjną wobec pozostałych zasad konstytucyjnych (zob. P. Winczorek, Komenta r z do Konstytucji Rzeczypospolitej Polski z dnia 2 kwietnia 1997 roku , Warszawa 2008 , s. 18). Odrzucenie „wspólnego dobra” (które występowało w konstytucji kwietniowej z 1935 r.) na rzecz „dobra wspólnego” jest uważa ne w doktrynie prawnej za świadom ą wolę u strojodawcy zerwania z etatystyczną tradycją na rzecz perspektywy indywidualis tycznej (zob. M. Piecho- wiak, Konstytucyjna zasada dobra wspólnego , [w:] Dobro wspólne. Problemy konstytucyjne i aksjologiczne , red. W.J. Wołpiuk, Warszawa 2008, s. 130; D . Dudek , Zasada republikań- skiej formy państwa , [w:] Zasady ustroju III RP , red. D. Dud ek, Warszawa 2009, s. 134 ) . OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 19 Zasada dobra wspólnego w K onstytucji z 2 kwietnia 1997 r. wyraża zatem ogólne zo- bowiązanie władz państwowych do zapewnienia takiego kształtu wspólno t y politycznej, który zapewni każdej jednostce prawidłowy rozwój oraz zagwarant uje przestrzeganie przyrodzo- nych praw i wolności. W tym kontekście można rozumieć istotę art. 1 Konstytucji na tle za- sady demokratycznego państwa prawa oraz niezbywalnej godnośc i człowiek a . Art. 1 Konsty- tucji zobowiązuje też do podejmowani a konkretnych dec yzji organów władzy publicznej ukierunkowanych na realizację zasady dobra wspólnego. Jest to kontekst zamieszczenia w Konstytucji szerokiego katalogu wolności i praw, któ re służ ą c ochronie interesów jednost- ki, powinn y służyć równocześnie dobru ogółu (zob. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospoli- tej Polskiej. Komentarz , Warszawa 2012, s. 16 ) . Do współdziałania na rzecz dobra wspólnego ustrojodawca wł ą czył także inne pod- mioty (zob. a rt. 25 ust. 3 Konstytucji, który w analizowanej sprawie nie jest adekwatnym pu nktem odniesienia) . Ostatnim przepisem zawierającym wyrażenie „dobro wspólne” jest art. 82 regulujący obywatelski obowiązek wierności Rzeczypospolitej oraz troski o dobr o wspól n e. Oznacza to, że „każdy obywatel może korzystać z wszystkich urządzeń i insty tucji Rzeczypospolitej, któ- re w swej całości są do jego dyspozycji. Jednocześnie każdy powinien w miarę swych możli- wości przyczyniać się nie tylko do niewzruszonego trwan ia tych instytucji, lecz też przeja- wiać wysiłki zmierzające do ich rozwoju i rozszerze nia” (zob. P. Sarnecki red., Prawo konsty- tucyjne RP , Warszawa 2011, s. 72 ). W doktrynie prawnej podnosi się, że z asada dobra wspólnego powinna być odczyty- wana na tle całe j Konst y tucji, łącznie z preambułą . Powinna ona uwzględniać rozmaitość tra- dycji ideowy ch stojących za pojęciem „dobra wspólnego”. Niezależnie od tego , nie podlega dyskusji, że zasada dobra wspólnego n ie tylko określa obowiązki obywateli wobec państwa, ale wyznacz a ramy kształtu instytucji państwowych. Art. 1 Konstytucji był dotychczas prze dmiotem kilku orzeczeń Trybunału Konstytu- cyjnego, choć analiza wyroków TK pokazuje na złożone podejście do tego zagadnienia. Nie- wątpliwie Trybunał trakt uje zasadę dobra w spólneg o jako jedną z podstawowych zasad ustro- jowych państwa. Przywołuje ją w kontekśc ie innych podstawowych zasad konstytucyjnych będących wzorcami kontroli. W w yrok u z 27 maja 2002 r. ( sygn. K 20/01, OTK ZU 2002, nr 3 / A, poz. 34 ) zasada dobra wspólnego, obok za s ad demokratycznego państwa prawa urze- czywistniającego zasady sprawiedliwości s połecznej oraz zasady godności osoby ludzkiej, została uznana za jedną z podstaw aksjologicznych i normatywnych Konstytucji . W swoich orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny podkre ś lał związki dobra wspólnego z godnością. Wyjaśniał, że: „Art. 1 i art. 30 Kons tytucji nie mogą być traktowane w oderwa- niu od siebie, są to bowiem przepisy określające ideowe podstawy ładu państwowego i spo- łecznego” (zob. w yrok TK z 30 października 2006 r. , sygn. P 10/06, OTK ZU 2006, nr 9 / A, poz. 128 oraz zob. też w yrok TK z 7 stycz nia 2004 r., sygn. K 14/03, OTK ZU 2004, nr 1 / A, poz. 1 ) . Trybunał uznaje zasadę dobra wspólnego jako zasadę o charakterze programowym, która ma wpływ na stosowani e i sta nowieni e prawa (zob. w yrok i TK z : 3 listopada 2006 r., sygn. K 37/02, OTK ZU 2006, nr 10 / A, poz. 147 ; 25 lipca 2006 r., sygn. P 24/05, OTK ZU 2006, nr 7 / A, poz. 87 ) . Ponadto Trybunał Konstytucyjny wykorzystuj e kategorię dobra wspólnego jako zasa- d ę służąc ą ogranic z eniu korzystania z wolności i praw człowieka i obywatela . Jak wynika z w yrok u z 3 lipca 2001 r. ( sygn. K 3/01, OTK ZU 2001, nr 5, poz. 125 ), „pierwszą przyczy- ną, dla której prawa jednostki mogą być ograniczane, jest ochrona dobra wspólnego, a w szc zególno ś ci – wzgląd na potrzeby bezpieczeństwa i obronności kraju”. Trybunał Kon- stytuc yjny podkreślał też, że: „Troska o to wspólne dobro oznacza konieczność ponoszenia takich obowiązków przez obywateli, zarówno pośrednio, jak i bezpośrednio, które są nie- z będne d l a zapewnienia bezpieczeństwa państwa” (w yrok TK z 25 listopada 2003 r., sygn. OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 20 K 37/02, OTK ZU 2003, nr 9 / A, poz. 96 ) . Dobro wspólne pojawia się w orzecznictwie TK również w związku z problemem konfliktu między dobrem indywidualnym (partykularnym) a dobrem ogółu (zob. np. w yrok i TK z : 30 stycznia 2001 r., sygn. K 17/00, OTK ZU 2001, nr 1, poz. 42 ; 4 października 2005 r., sygn. P 13/04, OTK ZU 2005, nr 9 / A, poz. 102 ; 20 mar- ca 2006 r., sygn. K 17/05, OTK ZU 2006, nr 3 / A, poz. 30 ) . Zasada dobra wspólne go ma za t em niewątpliwie zastosowanie do kształtowania tych rozwiązań prawnych, które będą sprzyjać realizacji dobra wspólnego i ochronie konstytucyj- nych wolności i praw, mają cych swoje źródło w godności człowieka. Może być ona punktem odniesienia do ocen y stopnia realizacji zadań (celów) państwa określonych w art. 5 Konstytu- cji. Art. 5 Ko nstytucji stanowi, że: „ Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i niena- ruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bez- piecze ństwo oby w ateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kier ując się zasadą zrównoważonego rozwoju ” . Przepis ten określa podstawowe cele państwa polskiego. Ma on charakter programowy . Ustrojodawca nie wskazał w nim środków niezbęd- nych do o s iągnięcia wyznaczonych celów. Jest to związane z okolicznością, że cele wska zane w art. 5 muszą być uwzględniane w każdym obszarze działalności państwa (zob. P. Sarnecki, komentarz do art. 5, [ w: ] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , red. L. G arlicki, t. 5, s. 1, uw aga 2). Z perspektywy analizowanego zarzutu wobec no rmy wywiedzionej z art. 168b k.p.k. istotne znaczenie mają te cele państwa, które dotyczą zapewnienia wolności i praw oraz bezpieczeństwa obywatelom. Realizacja przez pań stwo wymog ó w wynikających z art. 5 Konstytucji w tym zakresie polega na poszanowania praw i wolności i ich nienaruszani u. Obok obowiązków negatyw- nych na państwie spoczywają także obowiązki pozytywne, które wyrażają się w obowiązk u ochrony praw i wolności p rzed narus z eniami dokonywanymi przez inne podmioty niż pań- stwo. Pożądane jest zatem stworzenie takich gwarancji systemowych, zwłaszcza na poziomie legislacyjnym, by jednostka mogła korzystać z przysługujących jej praw. Korzystanie z tych praw może być ogra niczone zg o dnie z zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Dodatkowo art. 5 Konstytucji nakłada na państwo obowiązek zapewnienia bezpie- czeństwa swoim obywatelom. Z agrożeniem dla bezpieczeństwa obywateli mogą być działania innych obywateli, kt óre genera l nie nie są skierowane przeciwko państwu jako takiemu. To znac zy, że państwo musi zapewnić bezpieczeństwo obywatelom również w ich wzajemnych relacjach. Realizacja danego celu może uzasadniać ograniczenie konstytucyjnych praw i wol- ności obywateli . W litera t urze przyjmuje się, że p ojęcie bezpieczeństwa wskazanego w ar t. 5 Konstytu- cji należy rozumieć szeroko, jako stan dający poczucie pewności i stabilności oraz gwarancji jego ochrony. W pojęciu tym mieści się zarówno bezpieczeństwo o charakterze po litycznym, militarnym, jak też bezpieczeństwo prawne, materialne, społe czne czy ekologiczne (zob. M. Florczak - Wątor, komentarz do art. 5, [w:] Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1 – 86 , red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016 , Nb 34). Zapewnienie bezp ieczeństwa d otyczy sytuacji istniejącego zagrożenia, ale też potencjalne go zagrożenia. Tworzone rozwiązania systemowe w tym zakresie mają na celu umacniania w obywatelach pewności i stabilności, które są element ami zasady zaufani a do państwa i gwarantowane j przez nie g o ochrony (art. 2 Konstytucji) . Jedną z form realiz acji obow iązku zapewnienia bezpieczeństwa są działania w sferze stanowienia prawa. Szczególne znaczenie ma w tym wypadku prawo karne, którego funkcją podstawową jest funkcja sprawiedliwościowa . Polega ona na z aspokajani u poczucia sprawie- dliwości osoby pokrzywdzonej przestępstwem, a także rodziny ofiary i jej grupy społecznej, przez ukaranie sprawcy ( J. Makarewicz, Prawo karne ogólne , Kraków 1914, s. 18). OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 21 Dodatkowo uznaje się, że prawo karne ma s łużyć ochro n ie pewnych dóbr, których ist- nienie i respektowanie składa si ę na pewien porządek społeczny . To znaczy, że prawo karne ma pełnić funkcję ochronną . P oprzez określone instytucje i procedury prawa karnego materialnego i procesowego możliwe jest re alizowanie z adań wyznaczonych celami państwa wynikającymi z art. 5 Kon- st ytucji. Nadawanie istniejącym w systemie prawnym normom treści, które ograniczają moż- liwość urzeczywistniania przez państwo jego zadań w zakresie ochrony wolności i praw człowieka oraz zapewniani a bezpieczeństwa obywateli , stoi w sprzeczności z art. 5 Kons tytu- cji, gdyż uniemożliwia wypełnianie obowiązków państwa związanych z dobrem wspólnym oraz ochroną zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Powyższe prowadzi do wniosk u , ż e k westiono w ana norma prawna wywodzona z art. 168b k.p.k. powoduje, że o rgany państwa nie są w stanie realizować swoich konstytu- cyjnych zadań związanych z ochroną obywateli . Norm a wyrażon a w uchwale Sądu Najwyż- szego o sygn. I KZP 4/18 uniemożliwia wykorzys tani e w pos t ępowaniu określonych dowo- dów dotyczących możliwości popełnie nia przestępstwa, jeśli nie mieści się ono w katalogu przestępstw, w przypadku których można zarządzić kontrolę operacyjną. Ogranicza to wyko- nywanie działań prewencyjnych przez organy władzy publ i cznej w celu zapobieżenia popeł- nieni u przestępstwa , podczas gdy zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom z art. 5 Konstytu- cji polega nie tylko na reakcji na zaistniałe zagrożenie, ale stworzenie warunków chroniących przez zagrożeniem hipotetycznym . Norma z a rt. 168b k.p.k. w zakwestionowanym przez wnioskodawcę brzmie niu wprowadza stan, który nie buduje poczucia bezpieczeństwa u obywateli, a mianowicie do- puszcza sytuację, w której mimo posiadania oczywistych dowodów winy przez organy pań- stwa niektó re przestęp s twa nie będą ścigane i karane . Tymczasem, co potwierdza Tryb unał Konstytucyjny w wyroku z 30 lipca 2014 r., sygn. K 23/11 ( OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 80 ), „ Organy władzy publicznej powinny dyspo- nować prawną i faktyczną możliwością wykrywania pope łnianych pr z estępstw i działalności skierowanej przeciwko państwu czy je go konstytucyjnym organom. Powinny one też móc wyprzedzać działania osób naruszających prawo, nie dopuszczając do wystąpienia zagrożeń. W warunkach globalnej przestępczości i przekracz ającego gra n ice państw terroryzmu czy przestępczości zorganizowanej isto tna jest także prewencja zagrożeń, których wystąpienie może wyrządzić nieodwracalne straty dla dóbr prawnie chronionych ” . Warunkiem zapewnienia wolności i praw jest zaś stan poczuci a b ezpieczeńst w a w państwie tj. braku jakichkolwiek zagrożeń obywateli , w t ym zagrożeń wynikających z ry- zyka stania się ofiarą czynu zabronionego. K orelatem konstytucyjnego obowiązku państwa, o którym mowa w art. 5 Konstytucji, jest także prawo obywateli do o chrony ich b ezpieczeń- stwa przed zewnętrznymi i wewnętrznymi zagrożeniami , w tym terroryzmem i przestępczo- ścią . Formą troski o dobro wspólne jest stworzenie przez państwo instytucji i procedur prawnych umożliwiających ochronę prze d podmiotami naruszającymi prawa dane j osoby poprzez popełnianie czynów zabronionych. Powinny być to taki e działani a i rozwiązani a sys- temowe, które pozwolą zapobiec przestępstwom lub ukarać sprawców już popełnionych czy- nów. Gwarancją realizacji wskazanych celów są regulacje prawn e umożliwiają c e uwzględ- nianie dowodów planowania i popełniania przestęps tw, które udało się pozyskać. Z tego względu norma prawna, która zmierza ku temu, by nie można było w rezultacie ukara ć sprawcy czynu zabronionego jedynie z przyczyn formalnych z uwagi na odrzuceni e niektó- rych dowodów , mimo posiadany ch dowod ów winy , narusz a zasadę dobra wspólnego. Wobec powyższego, art. 168b k.p.k. w rozumieniu nadanym mu uchwałą SN o sygn. I KZP 4/18, która uniemożliwia prokuratorowi podjęcie decyzji w przedmiocie wyk orzystania w p ostępowaniu karnym dowodu pozyskanego w wyniku kontroli op eracyjnej zarządzonej na OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 22 wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych, gdy dowód dotyczył innego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej przestępst wa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego innego, co do którego sąd nie może wyrazić zgod y na zarządzenie kontroli operacyjnej , można ocenić z perspektywy celów państwa i jego organów związanych z zapewnieniem obywatelom bezpieczeństwa i ochrony ic h wolności i p raw. Przemawiają za tym następujące argumenty: ograniczeni e dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu karnym dowodów pozyskanych w toku kontroli operacyjnej jedynie do tych dotyczących przestępstw, w odniesieniu do których możliwe jest zar ządzenie kont r oli opera- cyjnej , ogranicza organy ścigania w realizacji ce lów dotyczących zapobiegania i zwalczania przestępstw. Cele te mają podstawy konstytucyjne i służą ochronie społeczeństwa i jednostek przed działaniami niepożądanymi i zagrożeniami. Re alizacja kons t ytucyjnego celu państwa zapewnieni a bezpieczeństwa obywate li związana jest z obowiązkiem stworzenia rozwiązań prawnych, które będą stanowić norma- tywne gwarancje dla jednostki . I nstytucje służące zapewnieniu bezpieczeństwa obywateli muszą być skuteczne K we s tionowana norma ma charakter procesowy, nie wskazuje, w ja ki sposób przeprowadza się kontrolę operacyjną, nie odnosi się także do rozwiązań prawnych, które minimalizowałyby skutki ograniczeń wynikających z prowadzonej kontroli związane j z ing erencją w tak i e wartości konstytucyjne jak prywatność lub autonomia info rmacyjna. Należy przy tym zwrócić uwagę, że art. 168b k.p.k. jest jedynie normą kompetencyjną umożliwiającą prokuratorowi podjęcie decyzji, jakie dowody włączyć do postępowania kar- neg o. Jeśli bez z miany treści kodeksu postępowania karnego zawęża się treść normy określa- jącej kompetencje procesowe organów prowadzących to postępowanie, to działanie takie nie sprzyja realizacji celów konstytucyjnych i należy je ocenić jako niezgodne z art. 5 w związku z art. 1 Konstytucji. 3.7. Analizując zarzut naruszenia za sady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa , należało przypomnieć, że ar t. 2 Konstytucji stanowiący klauzulę demokratycznego państwa prawnego zawiera w sobie wiele zasad sz czegółowych, k tóre można odnieść do norm prawnych. Szczególne znaczenie dla legislacji, a zatem także dla treści aktu normatyw- nego lub jego części, które mogą być przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konsty- tucyjnym, ma zasada ochrony zaufania jednostk i do państwa i stanowionego przez nie prawa (inaczej zasad a lojalności p aństwa względem obywateli ). Ma ona związek z obowiązkiem budowania bezpieczeństwa prawnego przez organy władzy publicznej, a także zapewnieniem pewności prawa. Zasada lojalności w yraża się w takim s tanowieniu i stosowaniu prawa, by nie stawało się ono swoi stą pułapką na obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zau- faniu, ż e nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podej- mowania decyzji i działań oraz w przekonaniu , iż jego działania podejmowane zgodnie z ob- owiązującym pra wem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny ( zob. wy- r ok TK z 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, OTK ZU nr 2/ 2001, poz. 29) . Konstytucja jako akt o najwyższej mocy prawnej w państwie z a kłada, że wymiar sprawiedliwości sprawują niezależne sądy, w skład których powołuje się niezależnych sę- dziów. Zatem to organy władzy publicznej, którym suweren powierzył zadanie rozstrzygania sporów, mają w tym zakresie określone uprawnienia i obowiązki. Nie jest realizowany obowiązek lojalności państwa względem obywatela, je żeli pań- stwo nie zezwala obywatelowi na samodzielne wymierz anie sprawiedliwości wobec sprawcy przestępstwa i jednocześnie nie dopuszcza do ukarania owego sprawcy, gdyż m imo posiada- nia dow odu popełnienia przestępstwa w toku kontroli operacyjn ej – nie można go wykorzy- stać z e względu na prawo do prywatności podejrzanego . Dysfunkcjonalność rozwiązań praw- nych z zakresu prowadzenia postępowania karnego, w tym tych dotyczących w ykorzystania d o wodów w toku tego postępowania, stanowi rodzaj prawnej pu łapki zastawionej przez sys- OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 23 tem prawny państwa na osobę pokrzywdzon ą przestępstwem, a także szerzej na porządek publiczny . Nierzadko bowiem dowody pozyskane w toku kontroli operacyjnej są jedynymi, k t óre stanowią świadectwo popełnienia przestępstwa, a bez n ich realizacja celu państwa związanego z zapewnieniem bezpieczeństwa i ochroną jednostek jest iluzoryczna, a nawet niemożliwa. Wypowiadając się na temat istoty kontroli operacyjnej, Tr ybunał Konstyt u cyjny w wyroku z 3 0 lipca 2014 r., sygn. K 23/ 11, stwierd ził, że z astosowanie „ czynności operacyj- no - rozpoznawczych jest nie tyle udogodnieniem w pracy operacyjnej, lecz stanowi w więk- szości wypadków praktycznie jedyny sposób zapobieżenia prz estępstwu lub w ykrycia ich sprawców ” . Istotą zadań organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości w zakresie prawa karnego jest wykrycie i pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa oraz zapew- nienie, że nie poniesie tej odpowiedzialności o soba niewinna. J eśli zatem norma prawna ogranicza w sposób wyraźny reali zowanie tych zadań, co godzi zarówno w zasadę prawo- rządności jak i w poczucie bezpieczeństwa osoby narażonej na bycie ofiarą przestępstwa albo osoby pokrzywdzonej przestępstwem, to nal eży uznać, że da ny stan prawny jest sprzeczny z art. 2 Konstytucji w kon tekście obowiązku budowania zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ponadto daną normę można ocenić z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą sprawie- dliwości, która ma szcze gólne znaczeni e w proces ie karn ym . Z asad a sprawiedliwości proceduralnej dotyczy wszystkich etapów i rodzajów postę- powania (zob. np. wyroki Trybunału z : 30 maja 2007 r., sygn. SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 ; 2 0 maja 2008 r., sygn. P 18/07, OTK ZU nr 4/A/2008, poz . 6 1 i powo- łane tam orzecznictwo) . Na zasadę tę składają s ię w szczególności : możnoś ć bycia wysłucha- nym, prawo ujawniania w sposób czytelny motywów rozstrzygnięcia, co ma zapobiegać jego dowolności i arbitralności, oraz zapewnieni e uczestniko wi postępowani a p rzewidywalności przebiegu postępowania. Zasada sprawied liwości proceduralnej realizuje też funkcje społecz- ne. Ma ona szczególne znaczenie dla kształtowania zaufania obywateli do wymiaru sprawie- dliwości i poczucia poszanowania ich praw. Nie rzetelne proce dur y w postępowaniu przedsą- dowym i sądow ym wpływają na gwa rancje wolności i praw człowieka, a zatem na sposób realizacji obowiązku państwa wynikającego z art. 5 Konstytucji dotyczącego zapewnienia ochrony tychże praw. Tym bardziej przepisy pr awa karnego, k tór e bezpośrednio ingerują w prawa człowieka, mus zą być ta k skonstruowane, by umożliwiły rzetelne rozpoznanie spra- wy i dotarcie do prawdy materialnej. Działanie to musi zostać poprzedzone dokonaniem usta- leń faktycznych zgodnych z rzeczywistym przebiegiem o cen ianego zdarzenia. S prawiedli- wość proceduralna wywodzona z art. 2 Konstytucji wymaga ustalenia prawdy materialnej. Tylko w takim wypadku wydane orzeczenie może zostać uznane za sprawiedliwe. Zasada budowania zaufania obywateli do państwa i stanowionego prze z nie prawa po- lega na tym, że treść norm prawnych będz ie zrozumiała dla ich adresatów, a konsekwencje ich stosowania będą przewidywalne. Jeśli zatem literalnie norma z art. 168b k.p.k. daje proku- ratorowi kompetencje do decydowania o tym, jakie dowody p ozys kane w toku kontroli ope- racyjnej mogą być wykorzystane w postępowaniu karnym, to zawężenie tej kompetencji po- przez prawotwórczą działalność sądów, nawet w sytuacji, gdy jest to uzasadniane ochroną wolności i praw konstytucyjnych, nie może być uznane za zgo dne z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego, które są filarami zasady lojalności (art. 2 Konstytucji). Z tego względu zawężenie występującego w art. 168b k.p.k. sformułowani a „ innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestęp stwa skarboweg o niż przestępstwo objęte zarzą- dzeniem kontroli operacyjne j ” wyłącznie do przestępstw, co do których sąd może wyrazić zgodę na zarządzenie kontroli operacyjne j , narusza zasadę ochrony zaufania jednostki do pań- stwa i stanowionego przez nie pra wa, gdyż wprow adza dysfunkcjonalność do postępowania OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 24 karnego i ogranicza możliwości ustalenia prawdy, która decyduje o rozstrzygnięciu sprawy na etapie postępowania sądowego. Kwestionowana norma nie może być usprawiedliwiana tym, że jej treść realizuje oc hronę praw czł owieka . Zagadnienia dotyczące zarządzania, przeprowadzania i kontroli czynności operacyjnych, podczas których dane prawa człowieka mogą być naruszone, mają związek z poszczególnymi ustawami, w których regulowane są te zagadnienia w odniesieni u do poszczegó lnych służb, którym ustawodawca umożliwił dokonywanie okre ślonych czynno- ści. Zapewnienie gwarancji poszanowania praw człowieka w związku z przeprowadzoną kon- trolą operacyjną nie mieści się w treści art. 168b k.p.k. Nie może tych gwarancji two rzyć za- tem nor ma zaw ężająca kompetencje prokuratora określone w tym prze pisie. 3.8. Oceniając z arzut naruszenia zasady legalizmu , należało przypomnieć, że z godnie z art. 7 Konstytucji, organy władzy publicznej są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach praw a. Zar zut wnioskodawcy w kontekście cytowanego przepisu do tyczył tego, że a rt. 304 § 2 k.p.k. nakłada na instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, o bowiązek prawn y niez włocznego zawiadomienia o tym prokuratora lub Policj i oraz p odjęcia niezbęd- nych czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zata rcia śladów i do- wodó w przestępstwa. Naruszenie tego obowiązku prawnego m oże powodować odpowie- dzialność karną za niedopełnienie obowiązków, zagrożoną na podstawie art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444; dale j: k.k.) karą d o 3 la t pozbawienia wolności. Art. 304 § 2 k.p.k. jest je dną z form konkretyzacj i zasady legalizmu określonej w art. 7 Konstytucji. Wnioskodawca upatrywał naruszenia zasady legalizmu w normie wywodzonej z art. 168b k.p.k. w zakwestionowanym w sprawie rozu mieni u w tym, że stosując ją funkcjo- nariusze prowadzący l egalną kontrolę operacyjną w okolicznościach objętych hipotezą art. 304 § 2 k.p.k. nie tylko nie mogą podjąć czynności ścigania przestępstw ściganych z urzędu spoza „ katalogu ” , o który ch usłyszeli w toku c zynności służbowych , w tym tych dokonywanych w rama ch kontroli operacyjnej, ale też nie mogą złożyć skutecznego zawia- domienia o tych przestępstwach, ponieważ , zgodnie z uzasadnieniem sformułowania kwe- stionowanej normy, nie byliby w sta nie oprzeć go n a lega lnych dowodach. Innymi słowy , zarzut dotyczył tego , że n orma ukształtowana przez Sąd Najwyższy , zakazująca wykorzystania treści uzyskanych w toku tzw. w tórnej kontroli operacyjnej w cha- rakterze materiału dowodowego w sprawach o przest ępstwa „ pozakat alogow e ” będzie wpły- wać na działanie organów mu orzecznic zo podległych, a więc sądów powszechnych, co do- prowadzi nie tylko do „ zniechęcenia ” , lecz wprost uniemożliwienia podejmowania jakich- kolwiek prób pociągnięcia do odpowiedzialności karne j ich sprawców, co w konsekwencji uderzy w możliwość ochrony wolności i praw jednostek pokrzywdzonych przestępstwami . N orma ukształtowana uchwałą Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 4/18 prowadzi do tego, że funkcjonariusze dokonujący czynności operacyjnyc h w toku kontro li ope racyjnej, gdy powezmą wiadomość o przestępstwie, kt óre nie jest objęte kontrolą i nie należy do kata- logu czynów zabronionych, w stosunku do których można zarządzić kontrolę operacyjną, dokonując zawiadomienia w trybie art. 304 § 2 k.p. k. mają świadom ość, ż e dane czynności związane z zabezpieczeniem śladów i dowodów przestępstwa będą bezprzedmiotowe, gdyż zgodnie z art. 168b k.p.k. w rozumieniu wynikającym z uchwały o sygn. akt I KZP 4/18 nie będą mogły być przedmiotem decyzji prokurator a wydanej na po dstawi e art. 168b k.p.k. o ich wykorzystaniu w postępowan iu karnym. W tym stanie rzeczy w pewnych przypadkach speł- nienie dyspozycji wynikającej z art. 304 § 2 k.p.k. przez funkcjonariuszy publicznych będzie niecelowe. OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 25 Normy wywodzonej z art. 168b k.p.k. w rozumi eniu nadanym uchwałą Sądu Najwyż- szego n ie można jed nak oceniać z perspektywy naruszenia zasady legalizmu. Nie prowadzi ona to tego, że organy dokonujące kontroli operacyjnej nie mogą zastosować art. 304 § 2 k.p.k. Kwestionowana norm a nie wprowadza za kazu i nformowania o przestępstwach. Pod- mioty wymieni one w art. 304 § 2 k.p.k. mogą zatem wypełniać obowiązki wynikające z tej normy. Problem, który wiąże się z kwestionowanym art. 168b k.p.k. w rozumieniu nadanym uchwałą Sądu Najwyższeg o, polega na tym, że dowod y zabezpieczone w wyniku zgłoszenia dokonanego na podstawie art. 304 § 2 k.p.k. , gdy zostały pozyskane w toku kontroli opera- cyjnej, ale nie dotyczyły katalogu przestępstw, w odniesieniu do których może być zarządzo- na kontrola, nie będą mogły być prze z prok uratora włączone do postępowania karnego na po dstawie art. 168b k.p.k., a to stanowi naruszenie zasady pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego, a także obowiązku państwa do stworzenia skutecznych mechanizmów realizacji dobra wspó lnego przez zapewnie nie be zpieczeństwa obywatelom. Wobec tego art. 7 Ko nstytucji w odniesieniu do kwestionowanej normy należy ocenić jako nieadekwatny wzorzec kontroli. Nie można bowiem wykazać bezpośredniego związku między treścią kwestionowanej normy a obowiązkiem działani a organ ów władzy publicznej na podstawie i w granica ch prawa. Nie jest możliwa ocena relacji zgodności między tymi normami, co oznacza, że w tym zakresie postępowanie powinno było zostać umorzone , zgod- nie z powyżej wskazaną argumentacją . Umorzeniu podlega ł równie ż zarzut dotyczący naruszenia obowiązków oby watelskich związanych z dbałością o dobro wspólne i przestrzeganie prawa ( art. 82 i art. 83 Konstytucji ). D o tego wniosku prowadzą następujące wyjaśnienia: k onkretyzacją norm rangi kon stytucyj- nej wyrażają cą powyż sze obowiązki obywateli jest m.in. art. 304 § 1 zd anie pierwsze k.p.k., który stanowi, że każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. P rzepis ten jest adre so- wany d o każdej osoby, która ma określoną w jego no rmie wiedzę. Ma on charakter obowiąz- ku społecznego, a nie prawnego , i jego niewypełnienie nie jest związane z sankcją karn ą. Obowiązek społeczny zmienia się w obowiązek prawny wówczas, gdy spełnione są wa runki w postaci powzięcia wiarygodnej informacji o p opełnieniu przestępstw enumeratywnie wy- mienionych w art. 240 k.k. Obowiązek ujęty w tym przepisie ma zostać zrealizowany nie- zwłocznie, a jego niewykonanie zagrożone jest karą pozbawien ia wolności do lat 3 ( zob. M . Kurowski, komentarz do art. 304 k.p.k. , [w :] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Ko- mentarz aktualizowany , red. D. Świecki, L ex 20 20 , teza 2 i 6). Wobec tego należało odpowiedzieć na pytanie , czy można stwierdzić niekonstytucyj- ność art. 168b k.p.k . w zask arżonym we wniosku zakresie z przepis ami kon stytucyjny mi do- tyczący mi obowiązków obywatelskich z tego względu, że na obywatelach ciąży obowiązek społeczny zawiadomienia o przestępstwie, który przeradza się w obowiązek prawny zawi a- domienia o przestęp stwie ok reślonym m.in. w art. 189, art. 197 § 3 lub 4, art. 198, art. 200 k.k., a którego zignorowanie stanowi naruszenie obowiązk u przestrzegania prawa Rzeczypo- spolitej Polskiej. Zagadnienie to miało znaczenie także w kontekście pojawi ającego się sta- nowis ka Trybu nału, że w sytuacji, w której przepisy prawn e nakładają na określone podmioty obowiązki, po winien zostać sformułowany także przepis określający konsekwencję niespeł- nienia obowiązku. ( zob. wyrok T K z 12 stycznia 1999 r., sygn. P 2/98, OTK ZU nr 1/19 99, poz. 2). N orma wynikająca z art. 168b k.p.k. nie zależnie od tego, czy czytać ją literalnie, czy także w rozumieniu nadanym jej przez uchwałę Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 4/18, określa kompetencje prokuratora dotyczące włączeni a określonych dowodó w do pos tępowa- nia karnego. Jest to zatem norma kompe tencyjna mająca znaczenie dla prawa procesowego. Nie decyduje ona ani o nałożeniu ani o sposobie realizacji konstytucyjnych obowiązków obywatelskich przez poszczególne jednostki. Nie i stnieje bezpośredni związek między treścią OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 26 kwestionowanej normy wynikają cej z art. 168b k.p.k., a wzorcami kontroli odnoszącymi się do obowiązku przestrzegania prawa przez obywateli RP lub obowiązku dbałości podmiotów prawa prywatnego o dobro wspólne. Z te go względu nie jest możliwe dokonanie oceny zgod- ności art. 168b k.p.k. w rozumieniu nadanym uchwałą Sądu Najwyższego, z art. 82 i art. 83 Konstytucji, a postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu. 3. 9 . W nioskodawc a zarzucił normie wywodzonej przez SN z art. 168b k.p.k. na rusz e- nie konstytucyjn ej zasad y wolności z tego wzglę du, iż uniemożliwia jąc wykorzystanie w pro- cesie karnym legalnie zdobytych dowodów popełnienia przestępstwa , godzi w wynikające z art. 31 ust. 1 Konstytucji „ obowiązki pozytywne ” p aństw a nakazujące prawną ochronę wol- ności oraz art. 31 ust. 2 zd anie pierwsze Konstytucji, który nakłada na obywateli obowiązek szanowania wolności i praw innych osób . A rt. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji reguluje zasadę wolności, która wyznacza ramy dzia- łań i zaniechań podmiotów prawa pr ywatnego. Obowiązkiem dla organów władzy pub licznej wynikającym z zasady wolności jest nakaz jej prawnej ochrony, a więc stworzenie systemu prawnych gwarancji dla realizacji wolności. Natomiast art. 31 ust. 2 zdanie pierwsze Kon sty- tucji podkreśla p onadto o bowiązek poszanowania wolności. Norma kompet encyjna wynikająca z art. 168b k.p.k. nie decyduje o wolności jednost- ki. Nie stanowi jej ograniczenia ani afirmacji także okoliczność, że prokurator może albo nie może na podstawie kwe stionowanej normy wł ączyć do postępowania karnego określone do- wody popeł nienia przestępstwa. Wobec tego, że nie istnieje bezpośredni związek między tre- ścią skarżonej normy a art. 31 ust. 1 i ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji, nie można także określić rela cji zgodności lub ni ezgodnoś ci między nimi. To oznacza, że wskazane wzor ce nie są adekwatne, a postępowanie w tym zakresie powinno zostać umorzone. 3. 10. Obok naruszenia zasady lojalności oraz sprawiedliwości wynikających z art. 2 Konstytucji, wnioskodawc a ocenił art. 168b k .p.k. w zaskarżonym zakresie jako naruszający prawo do sądu w kontekście sprawiedliwości proceduralnej. Wyjaśnił, że zarzut dotyczy tego, iż kwestionowana norma ogranicza stronom możliwoś ć korzystania z praw i gwarancji proce- sowych , co uniemożliwia przepro wadzenie rzetelnego i merytorycznego rozpatrzenia sp rawy. Wobec tego należało podkreślić, że art. 168b k.p.k. dotyczy działań prokuratora w za- kresie związanym z decyzją o włączeniu określonych dowodów do postępowania karnego. Prawdziwe jest twierdzenie, ż e dowody w postępowaniu, zwłaszcza w postępowaniu ka rnym, są niezbędne, by zrealizować jedną z podstawowych zasad prawa karnego, jaką jest zasada ustalenia prawdy materialnej. Prawo do dowodu stanowi jeden z przejawów prawa do rzetel- nej procedury tak w pos tępowani u sądowym, jak i w innych postępowaniach. Ze względu na charakter i cele postępowania karnego i jego wpływ na wolności i prawa jednostki szczegól- nie istotne jest, by za pomocą przepisów prawnych z jednej strony zapewnić określon e gwa- rancje związane z ustal eniem zasad odpowiedzialności za czyn zabron iony, co wiąże się z koniecznością określenia środków, które mogą być wykorzystane , by ustalić prawdę mate- rialną, a z drugiej strony, by we właściwy i rzetelny sposób wymierzyć sprawie dliwość. Trybunał Ko nstytucy jny w wyroku o sygn. K 23/11 podkreślał, że j ednym z po- wszechnie uznanych instrumentów wykrywania zagrożeń i ścigania naruszeń prawa są czyn- ności operacyjno - rozpoznawcze. Obejmują m.in. kontrolę operacyjną (w szczególności z wy- k orzystaniem środków technicz nych umożliwiających uzyskiwanie w sposób ni ejawny in- formacji i dowodów oraz ich utrwalanie, przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyj- nych), a także gromadzenie i przetwarzanie danych telekomunikacyjnych. C zynności te mają umożliwiać zapobiega nie i zw alczanie zagrożeń w stopniu dotąd niespotyka nym i niemożli- wym do osiągnięcia za pomocą tradycyjnych metod analizy kryminalnej i pracy wywiadow- czej . OTK ZU A/202 1 K 6/18 poz. 50 27 W doktrynie uznaje się, że z asada prawdy materialnej w procesie karnym ma umoco- w anie w normie rangi konstytu cyjnej (zob. B. Nita i A. R. Światłowski, Kon tradyktoryjny proces karny (między prawdą materialną a szybkością postępowania) , „ Państwo i Prawo ” nr 1/ 2012, s. 33 - 49; P. Wiliński, Proces karny w świetle K onstytucji , L ex 2011 ) . Jej podstawę prawną wywo dzi się z prawa do rzetelnej procedury wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji, która w procesie karnym nakazuje m.in. umożliwienie wszechstronnego zbadania okoliczno- ści sprawy przez sąd w celu ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzeń . Zasada ta jest też wywodzo na z art. 2 Konstytucji. Kwestionowana w ni niejszej sprawie norma wywodzona z art. 168b k.p.k. nie dotyczy wprost postępowania sądowego, choć niewątpliwie wskazanie przez prokuratora dowodów, które mają być wykorzystane w postę powaniu karnym , wpły wa na da lszym etapie procedo- wania na rzetelność post ępowania sądowego. Jednakże treść art. 168b k.p.k. w rozumieniu nadanym uchwałą Sądu Najwyższego o sygn. akt I KZP 4/18 należy oceniać w odniesieniu do prawa do rzetelnej procedury wyn ikającej z art. 2 Ko nstytucj i, a nie z perspektywy prawa do sądu. Art. 1 68b k.p.k. stanowi o działaniach prokuratora, a nie sądu. W sposób oderwany od postępowania sądowego kwestionowana norma określa, jakie dowody pozyskane w trakcie kontroli operacyjnej mogą zostać włączone do post ępowania karnego nie przez sąd, ale przez pr okuratora. Z perspektywy art. 2 Konstytucji i sprawiedliwości proceduralnej należy ocenić kwe- stionowaną normę jako naruszającą zasadę prawdy materialnej i prawo do rzetelnego postę- powa nia przed organami w ładzy pu blicznej. Zawężenie możliwości włączenia do postępowa- nia karnego dowodów pozyskanych przez funkcjonariuszy wykonujących czynności opera- cyjne utrudnia, a nawet uniemożliwia w pewnych wypadkach wszechstronne zbadanie sprawy i usta lenie prawdy, co na etapie p ostępowania sądowego może wpłynąć na rzeteln ość i spra- wiedliwość wydanego wyroku. 4 . Wyżej wskazane okolicz n ości uzasadniają zatem wniosek, że norma wywodzona z art. 168b k.p.k., zawęża jąca możliwość podjęcia przez prokuratora decyzji w sprawie wy ko- rzysta nia w postępowaniu karnym dowodu pozyskanego w wyniku kontroli operacyjnej za- rządzonej na wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych, jedynie do sytuacji, gdy dowód dotyczył innego niż przestępstwo objęte za rządzeniem kontroli opera- cyj nej przestępstwa ściganego z urzędu lub prze stępstwa skarbowego, co do którego sąd mo- że wyrazić zgodę na zarządzenie kontroli operacyjnej , narusza wynikający z art. 5 Konstytucji obowiązek państwa do ochrony bezpieczeństwa obywa teli, co ma związek z realiz acją dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji) or az zasadą sprawiedliwości proceduralnej (art. 2 Konstytucji), a który to obowiązek jest realizowany w szczególności przez praw o karne i procedur ę karn ą . Podsumowując, uważam, że Trybu nał Konstytucyjny ni e powini en był umarzać po- stępowania w sprawie o sygn . K 6/18. Moim zdaniem, a rt. 168b k.p.k. w zakresie, w jakim zawęża możliwość podjęcia przez prokuratora decyzji w przedmiocie wykorzystania w postę- powaniu karnym dowodu pozyskanego w wyniku kontroli oper acyjnej zarządzonej na wnio- sek uprawnionego organu n a podstawie przepisów szczególnych, jedynie do sytuacji, gdy dowód dotyczył innego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej przestęp- stwa ściganego z urzędu lub przestę pstwa skarbowego, co do któr ego sąd może wyrazić zgo- dę na zarządzenie ko ntroli operacyjnej, jest niezgodny z art. 5 w związku z art. 1 i art. 2 Kon- stytucj i .