Ts 183/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 21 października 2020 r. Pozycja 317 POSTANOWIENIE z dnia 23 lipca 2020 r. Sygn. akt Ts 183/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Andrzej Zielonacki – sprawozdawca Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyj- nego z 3 marca 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J. , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 grud nia 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: – art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych ( Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm. ; dalej: p.u.s.p. ) jest niezgodny z a rt. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 u st. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; – art. 58 § 1a ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodek s rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, ze zm.; dalej: k.r.o.) w zakresie zwrotu „sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugi ego do okre- ślonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka”, jest niezgodn y z art. 48 ust. 1, art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1 , art. 40 ust. 1, art. 47, art. 49, art. 53 ust. 1 i 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji; – art. 107 § 1 k.r.o. w zakresie zwrotu „sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu ro- dzicom, jeżeli pr zedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wyko- nywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem”, jest niezgodny z art. 48 ust. 1, art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 40 ust. 1, art. 47, art. 4 9, art. 53 ust. 1 i 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji; OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 317 2 – art. 107 § 2 ustaw y wymienionej w punkcie 2 i 3 w zakresie zwrotu „sąd może powie- rzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodziciel- ską drugiego do okreś lonych obowią zków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia”, jest niezgodny z art. 48 ust . 1, art. 25 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 40 ust. 1, art. 47, art. 49, art. 53 ust. 1 i 3, art. 53 ust. 7 Konstytucji. Ska rżący twierdzi, że postanow ienie Sądu Okręgowego w K. Wydział XI Rodzinny (dalej: Sąd Okręgowy w K. ) z 9 paździe rnika 2018 r. (sygn. akt […] ) zostało wydane z naru- szeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji, tj. prawa do orzekania w sprawie przez „właściwy” sąd. Zd aniem skarżącego w składzie orzekającym zasiadał bowiem sędzia sądu rejonowego delego- wany przez organ władzy wykonawczej na podstawie art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustro ju są dów powszechnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 52, ze zm.) do pełn ienia obo- wiązków sędziego w sądzie okręgowym. S ędzia ten – jak twierdzi skarżący – nie został nomi- nowan y przez Prezydenta do sprawowania wymiaru sprawiedliwości „w wy ższej instancji są- dowej” (tj. w sądzie okręgowym). Skarżący podniósł ponadto, że na podstawie pozostałych zakwestionowanych w ska rdze przepisów, które uważa za blankietowe i niejasne, pozbawi ono go prawa do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a także określonego w art. 53 us t. 3 Konstytucji prawa do wychowania dziecka w duchu wyznawa nych przez siebie wartości. Jak podał, ustanowione w jego sprawie, na podstawie zaskarżonych przepisów, ograniczenia (w zakr esie ww. praw) „zdają się być w sposób oczywisty nieludzkie i stanowić n iewyobra- żalną torturę psychiczną”, bowiem polegają na zakazie codziennych kontaktów z dzieckiem (w tym kontaktów telefonicznych) o raz na zakazie spędzania z nim dni ustawowo i zwyczajowo wolnych od pracy na równych prawach z matką dziecka. Postanowieniem z 3 marca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 13 marca 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Try- bunał stwierdził, że w zakresie zakwestionowanego w skardze art. 77 § 1 p.u.s.p. złożona skarga nie s pełnia podstawowego warunku wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowa- nego w art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 201 9 r. poz. 2393; dalej: u.o.t .p. TK). Pod d any kontroli Trybunału przepis stanowi o delegowaniu sędziego przez Ministra Sprawiedliwości. W sprawie, w związku z którą skarżący wystąpił do Trybunału, orzekał natomiast sędzia dele- gowany pr zez Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. Delegacja został a wydana 22 sierpnia 2018 r. na podstawie art. 77 § 9 p.u.s.p., co Trybunał ustalił z urzędu. Jak stwierdził Trybunał, p odstawą prawną postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 9 paź dziernika 2018 r. nie był także zakwestionowany w skardze art. 58 § 1a k.r.o. Przepis ten odnosi się bowiem do ustalania sposobu wyko nywania władzy rodzicielskiej i utrzymywa- nia kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. O rozwiązaniu małżeństwa skarżącego – jak zauwa- żył Trybun ał – orzekł natomiast Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 3 grudnia 2013 r. W postę- powan iu zakończonym postanowieniem z 9 października 2018 r. rozpatrywany był wniosek skarżącego o zmianę tej części wyroku roz wodowego, która rozstrzyga o sposobie wykonywa- nia wład zy rodzicielskiej i kontaktach skarżącego z synem. Podstawą tego orzeczenia były więc art. 107, art. 113 1 i art. 113 5 k.r.o. , które odnoszą się do ustalenia sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem rodziców pozostający ch w rozłączeniu. W zakresie zakwestionowanego w skar d ze art. 107 § 1 i 2 k.r.o. Try bunał zauważył, że wydane na jego podstawie orzeczenie z 9 października 2018 r. nie pozbawiło skarżącego wła- dzy rodzicielskiej ani jej nie ograniczyło. Władza rodzicielska została skarżącemu ograniczona w wyroku rozwodowym. Orzecz enie, które stanowiło asumpt do wniesienia analizowanej ska rgi, nie uwzględniło natomiast jedynie wniosku skarżącego o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie, w jakim rozstrzy ga on o władzy rodzicielskiej i kontaktach skar żącego z synem. Postanowienie z 9 października 2018 r., które skarżący wskazał jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie zmieniło zatem jego sytuacji prawnej. OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 317 3 Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdził, że w zakresie zakwestionowanego art. 107 § 1 i 2 k.r.o. skarga konstytucyjna nie spełnia warunków określonych w art . 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK. Trybunał zauważył bowiem , że wymieniony przepis k.r.o. ustanawia po- zytywne przesłanki powierzenia wykonywania władzy ro dzicielskiej obojgu rodzicom, w związku z tym nie jest konieczne tworzenie kazuist ycznego katalogu prz e słanek jej ograni- czenia. W związku z zarzutem niedookreśloności Trybunał przypomniał, że w swoich orzecze- niach wielokrotnie wskazywał, że każdy akt prawny, czy też konkretny przepis prawny, zawiera pojęcia w większym lub mniejszym stopniu niedookreślone. Nieostrość użytych pojęć sprzyja jednak, jak p odnosił, uelastycznieniu porządku prawnego. Tym samym, jak utr zymywał, nie każda, ale jedynie kwalifikowa na – tj. niedająca się usunąć w drodze uznanych metod wykładni – nieostrość czy niejasność przepisu może stanowić podstawę stwierdzenia jego niekonstyt u- cyjności (zob. postanowienie TK z 27 kwietnia 20 04 r., sygn. P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36). Zauważył przy tym przesunięcie przez zwroty nieostre wykonania obowiązku kon- kretyzacji nor my na etap stosowania prawa, co zapewnia organom stosującym to pr a wo pewną swobodę decyzyjną. Nie można jej jednak, jak zastrzegał, utożsamiać z dowolnością i wolno- ścią od zewnętrznej kontroli (zob. postanowienie TK z 15 kwietnia 2009 r., sygn. Ts 185/08, OTK ZU nr 1/B/201 0, poz. 26). Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę także na to, że o kontaktach skarż ącego z synem sąd orzekł na podstawie art. 113 1 i art. 113 5 k.r.o., a nie na podstawie art. 107 k.r.o. Wynika to wprost z uzasadnienia orzeczeń dołączonych do skargi konstytucyjnej. Skarżący – j ak zauważył Trybunał – uzasa dniając niekonstytucyjność art. 107 § 1 i 2 k.r.o., odwołuje się wyłą cznie do okoliczności sprawy, w związku z którą wystąpił do Trybu- nału ze skargą konstytucyjną. Prezentowane w skardze wywody są krytyką zapad łego w jego sprawi e orzeczenia sądu o kręgowe go, który zmienił korzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji. W zażaleniu złożonym 16 marca 2020 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie za skarżonych w sk ardze art. 58 § 1a i art. 107 § 1 i 2 k.r.o. P odniósł, że stanowisko Trybu nału Konstytucyjnego, zgodnie z którym w sprawie, w związku z którą skarżący zło żył skargę nie doszło do zmiany ( tj. pogorszenia ) jego sytuacji prawnej jest błędne. Trybunał nie uwzględnił bowiem „ okoliczności procedowa- nia w sprawie stanowiącej podstawę wniesienia skargi konstytucyjnej”. Mając powyższe na względzie skarżący odwołał się do stanu faktycznego poprzedzającego wniesienie skargi, a także – jak podkreślił – orzeczeń zapadłych w sprawie. S karżący zwrócił uwagę na to, że 1 lipca 2015 r. – w wyniku nowelizacji k.r.o . – „doszło do zmiany okoliczności formalnych i faktycznych a w ko nsekwencji do ukształtowania na nowo stanu praw i obowiązków skarżą- cego chronionych ustawą zasadniczą. Ta zmiana legła u podstaw rozpoznania «sprawy» na nowo, a w konsekwencji do złożenia sk argi konstytucyjnej”. K rytycznie odniósł się skarżący do stanowiska Trybunału, odnośnie do możliwości posługiwani a się przez ustawodawcę zwro- ta mi niedookreślonymi i klauzulami generalnymi. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 201 9 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyj- nego o odmowie nadania skardze konstytucyj nej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na po siedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w zwią zku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, OTK ZU B/2020 Ts 183/18 poz. 317 4 czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszeg o biegu. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie uznaje, ż e odniesienie się do treści zaża- lenia musi zostać poprzedzone uwagami natury ogólnej, dotyczącymi zasady skargowości ob- owiązującej w postępowaniu przed polskim sądem konstytucyjnym. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK Trybunał przy orzekaniu jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej. Zasada ta wymaga, aby sam skarżący określił akt normatywny lub jego część, które są przedmiotem postępowania. Trybunał nie moż e z urz ędu rozszerzyć wskazanego przedmiotu kontroli. Istotne jest przy tym, że niemożność działania Trybunału ex officio zacho- wuje aktualność we wszystkich stadiach postępowania przed tym organem. Należy zatem przy- jąć, że podmiot występujący z zaż aleniem na postanowienie o odmowie nadania skardze dal- szego biegu sam określa granice, w ramach których sprawa podlega rozpoznaniu (por. m.in. zachowujące aktualność postanowienia TK z: 9 lipca 2014 r., sygn. Ts 177/13, OTK ZU Su- plement nr II /B/2014, poz. 895; 18 gru dnia 2014 r., sygn. Ts 116/13, OTK ZU nr 6/B/2014, poz. 556 oraz 25 lutego 2015 r., sygn. T s 48/12, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 6 – wydane na gruncie art. 66 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm., a także postanowienie TK z 30 stycznia 2020 r., sygn. Ts 116/17, OTK ZU B/2020, poz. 115). Trybunał stwierdza, że zaskarżone p ostanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformuło- wane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu. Przema- wiają za tym następujące okoliczności: – p o pierwsze, przywołane w zażaleniu orzeczenia , które – jak twierdzi skarżący – sta- nowią „okoliczności procedowania w sprawie” , nie zostały wydane w postępowaniu poprze- dzającym złożenie skargi. Trybunał przypomina, ż e sk arżący wystąpił o stwierdzenie niekon- stytucyjności wskazanych w skardze przepisów w związku z postanowienie m Sądu Okręgo- wego w K. z 9 października 2018 r. (sygn. akt […] ) oraz pop rzedzającym je rozstrzygnięcie m Sądu Re jonowego w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 16 listo pada 2016 r. (sygn. akt […] ) . W zażaleniu wskazał zaś na bliżej nieokreślone postanowienie z 18 grudnia 2015 r. oraz postanow ienie Sądu Okręgowego w K. z 23 maja 201 6 r. (sygn. akt […] ); – p o drugie, w zarzutach sformułowany ch w zażaleniu, skarżący nie uwzględnił tego, że podstawa odmowy nadania skardze dalszego biegu w zakresie art. 58 § 1a k.r.o. jest inna niż podstawa odmowy w zakresie art. 107 § 1 i 2 tej ustawy. W postanowieniu z 3 marca 2020 r. Trybunał stwierdził, że a rt. 58 § 1a k.r.o. nie był podstawą prawną postanowienia Sądu Okrę- gowego w K . z 9 października 2018 r., ponieważ odnosi się do ustalania sposobu wyko nywania władzy rodzicielskiej i utrzym ywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie ; – p o trzecie, skarżący nie uwzględnił tego, że konstrukcja skargi konstytucyjnej przyjęta przez ustrojodawcę zakłada, że do naruszenia praw skarżącego , rozumiane go jako pogorszenie jego sytuacji prawnej i faktycznej , dochodzi w orzeczeniu wydanym na podstawie zakwestio- nowanego przepisu. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę może bowiem wnieść „ każdy, czyje wolności lub prawa zostały naruszone ” . Jak słusznie zauważył Trybunał w zaskarżonym postanowieniu, w prawdzie przedłożone przez skarżącego orzeczenie zost ało wydane na pod- stawie zakwestionowanego w skardze art. 107 k.r.o., jednak , skoro po jego wydaniu sytuacja skarżącego się nie zmieniła, to nie doszło w n im do naruszenia praw skarżącego w taki sposób, w jaki wskazał on w skardze. Inny mi słowy, orzeczenie wskazane w skardze jako ostateczne nie pozbawiło skarżącego prawa do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a także określonego w art. 53 ust. 3 Konstytucji prawa do wychowania dziecka w duchu wyznawanych przez siebie wartości. Te ograniczenia zawiera już bowiem wyrok rozwodowy . W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.