DDF-13/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Warszawa, 14.03.2003 r. DDF1-507/3/01/MP DECYZJA nr DDF- 13/03 wersja nie zawieraj ą ca danych i informacji stanowi ą cych tajemnic ę przedsi ę biorstwa I. Na podstawie art. 9 w zwi ą zku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du przeciwko producentom dro ż d ż y: - Agri - Maszewo Sp. z o.o. w Maszewie, - Lesaffre Bio - Corporation Sp. z o.o. w Wo ł czynie, - Mazowieckiej Fabryce Dro ż d ż y „Józefów” Sp. z o.o. w Józefowie, - Dro ż d ż owni „Lublin” Sp. z o.o. w Lublinie - Pomorskiej Fabryce Dro ż d ż y „POLMOS” S.A. w Tczewie oraz - Wytwórni Dro ż d ż y Piekarskich w Krakowie Bie ż anowie Sp. z o.o. uznaje si ę praktyk ę , polegaj ą c ą na zawarciu porozumienia, którego skutkiem by ł o ograniczenie konkurencji na rynku dro ż d ż y piekarskich poprzez ustalenie bezpo ś rednio cen sprzeda ż y dro ż d ż y piekarskich, za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.) nak ł ada si ę na ka ż dego przedsi ę biorc ę (uczestnika porozumienia) kar ę pieni ęż n ą p ł atn ą do bud ż etu w nast ę puj ą cej wysoko ś ci: - Agri - Maszewo Sp. z o.o. w Maszewie - 300.000 z ł otych, stanowi ą c ą równowarto ść 74.623,15 euro, - Lesaffre Bio - Corporation Sp. z o.o. w Wo ł czynie - 300.000 z ł otych, stanowi ą c ą równowarto ść 74.623,15 euro, - Pomorska Fabryka Dro ż d ż y „POLMOS” S.A. w Tczewie – 200.000 z ł otych, stanowi ą c ą równowarto ść 49.748,77 euro, - Mazowiecka Fabryka Dro ż d ż y „Józefów” Sp. z o.o. w Józefowie - 160.000 z ł otych, stanowi ą c ą równowarto ść 39.799,01 euro, - Dro ż d ż ownia „Lublin” Sp. z o.o. w Lublinie - 160.000 z ł otych, stanowi ą c ą równowarto ść 39.799,01 euro i - Wytwórnia Dro ż d ż y Piekarskich w Krakowie Bie ż anowie Sp. z o.o. - 160.000 z ł otych, stanowi ą c ą równowarto ść 39.799,01 euro. III. Na podstawie art. 105 § 1 kpa w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.) umarza si ę wszcz ę te z urz ę du post ę powanie antymonopolowe przeciwko: − Mazurskiemu Centrum Zaopatrzenia Piekarnictwa „MAZPIEK” Sp. z o.o. w K ę trzynie oraz − „Lesaffre P.S.” Sp. z o.o. w Ł odzi w sprawie o stwierdzenie stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, polegaj ą cej na zawarciu porozumienia ustalaj ą cego bezpo ś rednio ceny sprzeda ż y dro ż d ż y piekarskich. UZASADNIENIE Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej „organem antymonopolowym” lub „Prezesem Urz ę du”, powzi ął wiadomo ść , ż e w dniu 17 wrze ś nia 2001 r. pi ę ciu z o ś miu dzia ł aj ą cych w Polsce producentów dro ż d ż y piekarskich dokona ł o podwy ż ki cen dro ż d ż y o ok. 30-40%. Wed ł ug informacji prasowych (por. „Gazeta Wyborcza” z dnia 20 wrze ś nia 2001 r.), przyczyn ą podwy ż ki by ł wzrost cen melasy - surowca niezb ę dnego do produkcji dro ż d ż y. W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy przeprowadzi ł z urz ę du post ę powanie wyja ś niaj ą ce celem wst ę pnego ustalenia, czy nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.), zwanej dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji”, w zakresie ustalania cen dro ż d ż y piekarskich. Pismem z dnia 28 wrze ś nia 2001 r. wezwano 16 przedsi ę biorców dzia ł aj ą cych na krajowym rynku dro ż d ż y do przekazania informacji i danych dotycz ą cych 2 m.in. zasad ustalania polityki cenowej, wielko ś ci sprzeda ż y i wysoko ś ci ceny zbytu dro ż d ż y w okresie od 2 lipca 2001 r. do 29 wrze ś nia 2001 r., wielko ś ci produkcji i sprzeda ż y w 2000 r. i trzech kwarta ł ach 2001 r., udzia ł u w rynku, a tak ż e informacji na temat spotka ń przedstawicieli producentów dro ż d ż y w okresie od 1 sierpnia - do 21 wrze ś nia 2001r. Z udzielonych informacji wynika, ż e w badanym okresie produkcj ą dro ż d ż y zajmowa ł o si ę 8 przedsi ę biorców, natomiast 5 zmieni ł o zakres dzia ł alno ś ci i odst ą pi ł o od produkcji i sprzeda ż y dro ż d ż y, jeden jest w upad ł o ś ci, a dwie spó ł ki nie produkuj ą dro ż d ż y, lecz zajmuj ą si ę sprzeda żą dro ż d ż y importowanych. Post ę powanie wyja ś niaj ą ce wykaza ł o, ż e 7 producentów i jeden importer dro ż d ż y podj ę li decyzje cenowe w sierpniu 2001 r., a nowe ceny zosta ł y wprowadzone w ż ycie w zbli ż onym terminie, tj. w dniach 15-19 wrze ś nia 2001 r. i kszta ł towa ł y si ę na podobnym poziomie. Ponadto w sierpniu i wrze ś niu 2001 r. przedstawiciele tych spó ł ek uczestniczyli w kilku spotkaniach po ś wi ę conych omówieniu sytuacji na rynku dro ż d ż y, zaopatrzenia w surowiec do produkcji - melas ę oraz konieczno ś ci poniesienia znacznych nak ł adów inwestycyjnych w kontek ś cie w łą czenia Polski w struktury Unii Europejskiej. W zwi ą zku z powy ż szym organ antymonopolowy wszcz ął z urz ę du post ę powanie antymonopolowe przeciwko 8 producentom i sprzedawcom dro ż d ż y, tj. przeciwko spó ł kom: Kaszubskiej Wytwórni Dro ż d ż y Sp. z o.o. w Maszewie, Ś l ą skiej Fabryce Sp. z o.o. w Wo ł czynie, Mazowieckiej Fabryce Dro ż d ż y „Józefów” Sp. z o.o. w Józefowie, Dro ż d ż owni „Lublin” Sp. z o.o. w Lublinie, Pomorskiej Fabryce Dro ż d ż y „POLMOS” S.A. w Tczewie, Wytwórni Dro ż d ż y Piekarskich w Krakowie Bie ż anowie Sp. z o.o., Mazurskiemu Centrum Zaopatrzenia Piekarnictwa „MAZPIEK” Sp. z o.o. w K ę trzynie oraz „Lesaffre P.S.” Sp. z o.o. w Ł odzi, zwanych dalej odpowiednio: „Spó ł ka Maszewo”, „Spó ł ka Wo ł czyn”, „Spó ł ka Józefów”, „Spó ł ka Lublin”, „Spó ł ka Tczew”, „Spó ł ka Kraków”, „Spó ł ka Mazpiek” i „Spó ł ka Lesaffre”, pod zarzutem naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji poprzez zawarcie porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę na krajowym rynku dro ż d ż y piekarskich, polegaj ą cego na wspólnym ustalaniu cen zbytu dro ż d ż y. Jednocze ś nie strony post ę powania zosta ł y zawiadomione o w łą czeniu na podstawie art. 65 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji danych i informacji uzyskanych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego do materia ł u dowodowego post ę powania antymonopolowego. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego wszyscy przedsi ę biorcy zaprzeczyli zawarciu jakiegokolwiek porozumienia - zarówno w formie pisemnej jak i ustnej - dotycz ą cego ustalania poziomu cen dro ż d ż y piekarskich i 3 terminu ich wprowadzenia w ż ycie, a tym samym stosowaniu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Spó ł ka Kraków w pi ś mie z dnia 11 marca 2002 r. (znak D/35/02/ST) podkre ś li ł a, ż e wprowadzi ł a we wrze ś niu 2001 r. podwy ż k ę z uwagi na wykazan ą w sierpniu strat ę bilansow ą , spowodowan ą znacznym wzrostem kosztów podstawowej dzia ł alno ś ci produkcyjnej, wynikaj ą cym ze wzrostu cen ś rodków do produkcji dro ż d ż y. Spó ł ka Józefów uzna ł a zarzut za nieuzasadniony i podkre ś li ł a, ż e dzia ł aniom podejmowanym przez Spó ł k ę nie mo ż na przypisa ć intencji naruszenia ustawy o ochronie konkurencji (pismo z dnia 8 marca 2001 r. L.dz. MED/153/2002). Zdaniem Spó ł ki Wo ł czyn, Spó ł ki Maszewo i Spó ł ki Mazpiek (pismo z dnia 10 kwietnia 2002 r.) wprowadzone we wrze ś niu 2001 r., przez wi ę kszo ść producentów, podwy ż ki cen dro ż d ż y by ł y konsekwencj ą niezale ż nych decyzji rynkowych przedsi ę biorców. Te trzy spó ł ki w dniu 14 sierpnia 2001 r. powzi ęł y wiadomo ść o zaplanowanej przez Spó ł k ę Tczew na po ł ow ę wrze ś nia podwy ż ce cen, wobec czego zareagowa ł y analizami ekonomicznymi swoich wyników i równie ż podj ęł y decyzje o podniesieniu cen dro ż d ż y. Z kolei Spó ł ka Lesaffre zaakcentowa ł a (pismo z dnia 10 kwietnia 2002 r.), ż e wrze ś niowa podwy ż ka cen zbytu dro ż d ż y importowanych spowodowana by ł a konieczno ś ci ą znalezienia w ł a ś ciwego pu ł apu cenowego dla dro ż d ż y I’Hirondelle, przewy ż szaj ą cych jako ś ci ą dro ż d ż e krajowe. By ł a tak ż e reakcj ą na decyzje cenowe polskich producentów oraz podwy ż szenie cen przez producenta zagranicznego, uzasadnione wzrostem cen melasy na rynkach ś wiatowych. W toku przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego i post ę powania antymonopolowego Prezes Urz ę du ustali ł , co nast ę puje: Strony post ę powania prowadz ą dzia ł alno ść w zakresie produkcji i sprzeda ż y dro ż d ż y piekarskich. Wielko ść produkcji poszczególnych przedsi ę biorców w 2000 r. ilustruje poni ż sza tabela: 4 Tabela nr 1 Nazwa przedsi ę biorcy Wielko ść produkcji (w tonach) w 2000 r. Udzia ł w rynku polskim (w %) Spó ł ka Józefów (...) x (...) x Spó ł ka Lublin (...) x (...) x Spó ł ka Kraków (...) x (...) x Spó ł ka Tczew (...) x (...) x Spó ł ka Wo ł czyn (...) x (...) x Spó ł ka Maszewo (...) x (...) x Spó ł ka Mazpiek (...) x (...) x SUMA 66.506 93 Jak wynika z powy ż szej tabeli strony prowadzonego post ę powania wyprodukowa ł y w 2000 r. łą cznie 66.506 ton dro ż d ż y piekarskich, co przy produkcji ogó ł em w Polsce wynosz ą cej 70.800 ton ( ź ród ł o: „Produkcja wyrobów przemys ł owych w 2000 r.”, Warszawa, lipiec 2001 r.) daje ok. 93% rynku. Najwi ę kszym producentem dro ż d ż y jest Spó ł ka Wo ł czyn, która pod wzgl ę dem ilo ś ci przewy ż sza pozosta ł e spó ł ki ok. trzykrotnie. Z uwagi na 32% stawk ę celn ą (kraje Unii i EFTA) import dro ż d ż y jest niewielki i stanowi ok. 5% wielko ś ci ca ł ego rynku sprzeda ż y dro ż d ż y w Polsce. Dro ż d ż e importuje si ę g ł ównie z Niemiec i Francji. Wyroby sprzedawane s ą g ł ównie w kostkach o masie 100g i 500g, przy czym stosowane s ą ró ż nej wielko ś ci opakowania zbiorcze, tj.: 2kg, 5kg i 10kg dla kostek 100g oraz 10kg kartony lub zwrotne skrzynki drewniane b ą d ź pojemniki PCV - dla kostek 500g. Dro ż d ż e w kostkach 500g o wy ż szej jako ś ci i cenie ni ż dro ż d ż e standardowe oferuj ą : Spó ł ka Tczew, Spó ł ka Maszewo i Spó ł ka Wo ł czyn. Ró ż nica w cenie w stosunku do dro ż d ż y standardowych wynosi od ok. 3,6% w Spó ł ce Maszewo (dro ż d ż e Delia) poprzez 6,3% - 8,3% w Spó ł ce Wo ł czyn (dro ż d ż e Perfecta) do ok. 12,2% w Spó ł ce Tczew (dro ż d ż e Pomorskie Extra). Ponadto produkowane dro ż d ż e sprzedawane s ą w kostkach o masie: 42g (Spó ł ka Tczew), 1000g (Spó ł ka Lublin i Spó ł ka Kraków), 5000g (Spó ł ka Lublin, Spó ł ka Józefów, Spó ł ka Tczew i Spó ł ka Maszewo) oraz w beczkach 100kg (Spó ł ka Tczew). Spó ł ki wskaza ł y, ż e ż adna z nich nie posiada pozycji dominuj ą cej na rynku dro ż d ż y, bowiem w 2000 r. ich udzia ł wynosi ł od ok. (...) x % w przypadku Spó ł ki Lesaffre do ok. (...) x % w przypadku Spó ł ki Wo ł czyn. Jednocze ś nie Spó ł ka Maszewo, Spó ł ka Wo ł czyn, Spó ł ka _________________ (...) x informacje stanowi ą ce tajemnic ę przedsi ę biorstwa 5 Mazpiek i Spó ł ka Lesaffre poda ł y, ż e zale ż ne s ą od holenderskiej spó ł ki Old ContinentParticipation and Investment Corporation BV., a wi ę c stanowi ą jedn ą grup ę kapita ł ow ą . Spó ł ka ta jest najwi ę kszym inwestorem w bran ż y dro ż d ż y piekarskich w Polsce. Wskazane wy ż ej cztery spó ł ki maj ą łą cznie ok. 55% udzia ł u w rynku dro ż d ż y (odpowiednio: ok. (...) x %, ok. (...) x %, ok. (...) x % i ok. (...) x %). Ka ż da ze stron post ę powania poda ł a, ż e ceny zbytu dro ż d ż y ustala samodzielnie. I tak: − w Spó ł ce Józefów - propozycj ę pionu handlowego, ustalon ą w oparciu o rachunek kosztów przy uwzgl ę dnieniu ś rednich cen na rynku, zatwierdza prezes spó ł ki (pismo z dnia 9 pa ź dziernika 2001 r.), − w Spó ł ce Lublin - ceny ustalane przez Komisj ę ds. Cen akceptowane s ą przez zarz ą d spó ł ki (pismo z dnia 11 pa ź dziernika 2001 r.), − w Spó ł ce Kraków - ceny ustala zarz ą d w oparciu o kalkulacj ę kosztu jednostkowego dro ż d ż y przy uwzgl ę dnieniu aktualnej sytuacji rynkowej (pismo z dnia 8 pa ź dziernika 2001 r.) − w Spó ł ce Tczew - uchwa ł y w sprawie cen podejmuje zarz ą d spó ł ki na podstawie wniosku dyrektorów dzia ł u handlowego i ekonomicznego (pismo z dnia 12 pa ź dziernika 2001 r.) − w Spó ł ce Maszewo - cen ę ustala prezes zarz ą du w uzgodnieniu z dzia ł em finansowym i sprzeda ż y, po przeprowadzeniu analizy rynku (pismo z dnia 11 pa ź dziernika 2001 r.), − w Spó ł ce Wo ł czyn - ceny zatwierdzane s ą na posiedzeniu zarz ą du, po analizie uwarunkowa ń rynkowych oraz przy uwzgl ę dnieniu konieczno ś ci uzyskania niezb ę dnych ś rodków m.in. na realizacj ę inwestycji ekologicznych i technologicznych (pismo z dnia 11 pa ź dziernika 2001 r.), − w Spó ł ce Mazpiek - ceny ustala zarz ą d po analizie wyników ekonomicznych spó ł ki, przeprowadzeniu bada ń rynku i zachowa ń cenowych konkurentów, a tak ż e uwarunkowa ń wynikaj ą cych z umów z odbiorcami; zarz ą d uwzgl ę dnia te ż prognozy cen surowców, g ł ównie melasy (pismo z dnia 9 pa ź dziernika 2001 r.) − w Spó ł ce Lesaffre - cena zbytu dro ż d ż y importowanych ustalana jest przez zarz ą d na podstawie kalkulacji (pismo z dnia11 pa ź dziernika 2001 r.). Wed ł ug stron przyczynami wprowadzenia podwy ż ek cen w dniach 15-19 wrze ś nia 2001 r. by ł y: 6 − w Spó ł ce Józefów - wzrost ceny melasy buraczanej z (...) x z ł /t w czerwcu 2000 r. do (...) x z ł /t w sierpniu 2001 r. (tj. o ok. 83% - przyp. UOKiK), wzrost cen energii elektrycznej o ok. 30%, informacje z rynku o podwy ż kach planowanych przez innych wytwórców (pismo z dnia 12 grudnia 2001 r.), − w Spó ł ce Lublin - rosn ą ce koszty ponoszone przez Spó ł k ę , wynikaj ą ce ze wzrostu cen melasy buraczanej (o ok. 30%) oraz energii elektrycznej, pogarszaj ą ca si ę sytuacja finansowa spowodowana nisk ą rentowno ś ci ą (pismo z dnia 10 grudnia 2001 r.), − w Spó ł ce Kraków - konieczno ść dostosowania cen sprzeda ż y do cen zakupu surowców, zw ł aszcza melasy, której cena wynosi ł a w sierpniu 2000 r. (...) x z ł /t wraz z kosztami transportu, a we wrze ś niu 2001 r. (...) x z ł /t bez kosztów transportu (ró ż nica ok. 11% plus transport - przyp. UOKiK), przeprowadzona kosztowna inwestycja zamkni ę cia obiegu wód poch ł odniczych (pismo z dnia 16 stycznia 2002 r.), − w Spó ł ce Tczew - sta ł y spadek wyniku finansowego Spó ł ki, b ę d ą cy skutkiem wzrostu cen zaopatrzeniowych, g ł ównie cen melasy buraczanej o ok. 40%, wody amoniakalnej o ok. 51%, w ę gla o ok. 37% i energii elektrycznej o ok. 13% (pismo z dnia 11 grudnia 2001 r.), − w Spó ł ce Maszewo - strata finansowa spowodowana niskimi cenami zbytu nie pokrywaj ą cymi kosztów produkcji, wzrost cen melasy z (...) x z ł /t w 1999 r. do (...) x z ł /t w 2001 r. (tj. o ok. 45% - przyp. UOKiK) oraz wody amoniakalnej ze (...) x z ł /t do (...) x z ł /t (tj. o ok. 84% - przyp. UOKiK), realizacja niezb ę dnych inwestycji dostosowawczych zwi ą zanych z przyst ą pieniem Polski do Unii Europejskiej (pismo z dnia 6 grudnia 2001 r.), − w Spó ł ce Wo ł czyn - wzrost cen surowców do produkcji - g ł ównie melasy buraczanej o ok. 54%, konieczno ść przeprowadzenia niezb ę dnych inwestycji przystosowawczych i s ł u żą cych poprawie jako ś ci wyrobów (pismo z dnia 7 grudnia 2001 r.), − w Spó ł ce Mazpiek - niska rentowno ść Spó ł ki , wzrost cen zakupu melasy buraczanej z (...) x z ł /t w 2000 r. do (...) x z ł /t w 2001 r. (tj. o ok. 34% - przyp. UOKiK), nak ł ady inwestycyjne w latach 1998-2001 r. poniesione na popraw ę efektywno ś ci i jako ś ci produkcji oraz sposobu dystrybucji towarów, informacje nap ł ywaj ą ce z rynku o zamiarze podwy ż ek cen przez konkurentów (pismo z dnia 10 grudnia 2001 r.), − w Spó ł ce Lesaffre - wzrost cen zakupu dro ż d ż y we Francji. 7 Z przekazanych informacji oraz kopii uchwa ł , protoko ł ów i decyzji cenowych, na mocy których zosta ł y wprowadzone zmiany cen, wynika, i ż ka ż dy z przedsi ę biorców decyzj ę o wprowadzeniu podwy ż ki cen zbytu dro ż d ż y podj ął w sierpniu 2001 r., co ilustruje poni ż sza tabela: Tabela nr 2 Przedsi ę biorca Decyzje cenowe Data zatwierdzenia decyzji Data wprowadzenia nowego cennika Spó ł ka Mazpiek Protokó ł z posiedzenia zarz ą du 15 sierpnia 2001 r. 15 wrze ś nia 2001 r. Spó ł ka Tczew Uchwa ł a Nr 29 9 sierpnia 2001 r 17 wrze ś nia 2001 r. Spó ł ka Józefów Decyzja 5/2001 14 sierpnia 2001 r. 17 wrze ś nia 2001 r. Spó ł ka Lublin Protokó ł Nr 7 z posiedzenia Komisji ds Ustalania Cen 20 sierpnia 2001 r. 17 wrze ś nia 2001 r. Spó ł ka Kraków Decyzja cenowa 15 sierpnia 2001 17 wrze ś nia 2001 r. Spó ł ka Maszewo brak danych 17 sierpnia 2001 r. 17 wrze ś nia 2001 r. Spó ł ka Wo ł czyn Uchwa ł a zarz ą du Nr 3/08/2001 31 sierpnia 2001 r. 17 wrze ś nia 2001 r. Spó ł ka Lesaffre brak danych brak danych 19 wrze ś nia 2001 r. Z tabeli wynika, ż e decyzj ę o zmianie obowi ą zuj ą cych cen najwcze ś niej podj ęł a Spó ł ka Tczew, najpó ź niej natomiast Spó ł ka Wo ł czyn. Zatwierdzone w powy ż szych terminach cenniki u sze ś ciu producentów, tj. w Spó ł ce Tczew, Spó ł ce Józefów, Spó ł ce Lublin, Spó ł ce Kraków, Spó ł ce Maszewo i Spó ł ce Wo ł czyn, zacz ęł y obowi ą zywa ć od dnia 17 wrze ś nia 2001 r., w Spó ł ce Mazpiek nowe ceny sprzeda ż y dro ż d ż y wprowadzono od dnia 15 wrze ś nia 2001 r., za ś w Spó ł ce Lesaffre od dnia 19 wrze ś nia 2001 r. Organizacja sprzeda ż y u poszczególnych producentów jest zró ż nicowana. Spó ł ka Maszewo i Spó ł ka Wo ł czyn podzieli ł y swój obszar sprzeda ż y, obejmuj ą cy ca ł y kraj, na 7 regionów licz ą cych od 2 do 4 województw, przy czym regiony te nie pokrywaj ą si ę , a ka ż dy region w obu Spó ł kach obejmuje taki sam obszar. Cenniki ustalane s ą dla ka ż dego kontrahenta w ka ż dym regionie, wobec czego w Spó ł kach nie ma jednego ogólnego cennika dla wszystkich odbiorców. Z uwagi na du żą liczb ę odbiorców (od jednego do kilkudziesi ę ciu) w ka ż dym regionie, analiz ę cen zbytu dro ż d ż y przed i po podwy ż ce oraz skal ę wzrostu przeprowadzono na przyk ł adzie wybranych odbiorców z ka ż dego regionu, przyjmuj ą c za kryterium wyboru najszersz ą ofert ę asortymentow ą nabywanych dro ż d ż y. Powy ż sze ilustruj ą tabele nr 3 i 4. 8 Spó ł ka Maszewo: Tabela nr 3 Cena (w z ł /kg) przed podwy ż k ą dla dro ż d ż y Cena (w z ł /kg) po podwy ż ce dla dro ż d ż y Skala podwy ż ki dla dro ż d ż y (w %) Region 100g op 5kg 100g op. display 1 500g op. 10kg 5000g op. 10kg 100g op 5kg 100g op. display 500g op. 10kg 5000g op. 10kg 100g op 5kg 100g op. display 500g op. 10kg 5000g op. 10kg I - VI 2,60 - 1,95 1,90 3,20 3,30 2,28 2,22 23,1 - 16,9 16,8 VII 2,70 - 2,00 2,00 3,30 3,40 2,38 2,32 22,2 - 19 16 Spó ł ka Wo ł czyn: Tabela nr 4 Cena (w z ł /kg) przed podwy ż k ą dla dro ż d ż y Cena (w z ł /kg) po podwy ż ce dla dro ż d ż y Skala podwy ż ki dla dro ż d ż y (w %) Region 100g op 5kg 100g op. display 1 500g op. 10kg 100g op 5kg 100g op. display 500g op. 10kg 100g op 5kg 100g op. display 500g op. 10kg I 2,62 - 1,95 3,27 3,36 2,42 24,8 - 24,1 II 2,51 - 1,91 3,12 3,21 2,31 24,3 - 20,9 III 2,54 - 1,93 3,16 3,25 2,34 24,4 - 21,2 IV 2,51 - 1,91 3,12 3,21 2,31 24,3 - 20,9 V 2,54 - 1,97 3,16 3,25 2,34 24,4 - 18,8 VI 2,57 - 1,95 3,30 3,29 2,37 28,4 - 21,5 VII 2,59 - 1,97 3,23 3,32 2,39 24,7 - 21,3 Z powy ż szych tabel wynika, ż e w regionach I-VI oraz w regionie VII mia ł miejsce wzrost cen dro ż d ż y w mniejszych opakowaniach (100g w op. 5kg) o 22,2 – 23,1% w Spó ł ce Maszewo i o 24,3 – 28,4% w Spó ł ce Wo ł czyn. W odniesieniu do dro ż d ż y w wi ę kszych opakowaniach (500g w op. 10kg) wzrost ten wynosi ł 16 – 16,8% w Spó ł ce Maszewo i 18,8 – 24,1% w Spó ł ce Wo ł czyn. Spó ł ka Józefów, Spó ł ka Lublin, Spó ł ka Kraków i Spó ł ka Tczew sprzedaj ą swoje produkty tak ż e na obszarze ca ł ego kraju, jednak ż e nie dziel ą go na regiony sprzeda ż y. W pierwszych trzech Spó ł kach, zarówno przed jak i po podwy ż ce z dnia 17 wrze ś nia 2001 r., obowi ą zywa ł y cenniki ogólne. W przypadku Spó ł ki Tczew analizie poddano ceny zbytu okre ś lone w umowach handlowych zawartych z trzema odbiorcami. Wysoko ść cen i skal ę ich wzrostu prezentuje tabela nr 5. 1 opakowanie zbiorcze - kartony 1kg pakowane dodatkowo w karton 5kg - asortyment sprzedawany od wrze ś nia 2001 r. 9 2 3 2 3 10 Dane zawarte w tabeli nr 5 wskazuj ą , ż e nie wszystkie dro ż d ż ownie w badanym okresie produkowa ł y ka ż dy asortyment dro ż d ż y. Najszersz ą gam ę wyrobów oferuj ą Spó ł ka Lublin i Spó ł ka Tczew. Spó ł ka Lublin i Spó ł ka Kraków zarówno przed jak i po podwy ż ce ró ż nicowa ł y ceny zbytu dla odbiorców hurtowych i detalicznych, za ś Spó ł ka Tczew zró ż nicowanie takie wprowadzi ł a dopiero podwy ż k ą . Z kolei Spó ł ka Józefów w ca ł ym badanym okresie utrzymywa ł a jednakowe ceny dla hurtu i dla detalu. W przypadku Spó ł ki Lublin skala wzrostu cen dla odbiorców hurtowych znacznie odbiega od skali wzrostu cen dla detalu, osi ą gaj ą c zdecydowanie ni ż szy poziom wzrostu. Natomiast z analizy cen dla odbiorców hurtowych wynika, i ż wyst ą pi ł jeden incydentalny przypadek obni ż ki ceny po dniu 17 wrze ś nia 2001 r. Najni ż sze ceny zarówno przed jak i po podwy ż ce obowi ą zywa ł y w Spó ł ce Józefów - tam te ż by ł a, poza jednym asortymentem, najni ż sza skala wzrostu cen. Z analizy pozosta ł ych trzech przedsi ę biorców wynika, ż e przed podwy ż k ą Spó ł ka Tczew stosowa ł a najwy ż sze ceny dla dro ż d ż y w kostce 100g w opakowaniu 2 i 5kg, za ś najni ż sze w pozosta ł ym asortymencie, natomiast po podwy ż ce dla ka ż dego asortymentu obowi ą zywa ł y najwy ż sze ceny. Skala podwy ż ki u wymienionych w tabeli nr 5 przedsi ę biorców by ł a na zbli ż onym poziomie i kszta ł towa ł a si ę w nast ę puj ą cy sposób: dla dro ż d ż y w kostce 100g waha ł a si ę od ok. 16% do ok. 25%, dla dro ż d ż y w kostce 500g od ok. 16% do ok. 24%, dla dro ż d ż y w kostce 1000g od ok. 17% do ok. 24%, za ś dla dro ż d ż y 5000g od ok. 16% do ok. 25%. Na zró ż nicowan ą skal ę podwy ż ki mia ł y wp ł yw: wielko ść opakowania zbiorczego (2kg, 5kg, 10kg), rodzaj opakowania (karton, zwrotne) oraz cena dla ró ż nego rodzaju odbiorców (cena dla hurtu i detalu). Zaprezentowane w tabelach nr 3 i 4 ceny Spó ł ki Maszewo i Spó ł ki Wo ł czyn s ą faktycznymi cenami sprzeda ż y, od których nie s ą odliczane ż adne opusty, bonifikaty i rabaty. Jak wskaza ł a Spó ł ka Maszewo, ró ż ne ceny w regionach wynikaj ą z sytuacji rynkowej na tych obszarach, poziomu cen konkurentów, wielko ś ci partii nabywanych przez odbiorc ę (wi ę ksza ilo ść , ni ż sza cena) i kosztów transportu. Spó ł ka Wo ł czyn dopuszcza mo ż liwo ść indywidualnego ustalania opustu z uwagi na sta łą wspó ł prac ę z kontrahentem. Ceny podane przez Spó ł k ę Józefów, Spó ł k ę Lublin i Spó ł k ę Kraków s ą cenami z cenników ogólnych. W rzeczywisto ś ci wszystkie te spó ł ki stosuj ą rabaty i opusty. 11 Rodzaje i wysoko ść opustów: Tabela nr 6 L p Rodzaj opustu Spó ł ka Józefów Spó ł ka Lublin Spó ł ka Kraków Spó ł ka Tczew Spó ł ka Maszewo Spó ł ka Wo ł czyn 1. 2 3 4 5 6 7 8 1. odbiór w ł asnym transportem (...) x do 100km (...) x pow. 100km (...) x z ł /kg do 100km (...) x z ł /kg do 200km (...) x z ł /kg do 300km (...) x z ł /kg pow. 300km (...) x z ł /kg (...) x z ł /kg (...) x z ł /kg do 100km (...) x z ł /kg do 200km (...) x z ł /kg do 300km (...) x z ł /kg pow. 300km - - 2. p ł atno ść gotówk ą (...) x % (...) x z ł /kg - (...) x % - - sta ł a wspó ł praca - (...) x % 4 (...) x % - - - 3. du ż a ilo ść odbiorów - - (...) x % pow. 5t 5 (...) x % pow. 10t (...) x % pow. 30t (...) x % pow. 40t (...) x % 6 - - 4. terminowe p ł acenie faktur - - (...) x % - - - 5. zakup w opak. zwrotnych - (...) x z ł /kg - - - - Z powy ż szej tabeli wynika, ż e opusty w takiej samej wysoko ś ci w przypadku kryterium odbioru w ł asnym transportem - stosowa ł y Spó ł ka Lublin i Spó ł ka Tczew, za ś taki 4 od ceny detalicznej dla odbiorców hurtowych 5 nie obowi ą zuje w przypadku cen indywidualnie uzgadnianych 6 od ceny detalicznej dla w ł asnych przedstawicieli handlowych 12 sam opust za p ł atno ść gotówk ą stosowa ł y Spó ł ka Józefów i Spó ł ka Tczew. U pozosta ł ych przedsi ę biorców kryteria i wysoko ść opustów by ł y ró ż ne. Przed wprowadzeniem podwy ż ki we wrze ś niu 2001 r. zmiany cen zbytu dro ż d ż y u stron niniejszego post ę powania nast ę powa ł y w ró ż nym okresie i z ró ż n ą cz ę stotliwo ś ci ą . W okresie od stycznia do wrze ś nia 2001 r. w Spó ł ce Tczew i Spó ł ce Wo ł czyn ceny zmieniano tylko dla poszczególnych odbiorców, Spó ł ka Maszewo oraz Spó ł ka Lublin w tym okresie stosowa ł y niezmienione cenniki, w Spó ł ce Józefów ceny zmieni ł y si ę czterokrotnie, za ś w Spó ł ce Kraków do dnia 17 wrze ś nia 2001 r. obowi ą zywa ł cennik z dnia 26 czerwca 2000 r. Wszyscy uczestnicy post ę powania zgodnie podali, ż e przyczyn ą podwy ż ek cen dro ż d ż y we wrze ś niu 2001 r. by ł wzrost cen surowców, w tym melasy buraczanej, która w produkcji dro ż d ż y nie ma substytutu. Ponadto jej udzia ł w koszcie wytworzenia 1 tony dro ż d ż y jest najwy ż szy i waha si ę w granicach od (...) x % w Spó ł ce Tczew do ok. (...) x % w Spó ł ce Maszewo. Producenci dro ż d ż y zakupuj ą surowiec na podstawie d ł ugoterminowych umów z cukrowniami (umowy roczne, obowi ą zuj ą ce od jednej kampanii buraczanej do nast ę pnej), poprzedzanych negocjacjami przed kampani ą buraczan ą , tj. w okresie od sierpnia do pa ź dziernika. Ustalone ceny obowi ą zuj ą na czas odbiorów melasy z bie żą cej kampanii, a w razie wyst ą pienia niedoborów w ci ą gu roku, dro ż d ż ownie zawieraj ą umowy z po ś rednikami w obrocie melas ą lub innymi przedsi ę biorcami zakupuj ą cymi j ą na w ł asne potrzeby. Spó ł ki poda ł y, ż e od ponad dwóch lat ma miejsce ilo ś ciowy spadek krajowej produkcji melasy, nast ę puj ą równie ż jej zmiany jako ś ciowe. W wyniku unowocze ś nienia technologii produkcji cukru w cukrowniach, melasa zawiera coraz mniej cukru co powoduje, ż e dro ż d ż ownie musz ą kupowa ć coraz wi ę ksze jej ilo ś ci. Z uwagi na spadek poda ż y i wzrost popytu, systematycznie ro ś nie cena melasy. Import tego surowca ob ł o ż ony jest wysokim (40%) c ł em, wobec czego nie mo ż e stanowi ć alternatywnego ź ród ł a zakupu. W trakcie przedmiotowego post ę powania organ antymonopolowy dokona ł analizy cen czterech powtarzaj ą cych si ę u wszystkich stron podstawowych surowców do produkcji dro ż d ż y, tj. melasy, wody amoniakalnej, kwasu siarkowego i energii elektrycznej. Z przeprowadzonej analizy wynika, i ż w okresie od 1 sierpnia 2000 r. do 31 sierpnia 2001 r. ceny surowców u poszczególnych przedsi ę biorców podlega ł y ró ż nokierunkowym zmianom. I tak w Spó ł ce Józefów najwi ę kszy wzrost cen melasy - o ok. 16% - nast ą pi ł w czerwcu 2001 r., w Spó ł ce Maszewo w marcu 2001 r. (wzrost o ok. 21%), za ś w Spó ł ce Wo ł czyn od stycznia 2001 r. daje si ę zauwa ż y ć tendencja wzrostowa utrzymuj ą ca si ę do ko ń ca badanego okresu, jednak ż e wzrost ten by ł nieznaczny i waha ł si ę w poszczególnych miesi ą cach w granicach od 0,4% do 1,6%. Natomiast w Spó ł ce Kraków i Spó ł ce Lublin ceny na ten 13 surowiec by ł y na stosunkowo sta ł ym poziomie. W Spó ł ce Kraków, po znacznym - o ok. 22% - wzro ś cie cen melasy w pa ź dzierniku 2000 r. przez kolejne miesi ą ce cena nie uleg ł a zmianie. Podobnie w Spó ł ce Lublin, gdzie po niewielkim spadku w listopadzie 2000 r., od grudnia 2000 r. obowi ą zywa ł a sta ł a cena. W badanym okresie nast ę powa ł równie ż spadek cen – jeden raz w Spó ł ce Lublin i Spó ł ce Kraków do sze ś ciu razy w Spó ł ce Maszewo. Ceny wody amoniakalnej w tym okresie równie ż ulega ł y wahaniom, jedynie w przypadku Spó ł ki Lublin utrzymywa ł y si ę na sta ł ym poziomie. W Spó ł ce Józefów znaczny wzrost cen tego surowca nast ą pi ł w grudniu 2000 r. (ok. 22%), czerwcu 2001 r. (ok. 10,5%) i lipcu 2001 r. (ok. 9,5%), w Spó ł ce Maszewo w grudniu 2000 r. (ok. 18,7%) i lipcu 2001 r. (ok. 21%), w Spó ł ce Wo ł czyn w grudniu ( ok. 14%), natomiast w Spó ł ce Tczew w listopadzie 2000 r. (ok. 19%), a w Spó ł ce Kraków w pa ź dzierniku 2000 r. (ok. 6%). W pozosta ł ych miesi ą cach badanego okresu ceny wzrasta ł y i mala ł y nieznacznie. Natomiast w przypadku kwasu siarkowego w Spó ł ce Józefów, Spó ł ce Lublin, Spó ł ce Tczew i Spó ł ce Maszewo ceny kszta ł towa ł y si ę na sta ł ym poziomie, w Spó ł ce Kraków podwy ż ka wyst ą pi ł a jednokrotnie w marcu 2001 r. o 100%, za ś w Spó ł ce Wo ł czyn pocz ą wszy od listopada 2000 r. do ko ń ca badanego okresu wyst ę powa ł y comiesi ę czne wahania cen - sze ść razy cena wzrasta ł a, a cztery razy mala ł a. Najwi ę kszy wzrost o ok. 31% nast ą pi ł w lutym 2001 r. Ceny energii elektrycznej u wszystkich stron w poszczególnych miesi ą cach badanego okresu zarówno wzrasta ł y jak i mala ł y. Miesi ą cem, w którym wyst ą pi ł jednoczesny wzrost cen u wszystkich przedsi ę biorców by ł lipiec 2001 r. Ceny w tym miesi ą cu wzros ł y od ok. 10% w Spó ł ce Lublin do ok. 45% w Spó ł ce Wo ł czyn. Powy ż sz ą analiz ę ilustruje tabela nr 7. 14 7 8 9 7 8 9 15 Obj ę ci post ę powaniem antymonopolowym przedsi ę biorcy wskazali, i ż w okresie od sierpnia do wrze ś nia 2001 r. mia ł y miejsce nast ę puj ą ce spotkania producentów dro ż d ż y: − w okresie od 1 sierpnia do 21 wrze ś nia 2001 r. odby ł o si ę kilka spotka ń przedstawicieli spó ł ek, których g ł ównym udzia ł owcem (bezpo ś rednio lub po ś rednio) jest spó ł ka Old Continent Participation and Investment Corporation BV z Holandii, tj. Spó ł ki Maszewo, Spó ł ki Wo ł czyn, Spó ł ki Mazpiek i Spó ł ki Lesaffre; w ich trakcie przedsi ę biorcy poruszali problematyk ę zwi ą zan ą z planowan ą restrukturyzacj ą dzia ł alno ś ci grupy kapita ł owej, − dnia 22 sierpnia 2001 r. odby ł o si ę spotkanie prezesów zarz ą dów Spó ł ki Lublin i Spó ł ki Tczew, którego celem by ł o omówienie spraw dotycz ą cych realizacji „wzajemnej umowy kupna - sprzeda ż y melasy”, − w dniach 11-14 wrze ś nia 2001 r. odby ł y si ę Targi "POLAGRA" w Poznaniu, w których uczestniczyli przedstawiciele wszystkich przedsi ę biorców obj ę tych niniejszym post ę powaniem; przedsi ę biorcy podkre ś lili, i ż podejmowane tematy dotyczy ł y trudnej sytuacji panuj ą cej na rynku dro ż d ż y, − w dniach 20-22 wrze ś nia 2001 r. w Gdyni mia ł o miejsce posiedzenie Krajowej Rady Dro ż d ż ownictwa, którego uczestnikami byli wszyscy jej cz ł onkowie. Z nades ł anych przez poszczególnych przedsi ę biorców protoko ł ów z tego spotkania wynika, i ż poruszana tematyka dotyczy ł a bie żą cych spraw sprawozdawczo - organizacyjnych, omawiano kwestie dotycz ą ce zaopatrzenia producentów dro ż d ż y w melas ę buraczan ą , a tak ż e zagadnienia zwi ą zane z wprowadzaniem przepisów krajowych dostosowanych do ustawodawstwa unijnego oraz konieczno ś ci poniesienia znacznych nak ł adów inwestycyjnych w zwi ą zku z wej ś ciem Polski do Unii Europejskiej. W ramach post ę powania antymonopolowego organ antymonopolowy przeprowadzi ł badanie rynkowe, którym obj ę tych zosta ł o 35 najwi ę kszych - wskazanych przez dro ż d ż ownie - krajowych hurtowych odbiorców dro ż d ż y zlokalizowanych na terenie ca ł ego kraju. Potwierdzaj ą c wprowadzenie przez producentów nowych cen dro ż d ż y w po ł owie wrze ś nia 2001 r. ankietowani przedsi ę biorcy wskazali, ż e: − ilo ś ci i ceny zakupu uzgadniane s ą na podstawie zawieranych umów handlowych (umowy dostawy, umowy o wspó ł pracy gospodarczej), − zmiany w umowach regulowane s ą aneksami w drodze negocjacji i porozumie ń , − zmiana cen nast ę puje w formie pisemnej lub telefonicznej przy realizacji konkretnego zamówienia, 16 − wszyscy przedsi ę biorcy zbywaj ą swoje produkty na terenie ca ł ej Polski. Ponadto jeden z odbiorców stwierdzi ł , i ż jego zdaniem podwy ż ka dro ż d ż y by ł a nieproporcjonalna do podawanych przez producentów podwy ż ek cen melasy. W toku post ę powania antymonopolowego Spó ł ka Mazpiek i Spó ł ka Lesaffre - spó ł ki z grupy Old Continent Participation and Investment Corporation BV - poinformowa ł y (pismo z dnia 23 maja 2002 r.), ż e w dniu 30 kwietnia 2002 r. S ą d Rejonowy w Opolu wyda ł postanowienie w sprawie wpisu po łą czenia tych spó ł ek ze Spó ł k ą Wo ł czyn, w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ksh. Powsta ł y t ą drog ą podmiot zmieni ł nazw ę na Lesaffre Bio - Corporation Sp. z o.o. w Wo ł czynie i sta ł si ę nast ę pc ą prawnym Spó ł ki Mazpiek i Spó ł ki Lesaffre, tym samym stronami niniejszego post ę powania s ą przedsi ę biorcy wymienieni w pkt I sentencji decyzji, przy czym Spó ł ka Maszewo i Spó ł ka Wo ł czyn nale żą do jednej grupy kapita ł owej. Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Przedmiotem ustawy o ochronie konkurencji jest ochrona skutecznej konkurencji na rynku przed jej zniekszta ł ceniami wywo ł anymi dzia ł aniami uczestników rynku – przedsi ę biorców. Dlatego te ż , by oceni ć czy dosz ł o do stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i naruszenia ustawy o ochronie konkurencji konieczne jest zdefiniowanie rynku w ł a ś ciwego w sprawie oraz ustalenie si ł y rynkowej uczestników tego rynku. Art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji rynek w ł a ś ciwy definiuje jako rynek towarów, które ze wzgl ę du na swe przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na rodzaj oraz w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczaj ą dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). W rozpatrywanej sprawie rynkiem w uj ę ciu produktowym jest rynek sprzeda ż y dro ż d ż y piekarskich, natomiast z uwagi na to, i ż sprzeda ż tego asortymentu odbywa si ę na terenie ca ł ego kraju, a bariery celne powoduj ą , ż e import jest niewielki, rynkiem w aspekcie geograficznym jest rynek krajowy. A zatem rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest krajowy rynek sprzeda ż y dro ż d ż y piekarskich. Uczestnikami tego rynku po stronie poda ż owej s ą producenci i importerzy dro ż d ż y. W przedmiotowym post ę powaniu organ antymonopolowy jako uczestników - strony ustali ł 17 6 przedsi ę biorców, którzy swym zasi ę giem obejmuj ą znaczn ą cz ęść rynku, kontroluj ą c ok. 94% tego rynku. Wobec faktu uczestniczenia w tym samym rynku w ł a ś ciwym oraz prowadzenia dzia ł alno ś ci w zakresie produkcji i sprzeda ż y dro ż d ż y s ą oni w stosunku do siebie konkurentami w rozumieniu art. 4 pkt 10 ustawy o ochronie konkurencji. Po stronie popytowej uczestnikami rynku w ł a ś ciwego s ą hurtownicy oraz w ł a ś ciciele piekarni i cukierni, dzia ł aj ą cy w do ść du ż ym rozproszeniu i nie posiadaj ą cy tym samym znacznej si ł y rynkowej. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę uznaje si ę porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku w ł a ś ciwym, polegaj ą ce w szczególno ś ci na ustalaniu, bezpo ś rednio lub po ś rednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzeda ż y towarów. W sprawie wszcz ę tej z urz ę du ci ęż ar dowodu spoczywa na organie antymonopolowym. Prowadzone post ę powanie mia ł o zatem na celu zbadanie, czy przedsi ę biorcy, przeciwko którym je wszcz ę to, tj. wskazani producenci dro ż d ż y, zawarli porozumienie polegaj ą ce na ustalaniu cen zbytu dro ż d ż y. Art. 6 ustawy o ochronie konkurencji stanowi, i ż zakazu, o którym mowa w art. 5, nie stosuje si ę do: 1. porozumie ń zawieranych mi ę dzy konkurentami, których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%, 2. porozumie ń zawieranych mi ę dzy przedsi ę biorcami dzia ł aj ą cymi na ró ż nych szczeblach obrotu, których łą czny udzia ł w rynku w roku kalendarzowym poprzedzaj ą cym zawarcie porozumienia nie przekracza 10%. Przedmiotowe post ę powanie antymonopolowe dotyczy zachowania rynkowego przedsi ę biorców, które kwalifikowane jest jako porozumienie poziome, tj. mi ę dzy konkurentami, w zwi ą zku z czym mog ą mie ć do niego zastosowanie przepisy wymienione powy ż ej w pkt 1. Poniewa ż jednak łą czny udzia ł w rynku producentów dro ż d ż y obj ę tych niniejszym post ę powaniem osi ą gn ął w 2000 r. ok. 93%, st ą d do zawartych mi ę dzy nimi porozumie ń maj ą zastosowanie przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji. Ustawa nie definiuje wprost poj ę cia „porozumienie ograniczaj ą ce konkurencj ę ”. Art. 4 pkt 4 ustawy okre ś la jedynie formy, w jakich urzeczywistniaj ą si ę porozumienia sprzeczne z ustaw ą , przez które rozumie si ę : a) umowy zawierane mi ę dzy przedsi ę biorcami, zwi ą zkami przedsi ę biorców oraz mi ę dzy przedsi ę biorcami i ich zwi ą zkami albo niektóre postanowienia tych umów, b) uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub wi ę cej przedsi ę biorców lub ich zwi ą zki, 18 c) uchwa ł y lub inne akty zwi ą zków przedsi ę biorców lub ich organów statutowych. W my ś l tego przepisu porozumieniem jest umowa, uzgodnienie lub podj ę cie uchwa ł y przez co najmniej dwóch przedsi ę biorców, bez wzgl ę du na to na jakim szczeblu obrotu gospodarczego si ę znajduj ą . W zwi ą zku z powy ż szym dla prawnego bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę opisanej w art. 5 ust. 1 w zwi ą zku z art. 4 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji niezb ę dne jest łą czne wyst ą pienie dwóch nast ę puj ą cych przes ł anek: 1) zawi ą zanie si ę porozumienia wed ł ug zasad okre ś lonych w cytowanym wy ż ej przepisie ustawy oraz 2) wynikaj ą ce z tego porozumienia ustalenie, bezpo ś rednio lub po ś rednio, cen oraz zasad ich kszta ł towania mi ę dzy konkurentami w stosunkach z osobami trzecimi. Zakazane ustaw ą o ochronie konkurencji porozumienie nie musi mie ć sformalizowanej, pisemnej formy. Jest to ka ż de, podj ę te w jakiejkolwiek formie, uzgodnienie przedsi ę biorców skierowane przeciwko osobom trzecim, które nie s ą stronami porozumienia. Dla uznania dzia ł a ń przedsi ę biorców - w okre ś lonym zakresie - za sprzeczne z ustaw ą wystarczy stwierdzenie, i ż ograniczali oni swoj ą swobod ę w stosunkach z osobami trzecimi na podstawie poczynionego wspólnie uzgodnienia. Zasadnicz ą kwesti ą jest udowodnienie przedsi ę biorcom ś wiadomej wspó ł pracy w celu osi ą gni ę cia wspó ł dzia ł ania i koordynacji ich post ę powa ń , prowadz ą cej do wywarcia wp ł ywu na sposób prowadzenia polityki handlowej kontrahentów oraz unikni ę cia ryzyka konkurencji. Skutkiem wi ę c takiego dzia ł ania jest ograniczenie gry si ł rynkowych. Uznanie praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę nast ę puje wówczas przez stwierdzenie zaistnienia okre ś lonych, wspólnych dla tych przedsi ę biorców, zachowa ń . Ocena, czy rzeczywi ś cie istnieje uzgodnione dzia ł anie, musi zosta ć dokonana z uwzgl ę dnieniem ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci charakteryzuj ą cych rynek i jego struktur ę . Przeprowadzone post ę powanie nie wykaza ł o, ż e zabronione ustaw ą o ochronie konkurencji porozumienie zawarte zosta ł o w formie pisemnej, jednak ż e z godnie z przepisami i orzecznictwem porozumienie ograniczaj ą ce konkurencj ę nie musi by ć poprzedzone ani potwierdzone odpowiednimi ustaleniami na pi ś mie. W praktyce bywa wr ę cz przeciwnie, gdy ż uczestnicz ą cy w porozumieniu przedsi ę biorcy zdaj ą sobie spraw ę z nielegalno ś ci takiego zachowania. Decyduj ą ce zatem znaczenie dla ustalenia istnienia porozumienia ograniczaj ą cego konkurencj ę maj ą skoordynowane zachowania na rynku zainteresowanych przedsi ę biorców nakierowane na osi ą gni ę cie celu sprzecznego z ustaw ą o ochronie konkurencji ( por. wyrok S.A. z dnia 15 lipca 1998 r., sygn. akt VII Ama 27/98, „Wokanda” 1999, nr 9). 19 W przedmiotowym post ę powaniu badania obejmuj ą ce analiz ę dzia ł a ń i zachowa ń producentów dro ż d ż y wskazuj ą na zbie ż ny termin podj ę cia decyzji o podwy ż ce cen i ten sam termin wprowadzenia nowych cen w ż ycie - u wszystkich przedsi ę biorców by ł to dzie ń 17 wrze ś nia 2001 r. Zdaniem organu antymonopolowego podobna by ł a równie ż skala dokonanej w tym dniu podwy ż ki, przedstawiaj ą ca si ę w nast ę puj ą cy sposób: dro ż d ż e 100g - 15,8% w Spó ł ce Józefów; 24-25% w Spó ł ce Wo ł czyn; 21,1% w Spó ł ce Kraków; 20,4 - 23% w Spó ł ce Tczew i 23,1 - 22,2% w Spó ł ce Maszewo; dro ż d ż e 500g wzrost cen nast ą pi ł : o 16,9% w Spó ł ce Tczew; o 17,4 - 20,2% w Spó ł ce Józefów; o 19,3% w Spó ł ce Lublin; 17,3% w Spó ł ce Kraków; o 16,9 - 19% w Spó ł ce Maszewo oraz o 18,8 - 24,1% w Spó ł ce Wo ł czyn; dla dro ż d ż y 1000g skala podwy ż ki wynios ł a 20,5% w Spó ł ce Kraków i 24,6% Spó ł ce Lublin natomiast dla dro ż d ż y 5000g cena wzros ł a o 16,6% w Spó ł ce Józefów, o 24,6% w Spó ł ce Lublin i o 17,4% w Spó ł ce Tczew. Jak podaj ą strony zachowanie to wynika ł o z na ś ladownictwa zachowa ń rynkowych (zachowania paralelne) oraz wzrostu cen surowców do produkcji dro ż d ż y w tym g ł ównie melasy buraczanej. W ś wietle istniej ą cego orzecznictwa ujawnienie przez przedsi ę biorc ę , bez wzgl ę du na zajmowan ą na rynku pozycj ę , swej polityki cenowej jest dzia ł aniem z pogranicza prawa, a ju ż za nielegaln ą praktyk ę nale ż y uzna ć wymian ę przez przedsi ę biorców lub jednego z nich informacji o zamierzonych podwy ż kach cen oraz uzgodnione zaakceptowanie pod ąż ania za cenami lidera cenowego, je ż eli s ł u ż y to lub mo ż e s ł u ż y ć koordynowaniu cen przez konkurentów (wyrok SA z 20 wrze ś nia 1995 r., XVII Amr 15/95, „Wokanda” 1996, nr 8). Wprawdzie w orzecznictwie antymonopolowym przyjmuje si ę za dopuszczalne ś wiadome dostosowywanie si ę przedsi ę biorców do zmieniaj ą cych si ę wymaga ń rynku m.in. w zakresie ofert cenowych konkurentów, jednak ż e zachowania takie odró ż nia od zakazanych prawem porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę brak – charakterystycznego dla tych ostatnich – elementu uzgodnienia podj ę tego w jakiejkolwiek formie. Zatem uzgodnienie przedsi ę biorców, eliminuj ą ce mi ę dzy nimi stan niepewno ś ci co do post ę powania na rynku, a nast ę pnie dostosowanie si ę do zachowa ń rynkowych konkurentów, nie mo ż e by ć traktowane jako zachowanie paralelne, lecz wy łą cznie jako porozumienie uzgodnionego dzia ł ania (por. wyrok SA z 11 czerwca 1997 r., XVII Ama 17/97). Naruszeniem zakazu porozumie ń , o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji s ą wszelkie po ś rednie lub bezpo ś rednie kontakty mi ę dzy przedsi ę biorcami, których celem lub skutkiem jest zarówno wp ł ywanie na zachowanie rynkowe aktualnego lub potencjalnego konkurenta jak i ujawnianie takiemu konkurentowi obranego kierunku zachowania rynkowego, które zamierza si ę stosowa ć na rynku ( por. wyrok SPI z 24 pa ź dziernika1991 r., T-1/89 Rhone - Poulenc S.A. v. Komisja).W ś wietle 20 powy ż szego organ antymonopolowy nie podzieli ł stanowiska stron jakoby ich dzia ł anie by ł o wynikiem zachowa ń paralelnych. Dokonana przez organ antymonopolowy analiza cen surowców do produkcji dro ż d ż y nie potwierdzi ł a podnoszonego przez strony argumentu, i ż w okresie bezpo ś rednio poprzedzaj ą cym podj ę cie decyzji o wprowadzeniu podwy ż ki cen dro ż d ż y nast ą pi ł istotny wzrost cen tych surowców. W badanym okresie (tj. od 1 sierpnia 2000 r. do 31 sierpnia 2001 r.) ceny surowców u poszczególnych przedsi ę biorców wzrasta ł y w ró ż nych miesi ą cach. I tak najwi ę kszy wzrost cen melasy nast ą pi ł : w Spó ł ce Józefów w czerwcu 2001 r., a w Spó ł ce Maszewo w marcu 2001 r. Tendencja wzrostowa cen melasy (0,4 – 1,6% miesi ę cznie) mia ł a miejsce w Spó ł ce Wo ł czyn od stycznia 2001 r. do ko ń ca badanego okresu. W Spó ł ce Kraków od listopada 2000 r., a w Spó ł ce Lublin od grudnia 2000 r. ceny nie zmienia ł y si ę . U wszystkich przedsi ę biorców, poza Spó ł k ą Lublin, u której ceny utrzymywa ł y si ę na niezmienionym poziomie, podobna tendencja wyst ą pi ł a w przypadku cen wody amoniakalnej. Natomiast ceny kwasu siarkowego w Spó ł ce Józefów, Spó ł ce Lublin, Spó ł ce Tczew i Spó ł ce Maszewo kszta ł towa ł y si ę na sta ł ym poziomie, w Spó ł ce Kraków podwy ż ka wyst ą pi ł a tylko w marcu 2001 r., a w Spó ł ce Wo ł czyn mia ł y miejsce wahania cen zarówno w kierunku wzrastaj ą cym jak i malej ą cym. Wyj ą tek stanowi tylko energia elektryczna, której ceny u wszystkich producentów znacznie wzros ł y w lipcu 2001 r. W ocenie organu antymonopolowego wyst ę puj ą ca tendencja i tempo wzrostu cen surowców w ż adnym wypadku nie uzasadnia ł y jednoczesnego wprowadzenia podwy ż ki cen dro ż d ż y przez strony. Jak wykaza ł o post ę powanie, zmian cen podstawowych surowców do produkcji dro ż d ż y nast ę powa ł y w ró ż nym czasie i w ró ż nym zakresie dotyka ł y poszczególnych producentów. Ponadto w sytuacji gdy ka ż dy z przedsi ę biorców prowadz ą cych samodzieln ą polityk ę handlow ą znajduje si ę w innej sytuacji ekonomiczno – finansowej i ponosi inne koszty, skale wprowadzonych przez nich podwy ż ek winny by ć na odpowiednio ró ż nych poziomach. Trudno zatem racjonalnie uzasadni ć jednoczesne wprowadzenie podwy ż ki cen dro ż d ż y i zbli ż on ą skal ę podwy ż ek dokonanych przez wszystkich producentów. W ocenie organu antymonopolowego, taka zbie ż no ść wskazuje na skoordynowanie dzia ł a ń przedsi ę biorców, zmierzaj ą cych do realizacji uzgodnionej strategii cenowej. Z zebranego materia ł u dowodowego wynika jednoznacznie, ż e dzia ł anie producentów dro ż d ż y, polegaj ą ce na wprowadzeniu w tym samym dniu podwy ż ki cen dro ż d ż y o zbli ż onej skali w istotnym stopniu ograniczy ł o istniej ą c ą dotychczas na rynku konkurencj ę . Maj ą c na uwadze fakt, i ż dzia ł aj ą cy na rynku dro ż d ż y producenci kontrolowali ok. 93% tego rynku, 21 zdaniem organu antymonopolowego narazili uczestników rynku po stronie popytowej (odbiorców, konsumentów) na poniesienie znacznego uszczerbku, albowiem wprowadzone równocze ś nie nowe, wy ż sze ceny obowi ą zywa ł y niemal ż e na ca ł ym rynku dro ż d ż y, znacznie ograniczaj ą c mo ż liwo ść zakupu dro ż d ż y po ni ż szych cenach. W ś wietle dokonanych ustale ń organ antymonopolowy uzna ł dzia ł anie stron post ę powania, wymienionych w pkt I sentencji, wprowadzaj ą ce w dniu 17 wrze ś nia 2001 r. podwy ż k ę cen zbytu dro ż d ż y za nosz ą ce znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono jak w pkt I sentencji. Na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 1.000 do 5.000.000 euro, jednak nie wi ę cej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego m.in. w art. 5 ustawy w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i art. 7 ustawy. Zgodnie z art. 115 ww. ustawy warto ść euro podlega przeliczeniu na z ł ote wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary pieni ęż nej. Ś redni kurs euro og ł oszony przez NBP w ostatnim dniu roboczym roku kalendarzowego poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary, tj. w dniu 31 grudnia 2002 r. wyniós ł 4,0202 z ł . Na wysoko ść kary ma wp ł yw, zgodnie z art. 104 ww. ustawy, okres, stopie ń i okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ustalaj ą c kar ę w wysoko ś ci: Spó ł ka Maszewo 300.000 z ł , tj.74.623,15 euro, Spó ł ka Wo ł czyn 300.000 z ł , tj.74.623,15 euro, Spó ł ka Tczew 200.000 z ł , tj. 49.748,77 euro Spó ł ka Józefów 160.000 z ł , tj. 39.799,01 euro, Spó ł ka Lublin 160.000 z ł , tj. 39.799,01 euro i Spó ł ka Kraków 160.000 z ł , tj. 39.799,01 euro, przy przychodzie poszczególnych przedsi ę biorców wynosz ą cym w 2002 r. odpowiednio: (...) x z ł (ok. (...) x euro), (...) x z ł (ok. (...) x euro), (...) x z ł (ok. (...) x euro), (...) x z ł (ok. (...) x euro), (...) x z ł (ok. (...) x euro) i (...) x z ł (ok. (...) x euro) organ antymonopolowy wzi ął pod uwag ę ogólnokrajowy (powszechny) zasi ę g zakazanej praktyki. Porozumienie polegaj ą ce na ustalaniu bezpo ś rednio lub po ś rednio cen uznawane jest za jedno z najpowa ż niejszych narusze ń prawa konkurencji. W ocenie organu antymonopolowego wymierzona kara jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy, a jednocze ś nie pozostaje w proporcji do mo ż liwo ś ci finansowych poszczególnych przedsi ę biorców, stanowi ą c nie wi ę cej ni ż 0,1% osi ą gni ę tego przez poszczególnych przedsi ę biorców przychodu w 2002 r. Ustalona kwota stanowi w przypadku: Spó ł ki Maszewo i Spó ł ki 22 Wo ł czyn 1,5%, Spó ł ki Tczew 1%, a Spó ł ki Józefów, Spó ł ki Lublin i Spó ł ki Kraków 0,8% kary maksymalnej, która mog ł aby wynie ść dla ka ż dego przedsi ę biorcy 5.000.000 euro. Ustalona kara pe ł ni przede wszystkim funkcj ę represyjn ą za naruszenie przepisów ustawy, przy uwzgl ę dnieniu równie ż jej funkcji prewencyjnej niezb ę dnej do wymuszenia przestrzegania porz ą dku prawnego. Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono jak w pkt II sentencji. Art. 80 ustawy o ochronie konkurencji stanowi, i ż w sprawach nieuregulowanych w ustawie do post ę powania przed Prezesem Urz ę du stosuje si ę przepisy kodeksu post ę powania administracyjnego, z zastrze ż eniem art. 81 ustawy. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa w przypadku, gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. W toku prowadzonego post ę powania organ antymonopolowy poinformowany zosta ł , i ż dwóch uczestników post ę powania, tj. MAZPIEK i LESAFFRE po łą czy ł o si ę w trybie art. 492 § 1 pkt 1 ksh (po łą czenie przez przej ę cie) z innym uczestnikiem post ę powania, tj. Spó ł k ą Wo ł czyn. Powsta ł y t ą drog ą podmiot zmieni ł nazw ę na Lesaffre Bio - Corporation Sp. z o.o. w Wo ł czynie i sta ł si ę nast ę pc ą prawnym Spó ł ki Mazpiek i Spó ł ki Lesaffre. Z bezprzedmiotowo ś ci ą post ę powania mamy do czynienia w sytuacji, gdy brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę co do istoty wobec konkretnego podmiotu. Ustalenie istnienia tej przes ł anki stwarza obowi ą zek zako ń czenia post ę powania w danej instancji, poniewa ż nie b ę dzie wtedy podstaw do rozstrzygni ę cia sprawy co do jej istoty (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Kodeks post ę powania administracyjnego. Komentarz.CH BECK, Warszawa 1996, s.461-462). W przedmiotowym post ę powaniu spe ł niona zosta ł a przes ł anka umorzenia post ę powania antymonopolowego na podstawie art. 105 § 1 kpa, albowiem wobec faktu zaprzestania dzia ł alno ś ci przez podmioty wymienione w pkt III sentencji i utraty bytu prawnego w zwi ą zku z ich likwidacj ą , dalsze prowadzenie post ę powania wobec tych podmiotów by ł oby bezprzedmiotowe i nie dawa ł oby mo ż liwo ś ci rozstrzygni ę cia wobec nich sprawy co do istoty. Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono jak w pkt III sentencji. 23 Zgodnie z art. 78 ustawy o ochronie konkurencji od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - s ą du ochrony konkurencji i konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia. Kar ę pieni ęż n ą nale ż y wp ł aci ć na konto NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę decyzji. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Departamentu Instytucji Finansowych Us ł ug i Rolnictwa Marek Wojtkiewicz Otrzymuje: 1. Lesaffre Bio-Corporation Sp. z o.o., Wo ł czyn 2. Agri Maszewo Sp. z o.o., Maszewo 3. Mazowiecka Fabryka Dro ż d ż y „Józefów” Sp. z o.o. 4. „Dro ż d ż ownia Lublin” Sp. z o.o. 5. Wytwórnia Dro ż d ż y Piekarskich w Krakowie-Bie ż anowie Sp. z o.o., 6. Pomorska Fabryka Dro ż d ż y „Polmos” S.A. 24