DDF-28/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Warszawa, 2003-07-28 DDF1-505/1/01/KB DECYZJA nr DDF -28/03 I. Na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 w zwi ą zku z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Polskiej Izby Gospodarczej Przemys ł u Drzewnego z siedzib ą w Poznaniu oraz Zwi ą zku Producentów i Eksporterów Palet Drewnianych w Polsce z siedzib ą w Aleksandrowie przeciwko Pa ń stwowemu Gospodarstwu Le ś nemu Lasy Pa ń stwowe z siedzib ą w Warszawie uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę nadu ż ywanie przez Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego, polegaj ą c ą na przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez zamieszczenie w Wytycznych do Zarz ą dzenia Nr 5A Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r. w sprawie sposobu prowadzenia sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe (znak: EE-80-61/2000) postanowie ń dotycz ą cych uprzywilejowania zak ł adów Lasów Pa ń stwowych przy zakupie drewna oraz zakazu tworzenia rynku po ś rednictwa w handlu drewnem i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Polskiej Izby Gospodarczej Przemys ł u Drzewnego z siedzib ą w Poznaniu oraz Zwi ą zku Producentów i Eksporterów Palet Drewnianych w Polsce z siedzib ą w Aleksandrowie przeciwko Pa ń stwowemu 1 Gospodarstwu Le ś nemu Lasy Pa ń stwowe z siedzib ą w Warszawie nie stwierdza si ę stosowania przez Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe: 1. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe z siedzib ą w Warszawie pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego poprzez zamieszczenie w Wytycznych do Zarz ą dzenia Nr 5A Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r. w sprawie sposobu prowadzenia sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe (znak: EE-80-61/2000), postanowie ń dotycz ą cych sposobu ustalania oferty poda ż owej zmierzaj ą cej do zmniejszenia ilo ś ci surowca drzewnego przeznaczonego do sprzeda ż y, ograniczaj ą cych zbyt ze szkod ą dla kontrahentów, 2. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe z siedzib ą w Warszawie pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego poprzez zamieszczenie w Wytycznych do Zarz ą dzenia Nr 5A Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r. w sprawie sposobu prowadzenia sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe (znak: EE-80-61/2000), postanowie ń dotycz ą cych warunków przetargów, narzucaj ą cych uci ąż liwe warunki umów, przynosz ą ce narzucaj ą cemu nieuzasadnione korzy ś ci. UZASADNIENIE Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwanego dalej „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”, wp ł yn ęł y dwa odr ę bne wnioski, tj. Polskiej Izby Gospodarczej Przemys ł u Drzewnego z siedzib ą w Poznaniu oraz Zwi ą zku Producentów i Eksporterów Palet Drewnianych w Polsce z siedzib ą w Aleksandrowie, zwanych dalej „PIGPD” i „ZPiEPD” lub łą cznie „wnioskodawcami”, o wszcz ę cie post ę powania administracyjnego oraz wydanie decyzji stwierdzaj ą cej stosowanie przez Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych (dalej „DGLP”) praktyk monopolistycznych, polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku drewna okr ą g ł ego poprzez: 2 − przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji i podzia ł rynku wed ł ug kryteriów podmiotowych, − sprzeda ż towarów w sposób powoduj ą cy uprzywilejowanie niektórych przedsi ę biorców lub innych podmiotów, − narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych przedsi ę biorcy narzucaj ą cemu te warunki nieuzasadnione korzy ś ci, − ograniczanie, mimo posiadanych mo ż liwo ś ci, sprzeda ż y towarów, w szczególno ś ci prowadz ą ce do podwy ż szenia cen sprzeda ż y, okre ś lonych odpowiednio w art. 5 ust. 1 pkt 1,2,3 i 6 oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz. U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 ze zm. - zwanej dalej „ustaw ą antymonopolow ą ”) i nakazuj ą cej zaniechanie ich stosowania. Wnioskodawcy kwestionowali zasady sprzeda ż y drewna wprowadzone Zarz ą dzeniem nr 5A Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r., a zawarte w „Wytycznych sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe”, stanowi ą cych za łą cznik nr 1 do tego zarz ą dzenia, zwanych dalej odpowiednio „Zarz ą dzeniem 5A” i „Wytycznymi”. W ocenie wnioskodawców nast ę puj ą ce postanowienia Wytycznych naruszaj ą przepisy ustawy antymonopolowej: 1. § 2 ust. 3 ad fine § 12 – gdy ż nadaje szczególny status zak ł adom Lasów Pa ń stwowych, zwanych dalej „LP”, wyst ę puj ą cym w roli samodzielnych nabywców drewna. W ocenie wnioskodawców LP powinny stosowa ć takie same warunki umów (w tym równie ż warunki cenowe) w stosunku do wszystkich kontrahentów, którzy kupuj ą taki sam surowiec drzewny i w porównywalnych ilo ś ciach. Wszelkie odchylenia od przyj ę tych dla danej grupy nabywców regu ł , je ś li nie s ą skutkiem obiektywnych przes ł anek, jak np. odmiennych kosztów pozyskania, sprzeda ż y lub dostawy, podwy ż szonej (obni ż onej) jako ś ci, masy czy ilo ś ci surowca drzewnego, naruszaj ą przepisy ustawy antymonopolowej. Wnioskodawcy podkre ś laj ą , ż e wprawdzie art. 353 1 Kodeksu cywilnego statuuje zasad ę swobody umów, jednak okre ś la granice tej swobody, stanowi ą c, i ż tre ść umowy nie mo ż e sprzeciwia ć si ę w ł a ś ciwo ś ci stosunku prawnego, ustawie ani zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego. Wed ł ug nich, takie postanowienie Wytycznych oznacza sprzeda ż towarów w sposób powoduj ą cy uprzywilejowanie 3 niektórych przedsi ę biorców i tym samym narusza art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy antymonopolowej, 2. § 7 – reguluj ą cy zasady wyboru nabywców drewna do bezpo ś redniego (samodzielnego) zagospodarowania na poziomie nadle ś nictwa, tzn. drewna sprzedawanego przez nadle ś niczych. Punkt 2d w § 7 stanowi, ż e „z procedowania powinni by ć wy łą czeni nabywcy, którzy s ą zewn ę trznymi w stosunku do LP po ś rednikami w wewn ę trznym handlu drewnem (po ś rednicy mog ą funkcjonowa ć na rynku drzewnym jako pe ł nomocnicy okre ś lonych nabywców bezpo ś rednio zu ż ywaj ą cych drewno okr ą g ł e w dzia ł alno ś ci gospodarczej)”. Niedopuszczenie do zakupów przedsi ę biorców – po ś redników, którzy nie zu ż ywaj ą drewna na potrzeby produkcyjne, jest przejawem wykorzystywania przez LP posiadanej pozycji monopolisty. Zdaniem wnioskodawców LP chc ą w pe ł ni kontrolowa ć rynek, na którym dzia ł aj ą na wszystkich jego szczeblach, a oczywistym celem takiego dzia ł ania jest stworzenie barier prawno-ekonomicznych, które uniemo ż liwi ą rozwój hurtowego handlu drewnem okr ą g ł ym, niezale ż nego od LP. Zapis §7 uniemo ż liwia powstanie gie ł d towarowych, konsorcjów tworzonych dla wspólnego zakupu drewna lub ewentualnej samodzielnej gry pojedynczych przedsi ę biorców wykorzystuj ą cych ró ż nice cen bie żą cych (mi ę dzy regionami kraju) lub d ł ugookresowych (gdy zgromadz ą si ę odpowiednie zapasy). Ponadto intencj ą wprowadzonej przez LP regulacji jest wyeliminowanie z rynku hurtowych po ś redników sprzedaj ą cych drewno, którzy s ą niezale ż ni wzgl ę dem LP. Powy ż sze, zdaniem wnioskodawców, stanowi naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej, gdy ż przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji, 3. § 7 ust. 1 pkt 8 – nak ł adaj ą cy na nabywców drewna obowi ą zek przedstawienia „tendencji rozwojowych”, co powoduje, ż e LP b ę d ą mia ł y dost ę p do planów rozwojowych ka ż dego nabywcy, a wi ę c do informacji, które ze swej natury s ą najbardziej poufne. Wnioskodawcy uwa ż aj ą , ż e uci ąż liwym jest ka ż dy warunek, nak ł adaj ą cy na jedn ą stron ę umowy ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Oczywistym jest, ż e je ś li istnia ł aby konkurencja, LP nigdy nie wymusi ł yby na kontrahentach przekazywania danych stanowi ą cych tajemnice handlowe. Takie zachowanie jest bezsprzecznie zachowaniem uci ąż liwym. W kontek ś cie mo ż liwo ś ci podejmowania dzia ł alno ś ci przetwórczej przez jednostki LP uzyskanie wiedzy o rozwoju konkurentów stanowi nadu ż ycie si ł y rynkowej i uzyskiwanie przez LP nieuzasadnionych 4 korzy ś ci. W ocenie wnioskodawców LP, narzucaj ą c uci ąż liwe warunki umów, naruszaj ą tym samym zakaz art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy antymonopolowej. Ponadto w ocenie wnioskodawców stosowanie przez LP sprzeda ż y g ł ównie w formie przetargu powoduje, ż e na poziomie nadle ś nictw wyst ę puje ogromna ilo ść nieprawid ł owo ś ci, które mo ż na zakwalifikowa ć jako narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych przedsi ę biorcy narzucaj ą cemu te warunki nieuzasadnione korzy ś ci (art. 5ust.1 pkt 6). Na potwierdzenie powy ż szego strony przytaczaj ą nast ę puj ą ce argumenty: − aby zakupi ć drewno w ilo ś ci 15 tys. m 3 (poziom niewielkiego tartaku) trzeba, zwykle dwa razy w roku, wzi ąć udzia ł w ok. 30-50 licytacjach, w ramach kilkunastu przetargów prowadzonych w odr ę bnych nadle ś nictwach, wprowadzaj ą cych cz ę sto z ł o ż one wymogi (np. obowi ą zek dostarczenia orygina ł ów wypisów z rejestrów, orygina ł ów potwierdze ń o niezaleganiu z podatkami i sk ł adk ą ZUS) i stosuj ą cych dowolnie zró ż nicowane kryteria wyboru. Szczególnie dolegliwe jest stosowanie wadium w wysoko ś ci od 1% do 5% warto ś ci oferty zakupu, które trzeba wp ł aci ć w ka ż dym z nadle ś nictw, na niewiadomy okres (wyniki przetargów znane s ą czasami dopiero po kilku tygodniach i wówczas mo ż na uzyska ć zwrot pieni ę dzy lub rozlicza si ę je przy pierwszych dostawach), − informacje o wynikach przetargów s ą opó ź niane, co powoduje niepewno ść zabezpieczenia potrzeb i konieczno ść uczestniczenia „na wszelki wypadek” w kolejnych przetargach. To – poza innymi oczywistymi utrudnieniami (wadium) - powoduje sztuczne zawy ż enie popytu i w konsekwencji wy ż sze ceny, − ogromna „szara strefa” w przerobie drewna (wnioskodawcy oceniaj ą j ą na ok. 40% rynku) oparta jest o niewielkie jednostki, gdy ż takim jest ł atwo unika ć p ł acenia podatku VAT, realizowa ć sprzeda ż poza ewidencj ą i nielegalnie zatrudnia ć pracowników. Nielegalne zyski zapewniaj ą im rentowno ść pozwalaj ą c ą oferowa ć wy ż sze ceny na drewno okr ą g ł e, ni ż mog ą to czyni ć pozostali producenci. W tej sytuacji system sprzeda ż y oparty o licytacje drobnych partii drewna umo ż liwia im skuteczne konkurowanie z najwi ę kszymi firmami. Skutkiem tego jest niedostateczne zaopatrzenie tych ostatnich i wzrost cen powy ż ej racjonalnego poziomu, − wygodne dla LP kryterium nieposiadania zaleg ł o ś ci p ł atniczych w jakiejkolwiek ich jednostce (nie tylko bezpo ś rednio zainteresowanej) eliminuje z rynku wszystkich, którzy natrafi ą na zatory p ł atnicze, nawet bez w ł asnej winy. Terminy p ł atno ś ci za wyroby z drewna (zw ł aszcza w eksporcie) s ą 2-3 razy d ł u ż sze ni ż wymuszane przez LP (na takiej 5 samej zasadzie jak ceny) terminy zap ł aty za surowiec. Odbiorcy, mimo i ż cz ę sto mog ą przedstawi ć inne zabezpieczenia i godz ą si ę na odsetki, nie s ą dopuszczani do przetargów, a dostawy ju ż uzgodnione s ą wstrzymywane lub ograniczane. Poniewa ż z przyczyn technologicznych i ekonomicznych nie utrzymuje si ę du ż ych zapasów drewna na sk ł adach, posuni ę cie takie oznacza zatrzymanie produkcji i utrwalenie niewyp ł acalno ś ci zak ł adów, a w efekcie bankructwo. W ramach prowadzonej gospodarki le ś nej LP zobowi ą zane s ą do przestrzegania przepisów ustawy z dnia 28 wrze ś nia 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2000 r. Nr 56, poz. 679 ze zm.), zwanej dalej „ustaw ą o lasach”. Zdaniem PIGPD i ZPiEPD metoda zastosowana w Wytycznych do sporz ą dzania planów rocznych pozyskiwania i sprzeda ż y drewna powoduje ograniczanie poda ż y. W ramach planów ustalana jest ilo ść drewna, która zostanie zagospodarowana odpowiednio przez: dyrekcj ę generaln ą , regionaln ą dyrekcj ę i nadle ś niczych. Plan ten powstaje w wyniku wielokrotnych uzgodnie ń pomi ę dzy ró ż nymi jednostkami LP. Dane zdobywane s ą poprzez uzyskiwanie informacji od odbiorców pod presj ą odmowy wspó ł pracy. Nadle ś nictwa na podstawie § 4 pkt 2 pp. 2 Wytycznych żą daj ą okre ś lenia wielko ś ci potrzeb odbiorców „zwyczajowo nale żą cych do danego nadle ś nictwa”. Czyni ą to zanim same okre ś l ą wielko ść oferty sprzeda ż y. W wyniku powy ż szych dzia ł a ń powstaje plan sprzeda ż y, którego priorytetem jest przedstawienie takiej oferty na danym terenie, w której zawsze wyst ę puje przewaga popytu nad poda żą , a to powoduje wzrost cen. Jest to ś wiadome i zamierzone manipulowanie towarem, które ma na celu wywo ł anie ruchu cen. W ramach ustale ń pomi ę dzy nadle ś niczym, dyrektorami regionalnych dyrekcji LP i DGLP zostaje ustalona ilo ść drewna, która b ę dzie sprzedana poszczególnym grupom kontrahentów (§ 4 Wytycznych). Poda ż drewna ustalana jest na bazie dziesi ę cioletnich planów ustalaj ą cych tzw. „etaty r ę bne”. Teoretycznie, zdaniem wnioskodawców, jest to poziom w ł a ś ciwy do zapewnia zachowania równowagi przyrodniczej w lasach. Jednak poziom ustalony w Polsce jest krytykowany jako zbyt niski, co wyra ż aj ą opinie zawarte w ekspertyzach przygotowanych w listopadzie 1999 r. na zlecenie Senackiej Komisji Ochrony Ś rodowiska. Je ś li poziom pozyskania móg ł by by ć wy ż szy, a jest utrzymywany na niskim poziomie, to w ocenie wnioskodawców ma to znamiona ograniczania poda ż y. Dodatkow ą dolegliwo ś ci ą i zachowaniem wbrew prawu jest brak przejrzystych kryteriów uznawania nabywców za „ogólnych” lub „strategicznych” (§ 2 pkt 5 Zarz ą dzenia 5A). Ponadto odbiorcy zakwalifikowani do tzw. „rynku ogólnego” maj ą ograniczon ą mo ż liwo ść uzupe ł niania zaopatrzenia na szczeblu nadle ś nictwa. (karty 1-44 i 46- 60). 6 W my ś l art. 1 ustawy antymonopolowej post ę powanie w sprawie stosowania praktyk monopolistycznych mo ż e toczy ć si ę wy łą cznie przeciwko przedsi ę biorcom lub ich zwi ą zkom. Z uwagi na fakt, ż e DGLP nie jest przedsi ę biorc ą , Prezes Urz ę du wyst ą pi ł do PIGPD i ZPiEPD o wskazanie przedsi ę biorcy, przeciwko któremu post ę powanie ma by ć prowadzone (karty 66-67). Pismem z dnia 15 lutego 2001 r. wnioskodawcy wskazali, ż e stron ą post ę powania jest Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe w Warszawie, zwane dalej „PGL LP”. Wobec powy ż szego w dniu 15 lutego 2001 r., na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy antymonopolowej, Prezes Urz ę du wszcz ął na wniosek PIGPD oraz na wniosek ZPiEDP dwa odr ę bne post ę powania antymonopolowe przeciwko PGL LP pod zarzutem stosowania praktyk monopolistycznych, polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego poprzez: − przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji i podzia ł rynku wed ł ug kryteriów podmiotowych, − sprzeda ż surowca drzewnego w sposób powoduj ą cy uprzywilejowanie niektórych przedsi ę biorców, − narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych PGL LP nieuzasadnione korzy ś ci, − ograniczanie, mimo posiadanych mo ż liwo ś ci, sprzeda ż y surowca drzewnego, co prowadzi do podwy ż szenia cen sprzeda ż y, co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 5 pkt 1, 2, 3 i 6 oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej (k73-k74). Postanowieniem z dnia 28 marca 2001 r. Prezes Urz ę du oba post ę powania po łą czy ł do wspólnego rozpoznania, jako prowadzone przeciwko temu samemu przedsi ę biorcy oraz na tej samej podstawie prawnej (karta 98). Z dniem 1 kwietnia 2001 r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.), zwana dalej „ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów”. Zgodnie z art. 113 tej ustawy post ę powania wszcz ę te na podstawie przepisów ustawy antymonopolowej prowadzi si ę na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes Urz ę du dokona ł zmiany kwalifikacji zarzucanych PGL LP praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę w ten sposób, ż e wymienione wy ż ej zarzuty zosta ł y zakwalifikowane jako naruszenie art. 8, w 7 tym art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, 5 i 6, o czym strony zosta ł y poinformowane pismem z dnia 26 kwietnia 2001 r. (karta 168). W my ś l wy ż ej wskazanych przepisów zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez przedsi ę biorc ę , polegaj ą ce w szczególno ś ci m.in. na: − ograniczaniu produkcji lub zbytu ze szkod ą dla kontrahentów (art. 8 ust. 2 pkt 2), − przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji (art. 8 ust. 2 pkt 5) oraz − narzucaniu uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych narzucaj ą cemu nieuzasadnione korzy ś ci (art. 8 ust. 2 pkt 6). W odpowiedzi wnioskodawcy powtórzyli zarzuty, jednocze ś nie wskazuj ą c kolejne postanowienia Wytycznych, które naruszaj ą przepisy obowi ą zuj ą cej od dnia 1 kwietnia 2001 r. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w szczególno ś ci art. 8 ust. 2 pkt 2, 5 i 6. Dotycz ą one: 1. § 2 ust. 1 – który w opinii PIGPD i ZPiEPD stanowi faktyczne ograniczenie ustawowej samodzielno ś ci nadle ś nictw przez przekazanie dowolnie ustalonych uprawnie ń na wy ż sze szczeble administracji LP, czego nie uzasadnia akt ni ż szej rangi, jakim jest statut LP. Zgodnie bowiem z art. 35 ust. 1 ustawy o lasach nadle ś niczy prowadzi samodzielnie gospodark ę le ś n ą w nadle ś nictwie na podstawie planu urz ą dzenia lasu. Przepis ten wyra ź nie podkre ś la samodzielno ść nadle ś niczych, w ramach której maj ą oni prowadzi ć sprzeda ż drewna. Równie ż , zdaniem wnioskodawców, nie uzasadnia ingerencji w kompetencje nadle ś niczego art. 50 ustawy o lasach, statuuj ą cy zasad ę samofinansowania si ę LP, 2. § 2 ust. 4 i § 7 ust. 1 pkt 2d – które ograniczaj ą konkurencj ę przez nieuprawnione ograniczanie dzia ł ania po ś redników „zewn ę trznych”, a uprzywilejowanie „wew- n ę trznych”, czyli zak ł adów LP. Nadle ś niczowie, by skorzysta ć z us ł ug podmiotów „zewn ę trznych”, ka ż dorazowo musz ą wyst ę powa ć o zgod ę do swojego prze ł o ż onego. Jednocze ś nie § 2 ust. 3 Wytycznych stanowi, ż e „nadle ś niczy (...) mo ż e korzysta ć na warunkach umownych z po ś rednictwa zak ł adów LP”. Dodatkowo § 7 ust. 1 pkt 2d wprost zawiera zakaz korzystania z us ł ug po ś redników „zewn ę trznych”, w sytuacji gdy decyzja nadle ś niczego powinna opiera ć si ę na rachunku ekonomicznym, po analizie sytuacji na rynku. Wnioskodawcy przywo ł ali wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 22 grudnia 1999 r. sygn. akt XVII Ama 44/99, w którym S ą d stwierdzi ł , ż e nieuzasadnione preferowanie podmiotów z grupy jest zabronione, 8 3. § 5 ust. 4 – umo ż liwiaj ą cego ograniczanie poda ż y, bowiem zapisy ust. 5 i 6 tego paragrafu w praktyce pozostaj ą jedynie deklaracjami. Utrzymywanie rezerwy drewna ma na celu zapobieganie skutkom nadzwyczajnych zdarze ń . W praktyce jest to jeden z instrumentów utrzymywania na rynku deficytu drewna, co z kolei wywo ł uje utrzymywanie si ę wysokiego poziomu cen. W ocenie wnioskodawców sytuacja na rynku drewna nie uzasadnia utrzymywania rezerw na dotychczasowym poziomie, 4. § 7 – którego zapis, zdaniem wnioskodawców, wywo ł uje brak rynku ogólnego oraz ró ż norodno ść kryteriów kwalifikowania odbiorców, procedowania, ocen ofert, trybów odwo ł a ń , wymaga ń i dokumentów, z których dyskrecjonalnie korzysta ka ż de nadle ś nictwo. Nie stwarza to znaczniejszych problemów dla niewielkich odbiorców, którzy kupuj ą drewno w jednym, czy dwóch nadle ś nictwach i tylko do takiej ilo ś ci warunków musz ą si ę dostosowa ć . Jednak dla odbiorców zmuszonych do kupowania w kilkudziesi ę ciu nadle ś nictwach (wynika to z rozproszenia oferty) s ą to uci ąż liwe warunki zakupu i ograniczenie dost ę pu do surowca. Dodatkowo oferowanie drewna w ma ł ych partiach (czyli ograniczanie poda ż y) powoduje, ż e przedsi ę biorcy musz ą przyst ę powa ć do wielu przetargów. Nadto trudno ś ci ą jest to, ż e przetargi cz ę sto odbywaj ą si ę w tym samym czasie, co zwi ę ksza koszty ich obs ł ugi zwi ą zane z delegowaniem po ś redników lub pracowników, 5. § 7 ust. 1 pkt 2c – który ogranicza konkurencj ę przez wyra ź ny podzia ł rynku, zmierzaj ą c do ograniczenia mo ż liwo ś ci prowadzenia zakupów w sposób dogodny dla odbiorcy i skutkuj ą cy ograniczeniem dost ę pu do cz ęś ci rynku. LP sprzedaj ą drewno w ramach trzech kana ł ów dystrybucyjnych: − sprzeda ż detaliczna, na poziomie nadle ś nictwa, gdzie partnerem nabywcy jest nadle ś niczy (§ 7 Wytycznych), − sprzeda ż koordynowana przez dyrektorów regionalnych dyrekcji LP (§ 8 Wytycznych), gdzie, partnerami s ą tzw. „nabywcy ogólni – regionalni”, − sprzeda ż koordynowana przez DGLP (§ 11 Wytycznych), gdzie partnerami s ą tzw. „nabywcy strategiczni – krajowi”. Odbiorcy zakwalifikowani do tzw. „rynku ogólnego” (szczebel dyrekcji regionalnej) maj ą ograniczon ą mo ż liwo ść uzupe ł niania zaopatrzenia na szczeblu nadle ś nictw. Dodatkow ą dolegliwo ś ci ą i zachowaniem wbrew prawu jest brak przejrzystych kryteriów uznawania nabywców za „ogólnych” lub „strategicznych” – praktycznie kwalifikacja jest uznaniowa, 9 6. § 7 ust.1 pkt 12 – w ocenie wnioskodawców zastosowanie arkusza kalkulacyjnego przeciwdzia ł a przejrzysto ś ci procedury sprzeda ż y i dodatkowo eliminuje mo ż liwo ść negocjacji jakichkolwiek warunków zakupu, poza uwzgl ę dnionymi w programie. Ró ż norodno ść kryteriów i niejasno ść procedur powoduje, ż e zawieranie umów jest uci ąż liwe i pozwala, praktycznie bezpodstawnie, na eliminowanie – wed ł ug kryteriów pozarynkowych - wielu sta ł ych i wiarygodnych odbiorców, 7. § 8 – który jest podstaw ą uprzywilejowania podmiotów na szczeblu dyrekcji generalnej, za po ś rednictwem regionalnej dyrekcji LP (dalej „rdLP”), poprzez tworzenie rynku ogólnego i przyznawanie statusu odbiorcy ogólnego lub strategicznego. Decyduje o tym uznaniowo DGLP wed ł ug niejawnych procedur. W obrocie spowodowa ł o to wyeliminowanie - w wi ę kszo ś ci rdLP – rynku ogólnego i zmusi ł o wi ę kszych odbiorców do udzia ł u w dziesi ą tkach przetargów. Jest to forma ograniczenia zbytu i przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji. Na prawid ł owo ukszta ł towanym rynku podmioty korzystaj ą ce z efektu skali zakupów maj ą lepsz ą pozycj ę na przetargach. Obowi ą zywanie § 8 przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę wolnej konkurencji. Ponadto na podstawie Zarz ą dzenia 5A zlikwidowano rynek ogólny prawie w ca ł o ś ci, 8. § 9 i § 11 – które w sposób niejasny, nieprecyzyjny i oparty na nieznanych kryteriach przyznaj ą status odbiorcy strategicznego. Powoduje to przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę konkurencji, poprzez dyskrecjonalne uprzywilejowanie odbiorców strategicznych. Przedsi ę biorcy zrzeszeni w PIGPD i ZPiEPD oferuj ą warunki zakupów, które, ich zdaniem, uzasadniaj ą uzyskanie statusu odbiorcy strategicznego. Nieznane powody odmowy przyznania statusu odbiorcy strategicznego oraz brak przejrzystych regu ł przyznawania tego statusu pozwalaj ą na podejmowanie przez LP dowolnych i niepodlegaj ą cych kontroli decyzji. Odbiorcy strategiczni nabywaj ą drewno poza przetargami, na podstawie dyskrecjonalnych decyzji LP. Wed ł ug wiedzy wnioskodawców, takie warunki sprzeda ż y drewna s ą znacznie korzystniejsze od panuj ą cych na rynku przetargowym, 9. § 12 – uprzywilejowuj ą cego zak ł ady LP, które nie musz ą uczestniczy ć w przetargach, co – w opinii wnioskodawców – ogranicza konkurencj ę . Nieznane ilo ś ci drewna (wed ł ug wiedzy wnioskodawców – znaczne) mog ą by ć sprzedawane detalicznie przez te podmioty i mog ą trafia ć na rynek z pomini ę ciem zasad przetargowych. Ogranicza to ilo ść drewna, która sprzedawana jest na przetargach i umo ż liwia utrzymywanie sztucznego popytu. W przypadku niesprzedania drewna po żą danej (zdaniem wnioskodawców – wygórowanej) 10 cenie LP mog ą , nie ponosz ą c strat, sprzeda ć je poprzez te podmioty. Gdyby LP kierowa ł y si ę rachunkiem ekonomicznym, musia ł by obni ż y ć żą dan ą cen ę na przetargach. U ż ycie w § 12 Wytycznych sformu ł owa ń „negocjacje cenowo–ilo ś ciowe”, „ceny (...) nie mog ą znacznie odbiega ć in minus od ś redniej krajowej”, s ą eufemizmami, opisuj ą cymi powy ż ej przedstawion ą praktyk ę LP. Dowodem na to jest fakt, ż e niektóre przetargi ko ń cz ą si ę bez wy ł onienia nabywcy, ze wzgl ę du na wygórowan ą cen ę wywo ł awcz ą , a na kolejnych przetargach nie jest ona obni ż ana, 10. § 14 – który, zdaniem wnioskodawców, przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji poprzez zastosowanie formu ł y „drewno trudnozbywalne”, albowiem pozwala to na niepubliczn ą sprzeda ż drewna po cenach obni ż onych. Jest to kolejny sposób unikania procedury przetargowej, umo ż liwiaj ą cy utrzymywanie wygórowanej ceny na przetargach, bez nara ż ania si ę LP na straty. Zmiana kwalifikacji rodzaju drewna pozwala sprzeda ć je bez przetargu i bez ż adnej kontroli, dowolnym podmiotom i za dowoln ą cen ę , 11. § 15 – stanowi ą cego narzucenie przedsi ę biorcom konieczno ś ci nabywania w pierwszym rz ę dzie drewna pochodz ą cego z pozycji „kl ę skowej”. Przynosi to LP nieuzasadnione korzy ś ci, albowiem jako ść takiego drewna odbiega w znacznym stopniu od jako ś ci drewna pochodz ą cego z normalnych ci ęć . Przedsi ę biorcy musz ą kupowa ć gorsze drewno w pierwszej kolejno ś ci, niezale ż nie od zapotrzebowania, 12. § 7 ust. 1 pkt 2 f – prowadz ą cego do ograniczenia swobody dzia ł ania nadle ś niczego poprzez ustalanie zarz ą dzeniem ceny wywo ł awczej. W praktyce cena jest ustalana w planie sprzeda ż y i jest nie ni ż sza ni ż w poprzednim roku. Stanowi to narzucenie przez LP uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych LP nieuzasadnione korzy ś ci. Ponadto wnioskodawcy przytaczaj ą stosowane przez PGL LP praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , które maj ą miejsce na rynku sprzeda ż y drewna: − na wszystkich przetargach drewno oferowane jest po cenach, które nie wynikaj ą z rzeczywistej sytuacji na rynku, a jedynie s ą wynikiem zabiegów LP, polegaj ą cych na oferowaniu drewna w ma ł ych partiach, ograniczaniu poda ż y i jednocze ś nie rekompensowaniu sobie strat powsta ł ych wskutek utrzymywania ceny na zbyt wysokim poziomie, poprzez sprzeda ż pozaprzetargow ą , − zwi ą zanie nadle ś niczych postanowieniami Zarz ą dzenia 5A w kwestii ceny i w efekcie niemo ż no ść istnienia ceny rynkowej, wbrew ustawie o lasach, 11 − brak mo ż liwo ś ci wykorzystania podczas przetargu efektu skali, przy jednoczesnym zlikwidowaniu (w praktyce) rynku ogólnego, − niejasny, zawi ł y, niejawny system prowadzenia przetargów, skutkuj ą cych dowolnymi decyzjami jednostek PGL LP, − nieznane kryteria przyznawania statusu odbiorcy strategicznego, niejawny tryb podejmowania decyzji i w efekcie uprzywilejowanie tych podmiotów. Jako dowód PIGPD i ZPiEPD do łą czyli do wniosku pismo przedsi ę biorcy „Walczak Tartak– Parkieciarnia” w Ksi ąż u Wlkp. przy ul. Dworcowej 1, z którego wynika, ż e przed zakupem nieznany jest rodzaj drewna, drewno oferuje si ę bez oznaczenia czy pochodzi ono ze zr ę bu zupe ł nego – lepszej jako ś ci, czy z trzebie ż y – gorszej jako ś ci, a niezawarcie umowy wi ąż e si ę z utrat ą wadium (karty 190-256). Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty, PGL LP podda ł a w w ą tpliwo ść legitymacj ę wnioskodawców do żą dania wszcz ę cia post ę powania, jako reprezentantów zrzeszonych w nich przedsi ę biorców. Ponadto, w ocenie PGL LP, brak jest we wnioskach wskazania, w stosunku do których przedsi ę biorców PGL LP dopu ś ci ł o si ę stosowania praktyk monopolistycznych. Jednocze ś nie stwierdzi ł o, i ż sam fakt posiadania przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej nie oznacza, ż e przedsi ę biorca ten automatycznie w ka ż dym swoim zachowaniu narusza przepisy ustawy antymonopolowej poprzez nadu ż ywanie tej pozycji. Posiadanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej nie pozbawia go prawa u ż ywania narz ę dzi ekonomicznych w ł a ś ciwych dla efektywnego funkcjonowania. Dominuj ą cej roli PGL LP na rynku handlu drewnem towarzyszy szereg obowi ą zków zwi ą zanych z prowadzeniem gospodarki le ś nej, na ł o ż onych ustaw ą o lasach. Natomiast statut PGL LP, nadany przez Ministra Ś rodowiska na podstawie tej ustawy, nak ł ada na DG LP obowi ą zek ustalania zasad sprzeda ż y drewna jako zadanie w ł asne (karty 93-97). Celem wprowadzenia Wytycznych by ł o zobiektywizowanie warunków zakupu surowca drzewnego. W sytuacji przewagi popytu nad poda żą surowca, bardzo zró ż nicowanego rynku nabywców (równie ż w poszczególnych segmentach bazuj ą cych na drewnie wielkowymiarowym i ś redniowymiarowym) zasady sprzeda ż y drewna uwzgl ę dniaj ą specyfik ę nabywców, polegaj ą c ą na: − zaopatrywaniu si ę w surowiec o znacznym stopniu rozproszenia (drewno cenne typu sklejkowego wykorzystywane przez kilku dzia ł aj ą cych w kraju producentów bran ż y sklejkowej), 12 − dokonywaniu zakupów surowca wielkowymiarowego (lub wielkowymiarowego i ś redniowymiarowego) w bardzo du ż ych ilo ś ciach, przekraczaj ą cych ca ł kowit ą poda ż kilku lub kilkunastu nadle ś nictw, − dokonywaniu zakupów standardowego drewna ś redniowymiarowego (równie ż ma ł owymiarowego) w kilkudziesi ę ciu nadle ś nictwach (nabywcy strategiczni). Wytyczne – z uwagi na zasad ę decentralizacji oraz zró ż nicowanie rynku drzewnego – nie okre ś laj ą podzia ł u terytorialnego ani podmiotowego tzw. rynku regionalnego. Wyodr ę bnienie nabywców regionalnych (tj. ogólnych) oraz kryteria wyodr ę bniania pozostaj ą w gestii rdLP; st ą d wynikaj ą zró ż nicowane zasady i kryteria kwalifikowania nabywców regionalnych, a tak ż e stosowanie dodatkowych kryteriów. Jednak ż e bez wzgl ę du na szczebel zakupów, zdaniem PGL LP, nabywcy uczestniczyli w przetargowym systemie sprzeda ż y. (karta 445). Ustosunkowuj ą c si ę do postawionych zarzutów PGL LP odnios ł o si ę do ka ż dego z kwestionowanych postanowie ń Wytycznych podnosz ą c, co nast ę puje: 1. § 2 ust. 1 – PGL LP jest jednostk ą reprezentuj ą c ą Skarb Pa ń stwa w stosunkach cywilnoprawnych. Zatem sprzedawc ą drewna jest Skarb Pa ń stwa, a zadaniem PGL LP jest m.in. takie zorganizowanie procesu sprzeda ż y, aby zabezpieczone zosta ł y interesy Skarbu Pa ń stwa. W tym celu poszczególne jednostki organizacyjne uczestnicz ą w procesie sprzeda ż y wykonuj ą c przypisane im dzia ł ania. Postanowienia o samodzielno ś ci nadle ś niczego, zawarte w ustawie o lasach, nie oznaczaj ą , ż e dzia ł a on wy łą cznie na w ł asn ą r ę k ę w oderwaniu od ca ł ej organizacji gospodarczej, której jest integraln ą cz ęś ci ą . Wewn ę trzna organizacja PGL LP pozostaje bez wp ł ywu na to, ż e stron ą umowy zawsze jest Skarb Pa ń stwa, wobec czego wnioskodawcy nie mog ą oczekiwa ć , aby akty wewn ę trzne zmierza ł y do os ł abienia pozycji Skarbu Pa ń stwa jako strony kontraktuj ą cej, zamiast do jej wzmocnienia (karta 269), 2. § 2 ust. 2 i § 12 – zak ł ady LP powo ł ywane s ą do wykonywania us ł ug na rzecz pozosta ł ych jednostek LP, tzw. dzia ł alno ś ci dodatkowej. Ich istnienie i zasady funkcjonowania okre ś la ustawa o lasach (art. 32 ust. 2 pkt 4) oraz rozporz ą dzenie Rady Ministrów z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie szczegó ł owych zasad gospodarki finansowej w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe (Dz. U. Nr 134, poz. 692), zwanego dalej „rozporz ą dzeniem RM”. Zatem ich szczególny status okre ś laj ą przepisy powszechnie obowi ą zuj ą ce, a nie zaskar ż one przez wnioskodawców przepisy Zarz ą dzenia 5A. Jako wewn ę trzne jednostki organizacyjne PGL LP zak ł ady nie musz ą 13 ani nie mog ą konkurowa ć z nabywcami zewn ę trznymi drewna. Zakupy drewna przez te jednostki polegaj ą w zasadzie na przekazywaniu im drewna na potrzeby i zadania w ł asne PGL LP, a zap ł ata jest w istocie przesuni ę ciem ksi ę gowym w obr ę bie tego samego przedsi ę biorstwa, nast ę puj ą cym zgodnie z ww. rozporz ą dzeniem RM. (karta 96) Ponadto w Zarz ą dzeniu 5A znajduje si ę postanowienie nie dopuszczaj ą ce do nadmiernej preferencji zakupu surowca drzewnego przez zak ł ady LP w postaci zapisu: „Ceny, po jakich zak ł ady zakupuj ą drewno, nie mog ą istotnie odbiega ć in minus od ś redniej ceny uzyskiwanej w danym nadle ś nictwie w odniesieniu do danego gatunku i danej klasy” , 3. § 2 ust. 4 i § 7 ust. 1 pkt 2d – zak ł ady LP zosta ł y wyodr ę bnione organizacyjnie dla okre ś lonych celów – m.in. do ś wiadczenia us ł ug wyspecjalizowanych dla innych jednostek organizacyjnych PGL LP. B ę d ą c jednostkami organizacyjnymi PGL LP s ą cz ęś ci ą sprzedawcy. Nie mo ż na zatem stawia ć zarzutu, ż e sprzedawca sam organizuje sobie po ś rednictwo w sprzeda ż y drewna, korzystaj ą c z wyspecjalizowanych s ł u ż b wewn ą trz przedsi ę biorstwa. Uniemo ż liwienie nabywania drewna przez po ś redników zewn ę trznych PGL LP uzasadnia nast ę puj ą cymi przes ł ankami: tworzenie warto ś ci dodanej, któr ą musz ą pokry ć albo sprzedaj ą cy albo kupuj ą cy, liczne postulaty reprezentantów bran ż y drzewnej, domagaj ą cej si ę maksymalizowania poda ż y drewna, mniejsze mo ż liwo ś ci wzajemnej wspó ł pracy pomi ę dzy sprzedaj ą cym a kupuj ą cym w zakresie warunków i realizacji sprzeda ż y (karta 269 i karta 311), 4. § 5 ust. 4 – równie ż zarzut utrzymywania sztucznego ograniczenia poda ż y jest, zdaniem PGL LP, nieprawdziwy. PGL LP nie funkcjonuje w pró ż ni, a rynek drewna nie jest zale ż ny wy łą cznie od poziomu rezerw utrzymywanych przez LP. Wnioskodawcy milczeniem pomijaj ą istnienie szeregu czynników ekonomicznych w ł a ś ciwych dla gospodarki rynkowej, na które PGL LP nie ma ż adnego wp ł ywu. Ponadto wnioskodawcy nie mog ą domaga ć si ę zniesienia przez LP rezerwy, gdy ż by ł oby to nieuprawnione ingerowanie w ustalanie poziomu ryzyka gospodarczego (karta 270). Nies ł uszny i pozbawiony podstaw jest zarzut ograniczania sprzeda ż y drewna, mimo posiadanych mo ż liwo ś ci. Rozmiar pozyskania drewna okre ś lany jest w wieloletnich planach urz ą dzenia lasu i wynika przede wszystkim z potrzeb przyrodniczo–hodowlanych (dotycz ą cych utrzymania i odnowienia lasu), a nie z potrzeb ekonomicznych. Plan pozyskania i sprzeda ż y drewna, którego istnienie skar żą wnioskodawcy, jest prób ą wyj ś cia naprzeciw potrzebom przedsi ę biorców przetwórstwa drzewnego i powi ą zania ich z mo ż liwo ś ciami produkcyjnymi lasu (karta 97). Poda ż surowca drzewnego w LP 14 systematycznie ro ś nie, jednak ż e globalny rozmiar jest uwarunkowany mo ż liwo ś ciami przyrodniczymi i jest limitowany etatem ci ęć . LP nie rozliczaj ą si ę z tzw. etatu r ę bnego, lecz z globalnego etatu grubizny. Systematyczny wzrost zasobów le ś nych kraju oraz zasada zrównowa ż onego i trwa ł ego rozwoju prowadz ą do rosn ą cych mo ż liwo ś ci etatowych, st ą d globalne plany pozyskania surowca drzewnego zwi ę kszaj ą si ę . I tak np. w latach 1997 – 2000 plany pozyskania wynosi ł y (w tys. m 3 ) odpowiednio: 19022, 20559, 21949 i 23284. Poda ż drewna wzrasta ł a wi ę c w granicach 6 – 8 % rocznie. Zatem zarzut PIGPD dotycz ą cy niskiej oferty surowcowej, która spowodowa ł a niskie wykorzystanie zdolno ś ci produkcyjnych tartaków, nie jest trafny. Potwierdza to sytuacja w 2001 r., kiedy to wyst ą pi ł o ograniczenie zakupów przez tartaki przy poziomie poda ż y surowca z 2000 r. Ś wiadczy to o tym, ż e od d ł u ż szego czasu istnieje równowaga popytowo–poda ż owa na rynku surowca drzewnego, tak ż e tartacznego (karta 449). Równie ż twierdzenie, ż e LP, tworz ą c plan, dokonuj ą ś wiadomego i zamierzonego manipulowania towarem w celu wywo ł ania ruchu cen, nie zosta ł o przez wnioskodawców w ż aden sposób udowodnione. Z posiadanych przez LP danych wynika, i ż ruch cen drewna sprzedawanego przez jej jednostki nie przekracza 4 do 5% rocznie – czyli jest znaczenie ni ż szy ni ż poziom inflacji (karta 97). Natomiast PGL LP nie zaprzecza, i ż zdarza ł y si ę przypadki oferowania ma ł ych partii drewna. Podkre ś la jednak ż e, ż e oferty te s ą zró ż nicowane co do rodzaju i jako ś ci i spotykaj ą si ę z potrzebami ma ł ych i ś rednich odbiorców lokalnych. PGL LP wskazuje równie ż , i ż nadle ś nictwo oferuje do sprzeda ż y ca ł kowit ą mas ę drewna, jaka przewidziana jest w rocznym planie pozyskania, pomniejszon ą o przewidzian ą sprzeda ż detaliczn ą i pul ę przekazan ą na rynek ogólny (w przypadku funkcjonowania tego rynku) i tzw. rezerw ę (w przypadku jej tworzenia). Równie ż w ocenie PGL LP teoretyczne rozwa ż ania nad pogl ą dami o prawid ł owo ś ci ustalenia tzw. „etatu r ę bnego” nie maj ą ż adnego znaczenia, gdy ż jest to element planu urz ą dzenia lasu, zatwierdzany przez Ministra Ś rodowiska, którego wykonywanie stanowi obowi ą zek LP. Pozosta ł e zarzuty wnioskodawców dotycz ą ce tego paragrafu Wytycznych maj ą charakter ogólnego rozwa ż ania na temat prawid ł owo ś ci rozwi ą za ń prawnych b ę d ą cych podstaw ą organizacji wewn ę trznej LP oraz szczególnych zada ń i uprawnie ń – nadanych tej organizacji przez ustawodawc ę . Poniewa ż s ą to postulaty de lege ferenda , a nie zarzuty dotycz ą ce niedozwolonych zachowa ń jednostek LP – nie mog ą by ć , zdaniem PGL LP, przedmiotem wszcz ę tego post ę powania (karta 97), 15 5. § 7 – wnioskodawcy, domagaj ą c si ę tworzenia rynku ogólnego w miejsce rozproszonych rynków lokalnych, podwa ż aj ą w ł asne argumenty o nieuprawnionym ograniczaniu samodzielno ś ci nadle ś niczych (karta 270). Wytyczna, zapisana w zaskar ż onym § 7 ust. 1 pkt 2c, nie dokonuje w ż adnym przypadku podzia ł u rynku wed ł ug jakiegokolwiek kryterium. Wskazuje ona jedynie na ukszta ł towany ju ż wcze ś niej, bez udzia ł u LP, podzia ł na rynek nabywców bezpo ś rednio przetwarzaj ą cych drewno oraz na rynek po ś rednictwa w handlu hurtowym. S ą to bez w ą tpienia dwa ró ż ne rynki handlu drewnem. Dla rynku wtórnego obrotu drewnem przygotowywana jest oddzielna oferta dotycz ą ca odbioru drewna w du ż ych partiach, pozyskiwanego w du ż ym rozproszeniu, tak ż e drewna trudnozbywalnego. Natomiast oferowanie drewna w ma ł ych partiach, ale te ż zró ż nicowanych co do rodzaju i jako ś ci, spotyka si ę z potrzebami ma ł ych i ś rednich odbiorców lokalnych. „Wytyczne” nie wykluczaj ą uczestniczenia po ś redników w rynku lokalnym, je ż eli dzia ł aj ą jako pe ł nomocnicy okre ś lonych nabywców drewna. Ten system sprzeda ż y ś wiadczy o tym, ż e LP nie stosuj ą niedozwolonego podzia ł u rynku wed ł ug kryteriów podmiotowych, lecz adresuj ą swoje oferty do istniej ą cych, przedmiotowo ukszta ł towanych grup odbiorców. Zarzut przeciwdzia ł ania tworzeniu si ę rynku konkurencyjnego dla LP jest absolutnie b łę dny. Dzia ł alno ść po ś rednictwa nie stanowi bowiem rynku konkurencyjnego dla LP, które poruszaj ą si ę na rynku producentów drewna, a nie wtórnego obrotu drewnem. Deklarowana przez wnioskodawców ch ęć ukszta ł towania rynku po ś rednictwa hurtowego handlu drewnem okr ą g ł ym stoi w sprzeczno ś ci z obowi ą zuj ą cymi przepisami. Zwraca zw ł aszcza uwag ę tre ść art. 6 ustawy o lasach, zgodnie z którym handel drewnem w stanie nieprzerobionym jest integraln ą cz ęś ci ą gospodarki le ś nej. Jest oczywiste, ż e gospodark ę le ś n ą wykonuj ą jedynie w ł a ś ciciele lasów. St ą d wniosek i wyra ź na wskazówka ustawodawcy, ż e handel drewnem w stanie nieprzerobionym jest domen ą producentów, a nie po ś redników (karty 95-96). Okre ś lenie w ustawie o lasach obowi ą zki LP zwi ą zane s ą z funkcj ą zarz ą dzaj ą cego szczególnym dobrem ogólnonarodowym, jakim s ą zasoby le ś ne. W celu zachowania ci ą g ł o ś ci i racjonalno ś ci zabiegów hodowlanych, rozwoju funkcji pozaprodukcyjnych lasu i innych zada ń zwi ą zanych z trwale zrównowa ż on ą gospodark ą le ś n ą w zasobach Skarbu Pa ń stwa – konieczne jest utrzymanie funkcji pozyskania drewna i handlu nim, jako procesu ś ci ś le po łą czonego z pozosta ł ymi zadaniami gospodarki le ś nej. Odnosz ą c si ę do kwestii terminów przetargów PGL LP wyja ś ni ł o, ż e ka ż de nadle ś nictwo (sprzedaj ą cy) zgodnie z prawem organizowa ł o przetarg indywidualnie. 16 Jednak maj ą c na wzgl ę dzie zarówno interesy kontrahentów, jak i sprzedaj ą cego, wobec bardzo rozdrobnionego rynku drzewnego w Polsce, LP podejmowa ł y dzia ł ania na jedynym mo ż liwym szczeblu organizacyjnym, tj. rdLP, na rzecz stworzenia jak najwi ę kszej mo ż liwo ś ci pe ł nego uczestnictwa w przetargach organizowanych w nadle ś nictwach (sterowanie terminami przetargów ze szczebla centralnego by ł o niemo ż liwe). Trudno wi ę c zaakceptowa ć tez ę , ż e przetargi by ł y organizowane w sposób utrudniaj ą cy dost ę p do surowca drzewnego (karta 448), 6. § 7 ust. 1 pkt 12 – w ocenie PGL LP go ł os ł owne s ą zarzuty o stosowaniu kryteriów pozarynkowych, a arkusz kalkulacyjny – odwrotnie ni ż próbuj ą przedstawi ć to wnioskodawcy – sprzyja jawno ś ci, przejrzysto ś ci i bezstronno ś ci kwalifikowania ofert, 7. § 8 - rynek ogólny tworzy si ę tylko tam, gdzie nadle ś niczy nie jest w stanie sprzeda ć drewna na rynku podstawowym oraz je ś li jest w stanie okre ś li ć jasne kryteria doboru odbiorców ogólnych. Zarzuty dotycz ą ce sposobu tworzenia rynku ogólnego ze strony licznych odbiorców przyczyni ł y si ę do wprowadzenia w Zarz ą dzeniu 5A zmian zmierzaj ą cych do jego likwidacji (karta 270), 8. § 9 i § 11 – odbiorcami strategicznymi s ą ci, którzy ubiegaj ą si ę o zakupy tak du ż e, ż e mo ż e im sprosta ć tylko po ś rednictwo i koordynacja DGLP. Istnienie takiego rynku odbiorców jest konieczne dla funkcjonowania ca ł ych ga łę zi przemys ł u oraz z punktu widzenia mo ż liwo ś ci perspektywicznego planowania produkcji i zbytu drewna przez LP. Rynek ten jest zupe ł nie innym rynkiem odbiorców drewna ni ż rynek lokalny czy ogólny, a rynki te nie konkuruj ą ze sob ą w ż adnym stopniu. PGL LP podkre ś li ł o, ż e istnienie rynku odbiorców strategicznych jest faktem, a nie skutkiem inspirowanym przez LP (karta 270), 9. § 12 – tzw. „zak ł ady” s ą integraln ą cz ęś ci ą PGL LP, trudno wi ę c wymaga ć , aby wewn ę trzne jednostki tego samego przedsi ę biorstwa organizowa ł y przetargi przy przekazywaniu mi ę dzy sob ą towarów i us ł ug. Rozporz ą dzenie RM w sprawie zasad gospodarki finansowej PGL LP nakazuje wyodr ę bnianie organizacyjne dzia ł alno ś ci dodatkowej LP oraz przewiduje mo ż liwo ść przesuni ę cia zasobów mienia pomi ę dzy jednostkami organizacyjnymi. To co wnioskodawcy nazywaj ą „uprzywilejowaniem zak ł adów” jest w istocie konsekwentnym wype ł nieniem ww. rozporz ą dzenia RM. Nieuprawnione i nie udowodnione s ą pomówienia, ż e istnienie zak ł adów jest wykorzystywane do utrzymywania sztucznego popytu na drewno (karta 270), 17 10. § 14 – drewno trudnozbywalne istnieje obiektywnie. Niezale ż nie od tego sk ą d si ę ono bierze (na skutek niegospodarno ś ci, czy te ż na skutek normalnego w produkcji le ś nej wyst ę powania asortymentu o ró ż nych parametrach i jako ś ci), towar ten powinien zosta ć zagospodarowany niezale ż nie od znikomego popytu. Zawsze w takich przypadkach uzasadnione jest stosowanie specjalnych zach ę t dla nabywców, co nie znaczy, ż e s ą to dzia ł ania sprzeczne z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów (karta 270), 11. § 7 ust. 1 pkt 8 – zdaniem PGL LP nie stanowi narzucania uci ąż liwych warunków umowy stosowanie kryteriów, s ł u żą cych za podstaw ę oceny ofert, takich jak: tendencje rozwojowe nabywcy, czy spodziewana p ł ynno ść finansowa nabywcy. Jest oczywistym prawem obu stron umowy decydowanie o nawi ą zaniu kontaktów handlowych z kontrahentami sprawdzonymi i wyp ł acalnymi. Oba wspomniane kryteria s ą elementem oceny, która powszechnie nosi nazw ę „wiarygodno ść oferenta”. Jej stosowanie nie mo ż e by ć kwestionowane, zw ł aszcza wobec przyj ę tej, jako podstawowej, metody sprzeda ż y przetargowej wed ł ug redukcji zamówie ń (karta 96). Ponadto z powy ż szego postanowienia nie wynika obligatoryjny i maj ą cy powszechne zastosowanie obowi ą zek uwzgl ę dniania tendencji rozwojowych przy formu ł owaniu przez sprzedaj ą cego kryteriów oceny ofert. Zgodnie z podstawow ą form ą decentralizacji sprzeda ż y nadle ś niczy decyduje o doborze warunków i kryteriów s ł u żą cych za podstaw ę oceny i waloryzacji ofert uwzgl ę dniaj ą c specyfik ę i zró ż nicowanie podmiotów zakupuj ą cych surowiec w danym nadle ś nictwie (karty 309-310). Zak ł ady bran ż y drzewnej inwestuj ą , ograniczaj ą b ą d ź przebran ż awiaj ą swoj ą produkcj ę , st ą d te ż funkcjonowanie takiego kryterium jest wyrazem elastyczno ś ci rynkowej. Nie mo ż na te ż uzna ć za powa ż ny zarzut, ż e sama procedura przetargowa stanowi uci ąż liwo ść dla oferenta. Jest to najbardziej obiektywna forma wy ł onienia nabywcy. Powszechnie stosowana forma wykszta ł ci ł a standardy zachowania minimum bezpiecze ń stwa obrotu poprzez m.in. wadia, udokumentowanie oznaczenia oferenta, jego wiarygodno ś ci i wyp ł acalno ś ci. Wnioskodawcy nie udowodnili w ż aden sposób, ż e stosowane w PGL LP standardy odbiegaj ą od powszechnie stosowanych procedur przetargowych. Ponadto ogólny zarzut wskazuj ą cy na „ogromn ą ilo ść nieprawid ł owo ś ci” przy przeprowadzaniu przetargów – nie jest poparty ż adnym przyk ł adem. W ocenie PGL LP – zgodnie z tre ś ci ą ustawy antymonopolowej – narzucanie uci ąż liwych warunków umowy stanowi praktyk ę monopolistyczn ą tylko wtedy, o ile przynosi nieuzasadnione korzy ś ci. PGL LP nie osi ą ga ż adnych szczególnych korzy ś ci ze stosowania procedury przetargowej i kryteriów oceny ofert. Wiedza o wiarygodno ś ci i wyp ł acalno ś ci 18 kontrahenta nie mo ż e by ć traktowana jako nieuzasadniona korzy ść , lecz jako normalny warunek bezpiecze ń stwa obrotu rynkowego. Wadium jest prawnie uzasadnionym wymogiem stosowanym przy organizacji przetargów. Przedmiotem sprzeda ż y jest mienie Skarbu Pa ń stwa, jakim jest drewno pochodz ą ce z lasów pa ń stwowych. Wadium stanowi zabezpieczenie podpisania umowy. Konieczno ść sk ł adania zabezpiecze ń finansowych do umów sprzeda ż y jest wynikiem żą dania przez nabywców p ł atno ś ci z opó ź nionym terminem realizacji umowy. W przypadku regulowania nale ż no ś ci za drewno gotówk ą lub na przedp ł aty nie s ą wymagane dodatkowe zabezpieczenia. Wyd ł u ż ony termin p ł atno ś ci jest form ą kredytowania nabywcy i musi sk ł ada ć si ę z odpowiedniego zabezpieczenia. Natomiast utrata wadium w przypadku odst ą pienia od zawarcia umowy wynika z regulaminu przetargu. Dla maksymalnego unikni ę cia uci ąż liwo ś ci w post ę powaniu przetargowym stosowane s ą nast ę puj ą ce rozwi ą zania w kwestii rozliczania wadium i zabezpieczania nale ż no ś ci: − ca ł kowite odst ą pienie od pobierania wadium w przypadku oferowania zabezpiecze ń finansowych, − naliczanie wadium w symbolicznej wysoko ś ci (np. 500 z ł od oferenta), − natychmiastowy zwrot wadium (po og ł oszeniu wyników przetargu) oferentom, którzy nie wygrali przetargu, − zaliczenie wadium jako przedp ł aty za pierwsz ą parti ę drewna lub rozliczenie przy ostatniej partii lecz z naliczeniem stosownych odsetek, − stosowanie wadium jako zabezpieczenia wykonania umowy, o ile oferent to zaproponuje, − dobrowolne oferowanie przez nabywc ę rodzaju zabezpiecze ń finansowych (karta 374). PGL LP nie jest znany przypadek opó ź nienia informowania o wynikach przetargów. Termin powinien by ć podany w regulaminie przetargu i termin ten jest obowi ą zuj ą cy dla sprzedaj ą cego. Organizuj ą c sprzeda ż dla swoich klientów PGL LP nie jest zobowi ą zane do ingerowania w prawid ł owo ść rozliczania si ę przez nabywc ę z organami skarbowymi. Teza o „ogromnej szarej strefie” jest niczym nie poparta ani uzasadniona. Nie jest te ż 19 niczym poparta teza o powszechnym „systemie sprzeda ż y opartym o licytacj ę drobnych partii drewna”. Funkcjonuj ą bowiem licytacje tzw. pakietów. Ponadto przecz ą temu podnoszone zarzuty dotycz ą ce trybu przetargu ofertowego, w którym nie wyst ę puje poj ę cie drobnych partii drewna. Terminowe regulowanie p ł atno ś ci jest jednym z elementów wyboru kontrahenta podczas przetargu. Sytuacja, w której kontrahent, posiadaj ą c nale ż no ś ci w jednej jednostce, przyst ę puje do przetargu w innej jednostce, konkuruj ą c z wiarygodnym i rzetelnym klientem, nie jest przyk ł adem wygody sprzedaj ą cego, lecz wyrazem uczciwo ś ci kupieckiej i obiektywizmu w zachowaniu rynkowym. PGL LP nie mo ż e zgodzi ć si ę równie ż z tez ą , ż e odbiorcy, mimo i ż mog ą przedstawi ć inne zabezpieczenia i godz ą si ę na odsetki, nie s ą dopuszczani do przetargów, a dostawy ju ż uzgodnione s ą wstrzymywane lub ograniczane. Natomiast ma miejsce ograniczanie sprzeda ż y w przypadku braku p ł atno ś ci, czego nie mo ż na jednak uzna ć za nadu ż ycie si ł y rynkowej LP. W ocenie PGL LP w Zarz ą dzeniu 5A nie ma przeciwwskaza ń do wykorzystywania efektu skali i taki sposób organizacji przetargu by ł stosowany. Przyk ł adem mo ż e by ć rdLP w Kro ś nie, gdzie w przypadku pakietowej sprzeda ż y drewna na rynku ogólnym zastosowano opusty cenowe od 1% do 5% w zale ż no ś ci od ilo ś ci zakupionego drewna. Ka ż da jednostka organizuj ą ca przetarg zobowi ą zana jest do post ę powania zgodnie z regulaminem przetargu, st ą d te ż PGL LP odrzuca tez ę o „dowolnych decyzjach jednostek PGL LP”. Ponadto rodzaj drewna oferowany w ramach przetargu jest zawsze znany, gdy ż jest to zwi ą zane z cen ą . W przetargach na drewno stoj ą ce (tj. do pozyskania) w zdecydowanej wi ę kszo ś ci okre ś lona jest ś ci ś le jego lokalizacja, a wi ę c zawarta jest informacja, czy drewno pochodzi ze zr ę bu czy trzebie ż y. W cz ęś ci nadle ś nictw, na wyra ź ne ż yczenie kupuj ą cych, organizowane s ą (g ł ównie na surowiec d ę bowy) przetargi na drewnie ju ż pozyskanym. W nadle ś nictwie mo ż na uzyska ć informacj ę , czy drewno to zosta ł o pozyskane na zr ę bie, czy z trzebie ż y. Jest to informacja nieobowi ą zkowa, gdy ż podstaw ą klasyfikacji jako ś ciowo-wymiarowej drewna wed ł ug obowi ą zuj ą cych norm s ą wady i wymiary drewna, a nie miejsce pozyskania. Natomiast PGL LP potwierdzi ł y fakt, ż e Zarz ą dzenie 5A uniemo ż liwia zakup drewna w oparciu o wieloletnie umowy. Wobec znacznej liczby podmiotów 20 funkcjonuj ą cych na rynku drzewnym (kilkana ś cie tysi ę cy) i bardzo rozdrobnionego przemys ł u drzewnego (szczególnie tartacznego) powstaje podstawowy problem wyboru kontrahenta wobec zasady równego traktowania podmiotów (karty 374-376). 12. § 15 – wyst ą pienie kl ę ski ż ywio ł owej uzasadnia stosowanie ś rodków zapobiegaj ą cych zak ł óceniom na rynku sprzeda ż y drewna. Kwestionowany przepis ma na celu m.in. zapewnienie poda ż y i wywi ą zanie si ę LP z zawartych umów pomimo wyst ą pienia kl ę ski i ewentualnych niedoborów drewna okre ś lonego gatunku. Z drugiej strony LP s ą zobowi ą zane do zagospodarowania drewna pokl ę skowego. Próba jego sprzeda ż y ma na celu tylko zminimalizowanie poniesionych strat, a nieporozumieniem jest mówienie o „nieuzasadnionych korzy ś ciach” (karta 271), 13. § 7 ust. 1 pkt 2 f. – ustalenie kryteriów ceny nie wyklucza mo ż liwo ś ci obni ż enia cen. Przepis wewn ę trzny nie ogranicza nadle ś niczych, realizuje tylko ustawow ą funkcj ę koordynatora pomi ę dzy jednostkami organizacyjnymi PGL LP. W ocenie PGL LP przedstawione przez Wnioskodawców przyk ł ady zarzucanych praktyk ś wiadcz ą o incydentalnych nieprawid ł owo ś ciach w stosowaniu zasad sprzeda ż y, a nie o utrwalonych standardach zachowa ń . Wnioskodawcy przedstawili przypadki, które stanowi ą przyk ł ady naruszenia zasad wynikaj ą cych z Zarz ą dzenia 5A. Nie jest to jednak dowód, ż e Zarz ą dzenie to narusza ustaw ę o ochronie konkurencji i konsumentów. By ł oby nadu ż yciem twierdzenie, ż e pojedyncze przyk ł ady nieprawid ł owo ś ci ś wiadcz ą o systemowym stosowaniu przez LP praktyk monopolistycznych (karta 271). Pismem z dnia 31 pa ź dziernika 2001 r. (karta 309) DG LP poinformowa ł , i ż kwestionowane Zarz ą dzenie 5A zosta ł o zast ą pione Zarz ą dzeniem Nr 5B Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych z dnia 4 lipca 2001 r. w sprawie sposobu prowadzenia sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe w obrocie krajowym (znak: PA-80-61/2001), które z kolei dnia 30 listopada 2001 r. zosta ł o zast ą pione Zarz ą dzeniem Nr 91 (pismo DG LP z dnia 19 marca 2002 r. – karty 772-773). Jak wskaza ł DG LP, ostatnio wymienione zarz ą dzenie zosta ł o wprowadzone w zwi ą zku z niefortunnymi i cz ęś ciowo niezrozumia ł ymi przez wi ę kszo ść zakupuj ą cych drewno sformu ł owaniami zawartymi w zarz ą dzeniu DG LP nr 5A i 5B. Z kolei w pi ś mie z dnia 11 grudnia 2001 r. (karta 424 ) wnioskodawcy wskazali, i ż celem post ę powania jest wykazanie, ż e zarzucane praktyki s ą wynikiem stosowania Zarz ą dzenia 5A, a kwestionowane zapisy Zarz ą dzenia 5A zosta ł y powtórzone w Zarz ą dzeniu 21 Nr 5B. Podtrzymuj ą c swoje stanowisko pismem z dnia 12 kwietnia 2002 r. (karty 784-785) wnioskodawcy podkre ś lili, ż e okresem podlegaj ą cym ocenie w niniejszym post ę powaniu, jest czas obowi ą zywania wytycznych do Zarz ą dzenia 5A. W toku post ę powania w okresie od grudnia 2001 r. do czerwca 2002 r. wnioskodawcy kilkakrotnie informowali organ antymonopolowy (karta 425, karta 440, karty 748-749, karta 756, karty 767-768, karta 785, karty 791-792) o prowadzonych negocjacjach z PGL LP, maj ą cych na celu uregulowanie zasad sprzeda ż y drewna, a co za tym idzie zawarcie w tocz ą cym si ę przed organem antymonopolowym post ę powaniu ugody w trybie art. 88 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Fakt ten potwierdzony zosta ł przez PGL LP (karta 797 ) . W zwi ą zku z powy ż szym w dniu 14 sierpnia 2002 r. Prezes Urz ę du wyda ł postanowienie w sprawie odroczenia wydania decyzji w przedmiotowym post ę powaniu i wyznaczy ł termin do zawarcia przez strony post ę powania ugody do dnia 15 pa ź dziernika 2002 r. (karta 781). W wyznaczonym terminie ugoda mi ę dzy stronami post ę powania nie zosta ł a zawarta, a wnioskodawcy pismem z dnia 15 pa ź dziernika 2002 r. podtrzymali wszystkie swoje dotychczasowe zarzuty (karta 786). Nast ę pnie pismem z dnia 4 listopada 2002 r. (karty 800-801) ZPiEPD poinformowa ł Prezesa Urz ę du o zawarciu ugody z LP i wniós ł o wycofanie wniosku o wszcz ę cie przedmiotowego post ę powania. Jednocze ś nie z ww. pisma wynika, i ż drugi z wnioskodawców, tj. PIGPD, nadal podtrzymuje zarzuty podniesione w swoim wniosku o wszcz ę cie post ę powania. Z uwagi na fakt, ż e nades ł any przy ww. pi ś mie projekt ugody z dnia 22 pa ź dziernika 2002 r. (karty 792-793), b ę d ą cy w ocenie ZPiEPD ugod ą , nie wywo ł uje ż adnych skutków prawnych, gdy ż zosta ł podpisany po up ł ywie wyznaczonego terminu, a o ś wiadczenia woli stron nie zosta ł y z ł o ż one przed organem antymonopolowym, Urz ą d pismem z dnia 13 grudnia 2002 r. (karty 809-810) zwróci ł si ę do ZPiEPD o potwierdzenie wycofania wniosku. W odpowiedzi ZPiEPD, uznaj ą c racje Urz ę du w kwestii projektu ugody, o ś wiadczy ł , i ż nie wycofuje wniosku (karta 816). Organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje: 1. PIGPD jest organizacj ą samorz ą du gospodarczego, reprezentuj ą c ą interesy gospodarcze zrzeszonych w niej przedsi ę biorców, dzia ł a na podstawie ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych (Dz. U. Nr 35, poz. 195 ze zm.) i legitymuje si ę wpisem do rejestru izb gospodarczych (karty 34-44). ZPiEPD jest samorz ą dn ą organizacj ą osób fizycznych prowadz ą cych dzia ł alno ść produkcyjn ą i eksportow ą w zakresie palet typu EUR, palet 22 p ł askich i innych opakowa ń drewnianych, dzia ł aj ą c ą na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 80, poz. 104 ze zm.). Jego celem statutowym jest m.in. ochrona cz ł onków przed nieuczciw ą konkurencj ą . Zwi ą zek zosta ł za ł o ż ony w 1997 r. i jest wpisany do Rejestru Stowarzysze ń (karty 289-301). Zarówno na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (art. 84 ust. 1 pkt 1), jak i wcze ś niejszej ustawy antymonopolowej, z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego mo ż e wyst ą pi ć przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, którzy wyka żą swój interes prawny. W my ś l art. 4 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod poj ę ciem zwi ą zków przedsi ę biorców rozumie si ę izby, zrzeszenia i inne organizacje zrzeszaj ą ce przedsi ę biorców, jak równie ż zwi ą zki tych organizacji. Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci i nie wymaga dodatkowych dowodów, ż e wnioskodawcy spe ł niaj ą wymagania ustawowe (zarówno poprzedniej jak i aktualnej ustawy) przewidziane dla podmiotów uprawnionych do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w sprawach praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Ustawa nie uzale ż nia powy ż szego uprawnienia od tego, czy zrzeszeni przedsi ę biorcy mieli zamiar z ł o ż y ć taki wniosek lub upowa ż nili wnioskodawców do dzia ł ania w tym zakresie, jak to argumentuje PGL LP. 2. PGL LP dzia ł a na podstawie ustawy o lasach i jako pa ń stwowa jednostka organizacyjna nieposiadaj ą ca osobowo ś ci prawnej reprezentuje Skarb Pa ń stwa w zakresie zarz ą dzanego mienia (art. 29). Instytucja ta zosta ł a powo ł ana do zarz ą dzania lasami stanowi ą cymi w ł asno ść Skarbu Pa ń stwa. W sk ł ad PGL LP wchodz ą nast ę puj ą ce jednostki organizacyjne: − Dyrekcja Generalna Lasów Pa ń stwowych stanowi ą ca aparat wykonawczy DG, − 17 regionalnych dyrekcji Lasów Pa ń stwowych, − nadle ś nictwa (zgrupowane w rdLP), − inne jednostki organizacyjne nie posiadaj ą ce osobowo ś ci prawnej – zak ł ady. Instytucj ą t ą (organizacj ą gospodarcz ą ) kieruje Dyrektor Generalny przy pomocy dyrektorów regionalnych dyrekcji. Nadzór nad Lasami Pa ń stwowymi oraz nad gospodark ą le ś n ą w lasach stanowi ą cych w ł asno ść Skarbu Pa ń stwa sprawuje Minister Ś rodowiska (art. 4 ust. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o lasach). W ramach wykonywanego zarz ą du nad lasami stanowi ą cymi w ł asno ść Skarbu Pa ń stwa LP gospodaruj ą gruntami i innymi nieruchomo ś ciami oraz prowadz ą gospodark ę le ś n ą , której celem jest m.in. zachowanie i ochrona lasów, a tak ż e pozyskiwanie i sprzeda ż 23 drewna, runa le ś nego i innych produktów ubocznych u ż ytkowania lasów. Prowadz ą tak ż e ewidencj ę maj ą tku Skarbu Pa ń stwa oraz ustalaj ą jego warto ść . Lasy Pa ń stwowe s ą zobowi ą zane do prowadzenia trwale zrównowa ż onej gospodarki le ś nej wed ł ug planu urz ą dzenia lasu sporz ą dzonego na 10 lat (art. 7 ust. 1 ustawy o lasach) i zatwierdzonego przez Ministra Ś rodowiska, który nadzoruje jego realizacj ę (art. 22 ust. 1 i 4 ustawy o lasach). W my ś l art. 50 ustawy o lasach Lasy Pa ń stwowe prowadz ą dzia ł alno ść na zasadzie samodzielno ś ci finansowej i pokrywaj ą koszty dzia ł alno ś ci z w ł asnych przychodów. Dzia ł ania podejmowane przez LP zwi ą zane z pozyskaniem i sprzeda żą drewna wynikaj ą zatem z obowi ą zków, jakie nak ł ada na nie ustawa o lasach. 3. Ustawa o lasach i przepisy wykonawcze do niej nie reguluj ą zasad sprzeda ż y drewna w LP. W dacie wszcz ę cia niniejszego post ę powania zasady i warunki sprzeda ż y drewna okre ś la ł o Zarz ą dzenie 5A Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych z dnia 30 pa ź dziernika 2000 r. (wydane na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy o lasach oraz § 6 i § 8 ust. 1 pkt 5 Statutu PGL LP, stanowi ą cego za łą cznik do Zarz ą dzenia Nr 50 Ministra Ochrony Ś rodowiska, Zasobów Naturalnych i Le ś nictwa z dnia 18 maja 1994 r. w sprawie nadania Statutu PGL LP) oraz Wytyczne stanowi ą ce za łą cznik do wskazanego Zarz ą dzenia 5A (karty 18-33). Wytyczne s ą wewn ę trznym unormowaniem, obowi ą zuj ą cym wszystkie jednostki organizacyjne PGL LP, a ich celem - w my ś l § 2 - jest: − przekazanie nadle ś niczemu mo ż liwie najwi ę kszej ilo ś ci uprawnie ń decyzyjnych dotycz ą cych sprzeda ż y drewna w nadle ś nictwie, − zminimalizowanie ryzyka sprzeda ż y drewna nabywcom o obni ż onej wiarogodno ś ci przez dokonywanie ich obiektywnej i jawnej waloryzacji, − stworzenie wszystkim nabywcom mo ż liwo ś ci swobodnego dost ę pu do rynku drzewnego na zasadach wolnej i uczciwej konkurencji poprzez: ƒ reglamentowanie poda ż y drewna na rynek w skali obowi ą zywania planu urz ą dzenia lasu, ƒ umo ż liwienie wszystkim nabywcom, bezpo ś rednio zu ż ywaj ą cym zakupiony surowiec w ramach prowadzonej przez nich dzia ł alno ś ci gospodarczej, ubiegania si ę o zakup drewna wed ł ug z góry ustalonych procedur i regu ł , 24 − stosowanie przy sprzeda ż y drewna zasady subsydiarno ś ci, polegaj ą cej na prawie nadle ś niczego do upowa ż niania dyrektora rdLP do sprzeda ż y drewna nie sprzedanego samodzielnie, − uwzgl ę dnienie specyfiki niektórych grup nabywców przez wydzielenie grup nabywców: ƒ regionalnych (inaczej ogólnych), którzy ze wzgl ę du na skal ę zakupów drewna lub nabywanie drewna pozyskiwanego w du ż ym rozproszeniu, maj ą mo ż liwo ść nabywania drewna, przekazanego przez nadle ś niczych do sprzeda ż y na rynku regionalnym (ogólnym), ƒ krajowych (inaczej strategicznych), którzy, nabywaj ą c drewno pozyskiwane g ł ównie w ramach ci ęć piel ę gnacyjnych i sanitarnych, zakupuj ą jednocze ś nie z wielu nadle ś nictw skupionych w wielu regionalnych dyrekcjach LP „hurtowo” bardzo du ż e ilo ś ci drewna ś redniowymiarowego, ƒ detalicznych (przede wszystkim osób fizycznych, przewa ż nie trudni ą cych si ę rolnictwem), którzy w drewno zaopatruj ą si ę wy łą cznie dla zaspokojenia w ł asnych potrzeb bytowych (opa ł , roboty remontowe i budowlane prowadzone systemem gospodarczym itp.) (karty 18-19). 4. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni interes publiczny, co wynika z tre ś ci art. 1 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 1 ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie winien on by ć ustalony i skonkretyzowany. Organ antymonopolowy powinien by ć w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – art. 7 kpa. Publiczny, znaczy dotycz ą cy ogó ł u, dostrze ż ony przez nieokre ś lon ą z góry liczb ę osób. Naruszenie tego interesu mo ż e mie ć miejsce, gdy skutkiem dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, jak i wtedy, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą inne niekorzystne zjawiska 1 . A zatem podstaw ą do zastosowania przez Prezesa Urz ę du przepisów tej ustawy winno by ć uprzednie stwierdzenie, ż e zosta ł naruszony interes publicznoprawny, a nie wy łą cznie interes prawny jednostki, czy te ż grupy. Zarz ą dzenie i Wytyczne obowi ą zuj ą wszystkie jednostki organizacyjne PGL LP i stosowane s ą wobec wszystkich nabywców drewna. Ewentualne negatywne skutki 1 por. wyrok SN z 29 maja 2001 r. Sygn. CKN 1271/98 opubl. OSNC 2002/1/13. 25 wynikaj ą ce z ich stosowania mog ą zagra ż a ć lub narusza ć interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. A zatem zachowanie PGL LP dotyka szerokiego kr ę gu uczestników rynku, wobec czego ingerencja organu antymonopolowego w trybie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest w pe ł ni uzasadniona. Istot ą praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Ten ogólny zakaz precyzuje ust. 2 przytoczonego artyku ł u, wskazuj ą c mi ę dzy innymi w pkt 2, 5 i 6 przyk ł ady nadu ż ywania takiej pozycji, polegaj ą ce na: − ograniczaniu produkcji lub zbytu lub post ę pu technicznego ze szkod ą dla kontrahentów (pkt 2), − przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji (pkt 5), − narzucaniu uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych narzucaj ą cemu nieuzasadnione korzy ś ci (pkt 6). Istot ą ka ż dej z wy ż ej wskazanych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę jest bezprawne zastosowanie (nadu ż ycie) przez przedsi ę biorc ę si ł y rynkowej, jak ą daje odpowiednio wysoki udzia ł w rynku, prowadz ą ce do ograniczenia samodzielno ś ci pozosta ł ych uczestników rynku (kontrahentów lub konsumentów) i wymuszanie uczestnictwa w rynku na zasadach narzuconych, z regu ł y mniej korzystnych, ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Nie chodzi o ochron ę jakiejkolwiek samodzielno ś ci uczestników rynku, lecz tylko takiej, która jest zagro ż ona dzia ł aniem dominanta. Artyku ł 4 punkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje pozycj ę dominuj ą c ą jako pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40 %. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę na rynku. Dlatego te ż dla w ł a ś ciwego stosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest wyznaczenie rynku w ł a ś ciwego w danej sprawie. Wed ł ug art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod poj ę ciem rynku w ł a ś ciwego rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane 26 przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. W opinii organu antymonopolowego w przedmiotowym post ę powaniu rynkiem w znaczeniu produktowym jest rynek sprzeda ż y surowca drzewnego, natomiast rynkiem w uj ę ciu geograficznym jest obszar ca ł ego kraju. Poniewa ż pozycja PGL LP na krajowym rynku produkcji i sprzeda ż y surowca drzewnego jest powszechnie znana jako monopolistyczna, bowiem do LP nale ż y ok. 80 % wszystkich lasów w Polsce oraz 94 % pozyskanego w kraju surowca drzewnego, zatem zgodnie z art. 77 § 4 kpa organ antymonopolowy uzna ł , i ż fakt ten nie wymaga dowodu. Wskazana wy ż ej pozycja rynkowa PGL LP wynika: − po pierwsze – z nadanej im przez ustaw ę o lasach funkcji administracyjnych pe ł nionych w stosunku do lasów stanowi ą cych w ł asno ść Skarbu Pa ń stwa, − po drugie, co te ż wynika z ww. ustawy, prowadzenia dzia ł alno ś ci komercyjnej, polegaj ą cej m.in. na pozyskaniu i sprzeda ż y drewna. Po łą czenie tych dwóch funkcji sprawia, ż e na rynku surowca drzewnego po stronie poda ż y wyst ę puje podmiot o bardzo silnej pozycji rynkowej. W niniejszej sprawie nale ż y przyj ąć , ż e w ł a ś ciciele lasów prywatnych dzia ł aj ą w rozproszeniu i nie mog ą stanowi ć istotnej konkurencji dla PGL LP. Tym samym spe ł niona zosta ł a przes ł anka dotycz ą ca posiadania przez PGL LP pozycji dominuj ą cej na rynku. Do zbadania i oceny pozosta ł a zatem kwestia nadu ż ywania tej pozycji przy sprzeda ż y drewna w sposób naruszaj ą cy zakazy okre ś lone w art. 8 ust. 2 pkt 2, 5 i 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad punkt I sentencji decyzji. Stosownie do zapisu art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Do stwierdzenia zarzucanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w tym artykule, konieczne jest łą czne spe ł nienie nast ę puj ą cych przes ł anek: − posiadanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku oraz − przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. 27 Jak wykazano wy ż ej, PGL LP posiada pozycj ę silnie dominuj ą c ą na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego. Tym samym spe ł niona zosta ł a pierwsza z wy ż ej wskazanych przes ł anek. Zdaniem wnioskodawców zawarty w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz przeciwdzia ł ania ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji jest naruszany poprzez tre ść § 2 ust. 4, § 7 ust. 1 pkt 2d, § 7 ust. 1 pkt 2c, § 12 i § 14 Wytycznych. Zak ł ady PGL LP, jako jednostki organizacyjne, s ą tworzone przez Dyrektora Generalnego LP na podstawie § 27 Statutu Pa ń stwowego Gospodarstwa Le ś nego Lasy Pa ń stwowe w zwi ą zku z art. 32 ust. 2 pkt 4 ustawy o lasach. Prowadz ą one dzia ł alno ść niezb ę dn ą do realizacji zada ń PGL LP w zakresie gospodarki le ś nej lub dzia ł alno ść poza gospodark ą le ś n ą (§ 4 ust. 2 rozporz ą dzenia RM). W my ś l § 2 ust. 3 Wytycznych mog ą one wyst ę powa ć w roli samodzielnych nabywców tych mas drewna, które nabywaj ą nie w celach sk ł adu, manipulacji i spedycji, lecz dla dalszego przerobu i sprzeda ż y wyrobów. Jak wynika z wyja ś nie ń PGL LP us ł uga sk ł adu, manipulacji i spedycji polega g ł ównie na odsprzeda ż y drewna papierówkowego (surowiec dla przemys ł u celulozowo-papierniczego) nabywcom strategicznym, którzy zaopatruj ą si ę w surowiec w wielu dyrekcjach regionalnych, korzystaj ą c z transportu kolejowego lub samochodowego. W przypadku zakupów drewna wielkowymiarowego dla celów dzia ł alno ś ci produkcyjnej zak ł adów ich rola jest marginalna. Z materia ł u dowodowego wynika, ż e wielko ść zakupów tego surowca kszta ł towa ł a si ę na poziomie ok. 0,5 % pozyskanego drewna. Zgodnie z § 12 Wytycznych zak ł ady zakupuj ą drewno (na potrzeby produkcyjne) w nadle ś nictwach zasadniczo w drodze negocjacji ilo ś ciowo-cenowych, a cena, po jakiej zakupuj ą drewno, nie mo ż e istotnie odbiega ć in minus od ś redniej ceny uzyskiwanej w danym nadle ś nictwie dla danego sortymentu. Zak ł ady te mog ą ponadto ś wiadczy ć pomoc nadle ś niczemu w handlu drewnem. W my ś l § 2 ust. 3 Wytycznych nadle ś niczy przy sprzeda ż y drewna mo ż e korzysta ć na warunkach umownych z ich po ś rednictwa. Natomiast do ś wiadczenia tej pomocy nie s ą dopuszczani po ś rednicy b ę d ą cy podmiotami zewn ę trznymi w stosunku do PGL LP. Zgodnie za ś z tre ś ci ą § 2 ust. 3 i 4 Wytycznych podmioty zewn ę trzne mog ą ś wiadczy ć pomoc jedynie w sytuacjach szczególnie uzasadnionych, pod warunkiem uzyskania przez nadle ś niczego zgody od swojego zwierzchnika. Organ antymonopolowy stwierdzi ł , ż e zak ł ady PGL LP zajmuj ą pozycj ę uprzywilejowan ą w stosunku do pozosta ł ych podmiotów dzia ł aj ą cych na rynku drzewnym. Adekwatne jest zatem przytoczenie przez wnioskodawców pogl ą du S ą du Antymo- nopolowego, wyra ż onego w wyroku z dnia 22 grudnia 1999 r. sygn akt XVII Ama 44/99, i ż : 28 „stopie ń powi ą za ń kapita ł owych lub handlowych mi ę dzy producentami i odbiorcami nie mo ż e by ć przyczyn ą nierównomiernego traktowania wszystkich odbiorców dzia ł aj ą cych na tym samym rynku. (…) Pogl ą d, wed ł ug którego producent i podmioty od niego zale ż ne powinny by ć traktowane jako jeden organizm gospodarczy nie znajduje uzasadnienia przy dokonywaniu ocen, czy w danej sprawie mia ł y miejsce praktyki monopolistyczne. W przeciwnym razie podmioty zale ż ne nie mog ł yby by ć uznane za konkurentów”. W niniejszym post ę powaniu zarzut dotyczy w ł a ś nie uprzywilejowania podmiotów - zak ł adów, które wprawdzie nie s ą spó ł kami prawa handlowego, jednak ż e s ą jednostkami organizacyjnymi dzia ł aj ą cymi w ramach przedsi ę biorstwa. Z uwagi na to, ż e mog ą one wyst ę powa ć i wyst ę puj ą w roli samodzielnych nabywców drewna, zatem w ocenie organu antymonopolowego nale ż y traktowa ć je jako konkurentów w stosunku do innych nabywców tego surowca. W ocenie organu antymonopolowego zasadny jest równie ż zarzut wnioskodawców dotycz ą cy przeciwdzia ł ania ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji poprzez tworzenie rynku po ś rednictwa w handlu hurtowym drewnem. Organ antymonopolowy nie zgadza si ę z twierdzeniem PGL LP, jakoby handel drewnem w stanie nieprzerobionym by ł domen ą producentów, a nie po ś redników. Z tre ś ci art. 6 ustawy o lasach wynika, i ż integraln ą cz ęś ci ą gospodarki le ś nej jest pozyskanie i sprzeda ż drewna. Przepis ten nie zaw ęż a wi ę c kr ę gu podmiotów uprawnionych do sprzeda ż y drewna tylko do LP, za ś uczestnictwo po ś redników w tym procesie nie spowoduje ograniczenia ustawowej funkcji LP. Istot ą konkurencji jest otwarty dost ę p do rynku na równych prawach dla wszystkich przedsi ę biorców. Natomiast podmiot zajmuj ą cy na rynku pozycj ę dominuj ą c ą nie mo ż e za pomoc ą arbitralnie podj ę tych decyzji ogranicza ć konkurencji na rynku. Zatem ograniczenie innym podmiotom dost ę pu do nabywania drewna w celu dalszej odsprzeda ż y nie znajduje podstaw prawnych, a w swej istocie jest bezspornie ograniczeniem konkurencji. Oceniaj ą c powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , i ż przes ł anka art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą ca na przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji, zosta ł a spe ł niona. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazaniu zaniechania jej stosowania, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorców lub zwi ą zków przedsi ę biorców przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone m.in. w art. 8 tej ustawy. W takim wypadku, w my ś l ust. 29 2 tego artyku ł u, Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. Omawiana praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę jest wynikiem stosowania przez PGL LP Wytycznych, stanowi ą cych za łą cznik do Zarz ą dzenia 5A. W toku post ę powania strony poinformowa ł y organ antymonopolowy, i ż Zarz ą dzenie 5A (wraz z Wytycznymi) przesta ł o obowi ą zywa ć , bowiem z dniem 4 lipca 2001 r. zosta ł o zast ą pione Zarz ą dzeniem 5B, które z kolei zast ą pione zosta ł o Zarz ą dzeniem Nr 91 z dnia 30 listopada 2001 r. Jednocze ś nie wnioskodawcy podtrzymali wol ę dalszego prowadzenia post ę powania, podkre ś laj ą c, i ż okresem podlegaj ą cym ocenie jest czas obowi ą zywania Wytycznych do Zarz ą dzenia 5A. Maj ą c na uwadze fakt, i ż kwestionowane Zarz ą dzenie 5A utraci ł o moc prawn ą , Prezes Urz ę du uzna ł , i ż dosz ł o do zaniechania stosowania przez PGL LP przedmiotowej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . St ą d orzeczono jak w punkcie I sentencji. Ad punkt II sentencji decyzji. 1. Drug ą zarzucan ą PGL LP praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę , okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest nadu ż ywanie przez tego przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y drewna poprzez ograniczanie zbytu tego surowca ze szkod ą dla kontrahentów. Praktyka z tego artyku ł u ma miejsce jedynie w wypadku spe ł nienia - obok posiadania pozycji dominuj ą cej - przes ł anki nadu ż ywania tej pozycji przez ograniczanie produkcji, zbytu lub post ę pu technicznego ze szkod ą dla kontrahentów lub konsumentów. Analizuj ą c zapis § 5 Wytycznych organ antymonopolowy ustali ł , ż e stosownie do jego ust. 3 nadle ś niczy powinien z puli drewna przewidzianej do sprzeda ż y bezpo ś rednio w nadle ś nictwie wydzieli ć rezerw ę drewna do sprzeda ż y w ramach procedowania uzupe ł niaj ą cego w ci ą gu roku. Rezerwa ta powinna stanowi ć przede wszystkim zabezpieczenie na wypadek wyst ą pienia zdarze ń losowych o du ż ej skali lub zwi ę kszonego, okazjonalnego zapotrzebowania niektórych nabywców, a tak ż e na wypadek ró ż nych innych sytuacji (§ 5 ust. 4 Wytycznych). Wysoko ść rezerwy nie powinna by ć ustalana na poziomie wskazuj ą cym na zamiar wywo ł ania pozornego deficytu surowca drzewnego i podlega zatwierdzeniu przez dyrektora regionalnego (§ 5 ust. 5 Wytycznych). Nale ż y stwierdzi ć , ż e tak sformu ł owane w tym zakresie postanowienia Wytycznych w sposób jasny i jednoznaczny okre ś laj ą cel i wielko ść rezerwy, wskazuj ą c wprost, ż e jej 30 wielko ść nie mo ż e wp ł ywa ć na zmniejszenie poda ż y. W ocenie organu anty- monopolowego przestrzeganie tych postanowie ń nie mo ż e wywo ł a ć negatywnych skutków na rynku drzewnym. Analizuj ą c materia ł dowodowy przedstawiony przez wnioskodawców organ antymonopolowy uzna ł , ż e nie zawiera on informacji dotycz ą cych wielko ś ci rezerwy i jej wp ł ywu na wielko ść oferty poda ż owej. Z kolei z analizy materia ł u dowodowego przedstawionego przez PGL LP wynika, ż e globalna wielko ść masy drewna planowana do pozyskania by ł a corocznie zwi ę kszana, przy czym wielko ś ci te by ł y w praktyce wy ż sze od planowanych. Udzia ł rezerwy w tej masie by ł niewielki i nieistotny w aspekcie rynkowym. Ponadto analiza odpowiednich postanowie ń Wytycznych, z punktu widzenia zawartych w nich tre ś ci i skutków z nich p ł yn ą cych dla nabywców i sprzedawców (nadle ś niczych), pozwoli ł a na stwierdzenie, i ż nie zawieraj ą one postanowie ń zobowi ą zuj ą cych nadle ś niczych wprost do zbierania od potencjalnych nabywców wcze ś niejszych informacji dotycz ą cych ich potrzeb surowcowych. Wytyczne nie okre ś laj ą tak ż e, w jaki sposób nadle ś niczy ma ustali ć mo ż liwo ś ci zakupu drewna przez nabywców. Z przekazanego materia ł u dowodowego nie wynika ponadto, ż e stosowane jest równie ż zwracanie si ę do nabywców – przed og ł oszeniem przetargu – o podanie wielko ś ci ich zapotrzebowania na surowiec drzewny. W ocenie organu antymonopolowego istotne jest to, ż e, sporz ą dzony przez nadle ś niczego plan sprzeda ż y drewna jest oparty o informacje dotycz ą ce mo ż liwo ś ci pozyskania drewna z punktu widzenia planu urz ą dzenia lasu. Brak jest zatem podstaw do twierdzenia, i ż plan sprzeda ż y nie zawiera rzeczywistej wielko ś ci masy drewna oferowanej do sprzeda ż y, a jego celem jest przedstawienie takiej oferty na danym terenie, która jest zawsze mniejsza ni ż zapotrzebowanie. Nie przemawia równie ż za pogl ą dem wnioskodawców analiza wielko ś ci i poziom pozyskiwania i sprzeda ż y drewna przez LP. Jak wynika z danych zawartych w Biuletynie PIGPD „Rynek Drzewny” (nr 4/2001 str. 17), pozyskanie drewna tartacznego w latach 1990 – 2000 systematycznie wzrasta ł o. Ś rednia cena drewna okr ą g ł ego w okresie od I kwarta ł u 1999 r. do III kwarta ł u 2000 r. utrzymywa ł a si ę na do ść stabilnym poziomie, w okresie od IV kwarta ł u do 2000 r. do I kwarta ł u 2001 r. wyra ź nie ros ł a, ale w okresie II i III kwarta ł u 2001 r. równie wyra ź nie spad ł a do poziomu poprzedniego. W tym samym okresie cena tarcicy iglastej wzrasta ł a znacznie szybciej i wyra ź niej. W ś wietle powy ż szych faktów organ antymonopolowy uzna ł , i ż przes ł anka ograniczania zbytu drewna ze szkod ą dla kontrahentów nie zosta ł a spe ł niona. 31 Podniesiona przez wnioskodawców kwestia dotycz ą ca wielko ś ci tzw. etatów r ę bnych (ci ęć ), które niew ą tpliwie s ą istotn ą wielko ś ci ą okre ś laj ą c ą poda ż drewna, jest domen ą Ministerstwa Ś rodowiska, co wynika z ustawy o lasach, i rozstrzyganie w tej sprawie wykracza poza kompetencje organu antymonopolowego. Zdaniem Prezesa Urz ę du nie zosta ł a spe ł niona druga przes ł anka zawarta w tre ś ci art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. ograniczanie zbytu drewna ze szkod ą dla kontrahentów, st ą d orzeczono jak w punkcie II.1 sentencji. 2. Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę uznaje si ę nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku poprzez narzucanie przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Do wype ł nienia hipotezy ww. przepisu niezb ę dne jest, aby zachowanie przedsi ę biorcy posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym w sprawie spe ł nia ł o łą cznie nast ę puj ą ce przes ł anki: − narzucanie warunków umów, − uci ąż liwo ść warunków umów oraz − osi ą ganie nieuzasadnionych korzy ś ci przez przedsi ę biorc ę kosztem kontrahenta, wynikaj ą ce z wcze ś niej wymienionych przes ł anek. Oznacza to, ż e niespe ł nienie którejkolwiek z ww. przes ł anek powoduje, i ż nie mo ż na stwierdzi ć praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej tym przepisem. Jak wynika z tre ś ci powy ż szego zapisu sytuacje dotycz ą ce narzucania uci ąż liwych warunków przynosz ą cych narzucaj ą cemu nieuzasadnione korzy ś ci nale ż y rozpatrywa ć w odniesieniu do zawieranych umów o charakterze cywilnoprawnym. W toku post ę powania wnioskodawcy jednoznacznie podkre ś lali, ż e przedmiotowy zarzut dotyczy Wytycznych do Zarz ą dzenia 5A, a wi ę c samych zasad w nich okre ś lonych, nie za ś ich konkretyzacji w postaci umów b ę d ą cych praktycznym przejawem realizowanej przez LP sprzeda ż y drewna. Nie sposób zgodzi ć si ę z wnioskodawcami, ż e stawianie przez PGL LP wymogów: uczestniczenia w przetargach i licytacjach, przedstawiania zabezpiecze ń finansowych, sk ł adania wadium czy nieposiadania zaleg ł o ś ci p ł atniczych nosi cechy narzucania warunków umów a wymogi te stanowi ą uci ąż liwo ś ci dla kontrahentów i przynosz ą PGL LP nieuzasadnione korzy ś ci. W ocenie organu antymonopolowego nie mo ż na uzna ć , ż e wykonywanie przez LP obowi ą zku zagospodarowania (sprzeda ż y) drewna pokl ę skowego 32 przynosi im nieuzasadnione korzy ś ci. Nie mo ż na tak ż e uzna ć , ż e którykolwiek z tych wymogów, w wypadku stosowania go w umowach, stanowi warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron umowy ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Wobec niespe ł nienia wy ż ej wskazanych trzech przes ł anek z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, brak jest podstaw do stwierdzenia stosowania tej praktyki przez PGL LP. St ą d orzeczono jak w punkcie II. 2 sentencji. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 kpc od niniejszej decyzji przys ł uguje stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - s ą du ochrony konkurencji i konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów- w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ZAST Ę PCA DYREKTORA Departamentu Instytucji Finansowych, Us ł ug i Rolnictwa Danuta Gruszczy ń ska Otrzymuj ą : 1. Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe ul. Wawelska 52/54 02-251 Warszawa 2. Zwi ą zek Producentów i Eksporterów Palet Drewnianych w Polsce, Aleksandrów oraz Polska Izba Gospodarcza Przemys ł u Drzewnego, Pozna ń za po ś rednictwem pe ł nomocnika : Pana Marka Tadeusiaka Kancelaria Adwokacka Prawa Konkurencji ul. Ż urawia 7/9 91-455 Ł ód ź 33