RPZ-15/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Pozna ń Tel. (0-61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (0-61) 851-86-44 E-mail: poznan@uokik.gov.pl Pozna ń , 25.07.2003 r. RPZ – 565/3/03/D.O./..... D e c y z j a nr RPZ - 15/2003 Na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. nr 86 z 2003 r. poz. 804) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i par. 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18 poz. 172), w imieniu Prezesa Ochrony Konkurencji i Konsumentów odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego na wniosek panów Józefa i Krzysztofa Macniaków, w ł a ś cicieli spó ł ki cywilnej „Zak ł ad Stolarski, stolarstwo, wyrób i sprzeda ż trumien, us ł ugi pogrzebowe” w Stawiszynie, w sprawie uznania za ograniczaj ą c ą konkurencj ę praktyki polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez Parafi ę Rzymsko- Katolick ą p.w. ś w. Bart ł omieja Aposto ł a w Stawiszynie oraz przedsi ę biorc ę pogrzebowego Rocha Kubickiego pozycji dominuj ą cej na rynku administrowania cmentarzem parafialnym w Stawiszynie, poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji na lokalnym rynku wykonywania us ł ug pogrzebowych, w drodze utrudniania wnioskodawcom pozyskiwania zlece ń na organizowanie i wykonywanie pogrzebów na tym cmentarzu, co mog ł oby narusza ć art. 8 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy. Uzasadnienie Pismem z dnia 2 lipca 2003 r. Józef i Krzysztof Macniakowie, w ł a ś ciciele spó ł ki cywilnej Zak ł ad Stolarski w Stawiszynie (zwani dalej Wnioskodawcami), zwrócili si ę do tut. Delegatury z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Parafii Rzymsko-Katolickiej p.w. ś w. Bart ł omieja Aposto ł a w Stawiszynie (zwanej dalej Parafi ą ) oraz przedsi ę biorcy pogrzebowemu Rochowi Kubickiemu, w ł a ś cicielowi Zak ł adu Pogrzebowego w Stawiszynie. Wnioskodawcy ww. podmiotom zarzucili podejmowanie dzia ł a ń , które uniemo ż liwiaj ą im pozyskiwanie zlece ń pogrzebów zakresie wykonywania pogrzebów si ę na cmentarzu parafialnym w Stawiszynie. Podkre ś lili, i ż na ponad trzydzie ś ci pogrzebów, jakie w br. odby ł y si ę na tym cmentarzu, tylko jeden organizowa ł a ich firma. Wskazuj ą c na monopolizacj ę rynku przez zak ł ad Rocha Kubickiego Wnioskodawcy podkre ś lili, ż e winnym tego stanu jest proboszcz Parafii, który promuje ten zak ł ad, zmuszaj ą c parafian do skorzystania z jego us ł ug. Wnioskodawcy poinformowali ponadto, i ż pismem z dnia 2 grudnia 2002 r. wyst ą pili do ksi ę dza proboszcza z pro ś b ą o udost ę pnienie terenu cmentarza celem wykonywania na nim kompleksowych us ł ug pogrzebowych, lecz do dnia 2 wys ł ania wniosku o wszcz ę cie przez Urz ą d post ę powania nie otrzymali na nie odpowiedzi. Podkre ś lili, i ż w pi ś mie tym równie ż wezwali ksi ę dza proboszcza do og ł oszenia parafianom, i ż ich firma ma równie ż prawo wykonywania pogrzebów na cmentarzu w Stawiszynie. Tak ż e do tego wezwania ksi ą dz nie zastosowa ł si ę . Dowodz ą c, i ż brak zlece ń od osób, których bliscy zostali pochowani na tym cmentarzu, jest wy łą cznie rezultatem dzia ł a ń ksi ę dza proboszcza, Wnioskodawcy wskazali na konieczno ść rozbicia istniej ą cego monopolu, w którym upatruj ą przyczyn ę utraty potencjalnych klientów. Wyst ę puj ą c z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego Wnioskodawcy podkre ś lili ponadto, i ż na ż adnym z cmentarzy w okolicznych parafiach nie spotykaj ą si ę z takimi trudno ś ciami, jak w Stawiszynie. Jako przyk ł ad dyskryminowania ich zak ł adu pogrzebowego wskazali na niew ł a ś ciwe zachowanie ksi ę dza proboszcza podczas mszy ś w. odprawionej przy okazji jedynego pogrzebu mieszkanki Stawiszyna, jaki zosta ł przez nich w tym roku obs ł u ż ony, któr ą to okoliczno ść dokumentuje o ś wiadczenie podpisane przez jedenastu uczestników tej mszy. Zgodnie z art. 85 ust. 1 ww. ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 86 z 2003 r. poz. 804) Prezes Urz ę du mo ż e, w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie stosowano praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 5, rozumianych jako zakaz zawierania porozumie ń w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, oraz art. 8 rozumianych jako zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku. W niniejszej sprawie kwestia zarzutów podniesionych przez Wnioskodawców mo ż e by ć rozpatrywana wy łą cznie w aspekcie naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy. Przepis ten zakazuje podejmowania dzia ł a ń które przeciwdzia ł aj ą powstaniu lub rozwojowi konkurencji na rynku i jest powi ą zany ś ci ś le z podstawowym celem ustawy antymonopolowej, jakim jest ochrona konkurencji. Z zakazu tego wynika obowi ą zek niestwarzania barier dla rozwoju konkurencji przez przedsi ę biorców, których pozycja rynkowa pozwala im na negatywne oddzia ł ywanie na struktur ę rynku i warunki funkcjonowania jego uczestników. W niniejszej sprawie, w ocenie Urz ę du, zarówno Parafii, jak i przedsi ę biorcy pogrzebowemu Rochowi Kubickiemu, zarzutów takich nie mo ż na postawi ć . Stanowisko to Urz ą d opiera na analizie tre ś ci wniosku oraz za łą czonych do niego materia ł ów, a tak ż e na wynikach przeprowadzonego post ę powania wyja ś niaj ą cego, którego przedmiotem by ł o ustalenie, czy Parafia oraz przedsi ę biorca ten wykonali decyzj ę wydan ą przez tut. Delegatur ę w dniu 30 grudnia 2002 r. nr RPZ – 30/2002, w cz ęś ci dotycz ą cej zmiany jednego z postanowie ń umowy w sprawie opieki nad cmentarzem w Stawiszynie. Post ę powanie to zbieg ł o si ę w czasie z rozpatrywaniem niniejszego wniosku, a jego wynik wywiera istotny wp ł yw na ocen ę zasadno ś ci wniosku. Zakwestionowane w ww. decyzji postanowienie umowy zawartej pomi ę dzy Parafi ą oraz Rochem Kubickim dawa ł o temu przedsi ę biorcy wy łą czne prawo kopania grobów na cmentarzu w Stawiszynie. Nades ł any w ramach tego post ę powania tekst zawartego przez strony aneksu do powy ż szej umowy pozwalaj ą stwierdzi ć , i ż decyzja Prezesa Urz ę du zosta ł a wykonana w sposób prawid ł owy. Zmienione postanowienie umowy nie tylko umo ż liwia wykonywanie tych czynno ś ci przez wszystkie zainteresowane firmy pogrzebowe, ale równie ż potwierdza prawo takich firm do obs ł ugi pogrzebów na cmentarzu, upowa ż niaj ą c Rocha Kubickiego do „ nadzoru, gdyby inna firma czynno ś ci te wykonywa ł a oraz do nadzoru nad z ł o ż eniem zmar ł ego do grobu ”. Tym samym formalnie przesta ł a istnie ć przeszkoda, w postaci postanowienia umowy zawartej z w ł a ś cicielem cmentarza, na mocy którego przedsi ę biorca sprawuj ą cy opiek ę nad cmentarzem nie mia ł prawa udost ę pnia ć jego terenu innym zak ł adom celem wykonywania us ł ug kopania grobów, co do której mia ł zapewnion ą wy łą czno ść . 3 Natomiast dodanie do umowy postanowienia o sprawowaniu nadzoru nad z ł o ż eniem zmar ł ego do grobu potwierdza oczywiste prawo innych firm do obs ł ugi pogrzebów na tym cmentarzu. Poza zmienionym powy ż szym aneksem postanowieniem umowy o sprawowanie opieki nad cmentarzem w Stawiszynie ż adne inne okoliczno ś ci natury formalno-prawnej nie ograniczaj ą Wnioskodawców w ich prawie wykonywania us ł ug pogrzebowych na cmentarzu w Stawiszynie. W prawie do wykonywania takich us ł ug zarówno Wnioskodawcy, jak i ka ż dy inny zainteresowany zak ł ad pogrzebowy, nie mog ą by ć ograniczani i okoliczno ść ta nie wymaga odr ę bnego potwierdzenia ze strony ksi ę dza proboszcza lub przedsi ę biorcy Rocha Kubickiego. St ą d brak odpowiedzi na pismo Wnioskodawców, które zosta ł o dor ę czone ksi ę dzu proboszczowi w styczniu 2002 r., nie upowa ż nia do stwierdzenia, ż e zostali oni ograniczeni w prawie wykonywania obs ł ugi pogrzebów na cmentarzu. Jedynie jednoznaczna i wyra ź nie sformu ł owana na pi ś mie lub wypowiedziana w obecno ś ci ś wiadków i potwierdzona przez nich w toku formalnego post ę powania odmowa udost ę pnienia terenu cmentarza mog ł aby stanowi ć przes ł ank ę uzasadniaj ą c ą wyst ą pienie z takim zarzutem. Odmowy takiej Wnioskodawcy nie otrzymali, nie powo ł uj ą si ę na ni ą w swoim wyst ą pieniu, w zwi ą zku z czym kwestia ta jest w tym zakresie bezprzedmiotowa. Przedstawione statystyki wskazuj ą , i ż najistotniejszym problem dla Wnioskodawców jest pozyskanie zlece ń na wykonywanie pogrzebów, przy czym nale ż y zauwa ż y ć , i ż problem ten nie dotyczy wy łą cznie Stawiszyna, lecz równie ż okolicznych miejscowo ś ci, w których znajduj ą si ę cmentarze parafialne. Analiza zestawienia ilo ś ci pogrzebów wykonanych przez wnioskodawców w latach 1995-2002, która zawarta zosta ł a na str. 4 uzasadnienia decyzji nr RPZ 30/2002, okoliczno ść t ę potwierdza. Przyczyny takiego stanu Wnioskodawcy upatruj ą w istnieniu lokalnych powi ą za ń pomi ę dzy grabarzami i proboszczami parafii. Zdaniem Urz ę du by ć mo ż e jest to czynnik, który ma wp ł yw na struktur ę rynku wykonywania us ł ug pogrzebowych w tym rejonie, lecz ustalenie czy oraz w jakim stopniu faktycznie generuje ten rynek jest praktycznie niemo ż liwe. Okoliczno ś ci, które wnioskodawcy wskazuj ą w swoim wniosku nie mog ą stanowi ć dowodu na potwierdzenie tych twierdze ń w post ę powaniu prowadzonym pod zarzutem przeciwdzia ł ania ukszta ł towania si ę warunków niezb ę dnych do powstania i rozwoju konkurencji. . Zarówno tre ść wniosku jak i za łą czonych do niego dowodów wskazuje jednoznacznie, i ż w tym zakresie sprawa mo ż e by ć rozpatrywana wy łą cznie w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego, ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. nr 47 poz. 211 z 1996 r. z pó ź niejszymi zmianami) oraz prawa kanonicznego. Cywilnoprawny charakter ewentualnego sporu wymaga udowodnienia, i ż w konkretnym przypadku (przypadkach) Wnioskodawcy nie otrzymali zlecenia, a zleceniodawca nie skorzysta ł z ich us ł ug w obawie przed potencjalnymi problemami, jakie mog ą zdarzy ć si ę podczas pogrzebu lub w trakcie za ł atwiania zwi ą zanych z tym formalno ś ci. Natomiast w zakresie dotycz ą cym przepisów prawa kanonicznego Urz ą d nie ma kompetencji, aby w drodze decyzji administracyjnej zakwestionowa ć wskazane przez Wnioskodawców dzia ł ania proboszcza Parafii. Jak ju ż wyja ś niono w uzasadnieniu decyzji nr RPZ 30/2002 w zakresie wykonywania czynno ś ci zwi ą zanych z wykonywan ą pos ł ug ą duszpastersk ą , a do takich nale ż y wyg ł aszanie kaza ń oraz og ł osze ń dotycz ą cych parafii, proboszcz parafii podlega w ł adzy ko ś cielnej. Kontroli tej podlega równie ż sposób przeprowadzania obrz ą dku pogrzebowego. Nawet gdyby pomini ę cie pewnej czynno ś ci podczas tej jednej, wskazanej przez wnioskodawców, sytuacji by ł o zamierzone i mia ł o na celu zniech ę cenie parafian do ich firmy, nie mo ż na na tym jednostkowym przypadku opiera ć twierdzenia o przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę 4 warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma bowiem charakter publicznoprawny, a to wymaga, aby kwestionowane dzia ł ania lub zaniechania cechowa ł y si ę pewn ą powtarzalno ś ci ą i dotyczy ł y rozwi ą za ń wp ł ywaj ą cych na funkcjonowanie i rozwój ca ł ego rynku, a nie tylko jednego, konkretnego przedsi ę biorcy. Dobrem chronionym ustaw ą w przypadku praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę jest bowiem konkurencja jako taka, a ochrona konkurentów prowadzona jest niejako „przy okazji”. Wobec powy ż szego naruszenie interesu publicznoprawnego stwierdzane winno by ć w sytuacji, gdy praktyka oddzia ł ywuje na otoczenie konkurencyjne, a nie na sytuacj ę jednego, konkretnego przedsi ę biorcy. W ocenie Urz ę du w niniejszej sprawie w ł a ś nie z tak ą sytuacj ą mamy do czynienia. Ochrona interesów Wnioskodawców mo ż e mie ć miejsce wy łą cznie w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego, a w sytuacji gdy uzna on, i ż dosz ł o do pope ł nienia czynów które mog ą zosta ć uznane za czyny nieuczciwej konkurencji, równie ż w oparciu o wskazan ą wy ż ej ustaw ę o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (por. wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 29 maja 2001 r. sygn. I CKN 1271/98). St ą d nale ż a ł o orzec jak w sentencji decyzji. Od niniejszej decyzji przys ł uguje Wnioskodawcy prawo wniesienia odwo ł ania do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Poznaniu Edward Stawicki Otrzymuje: Pe ł nomocnik Wnioskodawców Pani Józefa Górka-Macniak Ul. Szosa Koni ń ska 5 62-820 Stawiszyn