DOK-104/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW L.dz. DDI-I-50-06/02/RK Warszawa, dn. 20 pa ź dziernika 2004 r. Decyzja Nr DOK - 104/04 I. Na podstawie art. 10 ust. 2 w zwi ą zku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 z pó ź . zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du, uznaje , i ż wprowadzenie przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. z siedzib ą w Warszawie, zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii - polegaj ą cych na oderwaniu krzywej okre ś laj ą cej zapotrzebowanie z Kontraktów D ł ugoterminowych od krzywej okre ś laj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, stanowi praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y energii w ramach MIE, poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych PSE S.A. nieuzasadnione korzy ś ci i stwierdza zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 10 ust. 2 w zwi ą zku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 z pó ź . zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du, uznaje , i ż ustalenie przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. z siedzib ą w Warszawie, na Rynku Bilansuj ą cym dla elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, ró ż nych cen zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej, stanowi praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę , okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku bilansuj ą cym, poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych PSE S.A. nieuzasadnione korzy ś ci i stwierdza zaniechanie jej stosowania . UZASADNIENIE I. Stan faktyczny sprawy. 1. Informacje o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2002 r., Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszcz ął przeciwko Polskim Sieciom Elektroenergetycznym S.A. z siedzib ą w Warszawie (zwanym dalej tak ż e PSE), post ę powanie antymonopolowe w sprawie uznania, ż e: 1) wprowadzenie przez PSE zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii (zwanych dalej tak ż e MIE) - polegaj ą cych na oderwaniu krzywej okre ś laj ą cej zapotrzebowanie z Kontraktów D ł ugoterminowych (zwanych dalej tak ż e KDT) od krzywej okre ś laj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, oraz 2) ustalenie na Rynku Bilansuj ą cym dla elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych ró ż nych cen zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej, stanowi ą praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , okre ś lone w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Wszcz ę cie niniejszego post ę powania nast ą pi ł o po otrzymaniu, od Urz ę du Regulacji Energetyki oraz od [tajemnica przedsi ę biorstwa], informacji, które wskazywa ł y na mo ż liwo ść naruszenia przez PSE przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Wynika ł o z nich, i ż PSE z dniem 1 lipca 2002 r. wprowadzi ł y zmiany w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego, polegaj ą ce na ustaleniu dwóch dodatkowych cen rozliczeniowych (kupna i sprzeda ż y) energii elektrycznej. Przed wprowadzeniem tych zmian zarówno sprzeda ż , jak i kupno energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym rozliczane by ł y wg jednolitej ceny. Natomiast po wprowadzeniu zmian z lipca 2002 r., ze wzgl ę du na znaczne odchylenie wyst ę puj ą ce pomi ę dzy cen ą sprzeda ż y, a cen ą zakupu energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym, przeci ę tna cena sprzeda ż y energii elektrycznej kszta ł towa ł a si ę na poziomie nieco powy ż ej 70 z ł /MWh, natomiast cena zakupu wynosi ł a oko ł o 200 z ł /MWh, przy czym zdarza ł y si ę równie ż znacznie wi ę ksze odchylenia tych cen (minimalna cena sprzeda ż y wynosi ł a 70/MWh z ł , natomiast maksymalna cena zakupu 1 500 z ł /MWh). Przedstawione informacje, wg opinii organu antymonopolowego, mog ł y ś wiadczy ć o tym, i ż wprowadzenie powy ż szych zmian przez PSE, spowodowa ł o znaczne straty spó ł ek dystrybucyjnych. Wprowadzone przez PSE uregulowania mog ł y równocze ś nie narusza ć zapis § 20 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 wrze ś nia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czania podmiotów do sieci elektroenergetycznych (Dz. U. Nr 85, poz. 957) , który stanowi, i ż zamkni ę cie bilansu energii elektrycznej odbywa si ę przy za ł o ż eniu, ż e przychód z jej sprzeda ż y jest równy kosztowi jej zakupu oraz § 20 ust. 2 tego rozporz ą dzenia, który stanowi, i ż sprzeda ż energii elektrycznej przez Operatora Systemu Przesy ł owego odbywa si ę po tych samych cenach dla 2 ka ż dego odbiorcy. Wprowadzone przez PSE zmiany mog ł y spowodowa ć szczególnie dotkliwe straty dla tych spó ł ek dystrybucyjnych, do których przy łą czeni s ą wytwórcy produkuj ą cy energi ę elektryczn ą w skojarzeniu oraz wytwórcy produkuj ą cy energi ę elektryczn ą z odnawialnych ź róde ł energii. Wynika to bowiem z faktu, i ż obiektywnie niemo ż liwe jest sporz ą dzenie racjonalnych prognoz co do produkcji energii elektrycznej przez tych wytwórców, a koszty wynikaj ą ce z niesprawdzonych prognoz ponosi ć musia ł yby spó ł ki dystrybucyjne. Dodatkowo, PSE wprowadzi ł y tak ż e nowy sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii pochodz ą cych z Kontraktów D ł ugoterminowych. Pomimo, i ż wolumen Minimalnych Ilo ś ci Energii odbierany przez ka ż d ą ze spó ł ek dystrybucyjnych, jest okre ś lony w taryfie PSE, to jednak sposób jego grafikowania (szczegó ł owy rozk ł ad godzinowy ilo ś ci MIE), okre ś laj ą bilateralne umowy zawierane pomi ę dzy PSE, a spó ł kami dystrybucyjnymi. Z sygna ł ów otrzymanych przez organ antymonopolowy wynika ł o, i ż nowy sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii zosta ł istotnie sp ł aszczony w stosunku do ca ł kowitego prognozowanego zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą przez spó ł ki dystrybucyjne. Bez wzgl ę du na to, czy faktyczne zapotrzebowanie spó ł ek dystrybucyjnych wzrasta ł o, czy te ż mala ł o, rozk ł ad Minimalnych Ilo ś ci Energii by ł wzgl ę dnie jednakowy. Tak wi ę c, sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii przez PSE nie bra ł pod uwag ę waha ń zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych na energi ę elektryczn ą . Wskutek tego, spó ł ki dystrybucyjne zmuszone zosta ł y do zakupu znacznych ilo ś ci energii w godzinach szczytu (kiedy zapotrzebowanie na energi ę jest najwi ę ksze, a ceny energii najwy ż sze) i odsprzeda ż y energii w pozosta ł ych godzinach doby (kiedy zapotrzebowanie na energi ę jest mniejsze, a ceny energii ni ż sze). Cz ęś ciowo obrót t ą energi ą musia ł odbywa ć si ę równie ż na Rynku Bilansuj ą cym, gdzie, jak ju ż wskazano powy ż ej, obowi ą zywa ł y znaczne ró ż nice pomi ę dzy cen ą zakupu i cen ą sprzeda ż y energii elektrycznej. To dodatkowo mog ł o przyczynia ć si ę do strat spó ł ek dystrybucyjnych. Powy ż sze dzia ł ania mog ł y zatem równie ż skutkowa ć du ż ymi stratami dla spó ł ek dystrybucyjnych. Z uwagi na przedstawione powy ż szej informacje, uprawdopodabniaj ą ce mo ż liwo ść naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , organ antymonopolowy wszcz ął w powy ż szych sprawach z urz ę du post ę powanie antymonopolowe. Za konieczno ś ci ą zbadania sprawy przemawia ł o tak ż e przypuszczenie, ż e dodatkowe koszty, jakie spó ł ki dystrybucyjne musia ł y ponie ść w zwi ą zku z kwestionowanymi dzia ł aniami PSE, przerzucone zostan ą po ś rednio na odbiorców ko ń cowych. 2. Krótka charakterystyka polskiego sektora elektroenergetycznego. Polski sektor elektroenergetyczny mo ż na podzieli ć na 3 podstawowe podsektory: - sektor wytwarzania - obejmuj ą cy elektrownie systemowe oraz kilkana ś cie du ż ych elektrociep ł owni, 3 - sektor przesy ł u - reprezentowany przez PSE, krajowego operatora systemu przesy ł owego. Spó ł ka ta przesy ł a energi ę elektryczn ą sieciami najwy ż szych napi ęć tj. 220 kV i 400 kV. - sektor dystrybucji - skupiaj ą cy 33 regionalne spó ł ki dystrybucyjne (stan na pocz ą tek post ę powania - obecnie, niektóre ze spó ł ek dystrybucyjnych zosta ł y po łą czone, trwaj ą prace nad konsolidacj ą innych). Spó ł ki dystrybucyjne s ą operatorami sieci 110 kV oraz ś redniego i niskiego napi ę cia. Ww. spó ł ki kupuj ą energi ę elektryczn ą od PSE oraz wytwórców, a nast ę pnie przesy ł aj ą oraz dostarczaj ą t ą energi ę odbiorcom ko ń cowym (m.in. gospodarstwom domowym, zak ł adom przemys ł owym itp.). Ponadto, na rynku energii elektrycznej wyodr ę bni ć mo ż na tak ż e inne podmioty, w tym: podmioty prowadz ą ce dzia ł alno ść w zakresie handlu energi ą elektryczn ą , podmioty stanowi ą ce mniejsze ź ród ł a generuj ą ce energi ę elektryczn ą (np. odnawialne ź ród ł a energii) oraz odbiorców, którzy nabyli prawo do korzystania z us ł ug przesy ł owych, tzn. odbiorców posiadaj ą cych prawo wyboru dostawcy energii elektrycznej (okre ś lanych, jako odbiorców uprawnionych do korzystania z zasady TPA 1 ). Hurtowy obrót energi ą elektryczn ą w Polsce odbywa si ę na: - rynku regulowanym - obejmuj ą cym sprzeda ż przez PSE spó ł kom dystrybucyjnym znacznej cz ęś ci energii (tzw. Minimalnych Ilo ś ci Energii), pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych. Cena sprzeda ż y tej energii oraz jej ilo ść , zatwierdzane s ą przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, - rynku konkurencyjnym - obejmuj ą cym handel energi ą elektryczn ą kupowan ą w ramach kontraktów bilateralnych, zawieranych pomi ę dzy wytwórcami energii, a firmami prowadz ą cymi obrót energi ą oraz odbiorcami energii. Rynek ten obejmuje równie ż energi ę nabywan ą na Gie ł dzie Energii. Ceny sprzeda ż y tej energii nie s ą regulowane przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, - rynku bilansuj ą cym – miejscu, gdzie dochodzi do zrównowa ż enia poda ż y i pobytu energii elektrycznej. 3. Informacja o stronie post ę powania - Polskich Sieciach Elektroenergetycznych S.A. (PSE). Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (PSE) s ą jednoosobow ą Spó ł ka Skarbu Pa ń stwa - zawi ą zan ą przez Ministra Przemys ł u i Handlu w dniu 2 sierpnia 1990 roku. PSE s ą w ł a ś cicielem istniej ą cych w Polsce sieci najwy ż szych napi ęć tj. 220 kV i 400 kV, s ł u żą cych do przesy ł ania energii elektrycznej. Jak ju ż wy ż ej wspomniano, jako 1 Zasada TPA – z angielskiego Third Party Acces – tzw. zasada dost ę pu stron trzecich do sieci, umo ż liwiaj ą ca odbiorcom o okre ś lonym, wysokim wolumenie odbioru energii elektrycznej, wybór dostawcy. 4 operator tej sieci, PSE pe ł ni ą jednocze ś nie rol ę krajowego operatora systemu przesy ł owego. Ze statutu tej spó ł ki wynika, i ż PSE maj ą za zadanie zapewni ć bezpieczn ą i ekonomiczn ą prac ę krajowego systemu elektroenergetycznego w warunkach gospodarki rynkowej i rozwoju konkurencji, przyczynia ć si ę do utrzymania bezpiecze ń stwa, a tak ż e wzrostu warto ś ci spó ł ki i bezpiecze ń stwa techniczno- ekonomicznego jej funkcjonowania, przy jednoczesnej skutecznej ochronie ś rodowiska przyrodniczego. Jednocze ś nie PSE realizuj ą przewa ż aj ą c ą cz ęść hurtowego obrotu energi ą elektryczn ą w Polsce, kupuj ą c energi ę od wi ę kszo ś ci elektrowni systemowych i odsprzedaj ą c j ą nast ę pnie spó ł kom dystrybucyjnym, przy czym wi ę kszo ść tej energii sprzedawana jest w oparciu o taryf ę zatwierdzan ą przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki. Du ż y udzia ł PSE w sprzeda ż y hurtowej energii elektrycznej wynika z faktu, i ż spó ł ka ta b ę d ą c poprzednio jedynym nabywc ą energii elektrycznej, podpisa ł a z wytwórcami d ł ugoterminowe umowy na jej dostaw ę . II. Podstawy prawne rozpatrzenia sprawy przez Prezesa UOKiK. 1. Naruszenie przez PSE przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zdaniem organu antymonopolowego, dzia ł ania PSE naruszaj ą zakaz okre ś lony w art. 8 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , wype ł niaj ą c przes ł anki art. 8 ust. 2 pkt 6 tej ustawy. Praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polega na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku, poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych przedsi ę biorcy narzucaj ą cemu te warunki nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wynika z powy ż szego, z praktyk ą t ą mamy do czynienia w razie spe ł nienia nast ę puj ą cych przes ł anek: 1) przedsi ę biorca, którego zachowania s ą kwestionowane, posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, 2) podmiot ten narzuca swojemu kontrahentowi warunki umów, 3) narzucone przez tego przedsi ę biorc ę warunki umowy maj ą charakter uci ąż liwy, 4) postanowienia umowne przynosz ą temu przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Poni ż ej przedstawiono argumenty uzasadniaj ą ce posiadanie pozycji dominuj ą cej przez PSE na rynkach w ł a ś ciwych dla niniejszej sprawy. Dowody na niezgodnie z prawem wykorzystanie przez PSE tej pozycji, stanowi ą ce wype ł nienie pozosta ł ych przes ł anek niezb ę dnych do stwierdzenia przez PSE naruszenia przepisów z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wraz z uzasadnieniem tego stanowiska, zostanie wykazane w dalszej cz ęś ci decyzji . 5 2. Uzasadnienie pozycji dominują cej PSE. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę zawsze na rynku, przy czym nie chodzi tu o rynek rozumiany ogólnie (w znaczeniu ekonomicznym), ale o rynek istotny w danej sprawie, tzw. rynek w ł a ś ciwy (relewantny). Na pocz ą tku nale ż y wi ę c przede wszystkim okre ś li ć rynek w ł a ś ciwy dla oceny niniejszej sprawy. Art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje poj ę cie rynku w ł a ś ciwego jako rynek towarów (us ł ug), które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. W ocenie organu antymonopolowego, w przedmiotowej sprawie nale ż y odró ż ni ć dwa rynki w ł a ś ciwe, na których dochodzi do zachowa ń PSE, które poddane zostan ą ocenie pod k ą tem zgodno ś ci z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów . S ą to: a) krajowy rynek sprzeda ż y Minimalnych Ilo ś ci Energii, b) krajowy rynek bilansuj ą cy energii elektrycznej. Ada) Uzasadnienie pozycji dominuj ą cej PSE na krajowym rynku sprzeda ż y Minimalnych Ilo ś ci Energii. Sprzeda ż energii elektrycznej w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii charakteryzuje si ę specyficznymi cechami, powoduj ą cymi, i ż sprzeda ż tego rodzaju energii nale ż y wyodr ę bni ć ze sprzeda ż y pozosta ł ej cz ęś ci energii elektrycznej, b ę d ą cej przedmiotem obrotu na rynku hurtowym. Po pierwsze, wielko ś ci Minimalnych Ilo ś ci Energii dla poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych, okre ś lone s ą w zatwierdzanej przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, Taryfie PSE. Taryfa PSE zawiera równie ż podzia ł tych ilo ś ci na poszczególne miesi ą ce oraz strefy doby. Po drugie, tak ż e ceny, jakie obowi ą zuj ą na Minimalne Ilo ś ci Energii, wynikaj ą z Taryfy PSE. W chwili obecnej jest to zatem jedyny rodzaj energii elektrycznej na rynku hurtowym, której obrót jest regulowany (dotyczy to zarówno ilo ś ci sprzedawanej energii, jak i jej ceny). Obowi ą zek zakupu Minimalnych Ilo ś ci Energii przez spó ł ki dystrybucyjne od PSE wynika w zasadzie jedynie z taryfy tego przedsi ę biorstwa. Nie istnieje ż aden inny formalno – prawny przepis reguluj ą cy zakup Minimalnych Ilo ś ci Energii od PSE przez spó ł ki dystrybucyjne. Pomimo jednak braku formalnych nakazów, spó ł ki dystrybucyjne s ą w zasadzie zmuszone do zakupu od PSE energii w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii. Wynika to z faktu, i ż energia elektryczna w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii stanowi oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa] % sprzedawanej w Polsce energii elektrycznej. Udzia ł Minimalnych Ilo ś ci Energii w zakupach poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych waha si ę w przedziale od oko ł o[tajemnica przedsi ę biorstwa]. W sytuacji jej nieodebrania, spó ł ki dystrybucyjne mia ł yby wi ę c problem z zapewnieniem wystarczaj ą cych ilo ś ci energii elektrycznej dla swoich odbiorców. Ponadto, spó ł ki dystrybucyjne musz ą przestrzega ć postanowie ń Taryfy PSE, zatwierdzonej przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki,, z której 6 wynika obowi ą zek zakupu Minimalnych Ilo ś ci Energii w okre ś lonych ilo ś ciach i po z góry okre ś lonych cenach. Pomimo wi ę c, i ż spó ł ki dystrybucyjne „teoretycznie” nie maj ą prawnego obowi ą zku zakupu Minimalnych Ilo ś ci Energii, to jednak faktycznie s ą zmuszone do zakupu tego rodzaju energii. Nale ż y tak ż e zwróci ć uwag ę na t ł o historyczne dotycz ą ce kwestii obowi ą zku zakupu, przez spó ł ki dystrybucyjne, energii elektrycznej pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych. W 1999 roku ustalone zosta ł y zasady umo ż liwiaj ą ce wdra ż anie mechanizmów rynkowych w elektroenergetyce. W pracach nad okre ś leniem tych zasad brali udzia ł przedstawiciele sektora elektroenergetycznego oraz przedstawiciele urz ę dów administracji centralnej. Jednym z przyj ę tych zapisów by ł o roz ł o ż enie udzia ł u w zakupie energii elektrycznej z Kontraktów D ł ugoterminowych na wszystkie spó ł ki dystrybucyjne, proporcjonalnie do ich udzia ł u w handlu energi ą elektryczn ą . Z powy ż szych powodów, ca ł kowicie uzasadnionym jest wyodr ę bnienie energii elektrycznej sprzedawanej w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii z ogó ł u energii elektrycznej sprzedawanej na rynku hurtowym na terenie Polski. PSE jest jedynym podmiotem sprzedaj ą cym energi ę w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii. Posiadanie wi ę c przez PSE pozycji dominuj ą cej na tak okre ś lonym rynku nie mo ż e by ć kwestionowane. Niezale ż nie od powy ż szego, nale ż y tak ż e doda ć , i ż przyjmuj ą c nawet hipotetycznie, ż e w przedmiotowej sprawie rynek w ł a ś ciwy móg ł by zosta ć okre ś lony jako rynek sprzeda ż y hurtowej energii elektrycznej ogó ł em, to równie ż na tak okre ś lonym rynku PSE posiada ć b ę dzie pozycj ę dominuj ą c ą . Sama tylko energia sprzedawana w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii stanowi oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa] % zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych. W posiadaniu PSE znajduje si ę tak ż e pozosta ł a cz ęść energii pochodz ą cej z kontraktów d ł ugoterminowych. Sprawia to, ż e w sumie spó ł ka ta dysponuje oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa] % produkowanej w Polsce energii elektrycznej. Wg ocen Urz ę du Regulacji Energetyki, w dyspozycji PSE, na podstawie zawartych umów d ł ugoterminowych, znajduje si ę [tajemnica przedsi ę biorstwa] energii sprzedawanej w kraju. Udzia ł energii sprzedawanej przez PSE znacznie zatem przekracza, wskazany w art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , 40 % udzia ł . Zgodnie natomiast z zawartym w tym artykule domniemaniem, nale ż y w takiej sytuacji uzna ć PSE za podmiot posiadaj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą na ww. okre ś lonym rynku, a ci ęż ar obalenia tego domniemania spoczywa w takim wypadku na PSE. W trakcie trwaj ą cego post ę powania podmiot ten nie dowiód ł , i ż pomimo dysponowania ww. udzia ł em rynkowym, nie posiada pozycji dominuj ą cej na rynku. Tym samym, PSE nie obali ł y skutecznie tego domniemania. Ad b) Uzasadnienie pozycji dominuj ą cej PSE na krajowym rynku bilansuj ą cym energii elektrycznej. Rynek bilansuj ą cy jest szczególnym rynkiem obrotu energi ą elektryczn ą i w zwi ą zku z tym nie mo ż na uzna ć za jego pe ł ne substytuty innych rynków, na których dokonuje si ę obrót energi ą (rynku bilateralnego, gie ł dy energii). Uczestnictwo w rynku bilansuj ą cym uwarunkowane jest wzgl ę dami technicznymi, a nie jak w przypadku 7 innych rynków, na których dokonuje si ę obrót hurtowy energi ą elektryczn ą , wzgl ę dami handlowymi. Spó ł ki dystrybucyjne, ze wzgl ę dów technicznych, nie mog ą nabywanej przez siebie energii elektrycznej magazynowa ć . W zwi ą zku z tym, ca ł kowity pobór tej energii nie mo ż e by ć wi ę kszy od ca ł kowitego na ni ą zapotrzebowania. Jednocze ś nie pobór energii nie mo ż e by ć równie ż mniejszy od ca ł kowitego zapotrzebowania na ni ą , gdy ż wywo ł a ł oby to niedobór energii na rynku. Z wielu przyczyn spó ł ki dystrybucyjne nie s ą w stanie przewidzie ć swojego zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą . Spó ł ki dystrybucyjne nie s ą równie ż pionowo zintegrowanymi przedsi ę biorstwami elektroenergetycznymi (wytwarzaj ą cymi energi ę elektryczn ą i jednocze ś nie dostarczaj ą cymi t ą energi ę do odbiorców ko ń cowych). Z oczywistych powodów zatem, spó ł ki dystrybucyjne nie mog ą wi ę c same p ł ynnie sterowa ć wielko ś ci ą produkcji energii elektrycznej w ś lad za zmieniaj ą cym si ę zapotrzebowaniem, tak aby na bie żą co równowa ż y ć popyt i poda ż . Takim miejscem, gdzie dochodzi do zrównowa ż enia poda ż y i popytu energii elektrycznej (tzn. bilansowania tych wielko ś ci), jest rynek bilansuj ą cy. Spó ł ki dystrybucyjne s ą zatem zmuszone do uczestnictwa na tym rynku. Podmiotem, który dyktuje warunki funkcjonowania rynku bilansuj ą cego w Polsce, jest PSE. Wynika to z faktu, i ż podmiot ten jest w ł a ś cicielem sieci przesy ł owej najwy ż szych napi ęć w Polsce i pe ł ni rol ę Operatora Systemu Przesy ł owego. Wspó ł praca podmiotów przy łą czonych do sieci przesy ł owej, w tym g ł ównie spó ł ek dystrybucyjnych, odbywa si ę wi ę c na zasadach okre ś lonych w wydanej przez PSE Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesy ł owej. Integraln ą cz ęść Instrukcji stanowi Regulamin Rynku Bilansuj ą cego. Jak ju ż wspominano, opracowywana przez PSE Instrukcja nie podlega zatwierdzeniu przez ż aden organ pa ń stwowy, jak to ma miejsce np. w przypadku taryf dla energii elektrycznej. Definicj ę pozycji dominuj ą cej zawiera art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Stosownie do tego przepisu, przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym, przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemanie pozycji dominuj ą cej wi ąż e si ę z posiadaniem udzia ł u w rynku w ł a ś ciwym na poziomie powy ż ej 40 %. Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż y uzna ć , i ż PSE posiada pozycj ę dominuj ą c ą na tak okre ś lonym rynku, a nawet okre ś lan ą w doktrynie jako jej kwalifikowan ą posta ć tj. pozycj ę monopolistyczn ą . Jednocze ś nie nale ż y stwierdzi ć , i ż spó ł ki dystrybucyjne s ą zmuszone do uczestnictwa na Rynku Bilansuj ą cym. Wynika to z faktu, i ż nawet pomimo opracowywanych z nale ż yt ą staranno ś ci ą planów zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą , zawsze b ę dzie istnia ł a ró ż nica pomi ę dzy prognoz ą , a faktycznym zu ż yciem energii elektrycznej przez spó ł ki dystrybucyjne. Natomiast korekta zaplanowanego poboru energii elektrycznej i rzeczywistego zu ż ycia, mo ż e nast ą pi ć jedynie na Rynku Bilansuj ą cym. O tym, i ż spó ł ki dystrybucyjne musz ą cz ęść energii kupowa ć (lub sprzedawa ć ) na Rynku Bilansuj ą cym, ś wiadczy tak ż e fakt, i ż pomimo wprowadzenia niekorzystnych dla tych podmiotów cen sprzeda ż y i zakupu energii na tym rynku, 8 obroty na nim nadal istniej ą (pocz ą tkowo nawet wzros ł y po wprowadzeniu kwestionowanych zmian). Ponadto doda ć tak ż e nale ż y, i ż zajmowanie pozycji dominuj ą cej przez PSE nie by ł o - w trakcie tocz ą cego si ę post ę powania - kwestionowane przez ten podmiot. Maj ą c na uwadze powo ł ane wy ż ej argumenty, nale ż y uzna ć , i ż PSE posiada pozycj ę dominuj ą c ą zarówno na krajowym rynku sprzeda ż y Minimalnych Ilo ś ci Energii, jak i na krajowym rynku bilansuj ą cym energii elektrycznej. 3. Naruszenie interesu publicznoprawnego poprzez dział ania PSE. Przepis art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e ustawa ta okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego i jako taka powinna mie ć zastosowanie w sytuacji zagro ż enia interesu publicznego, a nie interesu jednostkowego. Takie te ż stanowisko prezentuje orzecznictwo S ą du Najwy ż szego oraz S ą du Antymonopolowego. W ocenie organu antymonopolowego, nie ulega w ą tpliwo ś ci, i ż w niniejszej sprawie interes publicznoprawny wyst ę puje. Po pierwsze, dzia ł ania PSE dotycz ą wszystkich spó ł ek dystrybucyjnych dzia ł aj ą cych w Polsce, wp ł ywaj ą c negatywnie na ich mo ż liwo ść prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej. Rozwi ą zania te, nosz ą c znamiona praktyk antykonkurencyjnych - ze wzgl ę du na ich negatywny wp ł yw na konkurencyjno ść spó ł ek dystrybucyjnych wobec innych uczestników rynku elektroenergetycznego na wszystkich jego szczeblach - w sposób oczywisty kszta ł tuj ą bezpo ś rednio obraz ca ł ego rynku energii elektrycznej w Polsce. Po drugie, dzia ł ania PSE, oprócz cech antykonkurencyjnych, mog ą mie ć tak ż e w ł a ś ciwo ś ci eksploatacyjne. Wynika to w szczególno ś ci z faktu, i ż dzia ł ania PSE, b ę d ą ce przedmiotem niniejszego post ę powania, godz ą nie tylko w interes poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych, ale w efekcie - w zwi ą zku z tym, i ż spó ł ki dystrybucyjne s ą pomiotami dostarczaj ą cymi energi ę elektryczn ą do odbiorców ko ń cowych - mog ą po ś rednio dotkn ąć wszystkich odbiorców ko ń cowych energii elektrycznej w Polsce. W tym miejscu nale ż y powo ł a ć wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 24 lipca 2003 r. sygn. akt I CKN 496/01. S ą d Najwy ż szy stwierdzi ł , i ż „przy dokonywaniu oceny czy dosz ł o do naruszenia lub zagro ż enia zasady wolnej konkurencji na rynku relewantnym, nie mo ż na poprzesta ć na zbadaniu sytuacji ewentualnego pokrzywdzenia bezpo ś rednich kontrahentów przedsi ę biorcy dominuj ą cego na tym rynku. Potrzebne jest tu spojrzenie szersze, uwzgl ę dniaj ą ce tak ż e to, w jaki sposób dzia ł ania przedsi ę biorstwa odbijaj ą si ę na interesach cz ł onków spó ł dzielni (konsumentach), a nie tylko jej samej, jako bezpo ś redniego kontrahenta przedsi ę biorstwa. Ten szerszy kontekst naruszenia interesów tak ż e cz ł onków spó ł dzielni, dotkni ę tych po ś rednio dzia ł aniem powoda, naruszaj ą interes o charakterze ogólniejszym – publicznoprawnym, a nie jak przyj ął S ą d Antymonopolowy, odnosz ą si ę najwy ż ej do interesu grupy konsumenckiej.” 9 W chwili obecnej nie mo ż na stwierdzi ć , aby drobni konsumenci oraz inni odbiorcy taryfowi, zostali obci ąż eni kosztami ponoszonymi przez spó ł ki dystrybucyjne, powsta ł ymi na skutek wprowadzenia przez PSE dwóch cen rozliczeniowych na Rynku Bilansuj ą cym oraz sp ł aszczenia grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii. Wynika to z faktu, i ż op ł aty uiszczane przez odbiorców taryfowych, wynikaj ą z taryf spó ł ek dystrybucyjnych zatwierdzonych przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki. Prezes URE odmówi ł natomiast ostatecznie uwzgl ę dnienia tych kosztów spó ł ek dystrybucyjnych, jako kosztów uzasadnionych i przeniesienia ich do taryf. Nale ż y jednak ż e stwierdzi ć , i ż koszty poniesione przez spó ł ki dystrybucyjne na skutek sp ł aszczonego grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii oraz rozchylonych cen sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym, wp ł yn ęł y na sytuacj ę spó ł ek dystrybucyjnych i nie mo ż na wykluczy ć , i ż w przysz ł o ś ci skutki tej sytuacji mog ą po ś rednio zosta ć przerzucone na odbiorców ko ń cowych. Koszty zwi ą zane z uczestnictwem na Rynku Bilansuj ą cym ponosz ą natomiast odbiorcy, którzy uzyskali prawo do korzystania z us ł ug przesy ł owych (mog ą korzysta ć z zasady TPA - nabywa ć energi ę u dowolnie wybranych dostawców) i skorzystali z tego uprawnienia. Ze wzgl ę du na ponoszone koszty, niewiele jest podmiotów zainteresowanych korzystaniem z us ł ug przesy ł owych, w sytuacji, kiedy wdro ż enie tego mechanizmu jest jedn ą z podstawowych przes ł anek liberalizacji rynku. Nale ż y wi ę c uzna ć , i ż dzia ł ania PSE mog ą hamowa ć rozwój konkurencyjnego rynku energii. Szczególnie dotkliwe skutki wprowadzenia nowych zasad ustalania cen na Rynku Bilansuj ą cym odnie ś li tak ż e przedsi ę biorcy prowadz ą cy dzia ł alno ść w zakresie wytwarzania energii z odnawialnych ź róde ł energii np. elektrownie wiatrowe. W zwi ą zku z tym, i ż ze wzgl ę du na uzale ż nienie od warunków pogodowych, nie mo ż na przewidzie ć obiektywnie wielko ś ci produkcji energii w takich elektrowniach, ww. przedsi ę biorcy ponie ś li znaczne straty zwi ą zane z wprowadzeniem dwóch cen rozliczeniowych energii elektrycznej. III. Przebieg oraz wyniki post ę powania antymonopolowego prowadzonego przez Prezesa UOKiK. 1. Stanowisko PSE odnoś nie przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na pismo zawiadamiaj ą ce o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego oraz w innych pismach wystosowanych przez PSE w trakcie prowadzonego post ę powania, spó ł ka ta ustosunkowa ł a si ę do postawionych jej zarzutów w sposób nast ę puj ą cy. W odniesieniu do wprowadzenia zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii - polegaj ą cych na oderwaniu krzywej okre ś laj ą cej zapotrzebowanie z Kontraktów D ł ugoterminowych od krzywej okre ś laj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, PSE podnios ł y, i ż :: - wprowadzenie przez ni ą nowych zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii spowodowane zosta ł o zatwierdzeniem przez Prezesa URE nowej Taryfy dla energii elektrycznej. Zmniejszeniu do 50 TWh uleg ł y wielko ś ci Minimalnych Ilo ś ci 10 Energii. Dokonano tego poprzez zwolnienie odbiorców przy łą czonych do sieci ś redniego, wysokiego i najwy ż szego napi ę cia z obowi ą zku zakupu tej energii. Zmiana ta mia ł a na celu rozwój konkurencyjno ś ci rynku energii i zmierza ł a do u ł atwienia uprawnionym odbiorcom korzystania z us ł ug przesy ł owych, bez obowi ą zku zakupu energii od swojego przedsi ę biorstwa sieciowego. Obowi ą zek zakupu Minimalnych Ilo ś ci Energii zosta ł ograniczony tylko do odbiorców zasilanych z sieci niskiego napi ę cia tzn. do odbiorców z grup taryfowych C i G. Rozdzia ł Minimalnych Ilo ś ci Energii pomi ę dzy spó ł ki dystrybucyjne nast ą pi ł proporcjonalnie do wykazanej przez poszczególne spó ł ki dystrybucyjne sprzeda ż y energii grupom taryfowym C i G. Dotychczas Minimalne Ilo ś ci Energii rozdzielane by ł o pomi ę dzy poszczególne spó ł ki dystrybucyjne proporcjonalnie do ca ł kowitego poboru energii elektrycznej, - Prezes URE przyj ął , i ż struktura strefowa Minimalnych Ilo ś ci Energii jest w danym miesi ą cu identyczna dla wszystkich spó ł ek dystrybucyjnych. Zmiana ta jest bardziej istotna dla kosztów zakupu Minimalnych Ilo ś ci Energii, ni ż jakikolwiek kszta ł t grafiku, który musi by ć zgodny ze struktur ą strefow ą Minimalnych Ilo ś ci Energii, - rozdzia ł Minimalnych Ilo ś ci Energii przez Prezesa URE na poszczególne spó ł ki dystrybucyjne opiera ł si ę na danych sprawozdawczych sprzeda ż y energii grup C i G. Dane te jednak – ze wzgl ę du na cykl odczytu liczników i wystawiania faktur dla tych grup taryfowych – odnosi ł y si ę do zapotrzebowania odbiorców nie w danym miesi ą cu, ale zapotrzebowania sprzed dwóch miesi ę cy. Doprowadzi ł o to w efekcie do tego, i ż zapotrzebowanie ca ł kowite spó ł ek w danym miesi ą cu przesta ł o by ć zgodne z ilo ś ci ą i struktur ą strefow ą Minimalnych Ilo ś ci Energii w tym miesi ą cu, - wprowadzenie zmian, w porównaniu do zasad poprzednio stosowanych, spowodowane zosta ł y konieczno ś ci ą uwzgl ę dnienia przez PSE zalece ń Prezesa URE, ustalaj ą cych nowe zasady rozdzia ł u energii pochodz ą cej z kontraktów d ł ugoterminowych na spó ł ki dystrybucyjne, a w konsekwencji prawnym obowi ą zkiem PSE stosowania taryfy w kszta ł cie zatwierdzonym przez Prezesa URE. Obowi ą zek realizacji przez PSE wskazanych za ł o ż e ń Prezesa URE spowodowa ł , ż e stosowane przed 1 lipca 2002 r. zasady grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, przesta ł y odpowiada ć istniej ą cej sytuacji, wynikaj ą cej z zatwierdzonej przez Prezesa URE Taryfy PSE, - w celu uzgodnienia ze spó ł kami dystrybucyjnymi najodpowiedniejszej dla obu stron struktury strefowej Minimalnych Ilo ś ci Energii, PSE zwróci ł a si ę do spó ł ek dystrybucyjnych o udost ę pnienie krzywych zapotrzebowania odbiorców grup taryfowych C i G. PSE nie otrzyma ł a jednak takich danych, bowiem spó ł ki dystrybucyjne nimi nie dysponowa ł y. PSE opracowa ł y wi ę c standardowe dla wszystkich spó ł ki dystrybucyjne grafiki handlowe dostaw Minimalnych Ilo ś ci Energii, a nast ę pnie przes ł a ł y je wraz z opisem sposobu tworzenia do spó ł ek dystrybucyjnych. PSE zaproponowa ł a jednocze ś nie spó ł kom dystrybucyjnym w ł asne propozycje odno ś nie kszta ł tu grafików handlowych, pod warunkiem zachowania ich zgodno ś ci z Taryf ą PSE, - konsekwencj ą przyj ę cia przez PSE żą da ń spó ł ek dystrybucyjnych, dotycz ą cych zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, by ł yby coraz wy ż sze straty ponoszone przez PSE, wynikaj ą ce z rosn ą cych kosztów zwi ą zanych m.in. z konieczno ś ci ą uruchamiania w okre ś lonych godzinach (tj. godzinach wysokiego 11 zapotrzebowania spó ł ki dystrybucyjne) jednostek wytwórczych produkuj ą cych najdro ż sz ą energi ę elektryczn ą . PSE zmuszone by ł aby kupowa ć energi ę elektryczn ą od najdro ż szych wytwórców, a koszty zakupu energii przewy ż sza ł yby okre ś lone z tego tytu ł u w taryfie przychody. Z uwagi na techniczne ograniczenia systemowe i konieczno ść zbilansowania energii, PSE nie s ą w stanie kupowa ć energii wy łą cznie od najta ń szych wytwórców, spo ś ród tych, którzy obj ę ci s ą Kontraktami D ł ugoterminowymi. Powy ż sza sytuacja prowadzi do tego, ż e koszty ponoszone przez PSE gwa ł townie wzrastaj ą , co przy z góry ustalonym w taryfie przychodzie PSE ze sprzeda ż y tej energii spó ł ki dystrybucyjne, powoduje powstawanie dla PSE strat. Zmiany zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii pozwoli ł y wi ę c PSE jedynie zmniejszy ć wysoko ść ponoszonych od d ł u ż szego czasu strat w obrocie energi ą pochodz ą c ą z Kontraktów D ł ugoterminowych, - PSE nie posiadaj ą pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y energii. Udzia ł energii kupowanej przez spó ł ki dystrybucyjne od PSE waha si ę od oko ł o[tajemnica przedsi ę biorstwa], - spó ł ki dystrybucyjne maj ą c z góry zapewniony sta ł y poziom kosztów zakupu Minimalnych Ilo ś ci Energii, w swoich propozycjach dotycz ą cych grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, żą daj ą zwi ę kszenia sprzeda ż y tej energii w godzinach, gdy cena energii na rynku jest wysoka, natomiast w momencie gdy cena rynkowa energii jest niska, spó ł ki wol ą kupowa ć energi ę na rynku. Spowodowa ł o to, i ż koszty wynikaj ą ce z istnienia Kontraktów D ł ugoterminowych ponoszone by ł yby wy łą cznie przez PSE, co mog ł oby przyczyni ć si ę nawet do upad ł o ś ci tej spó ł ki. Zaakceptowanie przez PSE grafików dostaw Minimalnych Ilo ś ci Energii, przedstawionych przez spó ł ki dystrybucyjne, wi ą za ł oby si ę z konieczno ś ci ą ponoszenia przez PSE wy ż szych, ni ż dotychczasowe, kosztów. Przede wszystkim PSE zmuszone by ł yby do zwi ę kszonych zakupów energii w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii od najdro ż szych wytwórców (w godzinach szczytu, kiedy energia na rynku jest najdro ż sza). W zwi ą zku z tym, i ż spó ł ka PSE, w swych dzia ł aniach musi kierowa ć si ę rachunkiem ekonomicznym, nie mo ż e zaakceptowa ć propozycji spó ł ek dystrybucyjnych wi ążą cych si ę dla niej ze zbyt du ż ym wysi ł kiem finansowym. W ocenie PSE, spó ł ka ta ponosi i b ę dzie ponosi ć straty wynikaj ą ce ze sprzeda ż y energii nabywanej od wytwórców w ramach Kontraktów D ł ugoterminowych, niezale ż nie od tego, czy stosowa ć b ę dzie grafiki rozdzia ł u Minimalnych Ilo ś ci Energii proponowane przez PSE, proponowane przez spó ł ki dystrybucyjne, czy te ż kompromisowe, ustalane wspólnie przez spó ł ki i PSE. Straty te mog ą mie ć jedynie mniejsze rozmiary, - zmiana zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii nie spowodowa ł a uci ąż liwych skutków po stronie odbiorców. Spó ł ki dystrybucyjne powinny jedynie opracowa ć wykresy zapotrzebowania na energi ę ze strony odbiorców grup C i G, co pozwoli im odpowiednio zaplanowa ć zakup energii na rynku i jej dystrybucj ę dla tych grup odbiorców, dostosowuj ą c zakupy energii innej, ni ż Minimalne Ilo ś ci Energii. W du ż ej mierze zale ż y to od podj ę cia przez spó ł ki dystrybucyjne czynno ś ci dostosowawczych do nowej sytuacji, które nie poci ą gn ą jednak po ich stronie konieczno ś ci ponoszenia strat. Spó ł ki dystrybucyjne musz ą jedynie odpowiednio dostosowywa ć poziom zakupów energii na rynku w odpowiednich przedzia ł ach czasowych (strefach doby), by Minimalne Ilo ś ci Energii nabywane od PSE nie powodowa ł y wzrostu ś redniej ceny energii nabywanej w danej godzinie doby. 12 - PSE nie narzucaj ą równie ż grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii. Wynika to z uwarunkowania rynku energii elektrycznej z Kontraktów D ł ugoterminowych i ze specyfiki cenowej energii nabywanej przez PSE w ramach ww. kontraktów. Do ich zawierania PSE by ł y zmuszone na pocz ą tku lat 90, na podstawie rz ą dowych programów modernizacji i restrukturyzacji sektora elektroenergetycznego. PSE zawiera ł y z wytwórcami d ł ugoletnie kontrakty zakupu energii, gwarantuj ą ce wytwórcom wzgl ę dnie sta łą cen ę w okresie obowi ą zywania kontraktu. Cena energii na podstawie tych kontraktów obliczana by ł a przy uwzgl ę dnieniu kosztów finansowania przez wytwórców nak ł adów zwi ą zanych z ochron ą ś rodowiska w procesie wytwarzania energii. Dzi ę ki takim kontraktom, wytwórcy zyskiwali mo ż liwo ść zaci ą gania kredytów na te cele, za ś zwrot kredytów z oprocentowaniem gwarantowany by ł uzyskiwaniem przez wytwórc ę - na podstawie kontraktu d ł ugoterminowego z PSE - wzgl ę dnie sta ł ej ceny energii, pokrywaj ą cej nie tylko koszty wytwarzania energii, ale i koszty sp ł aty kredytów. Z tych przyczyn, cena energii, któr ą PSE s ą zobligowane kupowa ć na podstawie kontraktów d ł ugoterminowych, jest relatywnie wysoka, zazwyczaj wy ż sza od ceny rynkowej. Poniewa ż spó ł ka PSE nie mog ł aby sprzeda ć na rynku takiej energii, aby zdj ąć z niej ci ęż ar finansowania wytwórców, na ł o ż ono na spó ł ki dystrybucyjne obowi ą zek zakupu od PSE takiej wzgl ę dnie drogiej energii pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych, w postaci Minimalnych Ilo ś ci Energii. Reasumuj ą c, wprowadzenie zmian zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, przy jednoczesnym braku uwzgl ę dnienia w ca ł o ś ci przez PSE postulatów spó ł ek dystrybucyjnych, w ocenie tej spó ł ki podyktowane by ł o zatem: - obowi ą zkiem zastosowania si ę do decyzji Prezesa URE, zatwierdzaj ą cej Taryf ę PSE na okres 1 lipca 2002 – 30 czerwca 2003 r., powoduj ą cej nieprzydatno ść poprzednio stosowanych zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii. Spó ł ka ta wi ę c nie narzuca na spó ł ki dystrybucyjne obowi ą zku zakupu Minimalnych Ilo ś ci Energii. Obowi ą zek ten wynika z decyzji Prezesa URE. Sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii nie jest tak ż e wymuszany w nast ę pstwie si ł y rynkowej PSE. - konieczno ś ci ą zmniejszenia ponoszonych przez PSE strat w tym segmencie rynku. Spó ł ce tej nie mo ż na równie ż zarzuca ć osi ą gania nieuzasadnionych korzy ś ci w sytuacji, gdy ponoszone przez ni ą koszty nabycia energii z Kontraktów D ł ugoterminowych, z za ł o ż enia znacznie przewy ż szaj ą z góry okre ś lony, zatwierdzony przez Prezesa URE w Taryfie PSE, przychód ze sprzeda ż y tej energii. W odniesieniu do wprowadzenia na Rynku Bilansuj ą cym, dla elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, ró ż nych cen zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej, PSE podnios ł y, i ż : - rozchylenie cen rozliczeniowych jest pierwszym krokiem maj ą cym na celu zmniejszenie kosztów ogranicze ń systemowych wyst ę puj ą cych w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym (KSE). Rozchylenie cen spowodowa ć ma, w ocenie tego przedsi ę biorstwa, zmniejszenie ilo ś ci energii elektrycznej b ę d ą cej w obrocie na Rynku 13 Bilansuj ą cym oraz zapewni ć zwi ę kszenie zgodno ś ci planowanych zakupów energii elektrycznej przez odbiorców z ich rzeczywistym poborem. G ł ównym celem wprowadzonych zmian do zasad Rynku Bilansuj ą cego jest ograniczenie wyst ę puj ą cej na nim dzia ł alno ś ci handlowej i doprowadzenie do zmniejszenia kosztów ca ł kowitych dzia ł ania rynku. Wed ł ug PSE, zró ż nicowane ceny energii na Rynku Bilansuj ą cym s ą stosowane w takich krajach jak: Wielka Brytania, Niemcy, Holandia, Szwecja oraz Japonia. - prowadz ą c bilansowanie rzeczywiste, PSE kupuje energi ę od wytwórców, aby j ą nast ę pnie sprzeda ć odbiorcom, przy czym ilo ść tej energii jest zawsze wymuszona zachowaniem odbiorców. Przy łą czeni do sieci odbiorcy maj ą zawsze mo ż liwo ść poboru energii w ilo ś ci wi ę kszej lub mniejszej od ilo ś ci zakupionej od wytwórców w ramach zawartych na rynku energii elektrycznej umów sprzeda ż y. Spowodowany ró ż nymi przyczynami b łą d odbiorcy, co do ilo ś ci energii zakupionej przez niego od dostawcy i pobrania przez takiego odbiorc ę energii z sieci w ilo ś ci wi ę kszej (mniejszej) ni ż uprzednio zakupiona, wymusza na PSE konieczno ść interwencyjnego dodatkowego zakupu (sprzeda ż y) energii elektrycznej od wytwórców i sprzeda ż jej odbiorcy. Rynek Bilansuj ą cy s ł u ż y do rozliczania energii, której przep ł yw jest wymuszony przez odbiorc ę , poprzez pobranie (nieodebranie) z sieci wi ę kszej ilo ś ci energii, ni ż zakupi ł od wytwórcy w ramach zawartych umów zakupu energii. PSE ze wzgl ę dów technicznych, dla zapewnienia w systemie elektroenergetycznym nale ż ytych parametrów jako ś ciowych energii elektrycznej, s ą zmuszone do dokonywania zakupów energii od wytwórców zlokalizowanych w okre ś lonych miejscach sieci przesy ł owej, nawet je ż eli wytwórcy ci oferuj ą gorsze od ich konkurentów warunki cenowe. Ze wzgl ę dów technicznych, istotne znaczenie ma równie ż konieczno ść reagowania przez PSE na awaryjne wy łą czanie bloków energetycznych przez wytwórców i zwi ą zana z tym konieczno ść zakupu przez PSE energii od innych wytwórców, cho ć by oferowali oni gorsze warunki cenowe zakupu energii elektrycznej. Obrót energi ą na rynku bilansuj ą cym, w ocenie PSE, jest zatem wymuszony przez uczestników tego rynku, za ś udzia ł tej spó ł ki jest ograniczony do zapewnienia technicznych mo ż liwo ś ci zbilansowania ilo ś ci energii po stronie poda ż y i popytu, - w ramach funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego, spó ł ka PSE nie ustala samodzielnie cen sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej. Okre ś la ona jedynie formu łę matematyczn ą ustalania ceny rozliczeniowej. Ustalenie takiej formu ł y jest konieczno ś ci ą techniczn ą , warunkuj ą c ą mo ż liwo ść przeprowadzenia rozlicze ń . Cena rozliczeniowa wynika natomiast ze sk ł adanych przez wytwórców cen ofertowych (przyrostowych lub redukcyjnych). Zdaniem PSE, odbiorcy nie s ą wcale przymuszeni do akceptowania tych cen, bowiem na innych segmentach rynku dedykowanych do prowadzenia obrotu energi ą , zawsze mog ą zakupi ć energi ę za inn ą cen ę . Kupuj ą j ą w ramach rozlicze ń bilansuj ą cych wy łą cznie w wyniku b łę dów swych planów co do poboru energii, - spó ł ka PSE nie mo ż e by ć nara ż ona na pokrywanie ze ś rodków w ł asnych kosztów bilansowania i dokonywania zwi ą zanych z nim rozlicze ń . Doprowadzi ć by to bowiem mog ł o do upad ł o ś ci PSE, z czym wi ą za ł yby si ę trudne do przewidzenia perturbacje dzia ł alno ś ci systemu elektroenergetycznego w Polsce. - spó ł ka ta nie narzuci ł a wi ę c uci ąż liwych warunków umów, polegaj ą cych na zmianie formu ł y cenowej rozlicze ń bilansuj ą cych. Ż aden z uczestników Rynku Bilansuj ą cego nie jest zmuszony przez PSE do dokonywania na nim zakupu lub sprzeda ż y energii elektrycznej. Dokonywanie obrotu energi ą przez spó ł ki 14 dystrybucyjne na Rynku Bilansuj ą cym wynika wy łą cznie z ich woli i ze wzgl ę dów technicznych. - pomimo zmiany formu ł y cenowej w rozliczeniach na Rynku Bilansuj ą cym, spó ł ka ta w dalszym ci ą gu ponosi straty w wyniku prowadzenia tych rozlicze ń . Straty te w skali miesi ą ca PSE okre ś li ł y na oko ł o [tajemnica przedsi ę biorstwa]z ł . W ocenie PSE, zmiana formu ł y cenowej pozwoli ł a jedynie zmniejszy ć te straty. Dzia ł ania PSE, w zakresie zmiany formu ł y cenowej, mia ł y doprowadzi ć do tego, aby nie tylko PSE ponosi ł y ryzyko strat, wynikaj ą cych z prowadzenia obrotu energi ą elektryczn ą , w tym b łę dnego planowania przez t odbiorców poboru energii z sieci. Zdaniem PSE, przyznane w Taryfie PSE ś rodki na pokrycie tych strat s ą niewystarczaj ą ce i w rzeczywisto ś ci spó ł ka ta, jako jedyny podmiot, ponosi ł a zwi ą zane z tym koszty. Wprowadzenie natomiast dwóch ró ż nych cen tj. CRO sprzeda ż y i CRO zakupu, pozwoli ł o w cz ęś ci obci ąż y ć tak ż e odbiorców, kosztami wynikaj ą cymi z ich b łę dnego planowania poboru energii. - spó ł ka PSE nie uzyskuje jakichkolwiek korzy ś ci z tytu ł u prowadzenia rozlicze ń bilansuj ą cych, a zatem nie mo ż na równie ż wykazywa ć jakiegokolwiek zwi ą zku przyczynowego pomi ę dzy zmianami zasad rozlicze ń bilansuj ą cych, wprowadzonych przez PSE, a korzy ś ciami tej spó ł ki. 2. Informacje uzyskane przez Prezesa UOKiK w trakcie post ę powania antymonopolowego. W trakcie prowadzonego post ę powania organ antymonopolowy zwróci ł si ę do wszystkich spó ł ek dystrybucyjnych o nades ł anie stosowych danych potwierdzaj ą cych ponoszenie strat z tytu ł u nowego sposobu grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii oraz strat ponoszonych na Rynku Bilansuj ą cym, zwi ą zanych z wprowadzeniem dwóch dodatkowych cen rozliczeniowych sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej. Organ antymonopolowy zwraca ł si ę tak ż e o wyja ś nienia bezpo ś rednio do Polskiego Towarzystwa Przesy ł u i Rozdzia ł u Energii Elektrycznej z siedzib ą w Poznaniu (zwanego dalej tak ż e PTPiREE), które to Towarzystwo przedstawi ł o stosowne pe ł nomocnictwa wszystkich spó ł ek dystrybucyjnych do ich reprezentowania w niniejszej sprawie. Organ antymonopolowy zwraca ł si ę tak ż e do Urz ę du Regulacji Energetyki o wyja ś nienie kwestii zwi ą zanych z grafikowaniem Minimalnych Ilosci Energii oraz bilansowaniem energii elektrycznej. Na podstawie zebranych wyja ś nie ń , organ antymonopolowy, ustali ł , co nast ę puje: Ustalenia Prezesa UOKiK, dotycz ą ce wprowadzenia przez PSE zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii - polegaj ą cych na oderwaniu krzywej okre ś laj ą cej zapotrzebowanie z Kontraktów D ł ugoterminowych od krzywej okre ś laj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych. Instytucja Minimalnych Ilo ś ci Energii zwi ą zana jest ś ci ś le z instytucj ą Kontraktów D ł ugoterminowych. W latach 1993-1998 przedsi ę biorstwa wytwarzaj ą ce energi ę elektryczn ą zmuszone zosta ł y do poniesienia du ż ych nak ł adów na przeprowadzenie inwestycji proekologicznych, realizowanych w zwi ą zku z konieczno ś ci ą dostosowywania krajowych standardów ochrony ś rodowiska do standardów Unii Europejskiej. Inwestycje te wymaga ł y zaanga ż owania stosunkowo 15 du ż ych kapita ł ów. Przy niewystarczaj ą cych ś rodkach w ł asnych elektrowni, niezb ę dne by ł o poszukiwanie finansowania zewn ę trznego, którego udzieli ł y banki. Dla zmniejszenia ryzyka finansowego banków, stworzona zosta ł a instytucja Kontraktów D ł ugoterminowych. Zgodnie z jej ide ą , PSE pe ł ni ą ce wówczas funkcj ę jedynego nabywcy energii elektrycznej w Polsce, zosta ł y zobowi ą zane do odbioru okre ś lonego w tych umowach wolumenu energii po z góry ustalonych cenach. W ten sposób zagwarantowano wytwórcom, w ca ł ym okresie kredytowania, osi ą ganie przychodów pozwalaj ą cych pokry ć koszty funkcjonowania przedsi ę biorstw i sp ł aty zobowi ą za ń wynikaj ą cych z zaci ą gni ę tych kredytów. Doprowadzi ł o to jednak równie ż do tego, i ż w posiadaniu PSE, pe ł ni ą cych przy tym funkcj ę Operatora Systemu Przesy ł owego, znajduje si ę znaczna cz ęść produkowanej w Polsce energii elektrycznej, która musi trafi ć do odbiorców ko ń cowych. Du ż e nak ł ady poniesione na ww. inwestycje spowodowa ł y równie ż , i ż ceny energii z Kontraktów D ł ugoterminowych s ą stosunkowo wysokie i niekonkurencyjne w porównaniu do cen rynkowych energii. W zwi ą zku z tym, udzia ł w zakupie energii elektrycznej z Kontraktów D ł ugoterminowych zosta ł roz ł o ż ony na wszystkie spó ł ki dystrybucyjne proporcjonalnie do ich udzia ł u w handlu energi ą elektryczn ą . Zgodnie z zwartymi Kontraktami D ł ugoterminowymi, w dyspozycji PSE znajduje si ę od [tajemnica przedsi ę biorstwa] TWh energii elektrycznej. Stanowi to w przybli ż eniu [tajemnica przedsi ę biorstwa] % energii sprzedawanej odbiorcom ko ń cowym. Warunki sprzeda ż y przewa ż aj ą cej cz ęś ci energii elektrycznej pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych tj. Minimalnych Ilo ś ci Energii, okre ś lone s ą w Taryfie PSE. Taryfa ta okre ś la ilo ś ciowy przydzia ł Minimalnych Ilo ś ci Energii na poszczególne spó ł ki dystrybucyjne oraz podzia ł tej energii na miesi ą ce i strefy doby w ramach roku taryfowego. Jak ju ż wy ż ej wskazano, poprzednio przydzia ł ilo ś ciowy Minimalnych Ilo ś ci Energii realizowano proporcjonalnie, w oparciu o ca ł kowite zapotrzebowanie spó ł ek dystrybucyjnych. W Taryfie PSE, obowi ą zuj ą cej w trakcie prowadzonego post ę powania, rozdzia ł Minimalnych Ilo ś ci Energii zosta ł przeprowadzony w oparciu o zu ż ycie odbiorców zasilanych z niskiego napi ę cia tj. grup taryfowych C i G. Sprzeda ż pozosta ł ej cz ęś ci energii pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych, jest realizowana przez PSE w obrocie rynkowym. PSE w ramach Kontraktów D ł ugoterminowych kupuj ą wi ę c energi ę elektryczn ą od wytwórców i sprzedaj ą j ą nast ę pnie spó ł kom dystrybucyjnym. Nale ż no ś ci wytwórców za sprzedan ą energi ę elektryczn ą okre ś lone s ą w Kontraktach D ł ugoterminowych i obejmuj ą dwa sk ł adniki: - sk ł adnik sta ł y , tzw. mocowy, pokrywaj ą cy koszty sta ł e wytwórców wraz z kosztami finansowymi obs ł ugi kredytów pobranych na realizacj ę inwestycji proekologicznych i modernizacyjnych. Wytwórca otrzymuje t ę nale ż no ść niezale ż nie od ilo ś ci wyprodukowanej energii elektrycznej i niezale ż nie od czasu, w którym energia ta zostanie wyprodukowana. Otrzymuje j ą nawet w przypadku nie produkowania energii elektrycznej w danym okresie rozliczeniowym, - sk ł adnik zmienny , proporcjonalny do ilo ś ci energii wytworzonej i sprzedanej w danym okresie rozliczeniowym. Sk ł adnik ten uwzgl ę dnia jednostkowy koszt zmienny wytwarzania, obejmuj ą cy: koszt zakupu w ę gla, koszt transportu w ę gla, koszt dodatków zapewniaj ą cych funkcjonowanie instalacji 16 odsiarczaj ą cych oraz koszt op ł at ekologicznych za emisje gazów i py ł ów do ś rodowiska naturalnego. Ka ż da jednostka wytwórcza ma indywidualn ą w ł asn ą stawk ę sta łą i w ł asn ą stawk ę zmienn ą . Stawki te nie ulegaj ą zmianie w rocznym okresie taryfowym. Koszty zmienne poszczególnych wytwórców ró ż ni ą si ę . Jak wynika z danych przes ł anych przez PSE, dla elektrowni obj ę tych Kontraktami D ł ugoterminowymi jednostkowe koszty zmienne zawieraj ą si ę w granicach od[tajemnica przedsi ę biorstwa]. W przypadku elektrociep ł owni obj ę tych Kontraktami D ł ugoterminowymi, stosowane s ą ceny jednosk ł adnikowe, obejmuj ą c zarówno element sta ł y, jak i element zmienny. Ceny te zwiera ł y si ę w granicach od[tajemnica przedsi ę biorstwa]. W zale ż no ś ci od dnia tygodnia i godziny doby, energia wytwarzana jest w przedziale od 50 do 70 ró ż nych jednostek wytwórczych o zró ż nicowanych stawkach zmiennych i zró ż nicowanych stawkach sta ł ych. Na poziom sumy kosztów zakupu energii z Kontraktów D ł ugoterminowych, w tym te ż cz ęś ci przypadaj ą cej na Minimalne Ilo ś ci Energii, maj ą wp ł yw nast ę puj ą ce czynniki: - udzia ł wytwórców o zró ż nicowanych kosztach zmiennych w produkcji i sprzeda ż y w poszczególnych godzinach okresu rozliczeniowego, tzn. im udzia ł wytwórców o ni ż szych kosztach zmiennych jest wy ż szy, tym suma kosztów zakupu jest ni ż sza, je ż eli zwi ę ksza si ę udzia ł wytwórców o wy ż szych kosztach zmiennych, zwi ę kszaj ą si ę równie ż koszty zakupu, - ograniczenia sieciowe i elektrowniane, które powoduj ą , ż e nie jest mo ż liwe dowolne kszta ł towanie sk ł adu wytwórców w danej godzinie okresu rozliczeniowego, a nawet, ż e konieczny jest zakup energii od wytwórców o wy ż szych kosztach zmiennych, aby zapewni ć bezpiecze ń stwo w funkcjonowaniu systemu elektroenergetycznego kraju. Ograniczenia elektrowniane wynikaj ą z faktu, i ż jednostka wytwórcza nie mo ż e pracowa ć z moc ą ni ż sz ą , ni ż tzw. minimum techniczne, ani te ż z moc ą wy ż sz ą , ni ż moc osi ą galna. Jednostka wytwórcza nie mo ż e tak ż e zosta ć w dowolnym momencie uruchomiona lub w dowolnym momencie przerwa ć pracy. Ka ż da elektrownia ma bowiem tzw. minimum techniczne poziomu wytwarzania, poni ż ej którego nie mo ż e pracowa ć . Równie ż czas wzrostu lub zmniejszenia poziomu wytwarzania danego bloku w elektrowniach jest ś ci ś le okre ś lony, co powoduje brak mo ż liwo ś ci p ł ynnego nad ąż ania z produkcj ą energii elektrycznej ze zmienno ś ci ą obci ąż ania Krajowego System Energetycznego (KSE). Grafik produkcji jednostki wytwórczej musi bra ć pod uwag ę te ograniczenia i w konsekwencji czasami rezygnuje si ę z pracy jednostki wytwórczej o mniejszych kosztach zmiennych, ale technicznie niedost ę pnej, ze wzgl ę du na istniej ą ce ograniczenia elektrowniane. Koszty usuwania tych ogranicze ń wynikaj ą ze zró ż nicowanego jednostkowego kosztu wytworzenia energii elektrycznej w poszczególnych jednostkach wytwórczych. Tak ż e zast ę powanie pracy danej jednostki przez druga jednostk ę , mo ż e poci ą ga ć za sob ą powstawanie dodatkowych kosztów. Ograniczenia sieciowe wynikaj ą natomiast z technicznych wymaga ń stabilnej i bezpiecznej pracy sieci. W ka ż dym w ęź le sieci okre ś lona jest minimalna i maksymalna ilo ść energii, której przekroczenie prowadzi do zak ł óce ń w funkcjonowaniu tej sieci. Zbyt du ż a ilo ść energii wprowadzona do sieci mo ż e 17 prowadzi ć do przeci ąż enia linii i transformatorów. Za niskie napi ę cie w sieci, poni ż ej dopuszczalnych warto ś ci, zagra ż a natomiast bezpiecze ń stwu przy łą czonych do niej urz ą dze ń . Z tego wzgl ę du, pomimo i ż celowym by ł oby np. koncentrowanie produkcji w jednej taniej elektrowni, takie rozwi ą zanie nie jest mo ż liwe, gdy ż napi ę cie w w ę z ł ach sieci w innych regionach kraju spad ł oby poni ż ej wymagalnych warto ś ci. Równie istotne jest maksymalne skrócenie drogi dla przep ł ywów energii elektrycznej w sieciach elektroenergetycznych, w celu minimalizowania strat energii. Z tego powodu istnieje czasami konieczno ść anga ż owania do pracy dro ż szych elektrowni. Przy ci ą g ł ej zmianie zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych na energi ę elektryczn ą , stale zmienia si ę liczba jednostek wytwórczych. Równocze ś nie zmianie ulega tak ż e podzia ł produkowanej energii pomi ę dzy jednostki wytwórcze. W godzinach nocnych i dniach wolnych od pracy, energi ę produkuje mniejsza liczba jednostek wytwórczych o najni ż szych stawkach zmiennych. W godzinach szczytowego zapotrzebowania musi pracowa ć wi ę cej jednostek wytwórczych, równie ż tych o wysokich sk ł adnikach zmiennych. Potrzeba doboru sk ł adu jednostek wytwórczych i ich udzia ł u w pokryciu zmieniaj ą cego si ę stale zapotrzebowania na Minimalne Ilo ś ci Energii powoduj ą , ż e przy sta ł ych indywidualnych sk ł adnikach zmiennych poszczególnych jednostek wytwórczych, wynikowy jednostkowy koszt zmienny zakupu zmienia si ę tak ż e, przez co zmianie ulega równie ż przeci ę tna cena p ł acona przez PSE za energi ę z Kontraktów D ł ugoterminowych. Jednostkowy koszt zmienny zakupu energii jest wi ę c najni ż szy przy niskim zapotrzebowaniu na Minimalne Ilo ś ci Energii (w godzinach nocnych) i najwy ż szy w godzinach szczytowego zapotrzebowania. Ponadto, ka ż de zwi ę kszenie lub zmniejszenie liczby pracuj ą cych jednostek wytwórczych zwi ę ksza jednostkowy koszt zmienny. W takiej sytuacji dochodz ą dodatkowo koszty uruchomienia lub zatrzymania jednostki wytwórczej. Suma grafików handlowych wolumenu Minimalnych Ilo ś ci Energii spó ł ek dystrybucyjnych w danym okresie rozliczeniowym, stanowi sum ę grafików produkcji jednostek wytwórczych u wytwórców obj ę tych Kontraktami D ł ugoterminowymi. Ka ż dy wzrost lub spadek ilo ś ci Minimalnych Ilo ś ci Energii w danej godzinie zmienia rozk ł ad produkcji tej energii pomi ę dzy wytwórców i jednocze ś nie zmienia ca ł kowite koszty zakupu tej energii. Koszty zakupu energii z Kontraktów D ł ugoterminowych od wytwórców pokrywane s ą przychodami PSE realizowanymi na podstawie: 1. taryfy tego przedsi ę biorstwa, poprzez: - Minimalne Ilo ś ci Energii, - op ł at ę wyrównawcz ą , b ę d ą c ą sk ł adnikiem stawki systemowej, - cz ęść op ł aty jako ś ciowej, dotycz ą c ą Rezerw Mocy i Us ł ug Systemowych kupowanych od wytwórców posiadaj ą cych kontrakty d ł ugoterminowe. 2. przychodami ze sprzeda ż y energii na rynku konkurencyjnym. Za ł o ż eniem kalkulacji ww. sk ł adników jest, i ż przychody ze sprzeda ż y energii spó ł kom dystrybucyjnym, w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii, powinny pokry ć koszty zakupu energii od wytwórców. Przychody te s ą ś ci ś le okre ś lone w Taryfie PSE, 18 zwieraj ą cej ceny i ilo ś ci Minimalnych Ilo ś ci Energii obj ę te obowi ą zkiem zakupu przez poszczególne spó ł ki dystrybucyjne. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż w trakcie post ę powania antymonopolowego spó ł ki dystrybucyjne prowadzi ł y - przy udziale przedstawicieli URE - rozmowy z PSE, dotycz ą ce zmiany zasad rozk ł adu godzinowego Minimalnych Ilo ś ci Energii. Rozmowy te zako ń czy ł y si ę w dniu 22 pa ź dziernika 2002 r., podpisaniem notatki uzgadniaj ą cej zasady grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii dla poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych. Ustalono w niej, i ż podstaw ą grafikowania tej energii w poszczególnych strefach i miesi ą cach, okreslonego w Taryfie PSE, b ę d ą krzywe ca ł kowitego zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych przekazane przez te spó ł ki do URE. Dla spó ł ek dystrybucyjnych o szczególnych warunkach pokrywania ca ł kowitego zapotrzebowania (ZE Toru ń , ZE Zamo ść i ZE Bia ł ystok), uzgodniono dodatkowo dokonanie indywidualnych przesuni ęć dostaw Minimalnych Ilo ś ci Energii, zachowuj ą c w okresie taryfowym ilo ś ci energii oraz zakresy zmienno ś ci ustalone w oparciu o zasad ę , i ż podstaw ą grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii s ą krzywe ca ł kowitego zapotrzebowania tych spó ł ek dystrybucyjnych. Ponadto uzgodniono mo ż liwo ść zmian godzinowego rozk ł adu Minimalnych Ilo ś ci Energii w stosunku do tak okre ś lonych grafików w granicach +/- 5 %. Powy ż sze ustalenia odnosi ć si ę mia ł y do rozk ł adu Minimalnych Ilo ś ci Energii w okresie od listopada 2002 r. do ko ń ca czerwca 2003 r. Nie dotyczy ł y natomiast okresu od 1 lipca 2002 r. do 31 pa ź dziernika 2002 r. Ustalenia Prezesa UOKiK, dotycz ą ce wprowadzenia przez PSE na Rynku Bilansuj ą cym, dla elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, ró ż nych cen zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej. Hurtowy obrót energi ą elektryczn ą w Polsce odbywa si ę na trzech rynkach, a mianowicie: - rynku regulowanym - obejmuj ą cym zakup i sprzeda ż energii z Kontraktów D ł ugoterminowych (Minimalnych Ilo ś ci Energii), - rynku kontraktów bilateralnych, - rynku gie ł dowym. Nale ż y stwierdzi ć , i ż cech ą charakterystyczn ą energii elektrycznej jest brak mo ż liwo ś ci jej magazynowania. W zwi ą zku z tym, ca ł kowita produkcja energii elektrycznej nie mo ż e by ć wi ę ksza od ca ł kowitego na ni ą zapotrzebowania. Produkcja energii nie mo ż e by ć równie ż mniejsza od ca ł kowitego zapotrzebowania, gdy ż wywo ł a ł oby to jej niedobór na rynku. Poda ż energii w ka ż dej chwili musi zosta ć wi ę c zrównowa ż ona przez jej popyt. Zapotrzebowanie na energi ę zmienia si ę w jednak w czasie (w ci ą gu doby, w poszczególnych dniach tygodnia, w poszczególnych sezonach) i zale ż y od szeregu czynników prognozowalnych i nieprognozowalnych. Pomimo wi ę c, ż e spó ł ki dystrybucyjne sporz ą dzaj ą prognozy zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą , to jednak w rzeczywisto ś ci dochodzi do rozbie ż no ś ci pomi ę dzy tymi prognozami, a rzeczywistym poborem energii. Przyczyn, które powoduj ą takie rozbie ż no ś ci, jest wiele. Najcz ę stszymi s ą nieprzewidywalne zachowania du ż ych odbiorców oraz wytwórców, których produkcja energii elektrycznej obj ę ta jest obowi ą zkiem zakupu 19 (np. elektrociep ł ownie). I tak np. gwa ł towne, nieprzewidziane w prognozie poboru energii, zaniechanie poboru energii elektrycznej przez du ż y zak ł ad przemys ł owy, mo ż e spowodowa ć odczuwalne skutki dla ca ł o ś ci poboru energii elektrycznej przez spó ł k ę dystrybucyjn ą . Natomiast nag ł y spadek temperatury powoduje zwi ę kszenie zapotrzebowania na ciep ł o z elektrociep ł owni, co oznacza zwi ę kszenie wytwarzania tak ż e energii elektrycznej. Dodatkowa energia wp ł ywaj ą ca do sieci spó ł ki dystrybucyjnej powoduje natomiast jej przekontraktowanie (poziom dostaw energii jest wi ę kszy ni ż popyt). Prognozowanie poboru energii elektrycznej spó ł ek dystrybucyjnych odbywa si ę w oparciu o: dane historyczne, trendy w zachowaniach odbiorców, prognoz ę pogody oraz wiedz ę i do ś wiadczenie przygotowuj ą cych prognozy. Dodatkowo, przy opracowywaniu prognoz poboru energii wykorzystywane jest tak ż e specjalistyczne oprogramowanie. Przypadkowe zjawiska i zdarzenia, których nie mo ż na przewidzie ć , powoduj ą jednak, ż e wyst ę puj ą i zawsze b ę d ą wyst ę powa ć , odst ę pstwa od rzeczywistego poboru energii elektrycznej od przygotowanej z wyprzedzeniem prognozy. Trafno ść prognozy jest tym dok ł adniejsza, im dotyczy wi ę kszej ilo ś ci odbiorców. Wyst ę puje wtedy wi ę ksze prawdopodobie ń stwo, i ż zachowanie jednego odbiorcy (np. zwi ę kszenie poboru energii elektrycznej) zostanie zniwelowane przez zachowanie innego odbiorcy (zmniejszenie poboru energii elektrycznej). Tak wi ę c odchylenia w prognozowaniu poboru energii elektrycznej przez odbiorców w gospodarstwach domowych, obarczone s ą stosunkowo niewielkim b łę dem. Natomiast w przypadku du ż ych odbiorców (np. huty, cementownie, kopalnie, zak ł ady przemys ł u chemicznego), pobór energii elektrycznej jest trudniej przewidywalny i obarczony du ż ym ryzykiem. W zwi ą zku z tym, i ż duzi odbiorcy pod wzgl ę dem ilo ś ciowego poboru energii, odgrywaj ą zazwyczaj znaczn ą rol ę w globalnym poborze energii elektrycznej, dokonywanym przez wszystkich odbiorców spó ł ek dystrybucyjnych, wp ł ywa to w niekorzystny sposób na przewidywalno ść sporz ą dzanych prognoz. Prognozowanie poboru energii elektrycznej b ę dzie zatem zawsze obarczone pewnym b łę dem, wynikaj ą cym z nieprzewidywalno ś ci pewnych zjawisk i zachowa ń odbiorców. W warunkach stabilnych, prognozy b ę d ą obarczone mniejszym b łę dem, natomiast w sytuacjach nadzwyczajnych, odst ę pstwa od przewidywanych zapotrzebowa ń mog ą si ę znacznie ró ż ni ć . PSE, b ę d ą c w ł a ś cicielem sieci przesy ł owej najwy ż szych napi ęć w Polsce, prowadzi ruch i eksploatacj ę tej sieci. Sprawuje zatem funkcj ę Operatora Systemu Przesy ł owego (OSP). Jako Operator Systemu Przesy ł owego, PSE prowadzi ruch sieciowy i eksploatacj ę sieci zgodnie z opracowan ą przez siebie i ogólnie dost ę pn ą Instrukcj ą Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesy ł owej. Na zasadach okre ś lonych w opracowanej przez PSE Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesy ł owej, odbywa si ę wspó ł praca podmiotów przy łą czonych do sieci przesy ł owej PSE, w tym spó ł ek dystrybucyjnych. Opracowywana przez PSE Instrukcja nie podlega zatwierdzeniu przez ż aden organ pa ń stwowy, jak to ma miejsce np. w przypadku taryf dla energii elektrycznej, które dla swej wa ż no ś ci wymagaj ą zatwierdzeniu przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki. 20 Integraln ą cz ęść Instrukcji wydanej przez PSE stanowi Regulamin Rynku Bilansuj ą cego (RRB), co zgodne jest z zapisem § 29 ust. 3 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czania podmiotów do sieci elektroenergetycznych , w my ś l którego Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci okre ś la zasady bilansowania energii elektrycznej. Jako Operator Systemu Przesy ł owego, PSE administruje wi ę c tak ż e Rynkiem Bilansuj ą cym. Stosownie do pkt 1.1.1 Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego, Rynek Bilansuj ą cy Energii Elektrycznej jest segmentem rynku energii elektrycznej, którego mechanizmy i procedury s ł u żą do fizycznej realizacji dostaw energii elektrycznej, wynikaj ą cych z handlowych umów sprzeda ż y energii, z uwzgl ę dnieniem warunków zbilansowania zasobów Krajowego Systemu Elektroeneregtycznego (KSE). Mechanizmy Rynku Bilansuj ą cego s ł u żą w szczególno ś ci do bie żą cego bilansowania produkcji z rzeczywistym zapotrzebowaniem na energi ę elektryczn ą , w zakresie kompensowania nieplanowanych odchyle ń oraz do zapewnienia wymaganych parametrów jako ś ciowych dostaw energii. Dzia ł ania te powinny by ć realizowane w taki sposób, aby wynikaj ą ce z nich koszty by ł y mo ż liwie najni ż sze. Rynek Bilansuj ą cy jest zatem szczególnym miejscem, w którym dochodzi do zrównowa ż enia poda ż y i popytu energii elektrycznej (zbilansowania). Umo ż liwia on zakup tych ilo ś ci energii pobranej przez odbiorców, na któr ą nie mieli wcze ś niej zawartych umów (na rynku kontraktowym lub na gie ł dzie), a która jest niezb ę dna do zrównowa ż enia bilansu w krajowym systemie elektroenergetycznym. W sytuacji natomiast zakupu zbyt du ż ej ilo ść energii przez odbiorców, Rynek Bilansuj ą cy umo ż liwia odsprzedanie tego nadmiaru. Rynek ten bilansuje zatem ró ż nice pomi ę dzy transakcjami zawartymi w segmencie kontraktowym i gie ł dowym, a rzeczywistym zapotrzebowaniem na energi ę elektryczn ą . Bilansowanie produkcji i zapotrzebowania mo ż na opisa ć w nast ę puj ą cy sposób. Uczestnicy Rynku Bilansuj ą cego zg ł aszaj ą do PSE informacje o umowach sprzeda ż y energii elektrycznej. PSE, po sprawdzeniu poprawno ś ci zg ł aszanych umów, wyznaczaj ą deklarowane pozycje kontraktowe ka ż dego uczestnika i nast ę pnie porównuj ą sum ę deklarowanych pozycji kontraktowych z zapotrzebowaniem dla ca ł ego krajowego systemu energetycznego. Je ż eli suma energii, wynikaj ą ca ze zg ł oszonych umów sprzeda ż y, jest mniejsza od zapotrzebowania, to PSE dokupuj ą energi ę od producentów i sprzedaj ą t ę energi ę niezbilansowanym nabywcom. Je ż eli natomiast suma energii, wynikaj ą ca z umów sprzeda ż y energii, jest wi ę ksza od zapotrzebowania, wtedy PSE odkupuj ą nadmiar energii od nabywców i odsprzedaj ą t ę energi ę wytwórcom. W okresie od 1 wrze ś nia 2001 r. do 1 lipca 2002 r. sprzeda ż i zakup energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym odbywa ł y si ę po jednolitych cenach rozliczeniowych odchylenia (CRO). Jednakowe ceny obowi ą zywa ł y zarówno sprzedaj ą cych, jak i kupuj ą cych. Sprzedaj ą cymi byli zarówno wytwórcy, jak i przekontraktowane spó ł ki dystrybucyjne. Cena CRO kszta ł towa ł a si ę w sposób zale ż ny od popytu. Przy zwi ę kszonym poborze energii elektrycznej z sieci przesy ł owej cena ros ł a, za ś gdy pobór spada ł , ceny kszta ł towa ł y si ę na ni ż szym poziomie. Je ż eli spó ł ka dystrybucyjna w swoich grafikach przewidzia ł a mniej energii, ni ż jej faktycznie zu ż y ł a, a inna spó ł ka dystrybucyjna mia ł a o tak ą sam ą ilo ść energii 21 za du ż o (by ł a przekontraktowna), pierwsza p ł aci ł a operatorowi tyle samo, ile druga otrzyma ł a za sprzedan ą energi ę . Po wprowadzeniu zmian z 1 lipca 2002 r., pierwsza ze spó ł ek dystrybucyjnych musia ł a zap ł aci ć znacznie wi ę cej za energi ę dokupion ą , ni ż otrzyma ł a druga ze spó ł ek dystrybucyjnych za sprzeda ż swojej nadwy ż ki. Wynika to z faktu, i ż po wprowadzeniu od 1 lipca 2002 przez PSE zmian w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego, w rozliczeniach odbiorców na tym Rynku stosowane s ą bowiem trzy ceny rozliczeniowe: - cena rozliczeniowa odchylenia - CRO, - cena rozliczeniowa odchylenia sprzeda ż y - CRO s - cena rozliczeniowa odchylenia zakupu - CRO z Wed ł ug ceny CRO, rozliczany jest zarówno zakup, jak i sprzeda ż energii przez odbiorców (cena jednolita). Rozliczenia wg tej ceny stosuje si ę jednak tylko w sytuacjach, kiedy ilo ść energii niezbilansowania nie przekracza wielko ś ci tzw. progu nieczu ł o ś ci niezbilansowania, wynosz ą cego +/-1 %. Energia kupiona przez odbiorc ę na Rynku Bilansuj ą cym w ilo ś ci przekraczaj ą cej próg nieczu ł o ś ci niezbilansowania, jest rozliczana wed ł ug ceny CROs, natomiast energia odsprzedana przez odbiorc ę na Rynku Bilansuj ą cym w ilo ś ci przekraczaj ą cej próg nieczu ł o ś ci niezbilansowania, jest rozliczana wed ł ug ceny CROz. W przypadku wi ę c odchyle ń od zg ł oszonego zapotrzebowania, nie wi ę kszych ni ż +/-1 % w danej godzinie doby, czyli w tzw. strefie nieczu ł o ś ci, zasady rozlicze ń s ą w zasadzie takie same, jak przed 1 lipca 2002 r. Po przekroczeniu poziomu niezbilansowania, okre ś lonego na poziomie +/-1 %, obowi ą zuj ą natomiast ju ż ró ż ne ceny zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej, a mianowicie: - CROs tj. cena, po której PSE sprzedaj ą energi ę elektryczn ą niedokontraktowanym odbiorcom (odbiorcom, którzy maj ą zakontraktowane zbyt ma ł e ilo ś ci energii w stosunku do swojego rzeczywistego poboru), - CROz tj. cena, po której PSE zakupuja energi ę elektryczn ą od odbiorów w sytuacji ich przekontraktowania (odbiorców, którzy maj ą zakontraktowane zbyt du ż e ilo ś ci energii w stosunku do swojego rzeczywistego poboru). Za łą cznik do przedmiotowej decyzji przedstawia kszta ł towanie si ę cen CROs, CROz oraz CRO w okresie od dnia 1 lipca 2002 r. tj. od wprowadzenia kwestionowanych zmian do Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego, do dnia 31 listopada 2002 r. Jak ju ż wy ż ej wspomniano, PSE w sytuacji zbyt ma ł ej ilo ś ci energii w Krajowym Systemie Energetycznym (KSE), zakupuj ą brakuj ą c ą ilo ść od wytwórców, natomiast w przypadku nadmiaru energii, sprzedaj ą t ą ilo ść wytwórcom. Ca ł o ść energii elektrycznej, któr ą wytwórcy kupuj ą lub sprzedaj ą na Rynku Bilansuj ą cym, bior ą c pod uwag ę jako kryterium cen ę rozlicze ń , mo ż na podzieli ć na dwa rodzaje: - energi ę bilansuj ą c ą ofertow ą , nazywan ą te ż planowan ą , której zakup lub sprzeda ż s ą realizowane w celu bie żą cego bilansowania spó ł ek dystrybucyjnych na energi ę oraz w celu zapewnienia odpowiednich parametrów jako ś ciowych dostaw energii (usuwanie ogranicze ń systemowych). Energia bilansuj ą ca planowana jest kupowana lub sprzedawana wytwórcom w wyniku 22 wykorzystania przez OSP ofert bilansuj ą cych z ł o ż onych przez wytwórców dla poszczególnych jednostek wytwórczych. Wybór ofert, dla których s ą zawierane transakcje, odbywa si ę zawsze w taki sposób, aby wynikaj ą cy z tego sumaryczny koszt by ł mo ż liwie najmniejszy, - energi ę bilansuj ą c ą odchylenia , nazywan ą te ż nieplanowan ą , której zakup lub sprzeda ż s ą wywo ł ane uwarunkowaniami technicznymi pracy jednostek wytwórczych. Dotyczy to sprzeda ż y lub zakupu energii zdeterminowanej dzia ł aniem uk ł adów regulacji (dostawy tej energii wynikaj ą ze ś wiadczenia przez wytwórców regulacyjnych us ł ug systemowych w ramach regulacji pierwotnej i wtórnej). Dodatkowo energia bilansuj ą ca odchylenia jest kupowana przez wytwórców w przypadku braku mo ż liwo ś ci wywi ą zywania si ę z zobowi ą za ń kontraktowych, np. awarii jednostek wytwórczych oraz jest sprzedawana przez wytwórców w przypadku jej wytworzenia w wyniku konieczno ś ci uruchomienia jednostki wytwórczej. Energia bilansuj ą ca ofertowa jest rozliczana wg nast ę puj ą cych, indywidualnych cen rozliczeniowych: - energia kupowana od danego wytwórcy w celu zbilansowania zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych w sytuacji ich niedokontraktowania, jest rozliczana wg cen pasm przyrostowych ofert bilansuj ą cych z ł o ż onych przez tego wytwórc ę , - energia sprzedawana danemu wytwórcy w celu zbilansowania zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych w sytuacji ich przekontraktowania, jest rozliczana wg cen pasm redukcyjnych ofert bilansuj ą cych z ł o ż onych przez tego wytwórc ę , - energia kupowana od danego wytwórcy w celu usuwania ogranicze ń systemowych, jest rozliczana wg cen pasm przyrostowych ofert bilansuj ą cych z ł o ż onych przez tego wytwórc ę , przy czym je ż eli cena ofertowa jest wy ż sza od ceny negocjowanej, do rozlicze ń przyjmowana jest cena negocjowana, - energia sprzedawana danemu wytwórcy w celu usuwania ogranicze ń systemowych, jest rozliczana wg cen pasm redukcyjnych ofert bilansuj ą cych z ł o ż onych przez tego wytwórc ę . Energia bilansuj ą ca odchylenia , zarówno kupowana od wytwórców, jak i sprzedawana wytwórcom, rozliczana jest wg jednolitej ceny rozliczeniowej odchylenia CRO. W wyniku bilansowania poda ż y i popytu energii, powstaj ą koszty. Zgodnie z definicjami zawartymi w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego, na obszarze tego rynku mo ż na wyodr ę bni ć trzy rodzaje kosztów: - ca ł kowity koszt pokrycia zapotrzebowania (KCZ) – powstaje w wyniku prowadzonych przez PSE dzia ł a ń bilansuj ą cych i dostosowawczych, - koszty bilansowania (KB) – odpowiadaj ą dzia ł aniom bilansuj ą cym prowadzonym przez PSE, - koszty usuwania ogranicze ń (KO) – odpowiadaj ą dzia ł aniom dostosowawczym prowadzonym przez PSE, stanowi ą c sum ę kosztów KCZ oraz KB. Nale ż y w tym miejscu wyja ś ni ć , i ż jedynie ca ł kowity koszt pokrycia zapotrzebowania jest tak naprawd ę kosztem (wyst ę puje ze znakiem „-„). Koszty bilansowania mog ą wyst ę powa ć ze znakiem „+” i w takiej sytuacji stanowi ą one przychody PSE i wp ł ywaj ą na zmniejszenie kosztów usuwania ogranicze ń . 23 Ostateczne koszty powstaj ą ce na Rynku Bilansuj ą cym, zgodnie z rozporz ą dzeniem Ministra Gospodarki z dnia 25 grudnia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą , stanowi ą element kalkulacji sk ł adnika jako ś ciowego stawki systemowej op ł at przesy ł owych i powinny by ć w ca ł o ś ci pokrywane z przychodów wnoszonych przez odbiorców us ł ug przesy ł owych, zgodnie ze stawkami op ł at okre ś lonymi w Taryfie PSE. Nale ż y wskaza ć , i ż ś rodki przyznane w zatwierdzonej przez Prezesa URE Taryfie PSE, przeznaczone na pokrycie tych kosztów, zosta ł y okre ś lone w wysoko ś ci zgodnej z wnioskiem PSE (jakkolwiek okaza ł y si ę niewystarczaj ą ce – koszty w praktyce okaza ł y si ę wy ż sze). Nale ż y podkre ś li ć , i ż wielko ść niezbilansowania, wynikaj ą ca z niedoszacowania lub przeszacowania zapotrzebowania na energi ę spó ł ek dystrybucyjnych, nie ma bezpo ś redniego zwi ą zku z wysoko ś ci ą kosztów ogranicze ń systemowych. Jak wynika z wyja ś nie ń URE w tej sprawie, pomimo, i ż np. w sierpniu i we wrze ś niu 2001 r. nie by ł o istotnych ró ż nic w ś rednim poziomie niezbilansowania, koszty Rynku Bilansuj ą cego wzros ł y dwukrotnie. W lipcu 2003 r. PSE rozszerzy ł y, stosowany dotychczas od 1 lipca 2002 r. wobec spó ł ek dystrybucyjnych, zakres okre ś lania cen rozchylonych (CRO s , CRO z ), równie ż na wytwórców (w odniesieniu do energii bilansuj ą cej nieplanowanej). Ponadto, wprowadzono tak ż e inne zmiany na Rynku Bilansuj ą cym tj.: - nowe zasady rozlicze ń zwi ę kszenia generacji, ze wzgl ę du na ograniczenia systemowe, tj. okre ś lono maksymaln ą wysoko ść ceny energii sprzedawanej przez wytwórców na Rynku Bilansuj ą cym, jako generacja wymuszona. Cena ta nie mo ż e przekracza ć ustalonego poziomu, okre ś lonego na podstawie publikowanej przez Prezesa URE ś redniej ceny energii elektrycznej wytworzonej w krajowym systemie elektroenergetycznym w jednostkach kondensacyjnych, - nowe zasady rozlicze ń redukcji generacji, ze wzgl ę du na ograniczenia systemowe. Warto ść ceny energii w przypadku rozlicze ń redukcji generacji nie mo ż e by ć mniejsza od ceny minimalnej redukcji wymuszonej. Zmiany te mia ł y na celu ograniczenie si ł y rynkowej wytwórców na Rynku Bilansuj ą cym, zwi ę kszenie stopnia równego traktowania uczestników rynku elektroenergetycznego, zmniejszenie poziomu kosztów ogranicze ń systemowych wyst ę puj ą cych na Rynku Bilansuj ą cym. IV. Stanowisko Prezesa UOKiK odno ś nie zarzutów postawionych w sprawie. Art. 8 ust. 2 pkt 6, w zwi ą zku z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, i ż zakazane jest nadu ż ywanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, w drodze narzucania uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Dowód na posiadanie przez PSE pozycji dominuj ą cej zarówno na krajowym rynku sprzeda ż y Minimalnych Ilo ś ci Energii, jak i 24 na krajowym rynku bilansuj ą cym energii elektrycznej, zosta ł przeprowadzony wcze ś niej. W tym miejscu przedstawione zostan ą dowody uzasadniaj ą ce twierdzenie o niezgodnym z prawem wykorzystaniu przez PSE pozycji dominuj ą cej na ww. rynkach. a) Narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych PSE nieuzasadnione korzy ś ci, poprzez wprowadzenie zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, polegaj ą cych na oderwaniu krzywej okre ś laj ą cej zapotrzebowanie z Kontraktów D ł ugoterminowych od krzywej okre ś laj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych. narzucanie warunków umów Mo ż liwo ść narzucania sposobu grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii wynika z faktu, i ż zatwierdzona przez Prezesa URE Taryfa PSE okre ś la jedynie ilo ś ci tej energii przydzielone poszczególnym spó ł kom dystrybucyjnym oraz podzia ł tych ilo ś ci na poszczególne miesi ą ce i strefy doby. Taryfa nie reguluje natomiast sposobu grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, a wi ę c ich godzinowego rozk ł adu. Sprzeda ż Minimalnych Ilo ś ci Energii reguluj ą dodatkowo zawarte pomi ę dzy PSE, a poszczególnymi spó ł kami dystrybucyjnymi, „Umowy sprzeda ż y Minimalnej Ilo ś ci Energii Elektrycznej pochodz ą cej z Kontraktów D ł ugoterminowych”. [tajemnica przedsi ę biorstwa] PSE w negocjacjach ze spó ł kami dystrybucyjnymi przyj ęł y, i ż podstaw ą nowego podzia ł u Minimalnych Ilo ś ci Energii na poszczególne godziny, nie mo ż e by ć ju ż krzywa dobowego, czy miesi ę cznego ca ł kowitego zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych, poniewa ż jest ona ca ł kowicie odmienna od krzywej zapotrzebowania odbiorców grup C i G, odbieraj ą cych energi ę z sieci niskiego napi ę cia (ilo ś ci Minimalnych Ilo ś ci Energii przydzielone zosta ł y spó ł kom dystrybucyjnym proporcjonalnie do ilo ś ci energii zu ż ywanych przez te grupy). PSE przygotowa ł y wi ę c standardowe i jednolite dla wszystkich spó ł ek dystrybucyjnych grafiki handlowe dostaw Minimalnych Ilo ś ci Energii, przy czym grafiki te mia ł y wyrównany przebieg poboru energii (by ł y sp ł aszczone). O tym, i ż nowe zasady grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii zosta ł y przez PSE narzucone spó ł kom dystrybucyjnym ś wiadczy fakt, ż e pomimo, i ż by ł y one przedmiotem negocjacji ze spó ł kami dystrybucyjnymi, to jednak w wi ę kszo ś ci przypadków zg ł aszane przez spó ł ki dystrybucyjne uwagi nie zosta ł y przyj ę te. Z wyja ś nie ń sk ł adanych przez Polskie Towarzystwo Przesy ł u i Rozdzia ł u Energii Elektrycznej wynika, i ż poszczególne spó ł ki dystrybucyjne z ró ż nym skutkiem próbowa ł y negocjowa ć z PSE sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii. Niektóre spó ł ki dystrybucyjne [tajemnica przedsi ę biorstwa] wyst ą pi ł y do Prezesa URE o rozstrzygniecie sporów, zaistnia ł ych pomi ę dzy nimi a PSE, dotycz ą cych ustalania warunków umów sprzeda ż y energii elektrycznej Z uzyskanych w trakcie prowadzonego post ę powania informacji wynika, i ż jedynie [tajemnica przedsi ę biorstwa] nie kwestionowa ł y sposobu grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, przy czym [tajemnica przedsi ę biorstwa] uda ł o si ę uzyska ć korzystniejsze grafitowanie, ze wzgl ę du na posiadanie krzywych zapotrzebowania odbiorców grup taryfowych C i G. 25 W tym miejscu nale ż y zauwa ż y ć , i ż energia pobierana przez odbiorców grup C i G, w oparciu o której zu ż ycie PSE zaproponowa ł y nowe sposoby grafikowania, charakteryzuje si ę du ż o wi ę kszym dynamizmem, ni ż krzywa zapotrzebowania ogó ł em. Sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii nie mia ł wi ę c nic wspólnego z krzyw ą zapotrzebowania odbiorców na niskim napi ę ciu (grup C i G). Nie istnia ł y tak ż e ż adne przeszkody, aby grafikowanie Minimalnych Ilo ś ci Energii w dalszym ci ą gu prowadzone by ł o w oparciu o krzyw ą ca ł kowitego zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych. Nie sta ł temu na przeszkodzie fakt, ż e ilo ś ci tej energii dla poszczególnych spó ł ek dystrybucyjnych przydzielone zosta ł y w oparciu o zu ż ycie energii przez odbiorców na niskim napi ę ciu. W rzeczywisto ś ci bowiem energia nabywana w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii nie trafia ł a wy łą cznie do tych grup odbiorców, ale do wszystkich odbiorców spó ł ek dystrybucyjnych. Jedynie jej ilo ść zosta ł a ustalona w oparciu o zu ż ycie odbiorców grup C i G. Bior ą c powy ż sze pod uwag ę nale ż y uzna ć , i ż PSE, posiadaj ą c odpowiedni ą si łę rynkow ą , narzuci ł y spó ł kom dystrybucyjnym nowy sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii. uci ąż liwy charakter warunków umów Do chwili wprowadzenia zmian w grafikowaniu Minimalnych Ilo ś ci Energii, rozdzia ł czasowy tej energii przebiega ł proporcjonalnie do krzywej odzwierciedlaj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie spó ł ek dystrybucyjnych. Po wprowadzeniu zmian b ę d ą cych przedmiotem niniejszego post ę powania, grafiki przesta ł y uwzgl ę dnia ć ca ł kowite zapotrzebowanie spó ł ek dystrybucyjnych. Spó ł ki dystrybucyjne zawieraj ą c poprzednio umowy na dostaw ę energii elektrycznej, nie by ł y tak ż e przygotowane do takiego grafikowania. Umowy te by ł y bowiem dostosowane do poprzedniego sposobu grafikowania, uwzgl ę dniaj ą cego ca ł kowite zapotrzebowanie spó ł ek dystrybucyjnych na energi ę elektryczn ą . Spó ł ki dystrybucyjne nie mia ł y równie ż podstaw przypuszcza ć , aby dotychczas obowi ą zuj ą cy sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii zosta ł tak diametralnie zmieniony przez PSE. Nie pozwoli ł o to na dostosowanie zakupu energii elektrycznej z innych ź róde ł . Uci ąż liwo ść narzucanych przez PSE warunków umów polega wi ę c g ł ównie na tym, i ż : - spó ł ki dystrybucyjne zmuszone zosta ł y do kupowania dodatkowych ilo ś ci energii w czasie, kiedy zapotrzebowanie na energi ę jest du ż e, a ceny energii s ą wysokie, - sprzeda ż y energii w czasie, gdy zapotrzebowanie na energi ę jest ma ł e, a ceny energii s ą niskie. Wskutek ww. dzia ł a ń PSE, spó ł ki dystrybucyjne kupuj ą c energi ę elektryczn ą w ramach Minimalnych Ilo ś ci Energii, po z góry ustalonych cenach zatwierdzonych w taryfie przez Prezesa URE, ponios ł y straty. Ponadto, nowy sposób grafikowania spowodowa ł , i ż spó ł ki dystrybucyjne mia ł y problemy z zawarciem z wytwórcami odpowiednich umów uzupe ł niaj ą cych zakup energii elektrycznej. Wynika to z faktu, i ż z energi ą dostarczan ą do spó ł ek dystrybucyjnych na skutek zawarcia umów uzupe ł niaj ą cych, wi ążą si ę cechy 26 utrudniaj ą ce jej nabycie oraz powoduj ą ce wy ż sz ą cen ę takiej energii – s ą nimi np. krótki okres poboru, szybki wzrost lub spadek poboru. Dodatkowo nale ż y tak ż e wskaza ć , i ż znaczna cz ęść sprzedawanej oraz kupowanej w takich sytuacjach energii elektrycznej, musia ł a odbywa ć si ę na Rynku Bilansuj ą cym. Z uwagi na panuj ą ce tam znaczne rozchylenie cen sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej, powodowa ł o to w oczywisty sposób znaczne straty dla spó ł ek dystrybucyjnych. osi ą ganie nieuzasadnionych korzy ś ci przez PSE PSE w wyniku narzucania sposobu grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, odbiegaj ą cego od krzywej okre ś laj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie spó ł ek dystrybucyjnych, uzyska ł o korzy ś ci, zmuszaj ą c spó ł ki dystrybucyjne do sprzeda ż y lub zakupu energii na Rynku Bilansuj ą cym. Uzasadniaj ą c powy ż sze, nale ż y wskaza ć , co nast ę puje. Sp ł aszczone grafiki Minimalnych Ilo ś ci Energii nie uwzgl ę dnia ł y ca ł kowitego zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych. Spó ł ki dystrybucyjne, maj ą c wcze ś niej zawarte umowy na dostawy energii elektrycznej i spodziewaj ą c si ę , i ż nowe grafiki Minimalnych Ilo ś ci Energii b ę d ą , jak poprzednio, uwzgl ę dnia ł y ca ł kowite zapotrzebowanie spó ł ek dystrybucyjnych, nie zdo ł a ł y skutecznie renegocjowa ć tych umów, tak aby uwzgl ę dnia ł y one nowy sposób grafikowania tej energii. Ponadto, energia kupowana w celu dostosowania ca ł kowitego zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych do nowego grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, musia ł aby charakteryzowa ć si ę dosy ć specyficznymi cechami (np. pobór przez krótki okres energii o krzywej charakteryzuj ą cej si ę du ż ym wzrostem i spadkiem), których uwzgl ę dnienie przez wytwórców by ł oby wr ę cz niemo ż liwe albo powodowa ł o, i ż taka energia musia ł aby by ć znacznie dro ż sza, ni ż energia kupowana w ramach standardowych dostaw. W zwi ą zku z tym, obrót znacznej cz ęś ci energii, któr ą spó ł ki dystrybucyjne zmuszone zosta ł y sprzeda ć lub zakupi ć , odbywa ł si ę na Rynku Bilansuj ą cym. Ś wiadczy ć mo ż e o tym znaczny wzrost obrotów na Rynku Bilansuj ą cym pomi ę dzy czerwcem, a lipcem (miesi ą cem, w którym PSE wprowadzi ł y nowy sposób grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii). W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż wraz ze zmian ą grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii, PSE wprowadzi ł y nowe zasady rozlicze ń na Rynku Bilansuj ą cym. Jak ju ż wskazano, polega ł y one na znacznym wzro ś cie cen (w stosunku do cen rynkowych), w sytuacji zakupu energii na Rynku Bilansuj ą cym przez spó ł ki dystrybucyjne i znacznego spadku ceny rozliczeniowej, w przypadku sprzeda ż y energii przez spó ł ki dystrybucyjne. Pomimo niekorzystnych dla spó ł ek dystrybucyjnych cen panuj ą cych na Rynku Bilansuj ą cym, wskutek konieczno ś ci sprzeda ż y lub zakupu przez nie energii na tym rynku, niezbilansowanie Rynku Bilansuj ą cego wzros ł o ze [tajemnica przedsi ę biorstwa] w lipcu 2002 r. Przyczyni ł o si ę to w efekcie do znacznych strat spó ł ek dystrybucyjnych. G ł ównym beneficjantem tej sytuacji by ł y PSE, które dzi ę ki sposobowi ustalania cen na Rynku Bilansuj ą cym, mog ł y uzyska ć wymierne korzy ś ci finansowe. Reasumuj ą c, wprowadzenie przez PSE zasad grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii - polegaj ą cych na oderwaniu krzywej okre ś laj ą cej zapotrzebowanie z Kontraktów D ł ugoterminowych od krzywej okre ś laj ą cej ca ł kowite zapotrzebowanie elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, spe ł nia wszystkie przes ł anki okre ś lone 27 w art. 8 ust. pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezb ę dne dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , polegaj ą cej na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych temu przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. W trakcie prowadzonego post ę powania antymonopolowego, spó ł ki dystrybucyjne uzgodni ł y jednak ż e z PSE nowy sposób grafikowania Minimalnych Ilosci Energii. W ramach dokonanych ustale ń postanowiono m.in., i ż podstaw ą grafikowania Minimalnych Ilo ś ci Energii w poszczególnych strefach i miesi ą cach b ę d ą ponownie krzywe ca ł kowitego zapotrzebowania spó ł ek dystrybucyjnych. Z uwagi na powy ż sze, nale ż y uzna ć , i ż z chwil ą wej ś cia w ż ycie powo ł anych powy ż ej uzgodnie ń , PSE zaprzesta ł y stosowania ww. praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę . W sytuacji natomiast, kiedy zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone m.in. w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes Urz ę du wydaje, stosownie do art. 10 ust. 2 ww. ustawy, decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdza zaniechanie jej stosowania. b) Narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych PSE nieuzasadnione korzy ś ci, poprzez ustalenie na Rynku Bilansuj ą cym, dla elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, ró ż nych cen zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej narzucanie warunków umów Jak ju ż powy ż ej wskazano, zasady funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego, w tym sposób ustalania cen sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej, okre ś la Regulamin Rynku Bilansuj ą cego. Regulamin ten jest opracowywany przez PSE i nie podlega zatwierdzeniu przez ż aden organ pa ń stwowy, jak to ma miejsce w przypadku np. taryf dla energii elektrycznej. W zasadzie wi ę c, jedynie od PSE zale ż y, jakiej tre ś ci zapisy znajd ą si ę w tym Regulaminie. W sprawie zró ż nicowania cen sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym, PSE organizowa ł y spotkania konsultacyjne, w których uczestniczyli przedstawiciele spó ł ek dystrybucyjnych. Do przedstawionych przez PSE propozycji zg ł aszane by ł y zastrze ż enia. Potwierdza to „Raport PSE z konsultacji w sprawie wprowadzenia ró ż nych cen zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym” opublikowany na stronie internetowej Centrum Informacji o Rynku Energii (www.cire.pl). Wynika z niego, i ż spó ł ki dystrybucyjne zg ł asza ł y uwagi odnosz ą ce si ę do zró ż nicowanych cen sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym. Spó ł ki dystrybucyjne podkre ś la ł y m.in., i ż wprowadzenie tych zmian spowoduje dla nich wzrost kosztów zakupu energii elektrycznej, a termin opublikowania zmian oraz data ich wprowadzenia, uniemo ż liwiaj ą przeniesienie tych kosztów do taryf spó ł ek dystrybucyjnych. Tak ż e Polskie Towarzystwo Przesy ł u i Rozdzia ł u Energii Elektrycznej dwukrotnie wystosowa ł o pisma do PSE, zawieraj ą ce stanowisko spó ł ek dystrybucyjnych w sprawie zamiaru wprowadzenia zmian do zasad rozlicze ń na Rynku Bilansuj ą cym. W pismach tych podkre ś lono tak ż e, i ż wprowadzenie kwestionowanych zmian w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego spowoduje wzrost miesi ę cznych sumarycznych kosztów zakupu energii elektrycznej przez spó ł ki dystrybucyjne[tajemnica przedsi ę biorstwa], a termin ich opublikownaia 28 oraz data wprowadzenia uniemo ż liwiaj ą przeniesienie tych kosztów do taryf spó ł ek dystrybucyjnych. Pomimo powy ż szych uwag, kwestionowane przez spó ł ki dystrybucyjne zmiany zosta ł y do Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego wprowadzone. Z tego wzgl ę du, uzasadnione jest twierdzenie, i ż opracowany przez PSE Regulamin Rynku Bilansuj ą cego zosta ł narzucony. Jedynie na skutek protestów spó ł ek dystrybucyjnych, PSE wprowadzi ł y do Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego tzw. stref ę nieczu ł o ś ci niezbilansowania, z progiem okre ś lonym na poziomie +/-1 %, w której rozliczanie zakupów i sprzeda ż y energii elektrycznej odbywa ł o si ę po jednolitych cenach. W przedmiotowej decyzji wykazano, i ż wprowadzenie tej strefy nie wp ł yn ęł o jednak ż e znacz ą co na zmniejszenie, niekorzystnych dla spó ł ek dystrybucyjnych, efektów dzia ł a ń PSE. uci ąż liwy charakter warunków umów Zdaniem organu antymonopolowego, uci ąż liwo ść warunków umów wi ąż e si ę ze stratami, jakie spó ł ki dystrybucyjne zmuszone zosta ł y ponosi ć po wej ś ciu w ż ycie nowych zasad ustalania cen na Rynku Bilansuj ą cym. Po tych zmianach, bez wzgl ę du na to, czy spó ł ka dystrybucyjna kupowa ł a, czy sprzedawa ł a energi ę elektryczn ą na Rynku Bilansuj ą cym, zawsze traci ł a na takiej operacji. Do czasu wprowadzenia zmian b ę d ą cych przedmiotem niniejszego post ę powania, zarówno sprzeda ż , jak i kupno energii elektrycznej rozliczane by ł y po takich samych cenach. Spó ł ka dystrybucyjna przekontraktowana sprzedawa ł a energi ę po takiej samej cenie, po jakiej niedokontraktowana spó ł ka dystrybucyjna kupowa ł a energi ę . Jak ju ż wspomniano, po wprowadzeniu zmian, pomi ę dzy ś rednimi cenami sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej na rynku bilansuj ą cym zachodzi do ść istotne odchylenie. Ceny te kszta ł towa ł y si ę przeci ę tnie na poziomie: - nieznacznie powy ż ej [tajemnica przedsi ę biorstwa] z ł /MW - w przypadku sprzeda ż y energii elektrycznej przez spó ł ki dystrybucyjne, przy czym ceny te by ł y znacznie ni ż sze od cen rynkowych energii, - przewa ż nie powy ż ej [tajemnica przedsi ę biorstwa] z ł /MW - w przypadku zakupu energii elektrycznej przez spó ł ki dystrybucyjne, przy czym ceny te by ł y znacznie wy ż sze od cen rynkowych energii. W zwi ą zku z tym, ka ż da spó ł ka dystrybucyjna, aby unikn ąć ponoszenia strat na Rynku Bilansuj ą cym, musia ł aby dokona ć dok ł adnego prognozowania swojego zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą . W przypadku bowiem wyst ą pienia niezbilansowania, by ł aby zmuszona do zakupu energii po niekorzystnych cenach na rynku bilansuj ą cym (niedokontraktowanie) lub jej sprzeda ż y po niekorzystnych cenach na rynku bilansuj ą cym (przekontraktowanie). Jedynie w przypadku niezbilansowania kszta ł tuj ą cego si ę na poziomie poni ż ej 1 %, obowi ą zywa ł a jednolita cena sprzeda ż y i zakupu energii elektrycznej, nie generuj ą ca strat dla zak ł adów energetycznych. 29 Nale ż y kolejny raz podkre ś li ć , i ż wzgl ę dy techniczne, nie pozwalaj ą ce utrzyma ć rzeczywistego poboru energii elektrycznej z prognoz ą przy progu tolerancji okre ś lonym na poziomie 1 %, sprawiaj ą jednak, i ż w wyniku wprowadzenia strefy nieczu ł o ś ci, spó ł ki dystrybucyjne mog ą jedynie ograniczy ć swoje straty, ale nie mog ą ich ca ł kowicie wyeliminowa ć . O tym, i ż niezbilansowanie na poziomie 1 % nie mo ż e zosta ć wykonane przez spó ł ki dystrybucyjne, ś wiadczy ć mo ż e fakt, ż e pomimo wprowadzenia niekorzystnych cen na Rynku Bilansuj ą cym dla spó ł ek dystrybucyjnych, których niezbilansowanie przekracza 1 %, ogólne niezbilansowanie ci ą gle znacznie przekracza ten próg. Ś redniowa ż ony stopie ń niezbilansowania zmniejszy ł si ę z [tajemnica przedsi ę biorstwa] % w pierwszej dekadzie czerwca 2002 do [tajemnica przedsi ę biorstwa] % w trzeciej dekadzie wrze ś nia 2002 roku. Dzia ł ania zak ł adów energetycznych, podejmowane w celu dok ł adnego prognozowania swoich zapotrzebowa ń na energi ę elektryczn ą , od dok ł adno ś ci których zale żą koszty, jakie ponios ą spó ł ki dystrybucyjne na Rynku Bilansuj ą cym, sprawiaj ą , ż e w ż adnym wypadku nie mo ż na powiedzie ć , i ż spó ł ki dystrybucyjne celowo „nieskutecznie” prognozuj ą swoje zapotrzebowanie. Pomimo tych stara ń , niezbilansowanie spó ł ek dystrybucyjnych ci ą gle istnieje. osi ą ganie nieuzasadnionych korzy ś ci przez PSE W ocenie organu antymonopolowego, kwestionowane dzia ł ania PSE, polegaj ą ce na wprowadzeniu dwóch dodatkowych cen rozliczeniowych, przynios ł y temu podmiotowi nieuzasadnione korzy ś ci. Uzasadniaj ą c powy ż sze nale ż y wskaza ć , co nast ę puje. Zdaniem PSE, podmiot ten ponosi [tajemnica przedsi ę biorstwa] na rynku bilansuj ą cym. W trakcie post ę powania potwierdzono ten fakt. Jednocze ś nie jednak stwierdzono, i ż wprowadzone przez PSE od 1 lipca 2002 r. zmiany, nie wp ł yn ęł y na redukcj ę kosztów ca ł kowitych wyst ę puj ą cych na Rynku Bilansuj ą cym (KCZ). Zmiany te doprowadzi ł y jedynie do zmniejszenia wysoko ś ci kosztów usuwania ogranicze ń (KO). Sta ł o si ę to kosztem spó ł ek dystrybucyjnych, bowiem ostateczne koszty usuwania ogranicze ń zmniejszy ł y si ę dzi ę ki przychodom PSE wynikaj ą cym bezpo ś rednio z rozchylenia cen (wzros ł y tzw. koszty bilansowania KB, które w istocie stanowi ł y przychód PSE). Poni ż sza tabela przedstawia, jak kszta ł towa ł y si ę ogólne koszty wyst ę puj ą ce na RB (KCZ), koszty bilansowania (KB), koszty usuwania ogranicze ń (KO) i ostateczny wynik PSE na RB, uwzgl ę dniaj ą cy przychody rekompensuj ą ce koszty systemowe wynikaj ą ce z taryfy PSE. Koszty ponoszone przez PSE na RB w okresie czerwiec – grudzie ń 2002 r. w mln z ł (wg danych URE) Czerwiec Lipiec Sierpie ń Wrzesie ń Pa ź dziernik Listopad Grudzie ń KCZ [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] KB [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] KO (suma KCZ i [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] 30 KB) Wynik [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Jak wynika z powy ż szej tabeli, pomimo, i ż w czerwcu 2002 r. (przed wprowadzeniem rozchylonych cen) oraz lipcu 2002 r. (po wprowadzeniu rozchylonych cen), KCZ kszta ł towa ł y si ę na zbli ż onym poziomie, odpowiednio „- [tajemnica przedsi ę biorstwa] to koszty ogranicze ń by ł y zasadniczo ró ż ne i wynios ł y odpowiednio [tajemnica przedsi ę biorstwa] dla lipca 2002. Sta ł o si ę tak, bowiem na koszty usuwania ogranicze ń (KO) sk ł ada si ę suma ca ł kowitych kosztów zapotrzebowania (KCZ) i kosztów bilansowania (KB), które w istocie stanowi ą przychody PSE od spó ł ek dystrybucyjnych i wp ł ywaj ą na zmniejszenie si ę ostatecznych kosztów ogranicze ń . W zwi ą zku z tym, i ż [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] O tym, i ż w wyniku wprowadzenia zró ż nicowanych cen sprzeda ż y, PSE uzyska ł y korzy ś ci kosztem spó ł ek dystrybucyjnych, ś wiadczy tak ż e porównanie ogólnego niezbilansowania spó ł ek dystrybucyjnych i miesi ę cznych kosztów usuwania ogranicze ń systemowych na RB. Ogólne niezbilansowanie spó ł ek dystrybucyjnych i miesi ę czne koszty usuwania ogranicze ń (wg danych przekazanych przez PSE) Miesi ą c 2002 r. Ogólne niezbilansowanie spó ł ek dystrybucyjnych w GWh Miesi ę czne koszty usuwania ogranicze ń systemowych w tys. z ł Stycze ń [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Luty [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Marzec [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Kwiecie ń [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Maj [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Czerwiec [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Lipiec [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Sierpie ń [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Wrzesie ń [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Pa ź dziernik [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Listopad [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] [tajemnica przedsi ę biorstwa] Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, zasadne jest stwierdzenie, i ż PSE uzyska ł o korzy ś ci dzi ę ki stosowaniu ww. praktyki. W ocenie organu antymonopolowego, PSE d ążą c do zmniejszenia kosztów ponoszonych na Rynku Bilansuj ą cym, powinny by ł y przede wszystkim zmniejszy ć ca ł kowite koszty funkcjonowania tego Rynku. Koszty te zale żą nie tylko od spó ł ek dystrybucyjnych, ale w du ż ej mierze od innych uczestników Rynku Bilansuj ą cego, tj. 31 wytwórców. PSE, wprowadzaj ą c rozchylone ceny sprzeda ż y energii elektrycznej jedynie w stosunku do spó ł ek dystrybucyjnych, w rzeczywisto ś ci nie ograniczy ł y ca ł kowitych kosztów funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego. Spó ł ka ta uzyska ł a jedynie wi ę cej przychodów od spó ł ek dystrybucyjnych na pokrycie tych kosztów. Ogólne koszty funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego, po wprowadzeniu rozchylonych cen energii, nie zmniejszy ł y si ę . Dopiero wprowadzone w lipcu 2003 r. zmiany w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego (m.in. zastosowanie rozchylonych cen wobec wytwórców), doprowadzi ł y do zmiany tej sytuacji. Zmiany te: [tajemnica przedsi ę biorstwa] W sytuacji natomiast, kiedy zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone m.in. w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes Urz ę du wydaje, stosownie do art. 10 ust. 2 ww. ustawy, decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdza zaniechanie jej stosowania. *** Organ antymonopolowy uzna ł , i ż w sytuacji zaprzestania stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , niecelowe by ł oby nak ł adanie na PSE kary pieni ęż nej. Ponadto, wzi ę to pod uwag ę fakt, i ż wobec tej spó ł ki nie by ł y dotychczas prowadzone post ę powania antymonopolowe w sprawach praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W zwi ą zku z powy ż szym orzeka si ę jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 k.p.c. – od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do Sadu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Piotr Mück Dyrektor Departamentu Ochrony Konkurencji 32