DOK-110/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DOK-I-411-5/04/RK Warszawa, dn. 27 pa ź dziernika 2004 r. Decyzja nr DOK - 110/2004 Na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86 poz. 804 z pó ź . zm.), Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów odmawia wszcz ę cia post ę powania z wniosku: 1. Elektrowni Kozienice S.A. z siedzib ą w Kozienicach oraz 2. Po ł udniowego Koncernu Energetycznego S.A. z siedzib ą Katowicach, w sprawie stwierdzenia stosowania przez: 1. Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. z siedzib ą w Warszawie oraz 2. PSE Operator S.A. z siedzib ą w Warszawie, praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż yciu pozycji dominuj ą cej na rynku bilansuj ą cym, okre ś lonych w: - art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , poprzez narzucanie nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych op ł at z tytu ł u udzia ł u w rynku bilansuj ą cym, w wyniku jednostronnych zmian regulaminu rynku bilansuj ą cego, - art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji w wyniku wprowadzenia zmian w regulaminie rynku bilansuj ą cego, - art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci, w wyniku zmian w regulaminie rynku bilansuj ą cego. UZASADNIENIE Dnia 8 sierpnia 2004 r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej organem antymonopolowym lub Prezesem UOKiK) wp ł yn ął wniosek z ł o ż ony przez Elektrowni ę Kozienice S.A. z siedzib ą w Kozienicach (zwan ą dalej EK) oraz Po ł udniowy Koncern Energetyczny S.A. z siedzib ą w Katowicach (zwan ą dalej PKE) o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w sprawie stwierdzenia stosowania przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. z siedzib ą w Warszawie (zwanej dalej PSE), praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż yciu pozycji dominuj ą cej, okre ś lonych w: - art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , poprzez narzucanie nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych op ł at z tytu ł u udzia ł u w rynku bilansuj ą cym w wyniku jednostronnych zmian regulaminu rynku bilansuj ą cego, - art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji w wyniku wprowadzenia zmian w regulaminie rynku bilansuj ą cego, - art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci, w wyniku zmian w regulaminie rynku bilansuj ą cego W zwi ą zku z tym, i ż z ł o ż ony wniosek nie spe ł nia ł wymogów formalnych - brak by ł o wypisów z rejestrów EK oraz PKE, co nie pozwala ł o na stwierdzenie czy pe ł nomocnictwa udzielone zosta ł y przez osoby do tego uprawnione - organ antymonopolowy zwróci ł si ę pismem z dnia 17 sierpnia 2004 r. o uzupe ł nienie wniosku. Jednocze ś nie organ antymonopolowy poinformowa ł wnioskodawc ę , i ż z dniem 1 lipca 2004 r. funkcj ę operatora systemu przesy ł owego pe ł ni ć zacz ęł a wyodr ę bniona z PSE spó ł ka PSE Operator S.A. z siedzib ą w Warszawie (zwana dalej PSE Operator). PSE zaprzesta ł a natomiast dzia ł alno ś ci w tym zakresie. W odpowiedzi, wnioskodawca uzupe ł ni ł braki formalne oraz dodatkowo wniós ł o stwierdzenie stosowania ww. praktyk równie ż przez PSE Operator. W uzasadnieniu wniosku oraz w pi ś mie uzupe ł niaj ą cym wniosek EK i PKE wskaza ł y, co nast ę puje: − Celem dzia ł alno ś ci PSE jest m.in. realizacja funkcji krajowego i mi ę dzynarodowego Operatora Systemu Przesy ł owego. PSE maj ą za zadanie w szczególno ś ci zapewni ć bezpieczn ą i ekonomiczn ą prac ę krajowego systemu elektroenergetycznego. W ramach pe ł nienia tej funkcji PSE dzia ł aj ą w warunkach monopolu naturalnego, − Pe ł ni ą c funkcj ę Operatora Systemu Przesy ł owego, PSE kontroluj ą równie ż rynek bilansuj ą cy. Rynek ten pozwala równowa ż y ć produkcj ę energii z chwilowym jej zapotrzebowaniem. − Regulamin Rynku Bilansuj ą cego nie podlega kontroli przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki, tak jak to ma miejsce w przypadku taryf dla energii elektrycznej. Prezes URE nie jest równie ż organem w ł a ś ciwym do rozstrzygania w sprawach dotycz ą cych Rynku Bilansuj ą cego. Wprowadzenie zmian w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego dokonywane jest wy łą czn ą decyzj ą PSE. − W lipca 2003 PSE wprowadzi ł a nast ę puj ą ce zmiany do Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego: 2 • rozszerzenie zakresu stosowania na Rynku Bilansuj ą cym zró ż nicowanych cen zakupu i sprzeda ż y, • zmian ę sposobu wyznaczania ceny CRK dla rozlicze ń energii generacji wymuszonej, • zastrze ż enie, ż e w sytuacjach awaryjnych to sprzedaj ą cy ponosi koszt dodatkowych zakupów, w przypadku niezgodno ś ci w zg ł oszeniach strony sprzedaj ą cej i kupuj ą cej energi ę . Zdaniem wnioskodawców, wprowadzenie powy ż szych zmian przez PSE, wyczerpuje przes ł anki praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 2 pkt 1, 5 i 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . − praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę stosowane by ł y przez PSE od lipca 2003 r. do lipca 2004 r. Z t ą bowiem dat ą , dotychczasowa dzia ł alno ść PSE zwi ą zana m.in. z Rynkiem Bilansuj ą cym, przej ę ta zosta ł a przez nowego operatora systemu przesy ł owego, tj. spó ł k ę PSE Operator. Spó ł ka ta wst ą pi ł a w dotychczasowe prawa i obowi ą zki PSE w tym zakresie. Przej ęł a równie ż do stosowania Regulamin Rynku Bilansuj ą cego wykorzystywany przez PSE. − w przedmiotowej sprawie naruszony zosta ł równie ż interes publicznoprawny. Dzia ł ania PSE, b ę d ą ce przedmiotem zarzutów okre ś lonych we wniosku, wp ł ywaj ą bowiem na szerszy kr ą g osób (wytwórców energii). W oparciu o przedstawiony stan faktyczny organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Ustawa ta, w art. 84 ust. 1, okre ś la kr ą g podmiotów uprawnionych do z ł o ż enia wniosku o wszcz ę cie post ę powania w sprawach praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Nale ż y jednak ż e wskaza ć , i ż nie ka ż de żą danie uprawnionego podmiotu powoduje uruchomienie procedury antymonopolowej. Ustawodawca przyzna ł bowiem Prezesowi UOKiK mo ż liwo ść odmowy wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, podmiotowi który zwróci ł si ę do organu antymonopolowego ze stosownym wnioskiem. Przepis art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e Prezes Urz ę du, mo ż e w drodze decyzji, odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7, lub zakazu okre ś lonego w art. 8 tej ustawy. Powy ż sze wzgl ę dy powoduj ą , i ż organ antymonopolowy, przed wszcz ę ciem post ę powania powinien szczegó ł owo rozwa ż y ć , czy w danej sprawie zasadne jest uruchomienie procedury antymonopolowej. Po przeanalizowaniu nades ł anego przez EK oraz PKE wniosku organ antymonopolowy uzna ł , ż e w przedmiotowej sprawie zachodz ą przes ł anki okre ś lone w art. 85 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , przemawiaj ą ce za odmow ą 3 wszcz ę cia post ę powania. Uzasadniaj ą c powy ż sze stanowisko organ antymonopolowy, wzi ął pod uwag ę co nast ę puje. Zarzucane przez wnioskodawc ę praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę okre ś lone s ą w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i polegaj ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku bilansuj ą cym. Organ antymonopolowy nie kwestionuje faktu, ż e PSE posiada ł a na Rynku Bilansuj ą cym do lipca 2004 r. pozycj ę dominuj ą c ą , a nast ę pnie pozycja ta zosta ł a przej ę ta przez spó ł k ę PSE Operator. Uczestnicy rynku energii elektrycznej w Polsce (w szczególno ś ci wytwórcy energii oraz spó ł ki dystrybucyjne) s ą bowiem w zasadzie zmuszeni do korzystania z us ł ug podmiotu odpowiadaj ą cego za bilansowanie krajowego systemu elektroenergetycznego, nie maj ą c przy tym mo ż liwo ś ci korzystania z takich samych us ł ug ś wiadczonych przez inne podmioty. Z tych wzgl ę dów, dominuj ą ca pozycja PSE na tym rynku nie budzi zastrze ż e ń . Organ antymonopolowy nie kwestionuje równie ż a priori twierdzenia powoda, ż e przedmiotowe warunki zawarte w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego zosta ł y przez PSE narzucone. Okoliczno ść ta wymaga ł aby oczywi ś cie dodatkowej analizy – w przypadku wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego. Jednak ż e, na tym etapie sprawy, fakt narzucenia warunków Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego przez PSE nie jest przez organ antymonopolowy negowany. Powodem, który stanowi podstaw ę do uznania, i ż skar ż one przez EK i PKE dzia ł ania ze strony PSE, a nast ę pnie PSE Operator nie naruszaj ą przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jest fakt wydania w dniu 20 pa ź dziernika 2004 r. przez Prezesa UOKiK decyzji Nr DOK – 104/04, w której uzna ł on m.in., i ż ustalenie przez PSE na Rynku Bilansuj ą cym dla elektroenergetycznych spó ł ek dystrybucyjnych, ró ż nych cen zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej, stanowi ł o praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę , okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku bilansuj ą cym, poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych PSE S.A. nieuzasadnione korzy ś ci i jednocze ś nie stwierdzi ł zaniechanie jej stosowania. Zarzut postawiony PSE w cytowanej powy ż ej decyzji nie pokrywa si ę z zarzutami stawianymi przez wnioskodawców. Niemniej jednak, w uzasadnieniu do tej decyzji, organ antymonopolowy odniós ł si ę równie ż do zmian wprowadzonych przez PSE do Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego w lipcu 2003 r., które s ą w istocie przedmiotem wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. Organ antymonopolowy stwierdzi ł m.in., i ż z chwil ą wprowadzenia zmian w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego z lipca 2003 r., PSE zaprzesta ł a stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , b ę d ą cych przedmiotem powy ż szej decyzji. Pomimo bowiem, i ż PSE nadal stosuje wobec spó ł ek dystrybucyjnych zró ż nicowane ceny zakupu i sprzeda ż y energii elektrycznej na Rynku Bilansuj ą cym, to jednak takie same kryteria stosowane s ą równie ż wobec innych uczestników Rynku Bilansuj ą cego – tj. wytwórców energii elektrycznej. Zmiany z lipca 2003 r. spowodowa ł y tak ż e zmniejszenie ogólnych kosztów wyst ę puj ą cych na Rynku Bilansuj ą cym i w efekcie istotne zmniejszenie kosztów ponoszonych przez spó ł ki dystrybucyjne. 4 Organ antymonopolowy podkre ś li ł ponadto, i ż PSE jako podmiot odpowiedzialny za funkcjonowanie Rynku Bilansuj ą cego, d ążą c do zmniejszenia kosztów ponoszonych na Rynku Bilansuj ą cym, powinna by ł a przede wszystkim zmniejszy ć ca ł kowite koszty funkcjonowania tego Rynku. Koszty te zale żą nie tylko od spó ł ek dystrybucyjnych, ale w du ż ej mierze od innych uczestników Rynku Bilansuj ą cego, tj. wytwórców. PSE, wprowadzaj ą c rozchylone ceny sprzeda ż y energii elektrycznej jedynie w stosunku do spó ł ek dystrybucyjnych, w rzeczywisto ś ci nie ograniczy ł a ca ł kowitych kosztów funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego. Spó ł ka ta uzyska ł a jedynie wi ę cej przychodów od spó ł ek dystrybucyjnych na pokrycie tych kosztów. Ogólne koszty funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego, po wprowadzeniu rozchylonych cen energii, nie zmniejszy ł y si ę . Dopiero wprowadzone w lipcu 2003 r. zmiany w Regulaminie Rynku Bilansuj ą cego, doprowadzi ł y do zmiany tej sytuacji. Zmiany te: - spowodowa ł y zmniejszenie ogólnych kosztów funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego, - spowodowa ł y znaczny spadek kosztów ponoszonych przez spó ł ki dystrybucyjne (koszty poniesione przez spó ł ki dystrybucyjne w lipcu i sierpniu 2003 r. spad ł y, w stosunku do drugiego kwarta ł u 2003 r., o oko ł o 50 %), - doprowadzi ł y do równego traktowania uczestników tego rynku (spó ł ek dystrybucyjnych i wytwórców). Bior ą c powy ż sze pod uwag ę , nale ż y zatem stwierdzi ć , i ż zarzuty stawiane przez wnioskodawców, wynikaj ą ce z wprowadzenia w lipcu 2003 r. przez PSE zmian do Regulaminu Rynku Bilansuj ą cego, stanowi ł y ju ż w zasadzie przedmiot oceny Prezesa UOKiK przy podejmowaniu innej, wcze ś niej wydanej decyzji. Co wi ę cej, uznane one zosta ł y za dzia ł ania maj ą ce na celu zrównowa ż enie interesów wytwórców energii elektrycznej i spó ł ek dystrybucyjnych. Do czasu wprowadzenia kwestionowanych przez wnioskodawców zmian, to w ł a ś nie spó ł ki dystrybucyjne musia ł y ponosi ć koszty funkcjonowania Rynku Bilansuj ą cego. Z tych wzgl ę dów, w ocenie organu antymonopolowego, dzia ł ania PSE oraz PSE Operatora, b ę d ą ce przedmiotem niniejszego wniosku, nie mog ą zosta ć uznane za przejaw praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Jak ju ż wskazano powy ż ej, przepis art. 85 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przyznaje Prezesowi UOKiK prawo do odmowy wszcz ę cia post ę powania, je ż eli w sposób oczywisty z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa UOKiK informacji wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego m.in. w art. 8 tej ustawy. Przepis ten zawiera przes ł ank ę oczywisto ś ci braku naruszenia przepisów ustawy. W przedmiotowej sprawie, oczywisto ść ta wynika z tre ś ci innej, wydanej wcze ś niej przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzji. Z tych wzgl ę dów, zb ę dnym jest wszczynanie i prowadzenie post ę powania w sprawie, której stan faktyczny oraz prawny nie budzi w ą tpliwo ś ci i wskazuje na brak naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . 5 Bior ą c pod uwag ę powy ż sze, orzeka si ę jak w sentencji. Od niniejszej decyzji s ł u ż y stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Piotr Mück Dyrektor Departamentu Ochrony Konkurencji 6