DOK-29/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DDI2-423-2/925/00/BC Warszawa, dn. 28 marca 2006 r. DECYZJA Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Nr DOK 29/2006 I. Na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. - Dz. U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080) Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada na Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. z siedzib ą w Warszawie kar ę pieni ęż n ą p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa w wysoko ś ci 5.712.504 PLN (s ł ownie: pi ęć milionów siedemset dwana ś cie tysi ę cy pi ęć set cztery z ł ote), co stanowi równowarto ść 1.480.000 €, tj. 10.000 € za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu tiret drugiego prawomocnej decyzji Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. , nakazuj ą cej zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej polegaj ą cej na pobieraniu nadmiernie wygórowanych op ł at za po łą czenia telefoniczne mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km (w 3 strefie taryfikacyjnej), poczynaj ą c od dnia 1 wrze ś nia 2000 r. do dnia 26 stycznia 2001 r. II. Na podstawie art. 72 w zwi ą zku z art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia o ochronie konkurencji i konsumentów (t. j. – Dz. U. z 2005 r. nr 244, poz. 2080) Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów obci ąż a Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. kosztami post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej z tytu ł u niewykonywania decyzji oraz zobowi ą zuje tego przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów w kwocie 21.000 PLN (s ł ownie: dwadzie ś cia jeden tysi ę cy z ł otych). U z a s a d n i e n i e W dniu 22 lipca 1998 r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem UOKiK lub organem antymonopolowym) wyda ł decyzj ę nr DDI 36/98 nakazuj ą c ą Telekomunikacji Polskiej S.A. (zwanej dalej TP S.A. lub Spó ł k ą ) zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegaj ą cych na : - utrzymywaniu struktury op ł at za us ł ugi telefoniczne nie uzasadnionej kosztami zwi ą zanymi ze ś wiadczeniem us ł ug telefonicznych, ograniczaj ą cej rozwój konkurencji na rynku us ł ug telefonii stacjonarnej, co stanowi ł o naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów , - pobieraniu nadmiernie wygórowanych op ł at za po łą czenia telefoniczne mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km, co uznane zosta ł o za praktyk ę monopolistyczn ą w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów . Wydaj ą c powy ż sze rozstrzygni ę cie, organ antymonopolowy opar ł si ę na opinii bieg ł ego eksperta, który dokonuj ą c oceny poziomu op ł at TP S.A. opar ł si ę na analizie porównawczej cen pobieranych przez TP S.A. oraz przez zagranicznych operatorów telekomunikacyjnych. W uzasadnieniu decyzji nr DDI 36/98 organ antymonopolowy stwierdzi ł m. in., i ż ź ród ł em najwi ę kszych kosztów dzia ł alno ś ci operatorów telekomunikacyjnych jest budowa i utrzymanie sieci lokalnej oraz zestawienie po łą cze ń telefonicznych. Uwzgl ę dniaj ą c stosunkowo niski poziom op ł aty abonamentowej (11 z ł ) i za po łą czenia miejscowe (0,18 z ł za 3 minutow ą rozmow ę ) oraz wysokie op ł aty za po łą czenia mi ę dzymiastowe, Prezes UOKiK przyj ął , i ż us ł ugi po łą cze ń miejscowych by ł y dotowane us ł ugami mi ę dzymiastowymi. Ten mechanizm wewn ę trznego subsydiowania zosta ł uznany za antykonkurencyjn ą praktyk ę (okre ś lon ą w tiret pierwszym decyzji nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r.). Jednocze ś nie Spó ł ka zosta ł a zobowi ą zana do zrównowa ż enia (zrebalansowania) struktury swoich taryf, co ponadto by ł o zgodne z zaleceniami OECD oraz ogóln ą europejsk ą tendencj ą do liberalizowania rynku telekomunikacyjnego. Dokonuj ą c porównania op ł aty pobieranej przez TP S.A. w 1998 r. za 3 minutow ą rozmow ę mi ę dzymiastow ą na odleg ł o ść ponad 100 km (w szczycie) z op ł atami innych operatorów (kraje OECD, UE, Europa Ś rodkowa), organ antymonopolowy ustali ł , i ż op ł ata pobierana przez TP S.A. by ł a ś rednio o 30% wy ż sza od ś rednich op ł at pobieranych za analogiczn ą rozmow ę we wskazanych powy ż ej grupach krajów. Dla oceny poziomu op ł at operatora istotne znaczenie mia ł a równie ż analiza tych op ł at na tle cen wybranych towarów i us ł ug oraz ś rednich wynagrodze ń . Jak ustalono w ww. decyzji, maksymalna op ł ata za 3 minutow ą rozmow ę mi ę dzymiastow ą na odleg ł o ść ponad 100 km mierzona w relacji do innych towarów i us ł ug stosowana przez TP S.A. by ł a o 25 % wy ż sza od ś redniej z maksymalnych op ł at w krajach OECD oraz o 31 % wy ż sza od ś redniej dla krajów Unii Europejskiej. W dniu 6 sierpnia 1998 r. TP S.A. z ł o ż y ł a odwo ł anie od ww. decyzji, wnosz ą c o jej uchylenie. Odwo ł anie to zosta ł o cofni ę te pismem procesowym powoda z dnia 21 wrze ś nia 1998 r. Postanowieniem z dnia 4 listopada 1998 r. S ą d Antymonopolowy (obecnie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) wobec cofni ę cia przez TP S.A. odwo ł ania, umorzy ł post ę powanie odwo ł awcze i tym samym decyzja nr DDI 36/98 sta ł a si ę prawomocna. 2 Po uprawomocnieniu si ę decyzji nr DDI 36/98 organ antymonopolowy ustali ł , i ż TP S.A. b ę dzie przedk ł ada ł a Prezesowi UOKiK okresowe sprawozdania z post ę pów w wykonaniu tej decyzji. W zwi ą zku z tym organizowano spotkania z przedstawicielami TP S.A., a tak ż e prowadzono korespondencj ę pisemn ą , które to dzia ł ania mia ł y na celu zestawienie informacji o przebiegu prac nad wykonaniem decyzji Prezesa UOKiK. Od sierpnia 1998 r. TP S.A. przedstawia ł a szereg dokumentów, zawieraj ą cych informacje o planowanych zmianach w strukturze taryf i dzia ł a ń z tym zwi ą zanych (wprowadzenie metodologii kosztowej). By ł y to m. in.:„Za ł o ż enia polityki restrukturyzacji taryf TP S.A.” obejmuj ą cy polityk ę taryfow ą do 2003 r. oraz „Raport z przebiegu prac nad identyfikacj ą struktury i pozycji kosztów us ł ug telekomunikacyjnych w TP S.A.”. Podczas spotka ń przedstawicieli TP S.A. i organu antymonopolowego, Prezes UOKiK wielokrotnie wskazywa ł na niezadawalaj ą cy przebieg zmian (m. in. pismo z dnia 15 wrze ś nia 1999 r. – karta nr 212, pismo z dnia 31 stycznia 2000 r. – karta nr 360, pismo z dnia 15 czerwca 2000 r. – karta nr 427). Jednocze ś nie zwraca ł uwag ę na potrzeb ę : • zwi ę kszenia dzia ł a ń na rzecz uelastycznienia struktury taryf telefonicznych, w szczególno ś ci opracowania mechanizmów mog ą cych stanowi ć przeciwwag ę dla wprowadzanych podwy ż ek (m. in. zró ż nicowania wysoko ś ci op ł at abonamentowych w zale ż no ś ci od typu abonenta), • intensyfikacji dzia ł a ń na rzecz oparcia cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe o ponoszone koszty, • realnego obni ż enie op ł at za po łą czenia mi ę dzymiastowe i mi ę dzynarodowe poprzez wyd ł u ż enie czasu zaliczania jednostek taryfikacyjnych, • wprowadzenia dzia ł a ń os ł onowych w formie okresowych zni ż ek promocyjnych i opcjonalnych planów taryfowych, ł agodz ą cych skutki rebalansowania taryfy (dostosowanych do mo ż liwo ś ci technicznych systemów bilingowych). Zastrze ż enia Prezesa UOKiK wzbudzi ł y decyzje cenowe wprowadzone w ż ycie przez TP S.A. z dniem 1 stycznia 2000 r. Wprowadzony 1 stycznia 2000 r. nowy cennik za krajowe us ł ugi telekomunikacyjne spowodowa ł istotny wzrost op ł at za po łą czenia miejscowe (12,5%) oraz za abonament (33%). Zmiany te nie zosta ł y zrównowa ż one obni ż k ą op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe – za tak ą bowiem trudno uzna ć ograniczon ą w czasie tzw. „promocj ę zimow ą ”, polegaj ą c ą na obni ż eniu z pocz ą tkiem lutego 2000 cen po łą cze ń mi ę dzystrefowych o 33% w dni robocze w godzinach 18-22 oraz w dni weekendowe i ś wi ą teczne w godzinach 8-22. Deklaracje dalszej obni ż ki ww. op ł at, przed ł o ż one na wezwanie Urz ę du by ł y nieskonkretyzowane tak co do skali, jak i terminu ich wprowadzenia. Ju ż wtedy, po przeprowadzeniu wst ę pnej oceny, Urz ą d krytycznie oceni ł realizacj ę decyzji Prezesa UOKiK i sygnalizowa ł , ż e op ł aty za po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km nadal mia ł y charakter nadmiernie wygórowany, a dotychczasowy zakres ich redukcji by ł niewystarczaj ą cy. O ile rzeczywi ś cie nast ą pi ł realny i nominalny wzrost op ł aty za po łą czenie miejscowe z 0,24 z ł do 0,27 z ł za 3 minuty, oraz podwy ż szenie op ł aty abonamentowej z 15 z ł do 20 z ł , to op ł aty za po łą czenia w ruchu mi ę dzymiastowym pozosta ł y na dotychczasowym poziomie. TP S.A. sta ł a na stanowisku, i ż zaproponowane przez ni ą odsuni ę cie w czasie podwy ż ek op ł at za 3 po łą czenia miejscowe do dnia 16 stycznia 2000 r. oraz wyd ł u ż enie czasu zaliczania jednostki taryfikacyjnej w ruchu miejscowym z 3 do 6 minut w soboty i niedziele (od 17 stycznia 2000 r. do 31 marca 2000 r.) stanowi ą dzia ł ania os ł onowe dla „z ł agodzenia skutków rebalansowania taryfy i umo ż liwienia abonentom przystosowania si ę do nowych relacji pomi ę dzy op ł atami sta ł ymi i zmiennymi”. Kolejne zmiany cen, które wesz ł y w ż ycie z dniem 1 lipca 2000 r. spowodowa ł y, ż e obawy Prezesa UOKiK podzieli ł Minister Łą czno ś ci, który wyst ą pi ł z wnioskiem o zbadanie, czy ostatnie decyzje cenowe TP S.A. s ą praktykami monopolistycznymi w rozumieniu ustawy antymonopolowej (pismo z dnia 14 lipca 2000 r. – k. 435). Wprowadzone z dniem 1 lipca 2000 r. zmiany taryfowe: • miesi ę czna op ł ata abonamentowa wzros ł a z 20 z ł do 25 z ł (25%); • cena za po łą czenie lokalne wzros ł a z 0,27 z ł do 0,29 z ł (7,4%); • obni ż ono op ł aty za po łą czenia telefoniczne mi ę dzymiastowe powy ż ej 100 km (III strefa) z 0,64 z ł na 0,56 z ł (12,5%). Od 1 wrze ś nia 2000 r. TP S.A. wprowadzi ł a specjaln ą taryf ę dla u ż ytkowników Internetu. Wed ł ug nowej taryfy, op ł ata za po łą czenie z Internetem poprzez numer dost ę powy TP S.A. (0-20) wynosi ł a 0,29 z ł za 6 minut po łą czenia w dni robocze w godzinach 18.00-8.00 oraz przez ca łą dob ę w soboty, niedziele i ś wi ę ta; tyle samo wynosi ł koszt 3-minutowego po łą czenia w dni robocze w godzinach 8.00-18.00. Dotychczas po łą czenia internetowe by ł y rozliczane tak samo jak po łą czenia lokalne, a od 1 wrze ś nia 2000 r. sytuacja ta uleg ł a zmianie. Zmiana cennika TP S.A. z dniem 1 wrze ś nia 2000 r. oprócz wprowadzenia wskazanej powy ż ej specjalnej taryfy dla u ż ytkowników Internetu, nie przynios ł a jakichkolwiek innych zmian, zw ł aszcza w odniesieniu do cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe. Maj ą c na wzgl ę dzie zmiany wprowadzone przez TP S.A. w lipcu oraz we wrze ś niu 2000 r. (brak jakichkolwiek modyfikacji, które wskazywa ł yby na realizowanie Decyzji nr DDI 36/98 poza zmianami dla u ż ytkowników Internetu), w dniu 4 pa ź dziernika 2000 r. organ antymonopolowy wszcz ął post ę powanie w sprawie na ł o ż enia kary na TP S.A. z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. W ocenie organu antymonopolowego, wszcz ę cie post ę powania by ł o uzasadnione: • negatywn ą ocen ą dotychczasowego sposobu i tempa przeprowadzania przez TP S.A. zmian struktury taryf od momentu wydania decyzji (22 lipca 1998 r.) do dnia wszcz ę cia post ę powania z tytu ł u niewykonywania decyzji Prezesa UOKiK (4 pa ź dziernika 2000 r.), a w szczególno ś ci zmianami w cenniku us ł ug telefonicznych wprowadzonymi 1 lipca 2000 r., • oraz niedostatecznym obni ż eniem op ł at za po łą czenia telefoniczne mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km (w 3 strefie taryfikacyjnej) przy uwzgl ę dnieniu ustalonego w krajowej taryfie telekomunikacyjnej systemu zni ż ek taryfikacyjnych. W dniu 26 stycznia 2001 r. Prezes UOKiK decyzj ą nr DDI-2/2001 na ł o ż y ł na TP S.A. kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 54.099.611,25 z ł z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. w tiret drugim (dalej te ż zwanym punktem 2) nakazuj ą cym zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegaj ą cych na pobieraniu 4 nadmiernie wygórowanych op ł at za po łą czenia telefoniczne mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km (w 3 strefie taryfikacyjnej) przy uwzgl ę dnieniu ustalonego w krajowej taryfie telekomunikacyjnej systemu zni ż ek taryfikacyjnych. Jednocze ś nie, organ antymonopolowy umorzy ł post ę powanie w sprawie na ł o ż enia na TP S.A. kary pieni ęż nej z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. w punkcie 1 nakazuj ą cym zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku poprzez utrzymywanie struktury op ł at za us ł ugi telefoniczne, ograniczaj ą cej rozwój konkurencji na rynku us ł ug telefonii stacjonarnej. Tym samym, organ antymonopolowy przyj ął , i ż proces równowa ż enia struktury op ł at co do zasady zmierza w prawid ł owym kierunku i nie zakwestionowa ł faktu, i ż w okresie od 22 lipca 1998 r. do 26 stycznia 2001 r. struktura taryfowa by ł a niezrównowa ż ona, o ile nie prowadzi ł a do pobierania nadmiernie wygórowanych cen. W kontek ś cie powy ż szego, Prezes UOKiK za niewystarczaj ą ce (w odniesieniu do skali wzrostu cen za abonament i po łą czenia lokalne, b ę d ą cej efektem procesu równowa ż enia taryf) uzna ł obni ż ki op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe. W dniu 8 lutego 2001 r. Spó ł ka wnios ł a odwo ł anie od decyzji nr DDI-2/2001, wnosz ą c o zmian ę zaskar ż onej decyzji w punkcie 2 poprzez umorzenie post ę powania w sprawie na ł o ż enia na TP S.A. kary pieni ęż nej (ewentualnie jej uchylenie) i zas ą dzenie na jej rzecz zwrotu kosztów post ę powania w niniejszej sprawie wed ł ug norm przepisanych. Spó ł ka zarzuci ł a Prezesowi UOKiK m. in.: • naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wynikaj ą cej z niej zasady pa ń stwa prawnego oraz art. 8 i 9 k.p.a. przez na ł o ż enie na TP S.A. sankcji w postaci kary pieni ęż nej pomimo, ż e Rada Ministrów zakre ś li ł a termin osi ą gni ę cia przez TP S.A. stanu zrównowa ż enia taryf telefonicznych do ko ń ca 2003 r., co zosta ł o ustalone w protokole nr 12/2000 z posiedzenia Rady Ministrów w dniu 21 marca 2000 r., • obraz ę prawa materialnego poprzez pomini ę cie powszechnie obowi ą zuj ą cego przepisu art. 151 pkt 4 w zwi ą zku z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. Prawo telekomunikacyjne, • naruszenie prawa procesowego, a w szczególno ś ci naruszenie art. 89 § 2 k.p.a. i art. 286 k.p.c. poprzez zaniechanie przes ł uchania bieg ł ego powo ł anego przez Prezesa Urz ę du celem oceny zmian podstawowych elementów taryf telefonicznych TP S.A., co skutkowa ł o pozbawieniem TP S.A. mo ż liwo ś ci zadania pyta ń bieg ł emu w celu wyja ś nienia istotnych dla rozstrzygni ę cia sprawy w ą tpliwo ś ci wynikaj ą cych z opinii bieg ł ego. Wyrokiem z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt XVII Ama 90/01), S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uchyli ł decyzj ę Prezesa UOKiK z dnia 26 stycznia 2001 r. nr DDI-2/2001 w punkcie 2 (tzn. w punkcie nak ł adaj ą cym kar ę pieni ęż n ą ). Natomiast punkt 1 decyzji nr DDI-2/2001 (umarzaj ą cy post ę powanie w kwestii badania struktury taryfy TP S.A.) zosta ł utrzymany. W uzasadnieniu wyroku, SOKiK stwierdzi ł , i ż przedmiotem praktyki monopolistycznej, stwierdzonej w punkcie 2 decyzji nr DDI-36/98 by ł o pobieranie nadmiernie wygórowanych cen za po łą czenia telefoniczne powy ż ej 100 km, tj. w 3 strefie 5 taryfikacyjnej. Zdaniem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Prezes UOKiK w zaskar ż onej decyzji, nie kwestionowa ł struktury taryfowej, która w tym czasie mog ł a by ć niezrównowa ż ona, tzn. przewiduj ą ca subsydiowanie niektórych kategorii us ł ug, wi ę kszymi przychodami z innych. SOKiK stwierdzi ł ponadto: „Stosowanie nadmiernie wygórowanych stawek taryfowych w jednej z jej pozycji nie ma bezpo ś redniego zwi ą zku ze stosowaniem taryf niezbalansowanych. Powódka mia ł a prawo pobiera ć wy ż sze stawki taryfowe w 3 grupie dla pokrycia deficytu zwi ą zanego z innymi us ł ugami, pod warunkiem jednak, ż e nie b ę d ą one nadmiernie wygórowane. Ani art. 151 pkt 4 w zwi ą zku z art. 59 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne z dnia 21 lipca 2000 r., ani te ż ustalenia zawarte w protokole Nr 12/2000 z posiedzenia Rady Ministrów w dniu 21 marca 2000 r. nie upowa ż nia ł y powódki do stosowania cen nadmiernie wygórowanych, a jedynie do stosowania przej ś ciowo taryf niezbalansowanych. W ś wietle powy ż szego, za chybione nale ż y uzna ć zarzuty powódki pomini ę cia przepisu art. 151 pkt 4 w zwi ą zku z art. 59 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne z dnia 21 lipca 2000 r., oraz naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wynikaj ą cej z niej zasady pa ń stwa prawnego oraz art. 8 i 9 k.p.a. przez na ł o ż enie sankcji w postaci kary pieni ęż nej pomimo, ż e Rada Ministrów zakre ś li ł a termin osi ą gni ę cia przez TP S.A. stanu zrównowa ż enia taryf telefonicznych do ko ń ca 2003 r., co zosta ł o ustalone w protokole Nr 12/200 z posiedzenia Rady Ministrów w dniu 21 marca 2000 r. Dotyczy to równie ż podnoszonych zarzutów, ż e powódka konsekwentnie balansuje swoje taryfy.” W ocenie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zasadny okaza ł si ę natomiast zarzut naruszenia przez Prezesa UOKiK przepisów post ę powania. SOKiK stwierdzi ł , i ż z uwagi na brak oznaczenia faktu, którego przedmiotem mia ł by ć dowód z opinii bieg ł ego eksperta w sprawie, TP S.A. zosta ł a pozbawiona mo ż liwo ś ci czynnego udzia ł u w post ę powaniu. Tym samym, zdaniem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zaskar ż ona decyzja zosta ł a wydana z ra żą cym naruszeniem prawa, co skutkowa ł o jej niewa ż no ś ci ą , w my ś l art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W zwi ą zku z wy ż ej cytowanym wyrokiem SOKiK z dnia 8 maja 2002 r., uchylaj ą cym na ł o ż enie kary pieni ęż nej, organ antymonopolowy pismem z dnia 20 listopada 2002 r. poinformowa ł Spó ł k ę , i ż post ę powanie w sprawie na ł o ż enia kary z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. jest kontynuowane. Niezasadne by ł o w tej sytuacji wydawanie postanowienia o wszcz ę ciu post ę powania, a jedynie poinformowanie TP S.A. o modyfikacji podstawy prawnej w zwi ą zku ze zmian ą stanu prawnego, jakie mia ł o miejsce z dniem 1 kwietnia 2001 r. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes UOKiK poinformowa ł Spó ł k ę , i ż w zwi ą zku z uchyleniem z dniem 1 kwietnia 2001 r. obowi ą zywania ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz. U. z 1999 r. Nr 52, poz.547) i wej ś ciem w ż ycie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz.1319 z pó ź n. zm.), zmianie uleg ł a podstawa prawna post ę powania, wszcz ę tego z urz ę du, w sprawie na ł o ż enia na TP S.A. kary z tytu ł u niewykonania wy ż ej wymienionej decyzji Prezesa UOKiK. Zatem, przepis art. 15 ust. 1 poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy zosta ł zast ą piony przepisem art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i 6 konsumentów , który stanowi, i ż organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 500 do 10.000 € za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji Prezesa UOKiK. Pismami z dnia 6 grudnia 2002 r. oraz z dnia 31 stycznia 2003 r. TP S.A. zwróci ł a si ę do Prezesa UOKiK z wnioskiem o umorzenie post ę powania w przedmiotowej sprawie, ponownie podnosz ą c wadliwo ść decyzji nr DDI-36/98, wynikaj ą c ą z braku okre ś lenia przez Prezesa UOKiK kryteriów uznania decyzji za wykonan ą oraz braku wyznaczenia terminu, w którym decyzja powinna zosta ć wykonana. Pismem z dnia 21 marca 2003 r. Spó ł ka jako podstaw ę umorzenia post ę powania wskaza ł a przepis art. 67 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zgodnie z ww. przepisem, Prezes UOKiK umarza post ę powanie, w drodze postanowienia, w przypadku niena ł o ż enia kary pieni ęż nej, o której mowa w art. 102 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (tzn. kary pieni ęż nej za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanych przez organ antymonopolowy). TP S.A. podnios ł a, i ż na ł o ż enie kary by ł oby bezzasadne m. in. z uwagi na wadliwo ść decyzji nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2003 r. organ antymonopolowy odmówi ł uwzgl ę dnienia wniosku TP S.A. dotycz ą cego umorzenia post ę powania. Jako argument Prezes UOKiK wskaza ł , i ż w sprawie stwierdzenia niewa ż no ś ci decyzji nr DDI-36/98, ze wzgl ę du na zarzut jej niewykonalno ś ci, toczy ł o si ę z wniosku TP S.A. post ę powanie przed Prezesem UOKiK, które zosta ł o ostatecznie rozstrzygni ę te przez S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zdaniem organu antymonopolowego wycofanie odwo ł ania przez Spó ł k ę by ł o jednoznaczne z przyznaniem, i ż zarzucana niewykonalno ść nie mia ł a miejsca. Nale ż y w tym miejscu stwierdzi ć , i ż jednocze ś nie ze z ł o ż eniem odwo ł ania od decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-2/2001, w dniu 8 lutego 2001 r. TP S.A. z ł o ż y ł a wniosek o stwierdzenie niewa ż no ś ci decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. (decyzji, za niewykonanie której na ł o ż ono na TP S.A. w dniu 26 stycznia 2001 r. kar ę pieni ęż n ą ) z uwagi na to, ż e decyzja ta by ł a niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalno ść ma charakter trwa ł y. W wyniku przeprowadzonego post ę powania, Prezes UOKiK w dniu 20 czerwca 2001 r. wyda ł decyzj ę nr DDI-25/2001, w której na podstawie art. 105 § 1 kpa w zwi ą zku z art. 79 oraz art. 117 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , umorzy ł post ę powanie w sprawie stwierdzenia niewa ż no ś ci. W przedmiotowej sprawie, na skutek zmiany obowi ą zuj ą cych przepisów w sposób zasadniczy zmieni ł a si ę regulacja dotycz ą ca ś rodków wzruszania decyzji wydanych przez Prezesa UOKiK. W konsekwencji przesta ł a istnie ć podstawa prawna, na której TP S.A. opar ł a żą danie wszcz ę cia post ę powania w sprawie stwierdzenia niewa ż no ś ci decyzji Prezesa Urz ę du. Jednocze ś nie z uchyleniem podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej, strona utraci ł a uprawnienie do żą dania wszcz ę cia post ę powania w sprawie stwierdzenia niewa ż no ś ci. Od decyzji nr DDI- 25/2001 TP S.A. wnios ł a odwo ł anie. Postanowieniem z dnia 4 wrze ś nia 2002 r. SOKiK umorzy ł post ę powanie odwo ł awcze ze wzgl ę du na wycofanie odwo ł ania przez TP S.A. (sygn. akt XVII Ama 111/01). 7 Po wys ł uchaniu wniosków TP S.A. co do liczby bieg ł ych i ich wyboru w trybie art. 49 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , postanowieniem z dnia 13 pa ź dziernika 2003 r. Prezes UOKiK dopu ś ci ł z urz ę du dowód z pisemnej opinii bieg ł ego, pana Jerzego Kubasika. Przedmiotem opinii by ł a wysoko ść op ł at stosowanych przez TP za po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km, obowi ą zuj ą ce w latach 1998 – 2000, na tle polityki cenowej TP S.A., a w szczególno ś ci w odniesieniu do wprowadzanych w tym okresie zmian op ł at za abonament i po łą czenia lokalne. Do opinii bieg ł ego eksperta, zatytu ł owanej „Polityka cenowa Telekomunikacji Polskiej SA w latach 1998 – 2000” (zwanej dalej Opini ą Bieg ł ego), TP S.A. ustosunkowa ł a si ę w ten sposób, ż e przedstawi ł a dokument sporz ą dzony w Instytucie Technik Telekomunikacyjnych i Informatycznych pod redakcj ą dr Wojciecha Boruckiego pt.: „Ocena realizacji przez Telekomunikacj ę Polsk ą S.A. decyzji UOKiK nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 roku” (zwany dalej Opini ą ITTI). Powy ż ej opisany stan faktyczny chronologicznie ilustruje poni ż sze zestawienie: Data 22.07.1998 Prezes UOKiK wydaje decyzj ę nr DDI 36/98 06.08.1998 TP S.A. sk ł ada odwo ł anie od decyzji nr DDI 36/98 21.09.1998 TP S.A. cofa odwo ł anie od decyzji nr DDI 36/98 04.11.1998 S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza post ę powanie odwo ł awcze – decyzja nr DDI 36/98 staje si ę prawomocna 04.10.2000 Prezes UOKiK wszczyna post ę powanie w sprawie na ł o ż enia kary na TP S.A. z tytu ł u niewykonania decyzji nr DDI 36/98 26.01.2001 Prezes UOKiK wydaje decyzj ę nr DDI 2/2001 nak ł adaj ą c ą na TP S.A. kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 54.099.611,25 z ł z tytu ł u niewykonania decyzji nr DDI 36/98 08.02.2001 TP S.A. sk ł ada odwo ł anie od decyzji nr DDI 2/2001 08.05.2002 S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uchyla decyzj ę nr DDI 2/2001 14.11.2002 Prezes UOKiK informuje TP S.A., i ż post ę powanie w sprawie na ł o ż enia kary na TP S.A. z tytu ł u niewykonania decyzji nr DDI 36/98 jest kontynuowane Organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: Decyzj ą nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. Prezes UOKiK nakaza ł TP S.A. zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegaj ą cych na: 1) utrzymywaniu struktury op ł at za us ł ugi telefoniczne nie uzasadnionej kosztami zwi ą zanymi ze ś wiadczeniem us ł ug telefonicznych, ograniczaj ą cej rozwój konkurencji 8 na rynku us ł ug telefonii stacjonarnej, co stanowi ł o naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów , 2) pobieraniu nadmiernie wygórowanych op ł at za po łą czenia telefoniczne mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km, co uznane zosta ł o za praktyk ę monopolistyczn ą w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów . Niniejsze post ę powanie mia ł o na celu zbadanie wykonania decyzji nr DDI-36/98 w punkcie 2 tej decyzji, tj. pobieranie nadmiernie wygórowanych op ł at za po łą czenia telefoniczne mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km. Tabela 1 1 Zmiany taryf TP S.A. w latach 1998 – 2000 z podzia ł em na op ł aty za abonament, op ł at ę instalacyjn ą , rozmowy miejscowe i rozmowy mi ę dzymiastowe Lp. Data zmiany Opis zmiany Abonament 1 1998-02-01 wzrost z 10,- do 11,- z ł (o 10%) 2 1999-04-01 wzrost z 11,- do 15,- z ł (o 36%) 3 2000-01-01 wzrost z 15,- do 20,- z ł (o 33%) 4 2000-07-01 wzrost z 20,- do 25,- z ł (o 25%) Op ł ata instalacyjna 1 1999-01-01 wzrost z 400,- do 460,- z ł (o 15%) Rozmowy miejscowe 5 1998-07-01 wzrost z 0,18 do 0,19 (o 6%) 6 1999-01-01 wzrost z 0,19 do 0,21 (o 10,5%) 7 1999-07-01 wzrost z 0,21 do 0,24 (o 14%) 8 2000-01-01 wzrost z 0,24 do 0,27 (o 12,5%) 9 2000-07-01 wzrost z 0,27 do 0,29 (o 7,4%) Rozmowy mi ę dzystrefowe 10 1998-07-01 wzrost z 0,90 do 0,95 (o 6%) zwi ą zany ze wzrostem ceny jednostki taryfikacyjnej 11 1998-09-01 zmiana struktury taryfy; cena rozmowy w 3 strefie spad ł a z 0,95 do 0,76 z ł (o 20%) 12 1999-01-01 ceny rozmów mi ę dzystrefowych nie zmieniaj ą si ę 13 1999-07-01 zmiana struktury taryfy; cena rozmowy w 3 strefie spad ł a z 0,76 do 0,64 z ł (o 16%) 14 2000-01-01 ceny rozmów mi ę dzystrefowych nie zmieniaj ą si ę 15 2000-04-01 ceny rozmów mi ę dzystrefowych nie zmieniaj ą si ę 16 2000-07-01 zmiana struktury taryfy; cena rozmowy w 3 strefie spad ł a z 0,64 do 0,56 z ł (o 12,5%) 1 Ustalenia na stronach 10-20 pochodz ą z opinii bieg ł ego eksperta powo ł anego w sprawie (karty nr 870 - 915) 9 Odnosz ą c si ę do po łą cze ń mi ę dzystrefowych nale ż y wspomnie ć , i ż do dnia 1 lutego 2001 r. wyst ę powa ł podzia ł op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe ze wzgl ę du na odleg ł o ść po łą czenia: 9 odleg ł o ść do 100 km (tzw. 2 strefa taryfikacyjna) oraz 9 odleg ł o ść ponad 100 km (tzw. 3 strefa taryfikacyjna). Uchwa łą Zarz ą du TP S.A. nr 10/01 z dnia 26 stycznia 2001 r. w sprawie wprowadzenia zmiany w Cenniku Krajowych Us ł ug Telekomunikacyjnych, dokonano obni ż enia op ł aty za po łą czenia mi ę dzystrefowe w 3 strefie taryfikacyjnej z 0,56 z ł /min plus VAT na 0,48 z ł /min plus VAT , tym samym dokonuj ą c ujednolicenia op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe w 2 i 3 strefie taryfikacyjnej. Uchwa ł a Zarz ą du TP S.A. zosta ł a podj ę ta w dniu 26 stycznia 2001 r., a zatem w dniu, w którym zosta ł a Spó ł ce dor ę czona decyzja nr DDI 2/2001, nak ł adaj ą ca na TP S.A. kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 54.099.611,25 z ł . W latach 1998-2000 TP S.A. (jak ilustruje powy ż ej zaprezentowana Tabela 1) wprowadzi ł a cztery podwy ż ki op ł aty abonamentowej, w tym dwie w roku 2000, kolejno o 10%, 36%, 33% i 25%. Łą czny wzrost tej op ł aty wyniós ł 150% (z 10 z ł w 1998 r. do 25 z ł w drugiej po ł owie 2000 r.). Tym samym wzrost miesi ę cznego abonamentu znacznie wyprzedzi ł inflacj ę w tym okresie 2 , bowiem na przestrzeni ostatnich trzech lat realna warto ść abonamentu wzros ł a o ponad 92%. W po ł owie 2000 roku wysoko ść rocznego abonamentu by ł a nadal w zale ż no ś ci od kategorii abonenta o 47-55% ni ż sza od ś redniej dla krajów UE, wynosz ą cej 140,70/166,30 EUR wobec 75,27 EUR w Polsce. W analizowanym okresie TP S.A. wprowadzi ł a 5 podwy ż ek op ł at za po łą czenia lokalne – kolejno o 6%, 10,5%, 14%, 12,5% i 7,4%. Łą czny wzrost tej op ł aty wyniós ł ponad 61%, odpowiednio 6%, 26% i 21% w kolejnych latach. Tym samym wzrost cen rozmów miejscowych znacznie wyprzedzi ł inflacj ę w tym okresie. Jednocze ś nie w po ł owie 1999 roku dla po łą cze ń miejscowych wprowadzona zosta ł a obni ż ona o 50% taryfa nocna obowi ą zuj ą ca ka ż dego dnia w godzinach od 22:00 do 08:00. Obni ż ka ta realizowana jest w ten sposób, ż e okres zaliczania jednostek taryfikacyjnych w porze nocnej wynosi 6 minut. W po ł owie 2000 roku maksymalna (w porze szczytu) ś rednia cena trzyminutowej rozmowy miejscowej (0,078 EURO) by ł a w Polsce o oko ł o 32% ni ż sza od ś redniej dla krajów UE (0,108 EURO). Ni ż sze op ł aty w tej kategorii wyst ę powa ł y jedynie w Grecji i Hiszpanii. W latach 1998 – 2000 TP S.A. wprowadzi ł a 4 zmiany nominalnych op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe, kolejno: wzrost o 6% oraz obni ż ki o 20%, 16% i 12,5% (ta zmiana dotyczy ł a jedynie rozmów w 3 strefie taryfikacyjnej, tzn. na odleg ł o ść powy ż ej 100 km). Łą czny spadek tych op ł at wyniós ł prawie 38%, w tym: 9 15,6% w roku 1998, 9 15,8% w roku 1999, 9 12,5% w roku 2000. 2 Wska ź nik inflacji ś redniorocznej w analizowanym okresie wynosi ł odpowiednio: w 1998 r. – 11,8%, w 1999 r. – 7,3%, w 2000 r. – 10,1% ( ź ród ł o: http://www.money.pl/gospodarka/inflacjabezrobocie/archiwum/inflacja ) 10 W wyniku wprowadzonych w analizowanym okresie przez TP S.A. zmian, zacz ęł y wzrasta ć op ł aty abonamentowe i op ł aty za rozmowy lokalne. Po raz pierwszy w dzia ł alno ś ci TP S.A. wprowadzono zni ż ki w po łą czeniach lokalnych poprzez wyd ł u ż enie czasu zaliczania impulsu. Obni ż ono tak ż e op ł aty za po łą czenia mi ę dzymiastowe oraz wyd ł u ż ono stosowane okresy zni ż kowe. Analiza porównawcza op ł at za telefoniczne po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km w latach 1998 - 2000 I. Porównanie cen po łą cze ń wyst ę puj ą cych w Polsce ze ś rednimi arytmetycznymi dla krajów europejskich Tabela 2 Ceny rozmów miejscowych i mi ę dzymiastowych w krajach Unii Europejskiej i Europy Ś rodkowej (bez podatków), grudzie ń 2000 Ś rednia cena 3 min. rozmowy Ś rednia cena 3 min. rozmowy miejscowej mi ę dzymiastowej miejscowej mi ę dzymiastowej Kraj w walucie krajowej w EUR Stosunek cen Austria 2,20 2,64 1,160 0,192 1,200 Belgia 6,60 6,60 0,164 0,164 1,000 Dania 0,80 1,04 0,107 0,139 1,302 Finlandia 0,58 1,50 0,097 0,253 2,599 Francja 0,87 1,79 0,132 0,273 2,062 Grecja 21,00 162,00 0,062 0,475 7,714 Hiszpania 12,73 90,00 0,077 0,541 7,068 Holandia 0,23 0,33 0,103 0,148 1,438 Irlandia 0,10 0,18 0,126 0,232 1,848 Luksemburg 3,26 3,26 0,081 0,081 1,000 Niemcy 0,21 0,62 0,106 0,317 2,999 Portugalia 24,00 78,33 0,120 0,391 3,264 Szwecja 0,91 0,91 0,108 0,108 1,000 Wielka Brytania 0,10 0,20 0,165 0,331 2,002 W ł ochy 218,80 431,80 0,113 0,223 1,973 11 Ś rednia cena 3 min. rozmowy Ś rednia cena 3 min. rozmowy miejscowej mi ę dzymiastowej miejscowej mi ę dzymiastowej Stosunek Kraj cen w walucie krajowej w EUR Polska 3 0,29 1,68 0,072 0,419 5,788 Rep. Czeska 3,72 11,16 0,104 0,313 3,000 Rep. S ł owacka 3,05 14,63 0,072 0,344 4,800 W ę gry 27,60 87,00 0,106 0,335 3,152 Ś rednie Unia Europejska i Europa Ś rodkowa (UE+CEFTA) 0,109 0,278 2,906 Europa Ś rodkowa (CEFTA) 0,089 0,353 4,185 Unia Europejska (UE) 0,115 0,258 2,565 Warto ś ci podane w Tabeli 2 dotycz ą ś redniej ceny trzyminutowej rozmowy miejscowej lub mi ę dzystrefowej w krajach Unii Europejskiej i Europy Ś rodkowej. W przypadku taryfikacji sekundowej uwzgl ę dnione zosta ł y op ł aty za zestawienie po łą czenia, op ł aty pocz ą tkowe lub op ł aty minimalne, o ile takie wyst ę powa ł y w danej taryfie. Nie uwzgl ę dniaj ą natomiast ziarnisto ś ci pomiaru czasu w przypadku taryfikacji polegaj ą cej na zaliczaniu jednostki taryfikacyjnej. W ko ń cu roku 2000 jedynie w 4 krajach UE stosowany by ł ten sposób taryfikacji: w Austrii, Grecji, Luksemburgu Niemczech. Jak wynika z powy ż szej tabeli – ś redni stosunek cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe i po łą czenia miejscowe w krajach UE w roku 2000 utrzymywa ł si ę na poziomie 2,5:1, osi ą gaj ą c w siedmiu krajach warto ś ci 2:1 i ni ż sze. W Polsce by ł on nadal bardzo wysoki i wynosi ł prawie 5,8:1. jedynie w Hiszpanii i Grecji by ł on wy ż szy (ponad 7:1) 4 . Maksymalna op ł ata za po łą czenie mi ę dzymiastowe stosowana w ko ń cu roku 2000 przez TP S.A. by ł a a ż o ponad 62% wy ż sza od ś redniej z maksymalnych op ł at w krajach Unii Europejskiej. W roku 1998 ró ż nica ta wynosi ł a tylko 27,5%. Jedynie w 2 krajach UE (w Hiszpanii i Grecji) op ł aty te by ł y wy ż sze ni ż w Polsce. W stosunku do poprzedniego badanego okresu, op ł ata ta spad ł a w Polsce o nieca ł e 30%, podczas gdy ś rednio dla krajów UE o ponad 55%. Zatem dystans dziel ą cy taryfy mi ę dzymiastowe TP S.A. od ś rednich taryf w krajach UE uleg ł zwi ę kszeniu. Tabela 3 Ceny rozmów mi ę dzymiastowych w krajach Unii Europejskiej i Europy Ś rodkowej z uwzgl ę dnieniem ziarnisto ś ci pomiaru czasu (bez podatków), w EUR, grudzie ń 2000 3 Taryfa TP S.A. obowi ą zuj ą ca od 1 lipca 2000 r. 4 W po ł owie 2003 roku wska ź niki te wynosi ł y: ś rednia UE – poni ż ej 2:1; Polska – 4,1:1; Hiszpania – 3,7:1; Grecja – 2,4:1; Czech i W ę gry – 2,6:1; S ł owacja – 2,2:1 12 Cena rozmowy mi ę dzymiastowej trwaj ą cej dok ł adnie Stosunek cen rozmów Kraj 3 min. 5 min. 10 min. 3 min. 5 min. 10 min. Austria 0,192 0,320 0,640 1,000 1,000 1,111 Belgia 0,164 0,245 0,450 1,000 1,000 1,000 Dania 1,139 0,223 0,432 1,302 1,317 1,331 Finlandia 0,281 0,420 0,768 2,889 3,620 4,709 Francja 0,273 0,425 0,806 2,062 2,257 2,454 Grecja 0,493 0,801 1,602 8,000 7,8000 7,800 Hiszpania 0,541 0,841 1,593 7,068 6,752 6,506 Holandia 0,148 0,21 0,403 1,438 1,516 1,594 Irlandia 0,232 0,387 0,775 1,848 1,848 1,848 Luksemburg 0,108 0,216 0,324 1,000 1,000 1,000 Niemcy 0,317 0,528 1,057 2,999 2,499 2,856 Portugalia 0,391 0,610 1,159 3,264 3,823 4,468 Szwecja 0,108 0,152 0,261 1,000 1,000 1,000 Wielka Brytania 0,331 0,552 1,104 2,003 2,003 2,003 W ł ochy 0,223 0,328 0,590 1,973 2,268 2,640 Polska 0,434 0,724 1,447 6,000 5,000 5,000 Rep. Czeska 0,348 0,557 1,045 2,5000 2,667 3,000 Rep. S ł owacka 0,382 0,573 1,145 4,000 4,000 4,800 W ę gry 0,335 0,542 1,061 3,152 3,357 3,538 Ś rednie EU+CEE 0,286 0,456 0,877 2,868 2,880 3,087 CEE 0,375 0,599 1,175 3,913 3,756 4,085 CZ+SK+HU 0,355 0,557 1,084 3,217 3,341 3,779 EU 0,263 0,418 0,798 2,590 2,647 2,821 EU bez LU 0,274 0,432 0,831 2,703 2,765 2,951 13 Cena rozmowy mi ę dzymiastowej trwaj ą cej dok ł adnie Stosunek cen rozmów Kraj 3 min. 5 min. 10 min. 3 min. 5 min. 10 min. EU bez BE, DK, NL, LU 5 0,307 0,488 0,941 3,100 3,170 3,400 W powy ż szej tabeli zosta ł y przedstawione ceny po łą cze ń trwaj ą cych dok ł adnie 3, 5 i 10 minut z uwzgl ę dnieniem ziarnisto ś ci pomiaru czasu. Czasy te zosta ł y dobrane w ś lad za analogicznymi porównaniami publikowanymi corocznie przez Komisj ę Europejsk ą dla pi ę tnastu krajów UE 6 . W przypadku taryf sekundowych uwzgl ę dnione zosta ł y op ł aty za zestawienie po łą czenia, op ł aty pocz ą tkowe lub op ł aty minimalne, o ile wyst ę powa ł y w danej taryfie. W przypadku taryf „impulsowych” uwzgl ę dniono fakt, ż e cena po łą czenia o danym czasie trwania musi wyra ż a ć si ę ca ł kowit ą wielokrotno ś ci ą ceny jednostki taryfikacyjnej. Po dokonaniu analizy ceny mi ę dzystrefowych po łą cze ń telefonicznych na odleg ł o ść powy ż ej 100 km o czasie trwania wynosz ą cym dok ł adnie 3 minuty z uwzgl ę dnieniem ziarnisto ś ci pomiaru czasu, wnioski s ą nast ę puj ą ce. Ś rednia dla 15 krajów UE – 0,263 EUR, ś rednia dla 14 krajów (bez Luksemburga 7 ) – 0,274 EUR, Polska – 0,434 EUR, a wi ę c odpowiednio o ponad 65% i ponad 58% wi ę cej od cytowanych ś rednich. Dla d ł u ż szych rozmów ró ż nice te s ą jeszcze wi ę ksze. Jest to spowodowane tym, ż e wp ł yw sta ł ej op ł aty za zestawienie po łą czenia na ca ł kowit ą cen ę rozmowy maleje wraz ze wzrostem czasu trwania rozmowy. Cena mi ę dzystrefowego po łą czenia telefonicznego na odleg ł o ść powy ż ej 100 km o czasie trwania wynosz ą cym dok ł adnie 5 minut z uwzgl ę dnieniem ziarnisto ś ci pomiaru czasu w Polsce (0,724 EUR) jest o ponad 73% wy ż sza ni ż ś rednia dla 15 krajów UE i o ponad 67% wy ż sza ni ż ś rednia dla 14 krajów UE (bez Luksemburga). Dla rozmów trwaj ą cych dok ł adnie 10 minut ró ż nice te wynosz ą odpowiednio ponad 81% i ponad 74%. Tabela 4 Warto ść oczekiwana cen rozmów miejscowych i mi ę dzymiastowych w krajach Unii Europejskiej i Europy Ś rodkowej (bez podatków), grudzie ń 2000 Warto ść oczekiwana ceny rozmowy Kraj miejscowej w EUR mi ę dzymiastowej w EUR Stosunek cen Austria 0,187 0,218 1,162 5 Powy ż szy zestaw krajów (bez krajów „ma ł ych”, tj. Belgii, Danii, Holandii i Luksemburga) jest zbli ż ony do analizowanego w dokumencie TP S.A. „Taryfy telekomunikacyjne – benchmarki”, b ę d ą cym dowodem w sprawie (pismo TP S.A. z dnia 17 pa ź dziernika 2000 r., karta 466 – 475), 6 „Report on Telecoms Tariff Data as of 1 st December 2000” , Produced for European Commission, DG Information Society, Teligen Ltd., Richmond-upon-Thames, UK, 2001, 7 Luksemburg jest jedynym krajem UE,w którym mog ą nie wyst ę powa ć po łą czenia telefoniczne na odleg ł o ść wi ę ksz ą ni ż 100 km, 14 Warto ść oczekiwana ceny rozmowy Kraj Stosunek cen miejscowej w EUR mi ę dzymiastowej w EUR Belgia 0,159 0,159 1,000 Dania 0,103 0,134 1,300 Finlandia 0,096 0,244 2,555 Francja 0,133 0,269 2,022 Grecja 0,070 0,465 6,657 Hiszpania 0,095 0,523 5,491 Holandia 0,100 0,144 1,433 Irlandia 0,130 0,229 1,756 Luksemburg 0,143 0,143 1,000 Niemcy 0,130 0,360 2,769 Portugalia 0,123 0,378 3,088 Szwecja 0,105 0,105 1,000 Wielka Brytania 0,172 0,325 1,896 W ł ochy 0,111 0,217 1,956 Polska 0,111 0,438 3,933 Rep. Czeska 0,139 0,337 2,427 Rep. S ł owacka 0,095 0,354 3,725 W ę gry 0,103 0,323 3,137 Ś rednie EU+CEE 0,121 0,282 2,542 CEE 0,112 0,363 3,306 CZ+SK+HU 0,112 0,338 3,096 EU 0,124 0,261 2,339 EU bez LU 0,122 0,269 2,435 EU bez BE, DK, NL, LU 0,123 0,303 2,759 W powy ż szej tabeli zosta ł y przedstawione warto ś ci oczekiwane ( ś rednie) cen po łą cze ń miejscowych i mi ę dzystrefowych obliczone przy za ł o ż eniu, ż e czasy trwania rozmów mog ą 15 by ć opisane zmienn ą losow ą o rozk ł adzie wyk ł adniczym. Jest to jedno z fundamentalnych i powszechnie stosowanych za ł o ż e ń wynikaj ą cych z teorii ruchu telekomunikacyjnego. Obliczona zosta ł a warto ść oczekiwana cen rozmów dla czasów trwania od 1 do 900 sekund co 1 sekund ę . Przy przyj ę tym za ł o ż eniu dotycz ą cym typu rozk ł adu prawdopodobie ń stwa oraz ś rednim czasie trwania po łą czenia równym 180 sekund stanowi to 99,33% wszystkich po łą cze ń . Analiza ta stanowi realizacj ę postulatu zawartego w raporcie PricewaterhouseCoopers 8 , przes ł anym przez TP S.A. w toku post ę powania (nazwane tam „metod ą ekonometryczn ą ”). Powy ż szy raport PricewaterhouseCoopers zosta ł przedstawiony przez TP S.A. jako odpowied ź na opini ę bieg ł ego. Z zaprezentowanych w Tabeli 4 rezultatów porównania wynika, ż e w Polsce oczekiwana cena rozmowy miejscowej w porze szczytu tylko nieznacznie (o oko ł o 10%) odbiega od ś redniego poziomu europejskiego i to niezale ż nie od doboru próbki krajów wchodz ą cych w sk ł ad tej ś redniej. Natomiast oczekiwana cena rozmowy mi ę dzymiastowej w Polsce pod koniec 2000 r. by ł a: 9 Prawie 68% wy ż sza ni ż ś rednia dla wszystkich krajów UE, 9 Ponad 62% wy ż sza od ś redniej dla 14 krajów UE (z wy łą czeniem Luksemburga), 9 Ponad 44% wy ż sza od ś redniej dla 11 krajów UE (bez krajów „ma ł ych”, tj. Belgii, Danii, Holandii i Luksemburga), 9 Prawie 33% wy ż sza od ś redniej dla Czech, W ę gier i S ł owacji. 9 Tylko w dwóch krajach UE (w Grecji i w Hiszpanii) warto ść oczekiwanej ceny rozmowy mi ę dzymiastowej by ł a wy ż sza ni ż w Polsce. II. Porównanie cen po łą cze ń w Polsce ze ś rednimi wa ż onymi dla 15 krajów UE z uwzgl ę dnieniem ró ż nych czynników W porównaniach wska ź ników ekonomicznych oprócz prostej ś redniej arytmetycznej stosuje si ę równie ż ś rednie wa ż one, gdzie wagami mog ą by ć ró ż norodne parametry geograficzne, demograficzne, gospodarcze itp. Stosowanie ś redniej wa ż onej jest bardziej w ł a ś ciwe ni ż wy łą czanie niektórych krajów za zbioru krajów, dla których obliczana jest ś rednia arytmetyczna. Je ż eli mo ż na uzna ć , ż e na cen ę po łą czenia mi ę dzystrefowego mo ż e mie ć wp ł yw rozleg ł o ść geograficzna danego kraju (co jest raczej nieuzasadnione), to zamiast odnosi ć t ę cen ę do ś redniej arytmetycznej dla grupy krajów UE z pomini ę ciem krajów „ma ł ych”, lepiej jest zastosowa ć ś redni ą dla wszystkich krajów tego zbioru wa ż on ą wzgl ę dem powierzchni tych krajów. W ś redniej tej decyduj ą cy wp ł yw maj ą ceny w krajach „du ż ych”, a wp ł yw cen z krajów „ma ł ych” jest minimalizowany. Tabela 5 8 „Analiza taryf mi ę dzynarodowych – opinia PricewaterhouseCoopers dotycz ą ca decyzji Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (nr DDI 2/2001 z 26 stycznia 2001 roku” , PricewaterhouseCoopers, Londyn 2001 16 Warto ść oczekiwana cen rozmów miejscowych i mi ę dzymiastowych w Polsce w porównaniu ze ś rednimi wa ż onymi dla krajów Unii Europejskiej i Europy Ś rodkowej (bez podatków), grudzie ń 2000 Warto ść oczekiwana ceny rozmowy Kraj miejscowej w EUR Mi ę dzystrefowej w EUR Stosunek cen Polska 0,111 0,438 3,933 Ś rednie UE: wa ż ona – powierzchnia kraju 0,118 0,297 2,708 UE: wa ż ona- liczba ludno ś ci 0,128 0,363 2,579 UE: wa ż ona – g ę sto ść zaludnienia 0,130 0,241 1,999 UE: wa ż ona – wolumen GDP 0,131 0,297 2,375 UE: wa ż ona – wolumen GDP (PPP) 0,219 0,301 2,468 UE: wa ż ona – GDP per capita 0,127 0,232 1,962 UE: wa ż ona – GDP per capita (PPP) 0,126 0,241 2,090 W powy ż szej tabeli zosta ł y przedstawione rezultaty oblicze ń ś rednich oczekiwanych cen rozmów miejscowych i mi ę dzystrefowych w krajach UE (z Tabeli 4) wa ż onych pod wzgl ę dem ró ż nych czynników geograficznych, demograficznych i ekonomicznych: 9 powierzchni kraju, 9 liczby mieszka ń ców, 9 g ę sto ś ci zaludnienia, 9 wolumenu PKB, wyra ż onego we wspólnej walucie wed ł ug kursu wymiany oraz w PPP, 9 PKB na jednego mieszka ń ca, równie ż wyra ż ony we wspólnej walucie wed ł ug kursu wymiany oraz w PPP. W dotychczasowej analizie, porównuj ą c ceny us ł ug telekomunikacyjnych, ich warto ś ci wyra ż one w walutach narodowych poszczególnych krajów by ł y sprowadzane do jednej, wspólnej waluty (EUR). Tego typu porównania nie zawsze s ą akceptowane, gdy ż nie uwzgl ę dniaj ą one ró ż nic w ogólnym poziomie cen w poszczególnych krajach oraz faktu, ż e waluta danego kraju mo ż e by ć przewarto ś ciowana lub niedowarto ś ciowana w stosunku do EUR. Aby uwzgl ę dni ć wspomniane wy ż ej ró ż nice, do porówna ń stosuje si ę cz ę sto jednostk ę zdefiniowan ą przez OECD, nazywan ą PPP ( purchasing power parity ). PPP zdefiniowana jest jako ilo ść waluty narodowej danego kraju przypadaj ą ca na dolara ameryka ń skiego (USD), pozwalaj ą ca zakupi ć identyczny w ka ż dym kraju koszyk dóbr. Zastosowanie tej jednostki do mi ę dzynarodowych porówna ń taryf stanowi ą cych podstaw ę okre ś lania poziomu taryf, zbli ż a wnioski do analogicznych, uzyskiwanych na podstawie formu ł kosztowych. Skoro bowiem poziom cen stosowanych w danym kraju, jest dobrze odzwierciedlany przez PPP, to mo ż na 17 przyj ąć , ż e zarówno poziom kosztów wytwarzania pewnych dóbr czy us ł ug jest dobrze opisywany przez te jednostk ę . Poni ż ej, dla zilustrowania tego zagadnienia, zostan ą zaprezentowane koszyki OECD (wed ł ug starej definicji obowi ą zuj ą cej na pocz ą tku lat dziewi ęć dziesi ą tych), opublikowane przez firm ę Teligen Ltd. w sierpniu 2000 r. Rezultaty wyra ż one nie tylko w dolarach ameryka ń skich wed ł ug kursu wymiany, ale równie ż jako wska ź niki PPP, pozwalaj ą oceni ć wysoko ść taryf telekomunikacyjnych w relacji do si ł y nabywczej poszczególnych walut. Przyj ę te dla Polski warto ś ci kursów walut wynios ł y: 1 USD = 4,525 z ł (wed ł ug kursu wymiany) oraz 1 USD/PPP = 2,4888 z ł , co stanowi 55% kursu wymiany. Powy ż sze koszyki zostan ą przedstawione w formie tabeli 6 oraz wykresu 1. Tabela 6 Koszyk OECD dla abonentów detalicznych, sierpie ń 2000 9 Op ł aty sta ł e Op ł aty za po łą czenia Koszyk ca ł kowity Kraj USD PPP USD PPP USD PPP Australia 203,43 260,80 263,57 337,91 466,99 598,71 Austria 214,65 233,31 217,78 236,72 432,43 470,03 Belgia 187,83 215,89 265,10 304,72 452,93 520,61 Dania 198,25 173,90 177,14 155,39 375,39 329,29 Finlandia 174,11 167,41 238,18 229,02 412,29 396,43 Francja 135,01 146,76 248,83 270,47 383,85 417,22 Grecja 97,44 137,25 242,33 341,32 339,78 478,56 Hiszpania 135,98 186,27 242,28 331,89 378,26 518,16 Holandia 176,42 202,79 162,41 186,67 338,83 389,46 Irlandia 195,61 230,13 240,08 282,44 435,69 512,57 Islandia 74,53 59,62 132,97 106,37 207,49 166,00 Japonia 348,03 213,52 422,28 259,07 770,31 472,58 Kanada 255,64 315,61 73,74 91,03 329,38 406,64 Korea 31,20 50,32 130,33 210,20 161,53 260,53 Luksemburg 156,33 175,65 102,66 115,34 258,98 290,99 Meksyk 38,15 52,99 483,91 672,10 522,06 725,09 Niemcy 144,80 157,39 208,08 226,17 352,88 383,56 9 Liczby wyra ż aj ą ś rednie roczne wydatki abonenta detalicznego, w łą czaj ą c podatki. Koszyk op ł at za po łą czenia zawiera 1.558 rozmów. Ś rednia OECD jest ś redni ą arytmetyczn ą (nie wa ż on ą ) 18 Op ł aty sta ł e Op ł aty za po łą czenia Koszyk ca ł kowity Kraj USD PPP USD PPP USD PPP Norwegia 216,40 186,55 180,52 155,62 396,92 342,17 Nowa Zelandia 195,51 275,37 101,86 143,47 297,37 418,84 Polska 109,10 209,81 258,17 496,48 367,27 706,28 Portugalia 58,10 152,90 172,62 454,27 230,72 607,17 Republika Czeska 157,16 241,79 235,99 363,06 393,15 604,85 Szwajcaria 212,42 178,50 210,75 177,10 423,17 355,60 Szwecja 156,80 142,54 167,45 152,23 324,25 294,77 Turcja 44,33 82,09 220,03 407,47 264,36 489,56 USA 276,76 276,76 238,63 238,63 515,39 515,39 W ę gry 117,68 294,20 192,36 480,89 310,04 775,10 Wielka Brytania 164,12 150,57 236,22 216,72 400,35 367,29 W ł ochy 142,67 180,60 309,18 391,37 451,85 571,96 Ś rednia OECD 159,26 184,53 219,84 277,04 379,10 461,57 Wykres 1 Koszyki op ł at dla abonentów detalicznych, sierpie ń 2000 19 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 Islandia Korea Luksemburg Szwecja Dania Norwegia Szwajcaria Wielka Brytania Niemcy Holandia Finlandia Kanada Francja Nowa Zelandia Ś rednia OECD Austria Japonia Grecja Turcja Irlandia USA Hiszpania Belgia W ł ochy Australia Republika Czeska Portugalia Polska Meksyk W ę gry op ł aty za po łą czenia op ł aty sta ł e Z zaprezentowanych powy ż ej danych liczbowych wynika, i ż dla abonentów detalicznych w cenach wyra ż onych w dolarach ameryka ń skich, warto ść ogólnego koszyka dla Polski jest zbli ż ona do ś redniej OECD (3% poni ż ej). Dysproporcje wyst ę puj ą w koszykach sk ł adowych. Ni ż sze op ł aty sta ł e, np. op ł ata abonamentowa (31% poni ż ej ś redniej) oraz wy ż sze op ł aty za po łą czenia (17% powy ż ej ś redniej) stanowi ą dowód na brak równowagi pomi ę dzy op ł atami sta ł ymi i zmiennymi. Inny obraz daje porównanie koszyków op ł at us ł ug telekomunikacyjnych, których warto ś ci zosta ł y wyra ż one w dolarach ameryka ń skich z uwzgl ę dnieniem ró ż nic w poziomie cen wyst ę puj ą cych w poszczególnych krajach. Dopiero porównanie warto ś ci wyra ż onych w PPP jest miarodajne, bo w bezpo ś redni sposób opisuje ich oddzia ł ywanie na bud ż ety konsumentów. Koszyki op ł at telefonicznych wyra ż one w PPP w krajach Europy Ś rodkowej nale żą do najwy ż szych w ś ród krajów cz ł onkowskich OECD. Szczególne miejsce zajmuje tutaj Polska, plasuj ą c si ę na trzeciej pozycji (za Meksykiem i W ę grami) w ś ród krajów najdro ż szych, co szczególnie wida ć na wykresie 1. Ca ł kowity koszyk dla abonentów mieszkaniowych jest o 51% dro ż szy od ś redniej OECD. Warto ść koszyka op ł at sta ł ych wyra ż onego w PPP jest w Polsce wy ż sza od ś redniej OECD o prawie 14% dla abonentów detalicznych. Tymczasem warto ś ci koszyków op ł at za po łą czenia s ą odpowiednio a ż o 79% i 53% wy ż sze od ś redniej OECD. Te ostatnie koszyki przyjmuj ą warto ś ci nale żą ce do najwy ż szych w ś ród krajów OECD. Analiza kosztów telefonicznych us ł ug mi ę dzystrefowych Pocz ą wszy od roku 1999 TP S.A. prowadzi analiz ę kosztow ą 10 ś wiadczonych us ł ug powszechnych. Analizy dokonywane s ą na podstawie wyników kalkulacji kosztowej 10 Nale ż y podkre ś li ć , i ż analiza kosztowa by ł a prowadzona w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą prowadzon ą przez TP S.A. Spó ł ka w 1999 r. nie mia ł a ustawowego obowi ą zku kszta ł towania cen za us ł ugi powszechne w oparciu o koszt ich ś wiadczenia. Obowi ą zek taki spoczywa na TP S.A. od dnia 1 stycznia 2004 r. 20 wykorzystuj ą cej metodologi ę FDC – metodologi ę stosowan ą i akceptowan ą w krajach Unii Europejskiej w kalkulacji kosztów us ł ug powszechnych. Tabela 7 11 Rentowno ść us ł ugi po łą cze ń mi ę dzystrefowych, liczona jako stosunek zysk/przychód, wielko ść przychodów i kosztów, wolumen ruchu w okresie 1999 – 2001 (w podziale na pó ł rocza) [Punkt 1 za łą cznika nr 1 do decyzji, zawieraj ą cego informacje stanowi ą ce tajemnic ę przedsi ę biorstwa] Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: I. W opinii organu antymonopolowego, TP S.A. nie wykona ł a decyzji Prezesa UOKiK nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r., w której Prezes UOKiK nakaza ł Spó ł ce zaniechania pobierania nadmiernie wygórowanych op ł at za mi ę dzystrefowe po łą czenia telefoniczne, poniewa ż stosowa ł a ceny od 40 do 80% wy ż sze ni ż pa ń stwa Unii Europejskiej, co wynika z analizy porównawczej op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km w latach 1998 – 2000. Wy ż ej wspomnianego badania dokona ł na potrzeby niniejszego post ę powania powo ł any w sprawie bieg ł y ekspert. Przedmiotem analizy by ł a wysoko ść op ł at stosowanych przez TP S.A. za po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km, obowi ą zuj ą ce w latach 1998 – 2000, na tle polityki cenowej TP S.A., w szczególno ś ci w odniesieniu do wprowadzanych w tym okresie zmian op ł at za abonament i po łą czenia lokalne. Prezes UOKiK w pe ł ni podziela ustalenia dokonane przez bieg ł ego eksperta i zgadza si ę z argumentacj ą przedstawion ą w za łą czonej do akt post ę powania opinii. Z danych przedstawionych przez bieg ł ego eksperta, które nast ę pnie by ł y poddane analizie ze strony organu antymonopolowego, wynika, i ż maksymalna op ł ata za po łą czenie mi ę dzystrefowe stosowana w ko ń cu roku 2000 przez TP S.A. by ł a a ż o ponad 62% wy ż sza od ś redniej z maksymalnych op ł at w krajach Unii Europejskiej. W roku 1998 ró ż nica ta wynosi ł a tylko 27,5%. Jedynie w 2 krajach UE (w Hiszpanii i Grecji) op ł aty te by ł y wy ż sze ni ż w Polsce. W latach 1998-2000 TP S.A. (jak ilustruje Tabela 1 na stronie 9) wprowadzi ł a cztery podwy ż ki op ł aty abonamentowej, w tym dwie w roku 2000, kolejno o 10%, 36%, 33% i 25%. Łą czny wzrost tej op ł aty wyniós ł 150% (odpowiednio o 10%, 36% i 67% w kolejnych latach). Tym samym wzrost miesi ę cznego abonamentu znacznie wyprzedzi ł inflacj ę w tym okresie 12 , bowiem na przestrzeni ostatnich trzech lat realna warto ść abonamentu wzros ł a o ponad 92%. W po ł owie 2000 roku wysoko ść rocznego abonamentu by ł a nadal w zale ż no ś ci od kategorii abonenta o 47-55% ni ż sza od ś redniej dla krajów UE, wynosz ą cej 140,70/166,30 EUR wobec 75,27 EUR w Polsce. Te istotne podwy ż ki by ł y zgodne z zaleceniami OECD i pomimo pewnych zastrze ż e ń mo ż na je tak ż e uzna ć za zgodne z decyzj ą Prezesa UOKiK z 1998 r. w zakresie punktu 1, 11 Dane zaprezentowane w tabeli 7 stanowi ą dane z „Raportu dotycz ą cego ewolucji op ł at za telefoniczne us ł ugi mi ę dzystrefowe w latach 1998 – 2000”, stanowi ą cego za łą cznik do pisma TP S.A. z dnia 6 grudnia 2002 r. 12 Wska ź nik inflacji ś redniorocznej w analizowanym okresie wynosi ł odpowiednio: w 1998 r. – 11,8%, w 1999 r. – 7,3%, w 2000 r. – 10,1% ( ź ród ł o: http://www.money.pl/gospodarka/inflacjabezrobocie/archiwum/inflacja ) 21 dotycz ą cego równowa ż enia taryf telefonicznych. Op ł ata abonamentowa ma bowiem w za ł o ż eniach pokrywa ć uzasadnione koszty utrzymania linii abonenckiej wraz z wyposa ż eniem abonenckim w centrali, a tak ż e koszty administracyjne zwi ą zane z obs ł ug ą abonentów (kartoteki, rachunki, ksi ę gowo ść , itp.). Utrzymywanie abonamentu na niskim, w porównaniu z innymi krajami, poziomie oznacza zwykle konieczno ść pokrywania deficytu sieci dost ę powej z innych ź róde ł , przede wszystkich z op ł at za ruch. W wyniku wprowadzonych w latach 1998 – 2000 przez TP S.A. zmian cen, zacz ęł y wzrasta ć op ł aty abonamentowe i op ł aty za rozmowy lokalne. Po raz pierwszy w dzia ł alno ś ci TP S.A. wprowadzono zni ż ki w po łą czeniach lokalnych poprzez wyd ł u ż enie czasu zaliczania impulsu. Obni ż ono tak ż e op ł aty za po łą czenia mi ę dzymiastowe oraz wyd ł u ż ono stosowane okresy zni ż kowe. W efekcie tego, proces równowa ż enia taryf sta ł si ę jednostronny, tzn. Spó ł ka zwi ę ksza ł a swoje przychody podnosz ą c ceny uwa ż ane za niedowarto ś ciowane, czyli takie, co do których mo ż na snu ć przypuszczenia, ż e nie pokrywaj ą one kosztów ś wiadczenia danej us ł ugi, nie obni ż aj ą c jednocze ś nie w odpowiednim stopniu stosowanych przez siebie cen nadmiernie wygórowanych. Jak ju ż wy ż ej wspomniano, na potrzeby niniejszego post ę powania dokonana zosta ł a przez bieg ł ego eksperta powo ł anego w sprawie analiza porównawcza cen podstawowych us ł ug telefonicznych w 15 krajach cz ł onkowskich Unii Europejskiej oraz w wybranych krajach Europy Ś rodkowej w grudniu 2000 r. (Polska, W ę gry oraz Republika Czeska i S ł owacka) w ko ń cu 2000 r. Dla tej ostatniej grupy wybrano do porówna ń W ę gry oraz Republik ę Czesk ą i S ł owack ą , które wraz z Polsk ą pierwotnie tworzy ł y Ś rodkowoeuropejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu ( Central European Free Trade Association – CEFTA). Dane ź ród ł owe do tych porówna ń pochodz ą z opracowania „Tarifica on CD_ROM (December 2000)” 13 . Porównaniom zosta ł y poddane: 9 op ł ata instalacyjna, op ł ata abonamentowa oraz koszyk op ł at sta ł ych wed ł ug OECD – osobno dla abonentów indywidualnych i biznesowych, 9 op ł aty za po łą czenia miejscowe i mi ę dzymiastowe – na najwi ę ksze odleg ł o ś ci w ka ż dym z analizowanych krajów (dla Polski na odleg ł o ść powy ż ej 100 km). W przypadku tych ostatnich porównano zarówno ceny w porze szczytu, jak i z syntetycznym uwzgl ę dnieniem zni ż ek pozaszczytowych. Wzi ę to pod uwag ę : 9 ceny rozmów trwaj ą cych 3 minuty bez uwzgl ę dnienia ziarnisto ś ci pomiaru czasu, 9 ceny rozmów trwaj ą cych 3, 5 i 10 minut z uwzgl ę dnieniem ziarnisto ś ci pomiaru czasu, 9 oczekiwane (w sensie statystycznym) ceny rozmów z uwzgl ę dnieniem ziarnisto ś ci pomiaru czasu oraz rozk ł adu prawdopodobie ń stwa wyst ę powania rozmów o okre ś lonych czasach trwania. Ceny wyst ę puj ą ce w Polsce porównane zosta ł y ze ś rednimi arytmetycznymi dla: 13 Powy ż sze opracowanie jest comiesi ę cznym wydawnictwem publikowanym przez PBI Media (Londyn), zawieraj ą cym taryfy g ł ównych operatorów telekomunikacyjnych z ca ł ego ś wiata. 22 9 czterech analizowanych krajów CEFTA (Polska, W ę gry, Republika Czeska i Republika S ł owacka), 9 trzech analizowanych krajów CEFTA z pomini ę ciem Polski (W ę gry, Republika Czeska i Republika S ł owacka), 9 15 krajów Unii Europejskiej, 9 14 krajów UE bez Luksemburga (nie wyst ę puj ą tam rozmowy na odleg ł o ść powy ż ej 100 km), 9 11 krajów UE bez krajów „ma ł ych” (Belgia, Dania, Holandia i Luksemburg), gdzie prawdopodobnie rozmowy na odleg ł o ść 100 km stanowi ą mniejszo ść . Ponadto dokonano porówna ń ceny rozmów wyst ę puj ą cych w Polsce ze ś rednimi wa ż onymi dla 15 krajów UE, przy czym wagami by ł y ró ż ne czynniki geograficzne, demograficzne i ekonomiczne: 9 powierzchnia kraju, 9 liczba mieszka ń ców, 9 g ę sto ść zaludnienia, 9 wolumen PKB, wyra ż ony we wspólnej walucie wed ł ug kursu wymiany oraz w PPP, 9 PKB na jednego mieszka ń ca, wyra ż ony we wspólnej walucie wed ł ug kursu wymiany oraz w PPP. Bior ą c pod uwag ę , ż e wed ł ug analizy bieg ł ego ceny rozmów miejscowych TP S.A. by ł y tylko nieznacznie wy ż sze ni ż ś rednia dla UE, a ceny rozmów mi ę dzystrefowych ró ż ni ł y si ę ś rednio a ż o 62%, przy czym przedsi ę biorca osi ą ga ł zysk na obu rodzajach dzia ł alno ś ci, nasuwa si ę wniosek, ż e ceny po łą cze ń mi ę dzystrefowych by ł y nadmiernie wygórowane. Nale ż y bowiem zak ł ada ć , ż e inni operatorzy europejscy, z których wi ę kszo ść dzia ł a ł a w analizowanym okresie w bardziej konkurencyjnym otoczeniu ni ż TP S.A., konstruowa ł a swoje taryfy w sposób racjonalny i nie ma oczywistych powodów, ani technicznych, ani ekonomicznych, aby wyst ę powa ł y tak znacz ą ce rozbie ż no ś ci w cenie jednego typu us ł ug podczas gdy cena innych kszta ł towa ł a si ę na podobnym poziomie. Argumenty TP S.A. dotycz ą ce specyficznych warunków, w jakich dzia ł a ł a w obliczu liberalizacji rynku zapewne by ł yby bardziej racjonalne, gdyby ceny przez ni ą stosowane, pomimo tego, ż e znacznie wy ż sze ni ż obowi ą zuj ą ce w innych krajach, gwarantowa ł yby przedsi ę biorcy zaledwie osi ą ganie granicy rentowno ś ci. Tymczasem TP S.A. przedstawi ł a dane z których wynika, ż e [punkt 2 za łą cznika nr 1 do decyzji, zawieraj ą cego informacje stanowi ą ce tajemnic ę przedsi ę biorstwa] . Oznacza to, ż e us ł ugi te odznacza ł y si ę bardzo wysok ą op ł acalno ś ci ą . Nale ż y za ł o ż y ć , ż e wysoko ść op ł at zawieraj ą cych a ż tak wysok ą mar żę nie mia ł y na celu subsydiowania kosztów ś wiadczenia innych nierentownych us ł ug, które prowadzi ł yby do utraty rentowno ś ci przez ca łą spó ł k ę . Z jednej strony jak wiadomo, TP S.A. by ł a w omawianym okresie w trakcie balansowania taryfy, która mia ł a wyklucza ć tego typu sytuacje. Z drugiej strony jest poza sporem, ż e TP S.A. w omawianym okresie prezentowa ł a bardzo wysok ą rentowno ść . Wielko ś ci ą najcz ęś ciej u ż ywan ą do opisywania rentowno ś ci przedsi ę biorstwa jest zysk po opodatkowaniu (zysk netto). TP S.A. w opisywanym okresie co roku wykazywa ł a 23 zysk netto (w roku 1998 by ł o to 1.021 tys. z ł otych a w roku 1999 – 1.079 tys. z ł otych) co znaczy, ż e osi ą gane przez ni ą przychody pokrywa ł y ponoszone koszty i przynosi ł y nadwy ż k ę . [punkt 3 za łą cznika nr 1 do decyzji, zawieraj ą cego informacje stanowi ą ce tajemnic ę przedsi ę biorstwa]. Poniewa ż poziom zysku wyra ż ony w z ł otych mo ż e zale ż e ć od wielko ś ci przedsi ę biorstwa i by ć nieporównywalny kiedy w bran ż y dzia ł aj ą przedsi ę biorstwa o ró ż nej skali dzia ł ania do oceny rentowno ś ci, stosuje si ę wska ź niki odnosz ą ce poziom osi ą ganego zysku do osi ą ganych przychodów. Te wska ź niki TP S.A. w omawianym okresie równie ż kszta ł towa ł y si ę na bardzo wysokim poziomie. Wykres poni ż ej pokazuje jak kszta ł towa ł a si ę mar ż a zysku netto (czyli stosunek zysku netto do przychodów) TP S.A. w latach 1999-2002. Wykres 2 Mar ż a zysku netto dla TP S.A. w latach 1999-2002 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 1999r. 2000r. 2001r. 2002r. Ź ród ł o: Sprawozdania roczne TP S.A. Poniewa ż Spó ł ka podnosi ł a, ż e jego sytuacja ekonomiczna, ze wzgl ę du na poziom rozwoju rynku by ł a gorsza ni ż innych operatorów, których ceny by ł y brane pod uwag ę w dokonanym porównaniu, zasadne by ł o porównanie wyników osi ą ganych przez TP S.A. i innych operatorów dzia ł aj ą cych na europejskich rynkach krajowych. W tabeli poni ż ej przedstawiono wska ź nik EBITDA/S czyli stosunek zysku osi ą ganego przez operatorów przed podatkiem dochodowym i amortyzacj ą do ca ł o ś ci osi ą ganych przez nich przychodów dla jedenastu operatorów europejskich. W analizowanej grupie znalaz ł y si ę podmioty, które, podobnie jak TP S.A., by ł y w przesz ł o ś ci operatorami narodowymi i dzia ł a ł y w warunkach monopolu na rynkach poszczególnych krajów m. in. British Telecom (BT), France Telecom, Deutsche Telecom. 24 Tabela 8 Porównanie zyskowno ś ci wiod ą cych operatorów dzia ł aj ą cych na rynku telefonii stacjonarnej EBITDA/S 2000r. 2001r. 2002r. TP S.A. (Polska) 45,3% 44,7% 44,8% BT (Wielka Brytania) 30,4% 26,0% 26,3% DT (Niemcy) 33,1% 34,4% 37,0% France Tel (Francja) 32,2% 32,2% 32,2% KPN (Holandia) 31,9% 32,1% 31,4% Swisscom (Szwajcaria) 26,7% 25,3% 24,9% Italia Tel (W ł ochy) 42,4% 44,0% 44,2% Denmark Tel (Dania) 28,8% 28,4% 28,8% Telefonia (Hiszpania) 43,4% 45,4% 45,1% Telia (Szwecja) 23,2% 24,7% 26,1% Eircom (Austria) 33,4% 33,1% 33,8% Ś rednia 32,8% 33,0% 33,3% Ź ród ł o: Dane z raportu analitycznego TP S.A., sporz ą dzonego przez Dom Inwestycyjny BRE Banku S.A. (Warszawa, 6 listopada 2000 r.) 14 Spo ś ród jedenastu analizowanych operatorów w 2000 r., TP S.A. mia ł a najwy ż szy wska ź nik zyskowno ś ci - 45,3% podczas gdy przeci ę tna warto ść dla tej grupy wynosi ł a 32,8%. Zaledwie dwóch operatorów mia ł o wska ź nik na podobnym poziomie (powy ż ej 40%). W roku 2001, a wi ę c ju ż po obni ż eniu cen na po łą czenia mi ę dzystrefowe, rentowno ść TP S.A. spad ł a tylko bardzo nieznacznie (44,7%), by w roku 2002 ponownie nieco wzrosn ąć . Syntetyczne porównanie wska ź ników pokazuje tak ż e wykres poni ż ej. Wykres 3 Rentowno ść sprzeda ż y liczona (EBITDA/Sprzeda ż ) 14 Raport jest dost ę pny m. in. na stronie: http://www.biznespolska.pl/files/reports/BRE_-_tpsalist00415.pdf 25 0,0% 5,0% 10,0% 15,0% 20,0% 25,0% 30,0% 35,0% 40,0% 45,0% 50,0% TPSA British Tel Deutsche Tel France Tel KPN Swisscom Italia Tel Denmark Tel Telefonica Telia Eircom Ś rednia 2000r. 2001r. 2002r. Ź ród ł o: Dane z raportu analitycznego TP S.A. DI BRE Banku Bior ą c pod uwag ę wyniki ekonomiczne TP S.A. i innych operatorów europejskich, trudno zgodzi ć si ę z twierdzeniem Spó ł ki, ż e specyfika polskiego rynku nie pozwala ł a na dokonywanie oczekiwanych przez organ antymonopolowy zmian poziomu cen. Spó ł ka prezentowa ł a wysok ą rentowno ść nawet w porównaniu do innych operatorów b ę d ą cych liderami rynku telefonii stacjonarnej w innych krajach EU. Zaprezentowane powy ż ej dane potwierdzaj ą tylko opini ę , ż e TP S.A. pozbawiona efektywnej konkurencji mog ł a stosowa ć ceny, których nie by ł aby w stanie stosowa ć konkuruj ą c z innymi podmiotami o podobnym potencjale ekonomicznym. Analizuj ą c wyniki finansowe osi ą gane przez TP S.A. mo ż na zaobserwowa ć gwa ł towny spadek zysku netto o prawie po ł ow ę w roku 2001, kiedy to firma obni ż y ł a ceny na po łą czenia mi ę dzystrefowe na skutek wej ś cia konkurentów na rynek po łą cze ń mi ę dzystrefowych. Niemniej, wzrost liczby po łą cze ń w nast ę pnych latach doprowadzi ł do zdecydowanego polepszenia wyników finansowych. (Wzrost zysku przed podatkiem dochodowym o 44%, czyli to powrót do zysku z lat 1998-1999.) Wykres 4 Wyniki ekonomiczno – finansowe a cena po łą cze ń mi ę dzystrefowych 26 0 5000 10000 15000 20000 1998r 1999r 2000r 2001r 2002r 0 0,1 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6 0,7 0,8 Sprzeda ż (mln z ł ) EBIT (mln z ł ) cena po łą czenia mi ę dzystrefowego (z ł ) Ź ród ł o: Dane z raportu analitycznego TP S.A. DI BRE Banku Mo ż na doj ść do wniosku, ż e wej ś cie konkurencji oraz interwencja organu antymonopolowego, doprowadzi ł y do obni ż enia cen na rynku oraz zmusi ł o TP S.A. do wi ę kszej efektywno ś ci. Firma by ł a w stanie, przy ni ż szym poziomie cen, powróci ć do dotychczasowego poziomu zysku. Zjawisko to sugeruje, ż e TP S.A. zapewne by ł aby w stanie obni ż y ć ceny na po łą czenia mi ę dzystrefowe znacznie wcze ś niej, nawet bez znacz ą cego uszczerbku dla osi ą ganych wyników finansowych, niemniej pozbawiona odpowiedniej presji ze strony rynku wybra ł a szkodliw ą dla konsumentów sytuacj ę , w której ś wiadczy ł a mniej us ł ug po zawy ż onych cenach. Wola ł a tak ą sytuacj ę ni ż obni ż enie cen i wywo ł anie w ten sposób wzrostu popytu na us ł ugi. W toku post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. TP S.A. podnosi ł a, i ż w kontek ś cie procesów prywatyzacyjnych TP S.A. w latach 1998 – 2000 próbowa ł a znale źć rozs ą dny kompromis pomi ę dzy utrzymaniem wysokiej rentowno ś ci sektora po łą cze ń d ł ugodystansowych (podwy ż szona rentowno ść zach ę ca ł a do wej ś cia na rynek innych operatorów) a interesem konsumenta (niskie ceny dost ę pu), sytuuj ą c swoje taryfy i dynamik ę ich zmian w „strefie ś rodkowej” krajów Unii Europejskiej. Tym stwierdzeniem Spó ł ka zdaje si ę sugerowa ć , i ż podejmowane przez ni ą dzia ł ania ukierunkowane by ł y na przygotowanie rynku do wej ś cia nowych operatorów. Powy ż sza argumentacja TP S.A. jest o tyle zaskakuj ą ca, ż e Spó ł ka nie jest regulatorem rynku telekomunikacyjnego, a formu ł uj ą c stwierdzenia o „zach ę caniu do wej ś cia na rynek innych operatorów” poprzez utrzymywanie podwy ż szonej rentowno ś ci zdaje si ę wchodzi ć w uprawnienia odpowiednich organów powo ł anych do regulacji rynku. Wielokrotnie Spó ł ka podkre ś la ł a, i ż w latach 1998 – 2000, pod wzgl ę dem rozwoju sieci telekomunikacyjnej, Polska znacznie ró ż ni ł a si ę od pa ń stw zachodnich i plasowa ł a si ę zdecydowanie poni ż ej ś redniej, zarówno pod wzgl ę dem poziomu g ę sto ś ci telefonii stacjonarnej, jak i cyfryzacji sieci. Zdaniem TP S.A. – analiza procesu liberalizacji rynku us ł ug telekomunikacyjnych w Europie sk ł ania si ę ku wnioskom, i ż w Polsce panowa ł y 27 zupe ł nie inne warunki rozwoju rynku telekomunikacyjnego ni ż w pozosta ł ych krajach Unii Europejskiej ze wzgl ę du na odmienny model liberalizacji rynku (m. in. pó ź niejsza liberalizacja, efektywne wej ś cia nowych operatorów na rynek po łą cze ń lokalnych, a dopiero pó ź niej d ł ugodystansowych) 15 . W toku post ę powania, w licznych pismach procesowych Spó ł ka wskazywa ł a na: 1/ Wadliwo ść decyzji Prezesa UOKiK z dnia 22 lipca 1998 r. nr DDI-36/98, wynikaj ą ca z braku okre ś lenia przez organ antymonopolowy kryteriów uznania decyzji za wykonan ą oraz braku wyznaczenia terminu, w którym decyzja powinna zosta ć wykonana. TP S.A. zarzuca Prezesowi UOKiK brak wskazania terminu, w jakim mia ł oby nast ą pi ć obni ż enie op ł aty za po łą czenia powy ż ej 100 km. Zgodnie z orzecznictwem, brak wyznaczenia terminu oznacza konieczno ść wykonania decyzji bez zb ę dnej zw ł oki. Stanowisko takie zaj ął SOKiK m. in. w wyroku z dnia 11 marca 1998 r. (XVII Ama 69/97). Przedsi ę biorca ma obowi ą zek przyst ą pi ć do wykonywania decyzji niezw ł ocznie po jej dor ę czeniu, a w przypadku z ł o ż enia odwo ł ania – niezw ł ocznie po uprawomocnieniu si ę decyzji. Wykonanie niezw ł oczne nie oznacza wykonania natychmiastowego. Oznacza jedynie, i ż decyzja powinna by ć wykonana bez nieuzasadnionej zw ł oki. Termin wykonania decyzji powinien uwzgl ę dnia ć tak ż e i czas niezb ę dny przedsi ę biorcy do przygotowania si ę do realizacji decyzji. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mog ą mie ć ró ż ny charakter i ró ż ny stopie ń skomplikowania. Oczywistym jest, i ż w zale ż no ś ci od rodzaju praktyki ró ż ny b ę dzie czas potrzebny przedsi ę biorcy na wykonanie decyzji. Nale ż y równie ż podkre ś li ć , i ż Prezes UOKiK by ł uprawniony jedynie do okre ś lenia ogólnych warunków zaniechania praktyk monopolistycznych. Nie móg ł przy tej okazji nakaza ć stronie spe ł nienia dzia ł a ń pozytywnych. Nie jest rzecz ą Prezesa UOKiK wskazywanie konkretnej ceny pozbawionej przymiotu nadmiernie wygórowanej podmiotowi stosuj ą cemu praktyki monopolistyczne. Brak jest jakiejkolwiek normy prawnej, która umo ż liwia ł aby organowi antymonopolowemu tego typu ingerencj ę . Przekroczeniem kompetencji Prezesa Urz ę du by ł oby nakazanie przedsi ę biorcy, co ma konkretnie zrobi ć , aby na przysz ł o ść nie narusza ł ustawy antymonopolowej, a w szczególno ś ci nakazanie mu opracowania programu rozwoju us ł ug, uwzgl ę dniaj ą cego regu ł y konkurencji na rynku (wyrok SAMop z 27 pa ź dziernika 1992 r., XVII Amr 21/92, Wok. 1993, Nr 3). Zamieszczenie w decyzji wspomnianych nakazów nie tylko wykracza poza zakres kompetencji organu antymonopolowego, ale narusza tak ż e zasad ę samodzielno ś ci przedsi ę biorcy, b ę d ą c ą jedn ą z podstawowych zasad organizuj ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach gospodarki rynkowej. W tym miejscu nale ż y ponadto podkre ś li ć , i ż w decyzja Prezesa UOKiK z dnia 22 lipca 1998 r. nr DDI-36/98 by ł a przez TP S.A. dwukrotnie zaskar ż ana i sprawa dwukrotnie znalaz ł a swój fina ł przed S ą dem Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Najpierw na skutek odwo ł ania Spó ł ki od decyzji nr DDI -36/98, a nast ę pnie w wyniku odwo ł ania od decyzji nr 15 Opinia ITTI, str. 38 – 39 28 DDI-25/2001 z dnia 20 czerwca 2001 r. umarzaj ą cej post ę powanie w sprawie stwierdzenia niewa ż no ś ci decyzji nr DDI-36/98 (o czym by ł a mowa w niniejszej decyzji). W obydwu przypadkach TP S.A. ostatecznie wycofywa ł a odwo ł anie i SOKiK umarza ł post ę powanie odwo ł awcze (postanowienie z dnia 4 listopada 1998 r. oraz postanowienie z dnia 4 wrze ś nia 2002 r.). Zatem wskazywanie po raz kolejny na wadliwo ść decyzji, która ju ż dwukrotnie by ł a przedmiotem odwo ł ania mo ż e wskazywa ć na brak rzeczowych argumentów ze strony Spó ł ki. Ponadto nale ż y wskaza ć , i ż TP S.A. by ł a i jest reprezentowana przez profesjonalnych pe ł nomocników, którzy powinni w ł a ś ciwie oceni ć ewentualn ą wadliwo ść decyzji ju ż na etapie odwo ł ania od niej. Podj ę cie decyzji o wycofaniu odwo ł ania nale ż y interpretowa ć w ten sposób, ż e tre ść decyzji jest zrozumia ł a i nie budzi w ą tpliwo ś ci. Konsekwencj ą takiego post ę powania po stronie Spó ł ki powinno by ć przyst ą pienie do realizacji decyzji i podj ę cie takich dzia ł a ń , które zmierza ł yby w sposób jednoznaczny do wykonywania prawomocnej decyzji. W przekonaniu Prezesa UOKiK powinno to by ć naturalna konsekwencj ą podj ę cia przez TP S.A. decyzji o wycofaniu odwo ł ania. 2/ Zdaniem TP S.A., jej dzia ł ania wskazuj ą na konsekwentne i systematyczne równowa ż enie taryf oraz realizowanie postulatów Prezesa UOKiK, w zwi ą zku z czym brak jest podstaw do na ł o ż enia kary. W dniu wydania decyzji DDI-2/2001, tzn. w dniu 26 stycznia 2001 r. TP S.A. podj ęł a uchwa łę o dokonaniu kolejnej obni ż ki taryf za po łą czenia telefoniczne na odleg ł o ść powy ż ej 100 km z 0,56 z ł /min. plus VAT do 0,48 z ł /min. plus VAT, tym samym likwiduj ą c podzia ł na po łą czenia poni ż ej i powy ż ej 100 km. W latach 1998 – 2002 nast ą pi ł a ponad 47% obni ż ka op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km. Argumentu TP S.A., i ż w dniu 26 stycznia 2001 r. dokona ł a obni ż ki za po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km z 0,56 z ł /min. plus VAT do 0,48 z ł /min. plus VAT, tym samym likwiduj ą c podzia ł na po łą czenia poni ż ej i powy ż ej 100 km, nie mo ż na uzna ć za fakt ś wiadcz ą cy na korzy ść Spó ł ki. O ile samo obni ż enie wysoko ś ci op ł at by ł o bardzo korzystne i po żą dane, niemniej jednak data wprowadzenia zmiany wskazuje na zasadno ść rozstrzygni ę cia organu antymonopolowego z dnia 26 stycznia 2001 r. Faktem jest, i ż uchwa łą Zarz ą du TP S.A. nr 10/01 z dnia 26 stycznia 2001 r. w sprawie wprowadzenia zmiany w Cenniku Krajowych Us ł ug Telekomunikacyjnych, dokonano obni ż enia op ł aty za po łą czenia mi ę dzystrefowe w 3 strefie taryfikacyjnej z 0,56 z ł /min plus VAT na 0,48 z ł /min plus VAT, tym samym dokonuj ą c ujednolicenia op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe w 2 i 3 strefie taryfikacyjnej z dniem 1 lutego 2001 r. Uchwa ł a Zarz ą du TP S.A. zosta ł a podj ę ta w dniu 26 stycznia 2001 r., a zatem w dniu, w którym zosta ł a Spó ł ce dor ę czona decyzja nr DDI 2/2001, nak ł adaj ą ca na TP S.A. kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 54.099.611,25 z ł . Zdaniem Prezesa UOKiK zbie ż no ść dat nie jest przypadkowa – podj ę cie uchwa ł y przez Zarz ą d TP S.A. by ł o reakcj ą na postanowienia decyzji i jednocze ś nie prób ą natychmiastowej obrony. Ś wiadomo ść tocz ą cego si ę post ę powania nie by ł a tak efektywna jak finansowe konsekwencje niewykonania decyzji Prezesa UOKiK z dnia 22 lipca 1998 r. nr DDI 36/98. 29 Nale ż y w tym miejscu równie ż podkre ś li ć , i ż przedmiotem badania ze strony Prezesa UOKiK w niniejszym post ę powaniu jest okres sprzed dnia 26 stycznia 2001 r. Obecnie stosowane przez TP S.A. ceny s ą Prezesowi UOKiK znane, jednak ż e ich wysoko ść nie ma wp ł ywu na zasadno ść rozstrzygni ę cia w niniejszej, konkretnej sprawie. Obni ż anie cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe jest bardzo pozytywnym i po żą danym zjawiskiem. Jednak ż e nie nale ż y zapomina ć , i ż dzia ł ania te w g ł ównej mierze podejmowane by ł y wobec zbli ż aj ą cej si ę konkurencji. Podnoszony wielokrotnie przez TP S.A. argument, i ż proces równowa ż enia jest procesem d ł ugotrwa ł ym i w wielu krajach trwa ł kilka lub kilkana ś cie lat jest równie ż nie do zaakceptowania, poniewa ż informacje o konieczno ś ci i kierunkach równowa ż enia zosta ł y Spó ł ce przedstawione ju ż na prze ł omie lat 1990/1991 w raporcie OECD. Fakt, ż e w ł a ś ciwy proces równowa ż enia taryf rozpocz ął si ę dopiero pod koniec 1998 r., po wydaniu decyzji przez Prezesa UOKiK (z dnia 22 lipca 1998 r.) i na krótko przed rozpocz ę ciem procesu prywatyzacji TP S.A. musia ł wp ł yn ąć na tempo i charakter tego procesu. Istotne jest równie ż to, ż e przyczyn ą obni ż ek rozmów d ł ugodystansowych w krajach Unii Europejskiej by ł a wówczas dynamicznie rozwijaj ą ca si ę konkurencja. Natomiast dla dzia ł aj ą cej w warunkach monopolu TP S.A. jedynym motywem do takiego kroku by ł nacisk ze strony organu antymonopolowego, pó ź niej równie ż regulacyjnego. 3/ W ą tpliwo ś ci Spó ł ki co do istnienia podstawy prawnej do na ł o ż enia kary w zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Podstaw ą na ł o ż enia kary pieni ęż nej na TP S.A. z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-36/98 by ł przepis art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów . Przepis art. 15 ww. ustawy stanowi ł , i ż w wypadku, gdy przedsi ę biorca nie wykonuje decyzji, o której mowa w art. 8 ust. 1 i 3, art. 9, art. 11a ust. 4 i 5 (ustawy o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów ) lub wyroków s ą dów zmieniaj ą cych tak ą decyzj ę , by ł obowi ą zany wp ł aci ć za ka ż dy rozpocz ę ty miesi ą c niewykonania w terminie decyzji lub wyroku s ą du kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 1% przychodu; decyzj ę w tej sprawie wydaje Prezes UOKiK. Niezb ę dn ą przes ł ank ą dla zastosowania kar pieni ęż nych z art. 15 by ł o uprzednio tocz ą ce si ę post ę powanie administracyjne zako ń czone decyzj ą lub wyrokiem s ą dowym, w którym stwierdzono stosowanie praktyk monopolistycznych, zakazuj ą c ich stosowania (art. 8 ust. 1 i 3 ustawy o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów ) albo zakazano łą czenia przedsi ę biorców (art. 11a ust. 4 i 5 ww. ustawy). Warunkiem na ł o ż enia kar pieni ęż nych z art. 15 by ł o uprawomocnienie si ę decyzji lub wyroku s ą du. W zwi ą zku z przepisem przej ś ciowym, podstaw ą na ł o ż enia kary na Spó ł k ę jest przepis art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zgodnie z którym Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 500 do 10.000 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji. Zastosowanie do przedmiotowego post ę powania ww. przepisu wynika nie tylko z brzmienia art. 113 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , ale równie ż z orzecznictwa S ą du 30 Najwy ż szego. Art. 113 ww. ustawy zawiera prawnoprocesow ą norm ę intertemporaln ą , wed ł ug której post ę powanie wszcz ę te na podstawie ustawy o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów prowadzi si ę na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Ponadto, S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 9 marca 2004 r. (sygn. akt III SK 19/04) wskaza ł na obowi ą zuj ą c ą w takich przypadkach norm ę intertemporaln ą : „Je ż eli w czasie orzekania obowi ą zuje ustawa inna ni ż w czasie pope ł nienia przest ę pstwa, stosuje si ę ustaw ę now ą , jednak ż e nale ż y stosowa ć ustaw ę obowi ą zuj ą c ą poprzednio, je ż eli jest wzgl ę dniejsza dla sprawcy.”. Maj ą c na wzgl ę dzie powy ż sze – argument TP S.A. o braku istnienia podstawy prawnej do na ł o ż enia kary pieni ęż nej w zwi ą zku z wej ś ciem w ż ycie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , nale ż y uzna ć za chybiony. 4/ Zdaniem TP S.A. zastosowanie przez Prezesa UOKiK analizy porównawczej cen jest ca ł kowicie chybione ze wzgl ę du na jej nieadekwatno ść w przedmiotowej sprawie. Jako uzasadnienie takiego stanowiska Spó ł ka podawa ł a m.in. fakt, i ż przedsi ę biorstwo to funkcjonowa ł o w warunkach znacznie ró ż ni ą cych si ę od tych, w jakich dzia ł a ł y przedsi ę biorstwa telekomunikacyjne w innych krajach. Nale ż y stwierdzi ć , ż e istotnie poziom rozwoju sektora telekomunikacyjnego w Polsce, w okresie, którego dotyczy przedmiotowa decyzja, by ł ni ż szy ni ż w wielu innych krajach Unii Europejskiej. Nie ma to jednak bezpo ś redniego prze ł o ż enia na warunki funkcjonowania samego przedsi ę biorstwa na rynku a w szczególno ś ci na ekonomiczno-finansowe efekty jego dzia ł alno ś ci. Dokonuj ą c pewnego uproszczenia, mo ż na stwierdzi ć , i ż w swej argumentacji TP S.A. wydaje si ę sugerowa ć , ż e mniejsza penetracja rynku oraz ni ż szy stopie ń rozwoju technologicznego oraz zwi ą zana z tym potrzeba dokonywania inwestycji w rozbudow ę i unowocze ś nianie sieci telekomunikacyjn ą usprawiedliwiaj ą stosowanie cen znacz ą co wy ż szych ni ż ceny na rynkach bardziej rozwini ę tych. Przyjmuj ą c tego typu za ł o ż enie mo ż na by doj ść do do ść zdumiewaj ą cej konstatacj i, ż e wi ę kszo ść przedsi ę biorstw dzia ł aj ą cych w Polsce, a w szczególno ś ci w sektorach przechodz ą cych transformacj ę ekonomiczn ą i technologiczn ą powinno sprzedawa ć produkty i us ł ugi po cenach wy ż szych ni ż w kra ja ch rozwini ę tych. Jak wiemy nic takiego nie ma, a przynajmniej nie powinno mie ć miejsca. Odnosz ą c si ę do zarzutu zastosowania przez organ antymonopolowy analizy porównawczej nale ż y dodatkowo wskaza ć okoliczno ś ci, które wp ł yn ęł y na wybór tej metodologii. Po pierwsze - do 2001 r. na rynku po łą cze ń mi ę dzystrefowych TP S.A. dzia ł a ł a w warunkach faktycznego monopolu. Pierwsi konkurenci na przedmiotowy rynek weszli dopiero w lipcu 2001 r. Przedsi ę biorca dzia ł aj ą cy w warunkach monopolu ma trudne do udowodnienia mo ż liwo ś ci wkalkulowywania do ceny pozornych kosztów dzia ł alno ś ci. Kosztowe metody nie zach ę caj ą do podnoszenia efektywno ś ci gospodarowania poprzez obni ż anie cen. Dlatego orzecznictwo przy ocenie kryteriów ceny nadmiernie wygórowanej, stosowanej w warunkach monopolu, z ostro ż no ś ci ą podchodzi do analizy kosztowej na rzecz 31 bardziej obiektywnych kryteriów porównawczych z cenami stosowanymi przez potencjalnych konkurentów na innych rynkach, nie wy łą czaj ą c zagranicznych 16 . Równie ż TP S.A. przyzna ł a, i ż najbardziej skutecznym mechanizmem przeciwdzia ł aj ą cym pobieraniu nadmiernie wygórowanych cen jest porównanie z konkurentami. TP S.A. w „Raporcie dotycz ą cym ewolucji op ł at za telefoniczne us ł ugi mi ę dzystrefowe w latach 1998 – 2002” 17 stwierdzi ł a m. in.: [punkt 4 za łą cznika nr 1 do decyzji, zawieraj ą cego informacje stanowi ą ce tajemnic ę przedsi ę biorstwa]. Dla Prezesa UOKiK oczywistym by ł fakt, i ż w przypadku braku konkurencji na rynku krajowym, nale ż y dokona ć porównania z konkurentami zagranicznymi, uwzgl ę dniaj ą c jednak specyfik ę rynku krajowego. Zdaniem organu antymonopolowego wielowymiarowa metoda porównawcza (a takie podej ś cie zosta ł o zastosowane w opinii sporz ą dzonej na potrzeby przedmiotowego post ę powania) charakteryzuje si ę du ż o wi ę ksz ą obiektywno ś ci ą ni ż analiza kosztowa, gdy ż nie bazuje na informacjach wewn ę trznych, jakimi s ą jednostkowe koszty us ł ug, a na informacjach zewn ę trznych. Po drugie – na mocy przepisów ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. Prawo telekomunikacyjne 18 , obowi ą zek kosztowej orientacji cenowej, ci ąż y na TP dopiero od 1 stycznia 2004 r. Zatem, w 2000 r. zastosowanie kosztowej metodologii nie by ł o prawnie uzasadnione. Zgodnie z brzmieniem odno ś nego przepisu – ceny us ł ug powszechnych ś wiadczonych przez operatora obowi ą zanego do ś wiadczenia us ł ug powszechnych powinny by ć ustalane na podstawie obiektywnych kryteriów zapewniaj ą cych równe traktowanie u ż ytkowników, uwzgl ę dnia ć koszt ś wiadczenia us ł ug, by ć niezale ż ne od sposobu wykonywania us ł ugi, z wyj ą tkiem przypadku gdy u ż ytkownik wymaga dodatkowych us ł ug lub ś wiadcze ń , oraz nie mog ą uwzgl ę dnia ć kosztów ś wiadcze ń dodatkowych niezwi ą zanych ze ś wiadczeniem us ł ugi żą danej przez u ż ytkownika. „Na gruncie dyrektywy cenowej, o której mowa w cytowanym wy ż ej przepisie art. 59 ust. 1 ustawy z lipca 2000 r. - Prawo telekomunikacyjne mo ż na sformu ł owa ć trzy wymogi ustawowe dotycz ą ce ustalania cen us ł ug powszechnych: 1) wymóg przyst ę pno ś ci, 2) wymóg uwzgl ę dniania kosztów oraz 3) wymóg jednolito ś ci cen. Z obowi ą zku stosowania przyst ę pnych cen mo ż na wnioskowa ć , ż e podstaw ą do okre ś lania cen z tytu ł u ś wiadczenia us ł ug telekomunikacyjnych nie mo ż e by ć jednak zyskowno ść . Nie ulega bowiem w ą tpliwo ś ci, ż e ś wiadczenie us ł ug powszechnych na terenach wiejskich i s ł abo zaludnionych wymaga znacznie wi ę kszych nak ł adów ze strony operatora ni ż w du ż ych aglomeracjach.” 19 . 16 Stanis ł aw Gronowski: „Ustawa antymonopolowa. Komentarz.” , Warszawa 1999 r., str. 256 17 „Raport…” stanowi za łą cznik do pisma TP S.A. z dnia 6 grudnia 2002 r. 18 Obecnie zmienionej przez ustaw ę z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne – Dz. U. nr 171, poz. 1800 (ustawa wesz ł a w ż ycie z dniem 3 wrze ś nia 2004 r.) 19 J. Krasuski: „Zakres wolno ś ci gospodarczej a obowi ą zki operatorów ś wiadcz ą cych us ł ugi powszechne”, Przegl ą d Ustawodawstwa Gospodarczego 2003/9/20 32 Spó ł ka podnosi ł a ponadto, i ż zgodnie z wytycznymi Rady Ministrów, na zrównowa ż enie taryf telefonicznych mia ł a czas do ko ń ca 2003 r. Zatem, zdaniem TP S.A. niezasadne by ł o uznanie przez organ antymonopolowy, i ż nie wykonuje decyzji nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. Prezes UOKiK stoi na stanowisku, i ż TP S.A. b łę dnie przyj ęł a, ż e organ antymonopolowy zakwestionowa ł struktur ę taryfow ą stosowan ą przez Spó ł k ę . Ś wiadczy o tym fakt, i ż w punkcie I decyzji nr DDI 2/2001 z dnia 26 stycznia 2001 r. Prezes UOKiK umorzy ł post ę powanie w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej z tytu ł u niewykonywania decyzji nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. w punkcie 1 nakazuj ą cym zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku poprzez utrzymywanie struktury op ł at za us ł ugi telefoniczne nie uzasadnionej kosztami zwi ą zanymi ze ś wiadczeniem us ł ug telefonicznych, ograniczaj ą cej rozwój konkurencji na rynku us ł ug telefonii stacjonarnej (sentencja decyzji nr DDI 2/2001, karta nr 613). Równie ż S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w tym zakresie obali ł argumentacj ę TP S.A. W uzasadnieniu wyroku z dnia 8 maja 2002 r. SOKiK stwierdzi ł , i ż przedmiotem praktyki monopolistycznej, stwierdzonej w punkcie 2 decyzji nr DDI-36/98 by ł o pobieranie nadmiernie wygórowanych cen za po łą czenia telefoniczne powy ż ej 100 km, tj. w 3 strefie taryfikacyjnej. Zdaniem SOKiK, Prezes UOKiK w zaskar ż onej decyzji, nie kwestionowa ł struktury taryfowej, która w tym czasie mog ł a by ć niezrównowa ż ona, tzn. przewiduj ą ca subsydiowanie niektórych kategorii us ł ug, wi ę kszymi przychodami z innych. SOKiK stwierdzi ł ponadto: „Stosowanie nadmiernie wygórowanych stawek taryfowych w jednej z jej pozycji nie ma bezpo ś redniego zwi ą zku ze stosowaniem taryf niezbalansowanych. Powódka mia ł a prawo pobiera ć wy ż sze stawki taryfowe w 3 grupie dla pokrycia deficytu zwi ą zanego z innymi us ł ugami, pod warunkiem jednak, ż e nie b ę d ą one nadmiernie wygórowane. Ani art. 151 pkt 4 w zwi ą zku z art. 59 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne z dnia 21 lipca 2000 r., ani te ż ustalenia zawarte w protokole Nr 12/2000 z posiedzenia Rady Ministrów w dniu 21 marca 2000 r. nie upowa ż nia ł y powódki do stosowania cen nadmiernie wygórowanych, a jedynie do stosowania przej ś ciowo taryf niezbalansowanych. W ś wietle powy ż szego, za chybione nale ż y uzna ć zarzuty powódki pomini ę cia przepisu art. 151 pkt 4 w zwi ą zku z art. 59 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne z dnia 21 lipca 2000 r., oraz naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wynikaj ą cej z niej zasady pa ń stwa prawnego oraz art. 8 i 9 k.p.a. przez na ł o ż enie sankcji w postaci kary pieni ęż nej pomimo, ż e Rada Ministrów zakre ś li ł a termin osi ą gni ę cia przez TP S.A. stanu zrównowa ż enia taryf telefonicznych do ko ń ca 2003 r., co zosta ł o ustalone w protokole Nr 12/200 z posiedzenia Rady Ministrów w dniu 21 marca 2000 r. Dotyczy to równie ż podnoszonych zarzutów, ż e powódka konsekwentnie balansuje swoje taryfy.” Okres niewykonywania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. W okresie od wydania decyzji nr DDI-36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. do wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego (4 pa ź dziernika 2000 r.) w sprawie niewykonania decyzji, nast ę powa ł y zarówno podwy ż ki ceny abonamentu oraz op ł at za po łą czenia lokalne, jak i 33 obni ż ki op ł at za po łą czenia mi ę dzymiastowe. W ww. okresie zmiany taryfy TP S.A. kszta ł towa ł y si ę nast ę puj ą co: 9 wzrost op ł aty za abonament z 10 z ł 20 do 25 z ł ; 9 wzrost op ł aty za po łą czenia lokalne z 0,18 do 0,29 z ł ; 9 obni ż ka op ł aty za po łą czenia mi ę dzymiastowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km z 0,90 z ł do 0,56 z ł . W lipcu 2000 r. nast ą pi ł y kolejne obni ż ki op ł at za po łą czenia mi ę dzymiastowe, które zosta ł y uznane przez Prezesa UOKiK za niewystarczaj ą ce, zw ł aszcza w odniesieniu do wprowadzonych z dniem 1 lipca 2000 r. podwy ż ek. Wprowadzone z dniem 1 lipca 2000 r. zmiany taryfowe: 9 miesi ę czna op ł ata abonamentowa wzros ł a z 20 z ł do 25 z ł (25%); 9 cena jednostki taryfikacyjnej wzros ł a z 0,27 z ł do 0,29 z ł (7,4%); 9 obni ż ono op ł aty za po łą czenia telefoniczne mi ę dzymiastowe powy ż ej 100 km z 0,64 z ł do 0,56 z ł (12,5%). Kolejna zmiana taryfy TP S.A. nast ą pi ł a we wrze ś niu 2000 r., jednak oprócz rozdzia ł u taryfy za us ł ugi telefoniczne i internetowe, ż adne zmiany w zakresie op ł at za po łą czenia mi ę dzymiastowe nie nast ą pi ł y. Powy ż szy fakt by ł bezpo ś redni ą przyczyn ą wszcz ę cia post ę powania w sprawie na ł o ż enia kary z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI-36/98. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy da ł Spó ł ce du ż o czasu, aby samodzielnie mog ł a dokona ć odpowiednich zmian w zakresie cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe. Prezes UOKiK oczekiwa ł obni ż ki cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe powy ż ej 100 km z dniem 1 wrze ś nia 2000 r., w zwi ą zku ze zmian ą cennika, jaka wówczas mia ł a miejsce. Jednak ż e Spó ł ka zignorowa ł a wszelkie sygna ł y ze strony organu antymonopolowego, sugeruj ą ce niewykonywanie decyzji (np. komunikat prasowy z dnia 9 lutego 2000 r. – karta nr 363, pismo z dnia 28 lutego 2000 r. – karta nr 364, pismo z dnia 15 czerwca 2000 r. – karta nr 427) i nie zmierza ł a w kierunku wykonywania punktu 2 decyzji nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. Poniewa ż przy okazji ostatniej zmiany cennika TP S.A. nadal utrzymywa ł a op ł aty za po łą czenia mi ę dzymiastowe na niezmienionym poziomie i nie wykorzysta ł a mo ż liwo ś ci ich zmiany, Prezes UOKiK przyj ął , i ż za pocz ą tek okresu niewykonania decyzji nale ż y uzna ć 1 wrze ś nia 2000 r. Wskaza ć tu wyra ź nie nale ż y, ż e wykonanie decyzji nakazuj ą cej okre ś lone zachowanie powinno, co do zasady nast ą pi ć z chwil ą jej dor ę czenia przedsi ę biorcy, je ż eli decyzja nie okre ś la innego terminu jej wykonania. Bior ą c jednak pod uwag ę specyfik ę decyzji wydawanych przez organ antymonopolowy oraz specyfik ę prowadzonej dzia ł alno ś ci przez poszczególnych przedsi ę biorców, wobec których decyzje takie s ą wydawane, a tak ż e charakter stwierdzonej praktyki, której zaniechanie nakazano, zasadne wydaje si ę przyj ę cie za ł o ż enia, ż e nie wszystkie „nakazy” wynikaj ą ce z decyzji mog ą by ć zrealizowane z chwil ą jej dor ę czenia. W niektórych przypadkach wykonanie decyzji wymaga odpowiedniego przygotowania (np. stworzenie odpowiedniej oferty, renegocjacja umów itp.). W niniejszej sprawie przedstawiciele UOKiK niejednokrotnie spotykali si ę z przedstawicielami TP S.A. w celu monitorowania wykonania decyzji DDI 36/98. W tym zakresie toczy ł a si ę równie ż korespondencja pomi ę dzy UOKiK a TP S.A. Zdaniem organu antymonopolowego, TP S.A. 20 Do wszystkich podanych cen nale ż y doliczy ć 22% podatku VAT 34 otrzyma ł a ze strony Prezesa UOKiK wystarczaj ą co du ż o czasu na przygotowanie si ę do wykonania decyzji i w konsekwencji wprowadzenie odpowiednich modyfikacji w swojej ofercie, tak aby rozpocz ąć wykonywanie decyzj ę DDI 36/98. Po spotkaniach oraz wymianie korespondencji TP S.A. wprowadzi ł a zmian ę cennika (1 wrzesie ń 2000 r.), w którym pozostawi ł a na niezmienionym poziomie ceny za po łą czenia mi ę dzystrefowe powy ż ej 100 km. W tej sytuacji organ antymonopolowy uzna ł , ż e pomimo wykazania z jego strony dobrej woli i pozostawienia TP S.A. d ł ugiego czasu na rozpocz ę cie wykonywania decyzji, nie rozpocz ę to wykonywania decyzji w zakresie punktu 2 decyzji DDI 36/98 Za dzie ń rozpocz ę cia przez Spó ł k ę dzia ł a ń , zmierzaj ą cych do wykonywania decyzji nr DDI 36/98 Prezes UOKiK przyj ął dzie ń 26 stycznia 2001 r., w którym Zarz ą d TP S.A. przyj ął uchwa łę o obni ż eniu op ł aty za po łą czenia mi ę dzystrefowe powy ż ej 100 km. Jak ju ż w niniejszej decyzji wskazywano, w dniu 26 stycznia 2001 r. (czyli w dniu dor ę czenia decyzji nr DDI 2/2001 nak ł adaj ą cej kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 54.099.611,25 z ł ) Zarz ą d TP S.A. podj ął uchwa łę o obni ż eniu op ł aty za po łą czenia mi ę dzystrefowe w 3 strefie taryfikacyjnej z 0,56 z ł /min plus VAT do 0,48 z ł /min plus VAT, tym samym dokonuj ą c ujednolicenia op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe w 2 i 3 strefie taryfikacyjnej. Istotnym argumentem przemawiaj ą cym za tym, i ż ta obni ż ka zosta ł a dokonana w zwi ą zku z dor ę czon ą decyzj ą jest to, i ż ż adne inne zmiany w cenniku w dniu 26 stycznia 2001 r. nie zosta ł y wprowadzone. Prezes UOKiK uzna ł , i ż podj ę cie uchwa ł y przez Zarz ą d TP S.A. o obni ż eniu op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe powy ż ej 100 km w dniu 26 stycznia 2001 r. by ł o zachowaniem Spó ł ki ś wiadcz ą cym o podj ę ciu dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wykonania decyzji nr DDI 36/98. Organ antymonopolowy wzi ął pod uwag ę , ż e podj ę cie uchwa ł y przez Zarz ą d TP S.A. o obni ż eniu cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe powy ż ej 100 km w dniu 26 stycznia 2001 r., mimo ż e w przekonaniu Prezesa UOKiK spowodowane dor ę czon ą w tym dniu decyzj ą nr DDI 2/2001, by ł o pierwszym krokiem wykonanym w oczekiwanym kierunku. Kolejne obni ż ki op ł at za po łą czenia mi ę dzystrefowe nast ę powa ł y wraz z rozpocz ę ciem ś wiadczenia us ł ug po łą cze ń mi ę dzystrefowych przez tzw. operatorów niezale ż nych 21 . Ustalaj ą c okres niewykonywania decyzji nr DDI 36/98 Prezes UOKiK wzi ął ponadto pod uwag ę fakt, i ż wraz z ujednoliceniem 2 i 3 strefy taryfikacyjnej uchwa łą Zarz ą du TP S.A. z dnia 26 stycznia 2001 r., Spó ł ka przesta ł a ś wiadczy ć zindywidualizowan ą us ł ug ę po łą cze ń mi ę dzystrefowych powy ż ej 100 km. Natomiast zarówno z sentencji decyzji nr DDI 36/98, jak i z przedmiotu niniejszego post ę powania [(niewykonywanie decyzji nr DDI 36/98 w punkcie 2, nakazuj ą cym zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej polegaj ą cej na pobieraniu nadmiernie wygórowanych op ł at za po łą czenia telefoniczne mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km (w 3 strefie taryfikacyjnej)] wynika, i ż badaniem obj ę te by ł y ceny za po łą czenia powy ż ej 100 km. Maj ą c powy ż sze na uwadze, za okres niewykonywania decyzji nale ż y przyj ąć 148 dni, jakie up ł yn ęł y od 1 wrze ś nia 2000 r. do 26 stycznia 2001 r. (wrzesie ń 30, pa ź dziernik 31, listopad 30, grudzie ń 31 plus 26 dni stycznia). 21 Pierwszym operatorem alternatywnym, który zacz ął ś wiadczy ć tego typu po łą czenia od 1 lipca 2001 r. by ł Niezale ż ny Operator Mi ę dzystrefowy Sp. z o.o. 35 Wymiar kary z tytu ł u niewykonania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy o przeciwdzia ł aniem praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (na podstawie którego na ł o ż ona zosta ł a kara pieni ęż na na TP S.A. decyzj ą nr DDI-2/2001 z dnia 26 stycznia 2001 r.), w wyniku zmiany ustawy (o czym by ł a mowa w niniejszej decyzji) zosta ł zast ą piony przepisem art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , zgodnie z którym Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorców, w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 10 do 1.000 EURO za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 9 ww. ustawy. Z dniem uzyskania przez Rzeczpospolit ą Polsk ą cz ł onkostwa w Unii Europejskiej, na mocy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 93, poz. 891), przepis art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zmieni ł si ę w ten sposób, ż e Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorców, w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 500 do 10.000 euro za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 9, art. 11a ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 20 ust. 2 i ust. 4 i art. 23c oraz art. 88 ust. 1 i ust. 3, postanowie ń wydanych na podstawie art. 60 ust. 1 lub wyroków s ą dowych w sprawach z zakresu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz koncentracji. Kar ę pieni ęż na nak ł ada si ę , licz ą c od daty wskazanej w decyzji. Orzeczona na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kara nie mo ż e by ć wy ż sza ni ż kara przewidziana w art. 15 ust. 1 ustawy o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (SN w wyroku z dnia 9 marca 2004 r. sygn. akt III SK 19/04 wskaza ł na obowi ą zuj ą c ą regu łę intertemporaln ą : „Je ż eli w czasie orzekania obowi ą zuje ustawa inna ni ż w czasie pope ł nienia przest ę pstwa, stosuje si ę ustaw ę now ą , jednak ż e nale ż y stosowa ć ustaw ę obowi ą zuj ą c ą poprzednio, je ż eli jest wzgl ę dniejsza dla sprawcy.”). Poprzednio obowi ą zuj ą ca ustawa dawa ł a Prezesowi UOKiK mo ż liwo ść na ł o ż enia kary z tytu ł u niewykonywania decyzji w wysoko ś ci 54.099.611,25 z ł , co stanowi ł o 1% przychodu za ka ż dy rozpocz ę ty miesi ą c niewykonywania decyzji Prezesa UOKiK (przychód okre ś lony jako 1/12 przychodu uzyskanego w roku podatkowym poprzedzaj ą cym dzie ń wydania decyzji w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych lub fizycznych). Obecnie obowi ą zuj ą ca ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów jest znacznie wzgl ę dniejsza dla TP S.A., poniewa ż maksymalny wymiar kary wynosi 10.000 € za ka ż dy dzie ń zw ł oki w wykonaniu decyzji, co daje maksymaln ą kwot ę za miesi ą c niewykonywania decyzji 1.157.940 PLN 22 . Gdyby obowi ą zywa ł y przepisy ustawy o przeciwdzia ł aniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów oraz wynikaj ą ce z niej „sztywne” regu ł y dotycz ą ce ustalania wymiaru kary za niewykonywanie 22 Wg kursu na dzie ń 30 grudnia 2005 r.: 1 € = 3,8598 PLN 36 decyzji, wymiar kary za ka ż dy rozpocz ę ty miesi ą c niewykonywania decyzji, uwzgl ę dniaj ą c przychody TP S.A., kszta ł towa ł by si ę na poziomie 10.819.922,25 PLN 23 . Prezes Urz ę du, ustalaj ą c dzienny wymiar kary mia ł na wzgl ę dzie, i ż : − Spó ł ka wykorzystywa ł a posiadan ą pozycj ę i stosowa ł a nieuczciwe, nadmiernie wygórowane ceny za po łą czenia mi ę dzystrefowe na odleg ł o ść powy ż ej 100 km, chc ą c czerpa ć korzy ś ci z renty monopolowej jak najd ł u ż ej, dopóki nie pojawili si ę konkurenci, którzy zmobilizowaliby TP S.A. do zweryfikowania cen Wynika to z przeprowadzonej na potrzeby niniejszego post ę powania opinii bieg ł ego eksperta, jak równie ż z danych kosztowych przedstawionych przez TP S.A. i poddanych analizie przez organ antymonopolowy. − Korzy ś ci, jakie uzyska ł a Spó ł ka s ą trudne do oszacowania, z uwagi na ówczesne uregulowania prawne. Jednak ż e nale ż y mie ć na wzgl ę dzie fakt, i ż w wyniku pojawiaj ą cej si ę konkurencji w sektorze po łą cze ń mi ę dzystrefowych przychody TP S.A. z tego typu po łą cze ń sukcesywnie spada ł y. Z kwoty ponad 2 mld z ł w 1998 r. 24 do 1,16 mld z ł w 2003 r. 25 . − Zarzucana praktyka mia ł a wymiar eksploatacyjny i wp ł ywa ł a na interesy u ż ytkowników ko ń cowych. Z jednej strony Spó ł ka czerpa ł a korzy ś ci z renty monopolowej, poniewa ż by ł a jedynym podmiotem ś wiadcz ą cym us ł ugi po łą cze ń mi ę dzystrefowych. Z drugiej natomiast, na skutek polityki Spó ł ki w tym zakresie, abonenci zmuszeni byli do ponoszenia nadmiernie wygórowanych cen za po łą czenia mi ę dzystrefowe. − Rozstrzygana sprawa jest kolejnym przypadkiem stwierdzonego naruszenia przez TP S.A. przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . − Kara pieni ęż na powinna odzwierciedla ć fakt ra żą cego naruszenia przez Spó ł k ę pozycji rynkowej oraz powinna stanowi ć na tyle zauwa ż aln ą dolegliwo ść dla TP S.A., aby zniech ę ci ć Spó ł k ę do podobnych zachowa ń w przysz ł o ś ci. Maj ą c za ś na uwadze przychód osi ą gany przez TP S.A. oraz potencja ł ekonomiczny Spó ł ki, tylko kara w niniejszej wysoko ś ci mo ż e spe ł ni ć powy ż szy cel. − Przyj ę cie przez organ antymonopolowy ni ż szego dziennego wymiaru kary ni ż wskazana w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów stawka maksymalna w wysoko ś ci 10.000 €, nie spe ł ni ł oby funkcji represyjnej, jaka powinna towarzyszy ć tego typu naruszeniom. Organ antymonopolowy ma ś wiadomo ść , i ż ceny za po łą czenia mi ę dzymiastowe do dnia wydania niniejszej decyzji obni ż y ł y si ę w stosunku do roku 2000 czy 2001. Jednak ż e Prezes UOKiK stoi na stanowisku, i ż istotn ą funkcj ą kary, oprócz represyjnego charakteru, powinna by ć jej nieuchronno ść za stwierdzone naruszenie. 23 Prezes UOKiK na ł o ż y ł na TP S.A. kar ę w wysoko ś ci 54. 099.611,25 z ł , co stanowi ł o 1% przychodu za ka ż dy rozpocz ę ty miesi ą c niewykonywania decyzji Prezesa UOKiK (5 miesi ę cy - od 1 wrze ś nia 2000 r. do 26 stycznia 2001 r.) 24 Dane TP S.A. 25 Dane TP S.A. 37 Prezes UOKiK postanowi ł zatem o na ł o ż eniu kary w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść 10.000 €, tj. w kwocie 38.598 z ł za ka ż dy dzie ń niewykonania decyzji. Łą czna kara za 148 dni niewykonywania decyzji wynosi 5.712.504 PLN (s ł ownie: pi ęć milionów siedemset dwana ś cie tysi ę cy pi ęć set cztery z ł ote) , co stanowi równowarto ść 1.480.000 € (148 dni * 10.000 € * 3,8598 PLN). Warto ść € przeliczono wed ł ug zasady wskazanej w art. 115 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , tj. wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego, poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary, czyli 30 grudnia 2005 r., który w tym dniu wynosi ł 3,8598 PLN. Wobec powy ż szego, orzeka si ę jak w punkcie I sentencji. II. Na podstawie art. 72 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , je ż eli post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du i w jego wyniku Prezes UOKiK stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, zobowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Post ę powanie przeciwko TP S.A. w sprawie na ł o ż enia kary pieni ęż nej z tytu ł u niewykonywania decyzji Prezesa UOKiK nr DDI 36/98 z dnia 22 lipca 1998 r. zosta ł o wszcz ę te z urz ę du. W niniejszej decyzji stwierdzono naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Kosztami niniejszego post ę powania dla organu antymonopolowego s ą wydatki w wysoko ś ci 21.000 PLN zwi ą zane ze sporz ą dzeniem opinii przez bieg ł ego eksperta powo ł anego w sprawie. W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć TP S.A. kosztami post ę powania w wysoko ś ci 21.000 PLN (s ł ownie: dwadzie ś cia jeden tysi ę cy z ł otych). Wobec powy ż szego, orzeka si ę jak w punkcie II sentencji. Pouczenie: 1) Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. 2) Na podstawie art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 k.p.c., na postanowienie zawarte w punkcie II niniejszej decyzji, przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. 38 3) Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kwot ę stanowi ą c ą kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji, na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51 10101010 00 7878 22 31 000000 4) Koszty niniejszego post ę powania TP S.A. zobowi ą zana jest wp ł aci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51 10101010 00 7878 22 31 000000 Przy dokonywaniu wp ł aty na powy ż sze konto nale ż y dopisa ć numer decyzji Prezesa UOKiK stanowi ą cej podstaw ę jej dokonania. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymuj ą : 1) Pan Krzysztof Wierzbowski Pan Henryk Roma ń czuk Pe ł nomocnicy Telekomunikacji Polskiej S.A. Wierzbowski Eversheds - Sp. k. Centrum Jasna ul. Jasna 14/16a 00 – 041 Warszawa 2) a/a 39