RBG-14/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Jagiello ń ska 34 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, 26 maja 2004r. Znak: RBG-500-06/03/RK-J DECYZJA NR RBG-14/2004 I. Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy oraz §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Mr ą gowie, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza si ę stosowania przez Gmin ę Sorkwity praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, polegaj ą cych na nadu ż ywaniu przez Gmin ę Sorkwity wobec wspólnot mieszkaniowych przy ul. Szkolnej 4, 8, 9, 10, 11, 12, 13 w Sorkwitach pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostaw ciep ł a poprzez stosowanie nadmiernie wygórowanych cen za dostarczanie ciep ł a i podgrzanie wody do w/w budynków. II. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy oraz §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Mr ą gowie, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 7 w/w ustawy praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Gmin ę Sorkwity wobec wspólnot mieszkaniowych przy ul. Szkolnej 4, 8, 9, 10, 11, 12, 13 w Sorkwitach pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostaw ciep ł a poprzez stwarzanie mieszka ń com w/w wspólnot mieszkaniowych uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw poprzez nieudost ę pnianie im kalkulacji dotycz ą cych rozlicze ń poprzednich okresów grzewczych jak i sposobu rozliczania kosztów dostaw ciep ł a i podgrzanej wody w nast ę pnym okresie grzewczym i nakazuje zaniechania jej stosowania . Uzasadnienie Do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy wp ł yn ął wniosek Powiatowego Rzecznika Konsumentów w Mr ą gowie o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Gminie Sorkwity, zwanej dalej Gmin ą , pod zarzutem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku dostaw ciep ł a poprzez: stosowanie nadmiernie wygórowanych cen za dostarczanie ciep ł a i podgrzanie wody do budynków wspólnot mieszkaniowych przy ul. Szkolnej 4, 8, 9, 10, 11, 12, 13 w Sorkwitach oraz stwarzanie mieszka ń com w/w wspólnot mieszkaniowych uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw poprzez nieudost ę pnianie kalkulacji dotycz ą cych rozlicze ń poprzednich okresów grzewczych jak i sposobu rozliczania kosztów dostaw ciep ł a i podgrzanej wody w nast ę pnym okresie grzewczym, tj. w sposób zakazany z mocy art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm.), zwanej dalej ustaw ą . W oparciu o powy ż szy wniosek organ antymonopolowy wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce. W wyniku analizy zebranego w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym materia ł u dowodowego, w dniu 09 stycznia 2004r. zosta ł o wszcz ę te post ę powanie antymonopolowe, pod przedstawionymi powy ż ej zarzutami. Odpowiadaj ą c na powy ż sze zarzuty Gmina podnios ł a, i ż : 1/ nie posiada koncesji na wytwarzanie, przesy ł anie i dystrybucj ę ciep ł a. Gmina przes ł a ł a pismo Urz ę du Regulacji Energetyki Pó ł nocnego Oddzia ł u Terenowego z siedzib ą w Gda ń sku z dnia 14 stycznia 2003r. wzywaj ą ce do uzupe ł nienia braków wniosku o wydanie koncesji na prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej w zakresie wytwarzania, przesy ł ania i dystrybucji ciep ł a wzywaj ą ce do uzupe ł niania braków wniosku w tym okre ś lenia wielko ś ci zamówionej przez odbiorców mocy cieplnej. 2/ posiada taryf ę ciep ł a, która zosta ł a opracowana na rok 2003. Rozliczanie dostaw ciep ł a odbywa si ę wed ł ug obowi ą zuj ą cej stawki taryfowej pomno ż onej przez m2 (z uwagi na brak podzielników ciep ł a w mieszkaniach), natomiast ciep ł ej wody wed ł ug wskaza ń wodomierza pomno ż onej przez stawk ę za m3. 3/ przej ęł a kot ł owni ę olejow ą - b ę d ą c ą poprzednio w ł asno ś ci ą Agencji W ł asno ś ci Rolnej Skarbu Pa ń stwa w Olsztynie (obecnie Agencja Nieruchomo ś ci Rolnych –przyp. UOKiK), w której produkcj ę ciep ł a prowadzi ł a Spó ł dzielnia Mieszkaniowa „Lampasz” w Sorkwitach – we wrze ś niu 2001r. 4/ do chwili przej ę cia kot ł owni przez Gmin ę mieszka ń cy byli rozliczani wed ł ug stawek rycza ł towych: za ciep ł o 3,94z ł /m2, za ciep łą wod ę 16,75 z ł /m3. Gmina nie otrzyma ł a od Spó ł dzielni ż adnych danych dotycz ą cych rozlicze ń z tytu ł u dostaw. Gmina przyj ęł a dotychczas stosowane przez Spó ł dzielni ę stawki op ł at. Gmina podnios ł a, i ż mog ł a opracowa ć taryf ę ciep ł a, jednak ż e ze wst ę pnych wylicze ń wynika ł o, i ż prognozowane stawki s ą bardzo wysokie i by ł yby nie do przyj ę cia przez mieszka ń ców. Wobec tego Gmina postanowi ł a stosowa ć w dalszym ci ą gu dotychczasowe stawki, a do opracowywania nowej taryfy przyst ą piono w grudniu 2002r. na rok 2003. Dokonuj ą c porównania wp ł ywów z zaliczek oraz kosztów dostaw ciep ł a okaza ł o si ę , i ż koszty za 2002r. przewy ż szaj ą wp ł ywy. Wobec powy ż szego na prze ł omie kwietnia i maja 2003r. na zebraniu poinformowano mieszka ń ców o tym fakcie. Pierwotnej wersji opracowanej taryfy na rok 2003 nie wprowadzono z uwagi, na to, i ż op ł aty, w ocenie Gminy, nie by ł y do zaakceptowania (proponowano 4,20z ł /m2 za ciep ł o i 26,08 z ł /m3 za ciep łą wod ę – k. 71). Wobec powy ż szego, ograniczaj ą c koszty, Gmina 2 obni ż y ł a stawki do wysoko ś ci 3,98z ł /m2 za ciep ł o i 24,75z ł /m3 za ciep łą wod ę . Stawki te obowi ą zywa ł y w roku 2003. O stawkach tych zawiadomiono mieszka ń ców. 5/ cz ęść mieszka ń ców zrezygnowa ł a z dostaw ciep ł a i ciep ł ej wody Gminy na rzecz indywidualnego ogrzewania. Jednak ż e w mieszkaniach tych pozosta ł y piony grzewcze co podwy ż sza ł o koszty dostaw ciep ł a pozosta ł ym mieszka ń com. 6/ Gmina podnios ł a, i ż mieszka ń cy od sezonu grzewczego 2002/2003 zacz ę li kwestionowa ć wysoko ść op ł at oraz domaga ć si ę , by Gmina zawiera ł a umowy indywidualnie z poszczególnymi w ł a ś cicielami lokali. Sytuacja spowodowa ł a, i ż ciep ł o i ciep ł a woda dostarczane s ą bez umowy, a wystawiane przez Gmin ę faktury odsy ł ane s ą do dostawcy bez podpisu, co uniemo ż liwia rozliczanie tych dostaw. 7/ Gmina przes ł a ł a umowy z 14 wrze ś nia 2001r. i 14 wrze ś nia 2002r., których przedmiotem by ł y dostawy ciep ł a i ciep ł ej wody do wspólnot mieszkaniowych przy ul. Szkolnej w Sorkwitach (k. 151-195, 213-216). Umowy by ł y umowami terminowymi zawartymi na okres roku. Organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: Od 12 wrze ś nia 2001r. Gmina jest w ł a ś cicielem kot ł owni olejowej, z której dostarczane jest ciep ł o do budynków przy ul. Szkolnej 4, 8, 9, 10, 11, 12, 13 w Sorkwitach poprzez Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Warpunach (zak ł ad bud ż etowy Gminy). Dostaw ę ciep ł a i ciep ł ej wody Gmina rozpocz ęł a w dniu 14 wrze ś nia 2001r. (k.70). W po ł owie wrze ś nia 2001r. Gmina przes ł a ł a wspólnotom do podpisania umowy w sprawie dostaw ciep ł a i ciep ł ej wody (k.35). Wspólnoty mieszka ń ców zakwestionowa ł y w przedstawionych umowach ich tre ść podnosz ą c, i ż nie zosta ł a w nich okre ś lona wysoko ść op ł at pobieranych przez Gmin ę za ciep ł o i ciep łą wod ę oraz ich kalkulacja, pomimo zapisu §3 umowy, i ż odbiorcy s ą zobowi ą zani do uiszczania nale ż no ś ci zgodnie z taryf ą oraz ż e wysoko ść op ł at ustalana jest na podstawie kalkulacji (k.37). Taryfa, jej kalkulacja oraz rozliczenie pobranych zaliczek w poprzednich sezonach grzewczych, nie zosta ł y mieszka ń com przedstawione pomimo monitów w tej sprawie (k. 37, 39, 40, 41, 42). Umowy z dnia 14 wrze ś nia 2001r. zosta ł y podpisane nie przez zarz ą dy wspólnot, lecz przez cz ł onków, b ą d ź jedynie niektórych cz ł onków wspólnot mieszkaniowych (k. 151-195, k.213-216) na okres roku, za wyj ą tkiem umów ze wspólnot ą mieszkaniow ą przy ul. Szkolnej 4, która ich nie podpisa ł a. Ponownie umowy to ż samej tre ś ci zosta ł y wspólnotom przes ł ane po roku w dniu 14 wrze ś nia 2002r. Umowy te by ł y równie ż umowami na okres roku. Umowy z 2001r. i 2002r. nie zawiera ł y cen, jakie mia ł yby p ł aci ć wspólnoty z tytu ł u dostaw ciep ł a i ciep ł ej wody ani ich kalkulacji. W okresie od 14 wrze ś nia 2001r. Gmina pobiera ł a op ł aty z tytu ł u dostarczanego ciep ł a – 3,94z ł /m2 oraz 16,75z ł /m3 za ciep łą wod ę , chocia ż w budynkach zainstalowane by ł y uk ł ady pomiarowo-rozliczeniowe, które pozwala ł y na ustalenie ilo ś ci ciep ł a dostarczonego do ka ż dego z budynków (k.31). Stawka ta obowi ą zywa ł a do 30 czerwca 2003r. (k.271). Od dnia 01 lipca 2003r. zosta ł a wprowadzona taryfa ciep ł a. Od tej daty Gmina wystawia faktury na poszczególne wspólnoty mieszkaniowe, które niepodpisane wracaj ą do dostawcy. Gmina przelicza zatem op ł aty w GJ na m2 i m3 wg stawek 3,98z ł /m2 za ciep ł o i 24,75 z ł / m3 za ciep łą wod ę (k. 271-272) i w oparciu o te rozliczenia pobiera op ł aty od poszczególnych mieszka ń ców w kasie Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Sorkwitach (zak ł ad bud ż etowy Gminy). W kwietniu 2003r. Gmina zorganizowa ł a zebranie, na którym poinformowano mieszka ń ców o zmianie stawek za dostarczone ciep ł o (na 4,20 z ł /m2) i ciep łą wod ę (na 26,08z ł /m3) tak ż e bez podania kalkulacji tych zmian. Mieszka ń cy wystosowali protest do Gminy z żą daniem przedstawienia kalkulacji op ł at oraz zawarcia ze wszystkimi odbiorcami 3 umów na dostaw ę ciep ł a i ciep ł ej wody oraz rozliczenia poprzednich sezonów grzewczych (k.42). Stawki te ostatecznie nie zosta ł y wprowadzone w planowanej wysoko ś ci. W czerwcu 2003r. Gmina przes ł a ł a wspólnotom do podpisania umowy, zgodnie z postanowieniami których odbiorcy mieli p ł aci ć dostawcy wg cen i stawek zawartych w taryfie (k.50). W lipcu 2003 r. Gmina wezwa ł a wspólnoty do podpisania przes ł anych umów pod rygorem wstrzymania dostaw ciep ł ej wody, a w okresie zimowym tak ż e ciep ł a (k. 52). Wspólnoty odmówi ł y podpisania umów w zaproponowanej tre ś ci jednocze ś nie po raz kolejny wnios ł y o rozliczenie kosztów dostaw ciep ł a od roku 2001 (k.53). Budynki przy ul. Szkolnej w Sorkwitach od momentu ich nabycia przez Gmin ę s ą wyposa ż one w uk ł ady pomiarowo-rozliczeniowe, mieszkania nie s ą wyposa ż one w pomierniki zu ż ycia ciep ł a, lecz s ą wyposa ż one w liczniki zu ż ycia ciep ł ej wody (k. 222). Gmina opracowa ł a taryf ę dla ciep ł a, gdzie cena 1 GJ ciep ł a wynios ł a 51,62 z ł /GJ (k.50, k. 240) i, jak powy ż ej wspomniano, zosta ł a wprowadzona od 1 lipca 2003r. W „kalkulacji cen i stawek op ł at” dla poszczególnych cen i stawek przyj ę to zerow ą mar żę zysku (k.250). Z przedstawionych z Gminy dokumentów zwi ą zanych z opracowaniem taryfy wynika, i ż zak ł ada ł a ona, ż e dopiero w roku 2004 nie poniesie strat na dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej, ale nie osi ą gnie te ż zysku. Gmina przedstawi ł a te ż prognozowan ą , lecz nie wprowadzona taryf ę ciep ł a, wed ł ug której cena 1 GJ ciep ł a mia ł aby wynie ść 55,39z ł /GJ (k.252). Gmina przedstawi ł a rozliczenia: 1/ pt. „przychody i koszty w przedsi ę biorstwie ciep ł owniczym w roku 2001 (w ty ś . z ł .)” ze wskazaniem, i ż na wynik finansowy wp ł yw mia ł fakt otrzymania od Agencji W ł asno ś ci Rolnej Skarbu Pa ń stwa w Olsztynie 5000 l. oleju ekoterm i 6000l. oleju opa ł owego 1P o warto ś ci 5.800z ł . i 6.060z ł ., co daje łą cznie 11.860z ł .(k. 272). Ponadto Gmina nie wytwarza ł a w okresie letnim ciep ł ej wody, która znacznie wp ł ywa na wynik kosztów, z uwagi na fakt, i ż Gmina zacz ęł a dostarcza ć ciep ł o i ciep łą wod ę po okresie letnim. W roku tym Gmina osi ą gn ęł a przychody 115.106z ł oraz ponios ł a łą czne koszty 103.485z ł . Osi ą gn ęł a zysk 11.621z ł . (k. 274). Rentowno ść wynios ł a zatem 10,09%, gdyby jednak ż e Gmina musia ł a kupi ć otrzymany olej, jej rentowno ść wynios ł aby –0,207% (k.322). 2/ pt. „przychody i koszty w przedsi ę biorstwie ciep ł owniczym w roku 2002 (w ty ś . z ł .)”, z którego wynika, i ż Gmina w zakresie dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej osi ą gn ęł a przychody w wysoko ś ci 308.115z ł ., a ponios ł a łą czne koszty w wysoko ś ci 311.499z ł . Strata na tej dzia ł alno ś ci w roku 2002r. wynios ł a. 3.384z ł . (k. 247). Rentowno ść wynios ł a zatem –1,09% (k.322). 3/ pt. przychody i koszty w przedsi ę biorstwie ciep ł owniczym w roku 2003”, z którego wynika, i ż Gmina w zakresie dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej osi ą gn ęł a przychody w wysoko ś ci 293.158z ł , natomiast ponios ł a łą cznie koszty 301.516,15z ł . Strata na tej dzia ł alno ś ci wynios ł a 8.358,15z ł .(k. 305). Rentowno ść wynios ł a zatem –2,85% (k. 322). Ponadto Gmina podnios ł a, i ż nie obci ąż a mieszka ń ców kosztem dostaw zimnej wody u ż ywanej do podgrzania ciep ł ej wody w kwocie 6.598z ł (k. 243 i 273). Gmina nie przedstawi ł a wspólnotom od pocz ą tku dzia ł alno ś ci rozliczenia ż adnego sezonu grzewczego (k. 286). Gmina twierdzi, i ż dokonywa ł a odczytów urz ą dze ń pomiarowych na budynkach (k. 235, k. 344), co by ł o niezb ę dne do ustalenia wielko ś ci faktycznie pobieranego ciep ł a (k. 296), jednak ż e odczyty te by ł y i s ą w dalszym ci ą gu dokonywane bez udzia ł u przedstawicieli mieszka ń ców (k.286). Gmina podnios ł a, i ż nie ukrywa ł a i nie ukrywa rozlicze ń przed wspólnotami (k. 245). 4 Gmina kilkakrotnie organizowa ł a zebrania ze wspólnotami, które odby ł y si ę 27 listopada 2001r. (omawiano kwestie zwi ą zane z ogólnym funkcjonowaniem kot ł owni oraz instalacji cieplnej w budynkach – vide: protokó ł k. 320), 19 kwietnia 2002r. (poinformowano mieszka ń ców, ż e rok 2001 zamkn ął si ę w granicach zera z uwagi na przekazany nieodp ł atnie olej, w innym przypadku by ł aby strata, mieszka ń cy wnosili o wskazanie terminu od kiedy zostanie wprowadzona taryfa – „Kierownik ZGKiM odpowiedzia ł , ż e rok 2002 ma pozwoli ć na poznanie kosztów i wp ł ywów w oparciu, o które zostanie opracowana nowa taryfa” – vide: notatka s ł u ż bowa k. 317) i 24 wrze ś nia 2002r. (poruszano kwesti ę wprowadzenia taryfy ciep ł a od stycznia 2003r. vide: notatka s ł u ż bowa –k. 311), 26 lutego 2003r. (nie poruszano kwestii dot. ciep ł a – vide: protokó ł z zebrania wiejskiego – k. 307), 30 kwietnia 2003r. (poruszano kwestie wprowadzenia nowej taryfy, przedstawiono „koszty i dochody za 2002r., które zosta ł y przyj ę te i które nale ż y przyj ąć zgodnie z prawem energetycznym do wyliczenia taryfy ciep ł a”- vide: notatka s ł u ż bowa -k. 313) i 20 maja 2003r. (zebranie dotyczy ł o opracowywania taryfy ciep ł a, cen ciep ł a i ciep ł ej wody – vide: notatka s ł u ż bowa k.309). Z informacji przedstawionych przez: Jerzego Szerszenowicza, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą „Eko-Technik” w Gi ż ycku, Spó ł dzielni ę Mieszkaniow ą „Czar” w Tr ę kusku oraz Stacj ę Badawcz ą Rolnictwa Ekologicznego i Hodowli Zachowawczej Zwierz ą t PAN w Popielnie prowadz ą cych niekoncesjonowan ą dzia ł alno ść ciep ł ownicz ą wynika, i ż w/w w okresie od 14 wrze ś nia 2001r. stosowali nast ę puj ą ce stawki op ł at: 1/ J. Szerszenowicz –stawki za 1 GJ od 55,25z ł /GJ (67,41z ł /GJ brutto) do 58,95z ł /GJ (71,92z ł /GJ brutto) obecnie, 2/ Spó ł dzielnia Mieszkaniowa „Czar” w Tr ę kusku – c.o. – 3,50z ł /m2 (4,27z ł /m2 brutto), c.w. 21,00z ł /m3 (25,62z ł /m2), 3/ Stacja Badawcza Rolnictwa Ekologicznego i Hodowli Zachowawczej Zwierz ą t PAN w Popielnie w 2001r. – stawki – c.o. - 2,44z ł /m2 (2,97z ł /m2 brutto), a od 01 marca 2002r. - 2,66z ł /m2 (3,25z ł /m2 brutto). Gmina podnios ł a, i ż Stacja nie u ż ywa do spalania w kot ł owni oleju opa ł owego, a jedynie drewna opa ł owego, a od kwietnia 2003r. paliwo ekologiczne (k. 340). Ponadto, jak podnios ł a Gmina Stacja ogrzewa wy łą cznie mieszkania swoich pracowników. Wnioskodawca w pi ś mie z dnia 06 kwietnia 2004r. podniós ł , i ż Gmina w dalszym ci ą gu nie przedstawi ł a rozliczenia wcze ś niejszych okresów grzewczych (k. 351). Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. W niniejszej sprawie organ antymonopolowy przyj ął naruszenie przez Gmin ę interesu publicznego pomimo, i ż sprawa dotyczy faktycznie grupy 1 mieszka ń ców zaopatrywanych w ciep ł o z lokalnej kot ł owni olejowej b ę d ą cej w ł asno ś ci ą Gminy z uwagi na to, i ż Gminie zosta ł o zarzucone stosowanie praktyk eksploatacyjnych, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów. „Ustawa antymonopolowa w przypadku takich praktyk dawa ć powinna ochron ę wszelkim podmiotom, dotkni ę tym nimi, równie ż wówczas, gdy zakazane dzia ł ania maj ą charakter jednostkowy (czy grupowy- przyp. UOKiK). Istotne jest tu, ż e ź ród ł em tych praktyk jest si ł a rynkowa b ę d ą ca (w niniejszym przypadku –przyp. UOKiK) rezultatem ... posiadania pozycji dominuj ą cej. Dla naruszenia interesu publicznego w takich sytuacjach wystarczaj ą ce jest 1 por. wyrok S ą du Antymonopolowego (obecnie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) z dnia 06 czerwca 2001r. sygn. akt XVII Ama 78/00. 5 dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, bowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia narusza interes publiczny” 2 . Warunkiem sine qua non stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę jest okre ś lenie rynku, na którym funkcjonuje Gmina Sorkwity oraz stwierdzenie, ż e posiada na tym rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 8 ust. 1 zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Zarzucane Gminie praktyki, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm.), zwanej dalej ustaw ą , s ą przyk ł adami praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku. Za rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie nale ż y uzna ć rynek dostaw ciep ł a obejmuj ą cy swoim zasi ę giem obszar dzia ł ania Gminy (jako przedsi ę biorcy dostarczaj ą cego ciep ł o), który w niniejszej sprawie obejmuje budynki mieszkalne przy ul. Szkolnej nr 4,7,8,9,10,11,12,13 w Sorkwitach, sali gimnastycznej przy miejscowej szkole podstawowej, biblioteki gminnej i gminnego o ś rodka kultury, do których Gmina poprzez swój zak ł ad bud ż etowy dostarcza ciep ł o na cele grzewcze i podgrzania wody z kot ł owni olejowej b ę d ą cej jej w ł asno ś ci ą . Na tak zakre ś lonym rynku Gmina jest wy łą cznym dostawc ą ciep ł a. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów, przy czym domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Nale ż y zatem stwierdzi ć , i ż na rynku tym Gmina zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą . Samo posiadanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku nie stanowi naruszenia przepisów ustawy. Zakazane jest natomiast nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Z mocy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą ce na bezpo ś rednim lub po ś rednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo ra żą co niskich, odleg ł ych terminów p ł atno ś ci lub innych warunków zakupu albo sprzeda ż y towarów. W niniejszej sprawie Gminie zosta ł postawiony zarzut narzucania cen nadmiernie wygórowanych za dostarczanie ciep ł a i podgrzanie wody do budynków wspólnot mieszkaniowych przy ul. Szkolnej 4, 8, 9, 10, 11, 12, 13 w Sorkwitach. W zwi ą zku z tym, w toku przeprowadzonego post ę powania, organ antymonopolowy bada ł , czy op ł aty za ciep ł o i ciep łą wod ę pobierane przez Gmin ę maj ą charakter cen nadmiernie wygórowanych. Praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę polegaj ą ca na pobieraniu cen nadmiernie wygórowanych ma charakter grabie ż czy i godzi dotkliwie w interesy przedsi ę biorców i konsumentów 3 . Przez cen ę nadmiernie wygórowan ą rozumie si ę cen ę narzucon ą nabywcy przez podmiot o pozycji dominuj ą cej z racji posiadanej si ł y rynkowej i ra żą co zawy ż on ą w stosunku do warto ś ci ś wiadczenia. Cena taka istotnie narusza zasad ę ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń uczestników umowy 4 . Ustawa antymonopolowa nie wskazuje bli ż szych kryteriów, które odró ż niaj ą cen ę nadmiernie wygórowan ą od innych cen stosowanych w obrocie. Przy 2 Op. cit. Tam ż e, str. 15. 3 P or. wyrok S ą du Antymonopolowego (obecnie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) z dnia 17.12.1997r., sygn. akt XVII Ama 43/97. 4 Por. Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Stanis ł aw Gronowski, Wydawnictwo C.H. Beck, str. 251. 6 definiowaniu ceny nadmiernie wygórowanej pomocne mog ą by ć kryteria odwo ł uj ą ce si ę do: po pierwsze - rentowno ś ci, po drugie - kwoty zysku zawartej w cenie, po trzecie porównania cen z cenami stosowanymi przez potencjalnych konkurentów na innych porównywalnych rynkach. Organ antymonopolowy zauwa ż a, i ż linia orzecznicza S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów odchodzi od analizy kosztowej (obci ąż onej subiektywnymi uwarunkowaniami przedsi ę biorstwa energetycznego) na rzecz - zapewniaj ą cych wi ę kszy obiektywizm – kryteriów porównawczych z cenami pobieranymi przez potencjalnych konkurentach na innych porównywalnych rynkach 5 . Nale ż y zatem, zdaniem organu antymonopolowego przyj ąć , i ż podstaw ą do ustalenia cen ciep ł a s ą kryteria kosztowe, jednak ż e wysoko ść tych cen nie mo ż e nadmiernie odbiega ć od op ł at pobieranych przez konkurentów, dzia ł aj ą cych w podobnych warunkach na podobnych rynkach. Zastosowanie w niniejszej sprawie kryterium kosztowego prowadzi do wniosku, ż e op ł ata za ciep ł o zosta ł a ustalona na poziomie, który nie zapewni ł Gminie nie tylko zysku, ale przede wszystkim zwrotu kosztów uzasadnionych wytworzenia ciep ł a, skoro wp ł ywy ze sprzeda ż y ciep ł a s ą ni ż sze od poniesionych kosztów. W przedstawionych informacjach Gmina podnios ł a, i ż w roku 2001 Gmina otrzyma ł a od Agencji W ł asno ś ci Rolnej Skarbu Pa ń stwa w Olsztynie olej opa ł owy za łą czn ą kwot ę 11.860z ł . Pozwoli ł o to na osi ą gni ę cie dodatniego wyniku finansowego. Gdyby jednak ż e Gmina zakupi ł a w/w olej ponios ł aby strat ę na dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej, a jej rentowno ść wynios ł aby wówczas –0,207%. Tak ż e w roku 2002 i 2003 Gmina ponios ł a strat ę na dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej, a jej rentowno ść wynios ł a odpowiednio –1,09% w 2002 r. i –2,85% w roku 2003. Organ antymonopolowy zauwa ż a tak ż e, i ż Gmina nie obci ąż a mieszka ń ców kosztem dostaw zimnej wody u ż ywanej do podgrzania ciep ł ej wody w kwocie 6.598z ł , co niew ą tpliwie obni ż a koszty. Ponadto z kalkulacji taryfy ciep ł a na rok 2003 wynika, i ż Gmina przyj ęł a zerowa stawk ę zysku, co niew ą tpliwie obni ż a cen ę jednostkow ą ciep ł a. Maj ą c na uwadze powy ż sze stwierdzenia, w celu ustalenia, czy cena za ciep ł o pobierana przez Gmin ę mo ż e zosta ć uznana za nadmiernie wygórowan ą , zastosowano tak ż e kryterium porównawcze. W oparciu o przeprowadzone badania cen ciep ł a wykazano, i ż wysoko ść cen pobieranych przez Gmin ę jest porównywalna z cenami pobieranymi przez inne podmioty zajmuj ą ce si ę sprzeda żą ciep ł a. Gmina od chwili nabycia kot ł owni od Agencji W ł asno ś ci Rolnej Skarbu Pa ń stwa (obecnie Agencja Nieruchomo ś ci Rolnych –przyp. UOKiK) stosowa ł a dotychczas pobierane od mieszka ń ców stawki op ł at tj. 3,94z ł /m2 za ciep ł o i 16,75z ł /m3 za ciep łą wod ę oraz od 01 lipca 2003r. ustalon ą taryf ę ciep ł a w wysoko ś ci 51,62z ł /GJ. Jednocze ś nie, w zwi ą zku z odmow ą podpisania w lipcu 2003r. przez Wspólnoty mieszkaniowe umów na dostaw ę ciep ł a dokonuje rozlicze ń ciep ł a na poszczególne lokale wed ł ug stawek 3,98z ł /m2 ciep ł o oraz 24,75z ł /m3 ciep ł a woda. Natomiast stawki op ł at stosowane przez innych dostawców prowadz ą cych kot ł ownie o mocy do 1MW nie odbiegaj ą od stosowanych przez Gmin ę (J. Szerszenowicz – 1 GJ od 55,25z ł /GJ [67,41z ł /GJ brutto] do 58,95z ł /GJ [71,92z ł /GJ brutto] obecnie, Spó ł dzielnia Mieszkaniowa „Czar” w Tr ę kusku – c.o. – 3,50z ł /m2 [4,27z ł /m2 brutto], c.w. 21,00z ł /m3 [25,62z ł /m2 brutto], Stacja Badawcza Rolnictwa Ekologicznego i Hodowli Zachowawczej Zwierz ą t PAN w Popielnie w 2001r. – c.o. - 2,44z ł /m2 [2,97z ł /m2 brutto], a od 01 marca 2002r. - 2,66z ł /m2 [3,25z ł /m2 brutto]). Przeprowadzenie analizy kosztowej i porównawczej potwierdzi ł o, i ż ceny pobierane przez Gmin ę nie mia ł y charakteru grabie ż czego oraz nie by ł y zawy ż one w stosunku do 5 Por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 31.01.1996 r., sygn. akt XVII Amr 60/95. 7 warto ś ci ś wiadczenia, co wyklucza postawienie Gminie zarzutu stosowania cen nadmiernie wygórowanych. Reasumuj ą c nale ż y stwierdzi ć , i ż Gmina zajmuje co prawda rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą , jednak ż e brak jest podstaw do stwierdzenia, i ż nadu ż y ł a swojej pozycji rynkowej zw ł aszcza, ż e stosowane ceny za ciep ł o i ciep łą wod ę nie przynios ł y zysku, a wr ę cz przynios ł y Gminie strat ę , poniewa ż wykaza ł a ujemn ą rentowno ść . Organ antymonopolowy zauwa ż a, i ż ż aden przedsi ę biorca nie jest zobowi ą zany do stosowania cen, które nie zapewniaj ą op ł acalno ś ci, ani które nie pokrywaj ą uzasadnionych kosztów w ł asnych. Maj ą c powy ż sze na uwadze, w ocenie organu antymonopolowego mieszka ń cy nie mieliby mo ż liwo ś ci wynegocjowania ceny na ni ż szym poziomie, skoro dostawcy ciep ł a dzia ł aj ą cy w zbli ż onych do Gminy warunkach stosuj ą podobne (a nawet wy ż sze) ceny. Odnosz ą c si ę natomiast do drugiego postawionego Gminie zarzutu nale ż y stwierdzi ć , i ż z mocy art. 8 ust. 2 pkt 7 zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku polegaj ą ce na stwarzaniu konsumentom uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw. Praktyka ta obejmuje swoim zakresem zarówno dzia ł ania przedsi ę biorców dominuj ą cych na etapie przedumownym, jak i na etapie wykonywania umów 6 . W niniejszej sprawie wnioskodawca postawi ł Gminie zarzut stwarzania wspólnotom mieszka ń ców przy ul. Szkolnej 4,8,9,10,11,12,13 w Sorkwitach uci ąż liwych warunków dochodzenia swoich praw poprzez nieudost ę pnianie przez Gmin ę kalkulacji dotycz ą cych rozlicze ń poprzednich okresów grzewczych jak i sposobu rozliczania kosztów dostaw ciep ł a i podgrzanej wody w nast ę pnym okresie grzewczym. Jak ju ż powy ż ej wspomniano wspólnoty mieszka ń ców przy ul. Szkolnej w Sorkwitach wnosi ł y w okre ś lonej powy ż ej wysoko ś ci op ł aty (zaliczki) z tytu ł u dostaw przez Gmin ę ciep ł a i ciep ł ej wody. Wielokrotnie zwraca ł y si ę do Gminy o rozliczenie wniesionych przez nich op ł at, a tak ż e o wskazanie sposobu rozliczania kosztów dostaw w nast ę pnym okresie grzewczym. Do dnia dzisiejszego takie rozliczenie wniesionych op ł at oraz sposobu ich rozliczenia nie zosta ł o mieszka ń com przedstawione (pismo Wnioskodawcy - k. 351). Tak ż e analiza przes ł anych przez Gmin ę protoko ł ów i notatek ze spotka ń z mieszka ń cami wykaza ł a, i ż mieszka ń com jedynie sygnalizowano kwestie dotycz ą ce wysoko ś ci przychodów i kosztów dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej (jedynie w ten sposób reagowano na sygna ł y mieszka ń ców z żą daniem rozliczenia poprzednich sezonów grzewczych). Gmina przedstawi ł a prowadz ą cemu post ę powanie Prezesowi rozliczenie kosztów oraz przychodów z dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej za poszczególne lata od chwili przej ę cia kot ł owni przez Gmin ę . Nie mo ż na jednak ż e przyj ąć , i ż przedstawione przez Gmin ę organowi rozliczenie przychodów i kosztów w dzia ł alno ś ci ciep ł owniczej jest rozliczeniem, którego domagaj ą si ę mieszka ń cy, a wi ę c rozliczeniem wniesionych przez nich zaliczek z tytu ł u dostaw ciep ł a i ciep ł ej wody. W ocenie organu antymonopolowego, w ś wietle powy ż szego, nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie okoliczno ść podniesiona przez Gmin ę , i ż „ZGKM nigdy nie ukrywa ł i nie ukrywa rozlicze ń przed mieszka ń cami” (k.345), bowiem czym innym jest dost ę p do rozlicze ń a czym innym jest samo rozliczenie. W ocenie organu antymonopolowego przed ł o ż ony materia ł dowodowy daje wystarczaj ą ce podstawy do stwierdzenia, i ż Gmina faktycznie utrudnia ł a mieszka ń com skuteczne dochodzenie przez nich przys ł uguj ą cych im praw do domagania si ę od Gminy rozliczenia wniesionych przez nich zaliczek na ciep ł o oraz ciep łą wod ę , skoro do dnia dzisiejszego, od chwili rozpocz ę cia dostaw w roku 2001r., takiego rozliczenia Gmina nigdy nie dokona ł a. 6 El ż bieta Modzelewska W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, str. 124. 8 Maj ą c powy ż sze na uwadze nale ż a ł o orzec jak w sentencji. Od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Antymonopolowego – stosownie do tre ś ci art. 479 28 kpc - za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy w terminie dwutygodniowym od daty dor ę czenia niniejszej decyzji. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Andrzej Chaj ę cki Otrzymuj ą : 1. Pan S ł awomir Rosiek Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Mr ą gowie Starostwo Powiatowe w Mr ą gowie ul. Królewiecka 60A 11-700 Mr ą gowo 2. Pan Piotr Wo ł kowicz Wójt Gminy Sorkwity Urz ą d Gminy w Sorkwitach ul. Olszty ń ska 16A 11-731 Sorkwity 3. a/a 9