RBG-16/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Jagiello ń ska 34, 85-097 Bydgoszcz tel. (052) 345-56-44, Fax (052) 345-56-17, E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 18 pa ź dziernika 2006r. znak: RBG-411-05/04/DK Decyzja nr RBG-16/2006 I. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z pó ź n. zm.) w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.: Dz. U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119 ) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.: Dz. U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: umarza si ę post ę powanie antymonopolowe wszcz ę te na wniosek Henryka Kucharczyka Zak ł ad Produkcyjno - Handlowy „Matbud” z siedzib ą w Ludkowie w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Przedsi ę biorstwo Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej z siedzib ą w Inowroc ł awiu pozycji dominuj ą cej na rynku przewozów pasa ż erskich na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw poprzez: 1. narzucanie ra żą co niskich cen biletów na skutek wprowadzenia 40% ulgi dla m ł odzie ż y szkolnej i studentów; 2. przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji w wyniku oferowanie bezp ł atnych biletów miesi ę cznych szkolnych i pracowniczych. II. Na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.: Dz. U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.: Dz. U. z 2003r. Nr 6, poz. 68) - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: odmawia si ę wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego na wniosek Henryka Kucharczyka Zak ł ad Produkcyjno - Handlowy „Matbud” z siedzib ą w Ludkowie, w sprawie uznania za ograniczaj ą c ą konkurencj ę praktyki polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej z siedzib ą w Inowroc ł awiu pozycji dominuj ą cej na rynku przewozów pasa ż erskich na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw poprzez odmow ę dokonywania uzgodnie ń w kwestii koordynacji ruchu (rozk ł adów jazdy) z innymi przewo ź nikami. III. Na podstawie art. 69 ust. 1 i 3 oraz art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm: Dz. U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119) i stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172 ze zm.: Dz. U. z 2003r. Nr 6, poz. 68), po rozpatrzeniu wniosku pe ł nomocnika Przedsi ę biorstwa Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej w Inowroc ł awiu o zwrot kosztów post ę powania - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: zobowi ą zuje si ę Wnioskodawc ę - Henryka Kucharczyka Zak ł ad Produkcyjno - Handlowy „Matbud” z siedzib ą w Ludkowie do zwrotu na rzecz Przedsi ę biorstwa Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej w Inowroc ł awiu kosztów post ę powania w kwocie 375,00z ł . (s ł ownie: trzystasiedemdziesi ą tpi ęć z ł otych ), w tym 360,00z ł . tytu ł em kosztów wynagrodzenia radcy prawnego. Uzasadnienie Do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy wp ł yn ął wniosek Henryka Kucharczyka, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Zak ł ad Produkcyjno - Handlowy „Matbud” z siedzib ą w Ludkowie (dalej: Henryk Kucharczyk ) o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Przedsi ę biorstwu Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej w Inowroc ł awiu (dalej: PPKS Inowroc ł aw ). Uzasadniaj ą c swoje zarzuty, wnioskodawca wskaza ł , i ż pod koniec lutego 2004 roku PPKS Inowroc ł aw poinformowa ł swoich klientów, ż e od dnia 1 marca 2004 roku „rozdaje bezp ł atne bilety miesi ę czne: szkolne i pracownicze” oraz wprowadza 40% ulgi dla m ł odzie ż y szkolnej i studentów. Jako dowód na poparcie swoich twierdze ń Henryk Kucharczyk przed ł o ż y ł ulotk ę reklamow ą PPKS Inowroc ł aw. Ponadto wnioskodawca podniós ł , i ż od pocz ą tku marca 2004 roku zaobserwowa ł spadek sprzeda ż y biletów na ś wiadczone przez siebie us ł ugi transportowe, co - w jego ocenie - jest niew ą tpliwie zwi ą zane z wy ż ej opisan ą akcj ą promocyjn ą (K. 1-4). Uzupe ł niaj ą c wniosek o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego (pismo z dnia 23 kwietnia 2004r., K. 13), wnioskodawca zarzuci ł , i ż PPKS Inowroc ł aw nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej na trasie Inowroc ł aw - Pako ść - Barcin i Barcin - Pako ść - Inowroc ł aw poprzez narzucanie cen ra żą co niskich i hamowanie rozwoju konkurencji, co zakwalifikowa ł jako naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1 i 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Maj ą c powy ż sze na uwadze, w dniu 10 maja 2004r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem UOKiK lub organem antymonopolowym ) wszcz ął post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez PPKS Inowroc ł aw pozycji dominuj ą cej na rynku przewozów pasa ż erskich na trasie Inowroc ł aw - Pako ść - Barcin i Barcin - Pako ść - Inowroc ł aw poprzez: 1. narzucanie ra żą co niskich cen biletów na skutek wprowadzenia 40% ulgi dla m ł odzie ż y szkolnej i studentów, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej równie ż ustaw ą antymonopolow ą ); 2. przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji w wyniku oferowanie bezp ł atnych biletów miesi ę cznych szkolnych i pracowniczych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 5 powo ł anej wy ż ej ustawy (vide postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania K. 16). W toku post ę powania antymonopolowego wnioskodawca rozszerzy ł żą danie wniosku o zarzut przeciwdzia ł ania i hamowania rozwoju uczciwej konkurencji przez PPKS Inowroc ł aw na skutek odmowy dokonywania uzgodnie ń z innymi podmiotami ś wiadcz ą cymi us ł ugi przewozowe na tych samych trasach w kwestii „koordynacji ruchu” (K. 196). Uzasadniaj ą c niniejszy zarzut, wnioskodawca podniós ł , i ż niepoprawnym zwyczajem skar ż onego przedsi ę biorcy jest nie ustalanie z innymi przewo ź nikami proponowanych rozk ł adów jazdy, w rezultacie czego organ wydaj ą cy decyzj ę koordynuje rozk ł ady jazdy w oparciu o propozycje PPKS Inowroc ł aw, dostosowuj ą c rozk ł ady jazdy pozosta ł ych przewo ź ników do jego potrzeb. W pi ś mie z dnia 27 czerwca 2006r. wnioskodawca wyja ś ni ł , i ż zarzut ten dotyczy wy łą cznie trasy b ę d ą cej przedmiotem post ę powania, tj. trasy Inowroc ł aw - Barcin- Inowroc ł aw (K. 279). Prezes UOKiK ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny: PPKS Inowroc ł aw jest przedsi ę biorstwem pa ń stwowym wpisana do Rejestru Przedsi ę biorców pod nr KRS: 0000032621. Przedmiot dzia ł alno ś ci tego przedsi ę biorcy obejmuje min. prowadzenie publicznej komunikacji samochodowej (K. 26-28). Henryk Kucharczyk jest osob ą fizyczn ą prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą na podstawie wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej. Przedmiotem jego dzia ł alno ś ci s ą min. przewozy autokarowe, które ś wiadczy od 1997 roku (K. 14 i 188). Bezspornym w niniejszej sprawie pozostaje, i ż trasa Inowroc ł aw - Barcin (przez Pako ść ) jest obs ł ugiwana przez dwóch przewo ź ników, tj.: wnioskodawc ę oraz skar ż onego przedsi ę biorc ę . Henry Kucharczyk wykonuje przewozy regularne osób na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw na podstawie zezwolenia Nr R/15/04 na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym z dnia 16 stycznia 2004r., wydanego przez Marsza ł ka Województwa Kujawsko - Pomorskiego (K.126). Natomiast PPKS Inowroc ł aw ś wiadczy us ł ugi przewozu osób na tej trasie w oparciu o zezwolenia Wojewody Bydgoskiego na wykonywanie krajowego zarobkowego przewozu osób - przewozy regularne Nr 62/98 oraz 65/98, wydane w dniu 13 sierpnia 1998r. (K. 233, 235). Wnioskodawca wykonuje us ł ugi przewozowe jeszcze na innych na trasach, tj.: Inowroc ł aw - Z ł otniki Kujawskie, Inowroc ł aw - Toru ń , Inowroc ł aw - Strzelno, Strzelno - Mogilno, Inowroc ł aw - Janikowo. Na trasach tych spotyka si ę z konkurencj ą ze strony PPKS Inowroc ł aw i innych przedsi ę biorców (dowód z przes ł uchania strony - protokó ł z rozprawy administracyjnej K.187-188). W toku niniejszego post ę powania PPKS Inowroc ł aw przyzna ł , ż e z dniem 1 marca 2004r. wprowadzi ł ulg ę wysoko ś ci 40% przy zakupie biletów jednorazowych przeznaczonych dla dzieci i m ł odzie ż y szkolnej oraz dla studentów. Jak wynika z Aneksu nr 4/2004 z dnia 16 lutego 2004r. do zarz ą dzenia Dyrektora PPKS w Inowroc ł awiu z dnia 14 marca 2003r., niniejsza ulga zosta ł a wprowadzona na wszystkich trasach obs ł ugiwanych przez skar ż onego przedsi ę biorc ę (K. 31). PPKS Inowroc ł aw potwierdzi ł równie ż okoliczno ść i ż z dniem 3 1 lutego 2004r. wprowadzi ł nowy system nagradzania - bezp ł atne bilety miesi ę czne. Zasady losowania nagród zosta ł y ustalone w Regulaminie losowania nagród – bezp ł atnych biletów miesi ę cznych - dla pasa ż erów Przedsi ę biorstwa PKS Inowroc ł aw oraz w Zarz ą dzeniu nr 4/2004 Zarz ą dcy Komisarycznego PPKS Inowroc ł aw z dnia 16 lutego 2004r. w sprawie powo ł ania komisji konkursowej do losowania bezp ł atnych biletów miesi ę cznych (K. 29-30). Z zasad tych wynika, ż e skar ż ony przedsi ę biorca wprowadzi ł system nagradzania w postaci losowania biletów miesi ę cznych na wszystkich obs ł ugiwanych przez siebie trasach. Losowanie odbywa ł o si ę wed ł ug ogólnej zasady, i ż na pi ęć dziesi ą t sprzedanych biletów miesi ę cznych szkolnych i pracowniczych losuje si ę jeden bezp ł atny bilet miesi ę czny na danej trasie. Na podstawie dowodu z przes ł uchania ś wiadka - W ł odzimierza Krygiera - organ antymonopolowy ustali ł ponadto, i ż ulga handlowa dla m ł odzie ż y szkolnej i studentów w wysoko ś ci 40% obowi ą zywa ł a do dnia 1 marca 2004 roku do dnia 1 pa ź dziernika 2005 roku. Natomiast akcja losowania bezp ł atnych biletów trwa ł a 10 miesi ę cy, tj. od dnia 1 lutego 2004 roku do ko ń ca listopada 2004 roku (vide protokó ł z rozprawy administracyjnej, K. 187). W toku post ę powania antymonopolowego Henryk Kucharczyk przyzna ł , i ż w odpowiedzi na wy ż ej opisane promocje równie ż zastosowa ł ulgi handlowe. Ponadto wnioskodawca potwierdzi ł fakt, ż e zawsze, w sytuacji kiedy skar ż ony przedsi ę biorca proponowa ł ulgi dla pasa ż erów, on równie ż wyst ę powa ł z promocyjn ą kontrofert ą (ulgi w podobnej wysoko ś ci), albowiem brak riposty z jego strony spowodowa ł by natychmiastowy znaczny spadek ilo ś ci sprzedanych biletów. Taka sytuacja utrzymuje si ę mniej wi ę cej od 2001 roku (vide protokó ł z rozprawy, K. 188-189 oraz pismo wnioskodawcy z dnia 16 pa ź dziernika 2005r., K. 194). Na podstawie informacji i dokumentów przed ł o ż onych przez strony w toku niniejszego post ę powania Prezes UOKiK ustali ł ponadto, co nast ę puje: 1. Udzia ł y stron niniejszego post ę powania w regularnych przewozach osób na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw (przez Pako ść ), mierzone liczb ą wykonywanych kursów, rozk ł adaj ą si ę nast ę puj ą co (tabela 1): Tabela 1. Dzienna liczba kursów wykonywanych na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw 2004 r. Przewo ź nik Liczba kursów Udzia ł % Henryk Kucharczyk 33 51,56 PPKS Inowroc ł aw 31 48,44 Razem 64 100 Ź ród ł o: opracowanie UOKiK (K. 49, 80) Z wy ż ej przedstawionych danych wynika, ż e w 2004r. przewo ź nicy ś wiadcz ą cy us ł ugi na analizowanej trasie posiadali porównywalne udzia ł y w rynku. Udzia ł skar ż onego przedsi ę biorcy wyniós ł 48,44% , natomiast udzia ł wnioskodawcy kszta ł towa ł si ę na poziomie 51,56% . 4 2. Udzia ł y stron niniejszego post ę powania w regularnych przewozach osób na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw (przez Pako ść ), mierzone za pomoc ą dziennej zdolno ś ci przewozowej, przedstawiaj ą si ę nast ę puj ą co (tabela 2): Tabela 2. Dzienna zdolno ś ci przewozowa na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw Przewo ź nik Liczba miejsc pasa ż erskich Henryk Kucharczyk 1617 PPKS Inowroc ł aw (tajemnica przedsi ę biorstwa, vide za łą cznik nr 1 do niniejszej decyzji) Ź ród ł o: opracowanie UOKiK (K. 50, 65) Analiza danych liczbowych dotycz ą cych dziennej zdolno ś ci przewozowej przedsi ę biorców obs ł uguj ą cych tras ę Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw prowadzi do wniosku, ż e udzia ł y tych przedsi ę biorców na analizowanej trasie s ą podobne. 3. Udzia ł y stron niniejszego post ę powania w regularnych przewozach osób na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw (przez Pako ść ) mierzone za pomoc ą ilo ść przewo ż onych pasa ż erów nie zosta ł y dok ł adnie okre ś lone, albowiem strony przedstawi ł y dane nie daj ą ce si ę ze sob ą porówna ć . Wynika to z faktu, i ż wi ę kszo ść kursów realizowanych przez PPKS Inowroc ł aw na analizowanej trasie, to kursy przelotowe (docelowe do Ż nina), a przy obecnie stosowanym systemie ewidencjonowania sprzedawanych biletów wyodr ę bnienie ilo ś ci przewo ż onych pasa ż erów na analizowanym odcinku trasy jest - w ocenie PPKS Inowroc ł aw - niemo ż liwe. Niemniej jednak, organ antymonopolowy dokona ł nast ę puj ą cych ustale ń w tym przedmiocie: Tabela 3. Ś rednia dzienna ilo ść pasa ż erów przewiezionych na trasie Inowroc ł aw - Barcin -Inowroc ł aw w 2004 (*w przypadku PPKS Inowroc ł aw dane dotycz ą trasy Inowroc ł aw- Barcin - Ż nin, Ż nin - Barcin - Inowroc ł aw) Miesi ą c Henryk Kucharczyk PPKS Stycze ń 300 616* Luty 270 650* Marzec 200 682* Kwiecie ń 200 678* Maj 200 636* Czerwiec 200 613* Lipiec 200 576* Sierpie ń 190 599* Wrzesie ń 200 753* Pa ź dziernik 200 763* Listopad 190 796* Grudzie ń 190 708* Ź ród ł o: opracowanie UOKiK (K. 124, 138) Z danych prezentowanych w tabeli powy ż ej wynika, ż e w okresie od lutego 2004r. (moment wprowadzenia promocji przez PPKS) do ko ń ca 2004 roku liczba pasa ż erów przewiezionych przez wnioskodawc ę na analizowanej trasie spad ł a z 300 do 190 osób. Niemniej jednak ju ż w pierwszym pó ł roczu 2005 roku liczba ta wzros ł a do 250 osób, 5 a w pa ź dzierniku 2005r. wróci ł a do poziomu ze stycznia 2004r., tj. 300 osób (dowód z przes ł uchania stron - protokó ł z rozprawy administracyjnej, K. 188). 4. Udzia ł y stron niniejszego post ę powania w regularnych przewozach osób na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw (przez Pako ść ), mierzony za pomoc ą wielko ś ci przychodu osi ą ganego z tej trasy Tabela 4 Wielko ść przychodu osi ą ganego z trasy Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw Nazwa przedsi ę biorcy Wielko ść przychodu z trasy Barcin- Inowroc ł aw- Barcin w 2004r. (w ty ś z ł .) Udzia ł w rynku w 2004r. (w %) Wielko ść przychodu z trasy Barcin- Inowroc ł aw- Barcin w 2005r. (w ty ś . z ł .) Udzia ł w rynku w 2005r. (w %) Henry Kucharczyk 454,47* 65,44 335,25* 54,72 PPKS 240,02* 34,56 277,43* 45,28 Razem 694,49* 100 612,68* 100 Ź ród ł o UOKiK (K. 248-250, 289) * dane szacunkowe Dane liczbowe zawarte w tabeli 4 wskazuj ą , i ż w 2004 roku skar ż ony przedsi ę biorca posiada ł jedynie 34,56% udzia ł u w rynku. W roku nast ę pnym udzia ł ten wzrós ł do 45,28%. W konsekwencji udzia ł y obydwu przewo ź ników w regularnych przewozach na analizowanej trasie w 2005 roku przekracza ł y 40%. Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Maj ą c na uwadze zapis art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w pierwszej kolejno ś ci rozwa ż y ć nale ż y, czy w niniejszej sprawie nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego , zgodnie bowiem z brzmieniem tego przepisu ustawa antymonopolowa okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Nadrz ę dnym celem tej ustawy jest zatem ochrona interesów uczestników obrotu gospodarczego przed zakazanymi w ustawie praktykami przedsi ę biorców. Cho ć w konkretnej sprawie w wyniku stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę naruszony zostaje bezpo ś rednio interes okre ś lonego podmiotu lub grupy podmiotów, to do uznania, ż e z ł amano ustawowy zakaz, wa ż ne jest naruszenie przez te praktyki interesu publicznoprawnego. W rozpoznawanej sprawie konkurencja pomi ę dzy przewo ź nikami obs ł uguj ą cymi analizowana tras ę , zw ł aszcza w zakresie cen biletów, wywo ł uje powa ż ne skutki dla szerokiego kr ę gu uczestników rynku, jakimi s ą wszyscy pasa ż erowie korzystaj ą cy z us ł ug tych przewo ź ników. Zdaniem organu antymonopolowego wspó ł zawodnictwo pomi ę dzy wnioskodawc ą a skar ż onym przedsi ę biorc ą , realizowane na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw, m.in. za pomoc ą konkurencji cenowej, wywo ł uje lub mo ż e wywo ł ywa ć znacz ą ce skutki zarówno dla struktury jak i stanu rynku w ł a ś ciwego, a w konsekwencji dla szerokiego kr ę gu konsumentów (tj. pasa ż erów, dla których cena stanowi jedno z tych kryteriów wyboru, od których uzale ż niaj ą korzystanie z us ł ug tego lub innego przewo ź nika). Wobec powy ż szego stwierdzi ć nale ż y, i ż niniejsza sprawa ma charakter publicznoprawny, co pozwala na ocen ę zachowania PPKS Inowroc ł aw w ś wietle postanowie ń ustawy antymonopolowej. 6 Wy ż ej prezentowany pogl ą d znajduje potwierdzenie w orzeczeniu S ą d Najwy ż szy z dnia 27 sierpnia 2003r., sygn. akt I CK 184/03, w którym s ą d jednoznacznie stwierdzi ł , i ż „ celem interwencji Prezesa Urz ę du jest przede wszystkim ochrona rynku przed jego dezorganizacj ą ze strony przedsi ę biorców wykorzystuj ą cych sw ą dominuj ą c ą pozycj ę , a ochrona interesów indywidualnych konsumentów lub ich grup jest nast ę pstwem zakazania przedsi ę biorcom niektórych zachowa ń typowych dla podmiotów dominuj ą cych, uznanych przez ustawodawc ę jako zagra ż aj ą ce interesowi publicznemu ”. Dla zastosowania mechanizmów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest w dalszej kolejno ś ci wykazanie, i ż przedsi ę biorca, przeciwko któremu skierowano zarzut stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym. Rozstrzygni ę cie sporu powsta ł ego pomi ę dzy Wnioskodawc ą a PPKS Inowroc ł aw wymaga zatem przeprowadzenia nast ę puj ą cych czynno ś ci: 1. dokonania delimitacji rynku w ł a ś ciwego w niniejszej sprawie, 2. zbadania, czy na tak zdefiniowanym rynku PPKS Inowroc ł aw zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą . Ad. 1) Delimitacja rynku w ł a ś ciwego w niniejszej sprawie W my ś l art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Zatem rynek ten wyznaczaj ą zasadniczo dwa elementy: towar (rynek produktowy) i terytorium (rynek geograficzny). Maj ą c na uwadze wy ż ej przywo ł an ą definicj ę , za rynek produktowy w niniejszej sprawie uzna ć nale ż y rynek us ł ug transportowych polegaj ą cych na wykonywaniu regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym (rynek przewozów pasa ż erskich). W ocenie Prezesa UOKiK wy ż ej zdefiniowany rynek w aspekcie geograficznym ma wymiar lokalny i sprowadza si ę do obszaru zwi ą zanego z przebiegiem trasy komunikacyjnej Inowroc ł aw - Barcin – Inowroc ł aw (przez Pako ść ), albowiem z punktu widzenia pasa ż era wyrazem realizacji jego potrzeb nie jest jakiekolwiek przemieszczanie, lecz podró ż wykonywana na okre ś lonej trasie pomi ę dzy dwoma interesuj ą cymi go punktami. Prezes UOKIK dokona ł takiej delimitacji rynku, kieruj ą c si ę dyrektyw ą w ą skiej segmentacji rynku w ł a ś ciwego. W niniejszej sprawie nale ż y bowiem postrzega ć rynek jako obszar ograniczaj ą cy si ę do okre ś lonych pokrywaj ą cych si ę tras (zespo ł u linii) komunikacyjnych, tzn. segment rynku, na którym mo ż e dochodzi ć do rywalizacji pomi ę dzy podmiotami rynkowymi, w odniesieniu do którego mo ż na uzyska ć okre ś lon ą przejrzysto ść podejmowanych dzia ł a ń konkurencyjnych, a to dzi ę ki wyst ę powaniu na nim stosunków wymiany mi ę dzy przewo ź nikami a nabywcami us ł ug przewozowych oraz stosunków równoleg ł ych zachodz ą cych pomi ę dzy samymi przewo ź nikami i pomi ę dzy samymi nabywcami us ł ug przewozowych. W wypadku rynku transportowego rozumianego jako obszar (powiat, województwo), na którym wykonywane s ą przewozy, brak bezpo ś redniej mo ż liwo ś ci porównania dzia ł a ń oferentów us ł ug przewozowych i okre ś lania uczciwo ś ci post ę powania przewo ź ników: mog ą oni bowiem w ró ż nym zakresie oddzia ł ywa ć przy pomocy podstawowych instrumentów konkurencji, tj. ceny, jako ś ci i ilo ś ci us ł ug , promocji , dystrybucji na klientów i konkurentów, natomiast mo ż e pomi ę dzy poszczególnymi uczestnikami rynku, nie wyst ę powa ć proces konkurencji (por. Ko ł odziejski H., Wyszomirski 7 O., Metodologia bada ń rynkowych w zakresie transportu autobusowego , maszynopis powielony, Gdynia 2002 r., s.7). Przyj ę ty w niniejszej decyzji sposób wyznaczania rynku w ł a ś ciwego, nie by ł kwestionowany przez strony w toku post ę powania antymonopolowego i znajduje potwierdzenie we wcze ś niejszych orzeczeniach Prezesa UOKiK (por.: decyzja nr RBG nr 35/2002 z dnia 2 grudnia 2002r., decyzja nr R Ł O 11/2003 z dnia 12 grudnia 2003r., decyzja nr RWR 16/2004 z dnia 09 marca 2004r., decyzja nr RPZ-37/2004 z dnia 30 grudnia 2004r., decyzja nr RGD 33/2004 z dnia 24 grudnia 2004r., decyzja nr RPZ 37/2004 z dnia 30 grudnia 2004r., decyzja nr RWR 64/2005 z dnia 5 pa ź dziernika 2005r., decyzja nr RGD 46/2005 z dnia 30 grudnia 2005r.) oraz w orzecznictwie S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por. wyrok z dnia 28 stycznia 2004r, sygn. akt XVII Ama 10/03, wyrok z dnia 16 lutego 2005r. sygn. akt XVII Ama 40/04), a tak ż e S ą du Apelacyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 28 grudnia 2005r., sygn. akt VI ACa 678/05). Wobec powy ż szego, w sprawie b ę d ą cej przedmiotem rozpoznania, rynek w ł a ś ciwy nale ż y zdefiniowa ć jako rynek przewozów pasa ż erskich na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw. Ad. 2) Pozycja PPKS Inowroc ł aw na rynku w ł a ś ciwym Przepis art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej definiuje pozycj ę dominuj ą c ą jako pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów, domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycje dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Przepis ten stwarza zatem domniemanie prawne posiadania pozycji dominuj ą cej. Po dokonaniu analizy udzia ł u przewo ź ników w rynku w ł a ś ciwym w oparciu o 4 kryteria: kryterium udzia ł u w przewozach mierzonego liczb ą wykonanych kursów, kryterium dziennej zdolno ś ci przewozowej, kryterium udzia ł w rynku mierzonego ś redni ą liczb ą przewiezionych pasa ż erów oraz kryterium wielko ś ci przychodu osi ą ganego z analizowanej trasy, Prezes UOKiK doszed ł do wniosku, ż e w badanym okresie PPKS Inowroc ł aw nie mo ż na przypisa ć pozycji dominuj ą cej na tym rynku. Wyniki przeprowadzonej analizy jednoznacznie wskazuj ą , i ż na rynku w ł a ś ciwym prowadzi dzia ł alno ść dwóch przewo ź ników, którzy dysponuj ą porównywaln ą si łą rynkow ą . W ocenie organu antymonopolowego ż aden z nich nie jest w stanie zapobiega ć skutecznie konkurencji i podejmowa ć decyzji gospodarczych bez uwzgl ę dnienia zachowa ń konkurenta. Faktyczne konkurowanie ze sob ą dwóch przedsi ę biorców o udziale na rynku przekraczaj ą cym 40% wskazuje na istnienie duopolu i uzasadnia obalenie domniemania z art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej (zob. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 6 kwietnia 1994r. , sygn. akt XVII Amr 52/93, Wokanda 1994, Nr 9, wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 25 lipca 2001r., sygn. akt XVII 96/00, niepubl.). W tym miejscu podkre ś li ć nale ż y, i ż w sytuacji istnienia duopolu w zasadzie ka ż da nowa propozycja rynkowa jednego z konkurentów spotyka si ę z natychmiastow ą kontrpropozycj ą drugiego z nich. W konsekwencji rzeczywista konkurencja pomi ę dzy przedsi ę biorcami uniemo ż liwia ka ż demu z tych przedsi ę biorców podejmowanie decyzji gospodarczych w oderwaniu od skutków, jakie decyzje te wywo ł uj ą w mechanizmie rynkowym. Wyklucza to mo ż liwo ść uzyskania przez jednego z konkurentów na tyle silnej pozycji, aby zdominowa ć rynek i podejmowa ć na nim dzia ł ania gospodarcze bez uwzgl ę dnienia reakcji drugiego konkurenta. 8 Prawid ł owo ść tego rozumowania potwierdzaj ą zeznania strony – wnioskodawcy, z ł o ż one na rozprawie administracyjnej oraz jego o ś wiadczenie zawarte w pi ś mie z dnia 16 pa ź dziernika 2005r. Wnioskodawca potwierdzi ł , i ż w obawie przed utrat ą klientów, na promocyjne oferty skar ż onego przedsi ę biorcy zawsze odpowiada ł kontrofert ą . Istnienie duopolu na analizowanym rynku potwierdza ponadto okoliczno ść , i ż ż aden z jego uczestników nie by ł w stanie doprowadzi ć do trwa ł ego, znacz ą cego zwi ę kszenia swojego udzia ł u w rynku. Co prawda, na skutek wprowadzenia w lutym 2004 roku. akcji promocyjnej przez PPKS Inowroc ł aw, wnioskodawca straci ł klientów ( ś rednia dzienna liczba przewo ż onych pasa ż erów spad ł a z 300 do 190), niemniej jednak, b ę d ą c silnie zdeterminowanym do poprawy swojej pozycji kosztem rywala, ju ż na pocz ą tku 2005r. ich odzyska ł . Maj ą c zatem na uwadze wy ż ej opisany stan faktyczny, Prezes UOKiK doszed ł do wniosku, ż e istniej ą przes ł anki pozwalaj ą ce twierdzi ć , i ż na rozpatrywanym rynku pomi ę dzy PPKS Inowroc ł aw a Henrykiem Kucharczykiem dochodzi ł o do faktycznego konkurowania, co obala domniemania w zakresie posiadania przez przedsi ę biorc ę funkcjonuj ą cego w strukturze duopolu (tu. PPKS Inowroc ł aw) pozycji dominuj ą ce. W tym miejscu podkre ś li ć nale ż y, ż e duopol posiada szczególn ą w ł asno ść generowania najwy ż szego poziomu konkurencji pomi ę dzy przedsi ę biorcami funkcjonuj ą cymi w jego ramach. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy zachowanie PPKS nie by ł o prób ą hamowania konkurencji, a wprost przeciwnie, by ł o przejawem silnej walki konkurencyjnej, która doprowadzi ł a do zwi ę kszenia udzia ł u skar ż onego przedsi ę biorcy w analizowanym rynku z 34,56% do 45,28% (vide tabela 4). Wymaga podkre ś lenia i ż uczestnik duopolu, zmierzaj ą cy do pozyskania, utrzymania b ą d ź poszerzenia kr ę gu odbiorców na okre ś lonym rynku, np. poprzez obni ż k ę - nawet znaczn ą - ceny, nie narusza jeszcze przepisów ustawy antymonopolowej, instrumenty cenowe nale żą bowiem do tradycyjnych (i efektywnych) narz ę dzi walki konkurencyjnej i trudno by ł oby go pozbawi ć prawa do korzystania z nich. Bior ą c pod uwag ę okoliczno ść , i ż na ustalonym rynku w ł a ś ciwym PPKS Inowroc ł aw nie zajmuje pozycji dominuj ą cej, a tym samym nie jest spe ł niona podstawowa przes ł anka pozwalaj ą ca na stwierdzenie stosowania przez niego praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , zakazanych z mocy art. 8 ust. 2 pkt 1 i 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , post ę powanie w niniejszej sprawie uzna ć nale ż y za bezprzedmiotowe. Posiadanie pozycji dominuj ą cej bowiem jest warunkiem wst ę pnym, a zarazem koniecznym dla prowadzenia post ę powania antymonopolowego pod k ą tem stwierdzenia stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę (wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 17 lipca 2002r., sygn. Akt XVII Ama 103/2001, Wokanda 2004/2 str. 51, wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 kwietnia 2006r., sygn. akt XVII Ama 89/05, niepubl.). Za nieuczciwe oddzia ł ywanie na kszta ł towanie si ę cen, w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej, mo ż e by ć tak ż e uznane subsydiowanie przez przedsi ę biorc ę dzia ł alno ś ci gospodarczej na konkurencyjnym rynku wp ł ywami uzyskiwanymi z innych rynków produktowych i terytorialnych, na których przedsi ę biorca ten posiada pozycj ę dominuj ą c ą . Wobec powy ż szego, rozpatruj ą c niniejsz ą spraw ę , Prezes UOKiK wzi ął równie ż po uwag ę okoliczno ść , i ż - skar ż ony przedsi ę biorca zastosowa ł wy ż ej opisane promocje cenowe na wszystkich obs ł ugiwanych przez siebie trasach (rynkach lokalnych), wobec czego nie mo ż na postawi ć mu zarzutu wewn ę trznego subsydiowania us ł ug przewozu osób ś wiadczonych na trasie Inowroc ł aw - Barcin - Inowroc ł aw wp ł ywami uzyskiwanymi z innych rynków lokalnych (tras), na których skar ż ony przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą . 9 Zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego, gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego, o której stanowi powy ż szy przepis, oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego (tu: pozycji dominuj ą cej), a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę poprzez jej rozstrzygniecie co do istoty. Przes ł anka umorzenia post ę powania istnia ł a w niniejszej sprawie przed wszcz ę ciem post ę powania antymonopolowego i zosta ł a w nim ujawniona. Uzasadniaj ą c natomiast rozstrzygni ę cie zawarte w pkt II sentencji decyzji, w pierwszej kolejno ś ci zwa ż y ć nale ż y, ż e postanowienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego nie obejmowa ł o zarzutu, o którym mowa w tym punkcie decyzji, albowiem zarzut ten zosta ł zg ł oszony pó ź niej. Maj ą c zatem na uwadze okoliczno ść , i ż z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez organa antymonopolowy informacji w sposób oczywisty wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego art. 8 przywo ł anej ustawy, albowiem uczestnicy rynku dzia ł aj ą w warunkach duopolu, nale ż a ł o odmówi ć wszcz ę cia post ę powania w sprawie nadu ż ywania przez PPKS Inowroc ł aw pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez odmow ę dokonywania uzgodnie ń w kwestii koordynacji ruchu z innymi przewo ź nikami (art. 85 ust. 1 ustawy antymonopolowej). W tym miejscu podkre ś li ć równie ż nale ż y, i ż wy ż ej przywo ł any zarzut jest w istocie bezzasadny, albowiem na skar ż onym przedsi ę biorcy nie ci ąż y prawny obowi ą zek dokonywania uzgodnie ń w kwestii koordynacji rozk ł adów jazdy z innymi przewo ź nikami. Organy administracji publicznej upowa ż nione do wydawania zezwole ń na wykonywanie przewozów regularnych oraz uzgodnie ń ju ż istniej ą cych rozk ł adów zosta ł y natomiast okre ś lone w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 wrze ś nia 2001r . o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.). Stosownie do art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji. W ś wietle przepisu art. 69 ust. 1 przywo ł anej ustawy, w post ę powaniu wszcz ę tym na wniosek, strona przegrywaj ą ca spraw ę jest obowi ą zana zwróci ć drugiej stronie, na jej żą danie, koszty niezb ę dne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym tak ż e koszty opinii bieg ł ych i instytutów naukowych. Istotne znaczenie dla oceny niektórych kosztów jako niezb ę dnych i celowych maj ą wskazania zawarte w art. 69 ust. 2 i 3 przywo ł anej wy ż ej ustawy. Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy antymonopolowej do niezb ę dnych kosztów post ę powania strony reprezentowanej przez adwokata lub radc ę prawnego zalicza si ę jego wynagrodzenie, jednak nie wy ż sze ni ż wynikaj ą ce ze stawek op ł at okre ś lonych w odr ę bnych przepisach, tj. w niniejszej sprawie w przepisach rozporz ą dzenia Ministra Sprawiedliwo ś ci z 28 wrze ś nia 2002 r. w sprawie op ł at za czynno ś ci radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pa ń stwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radc ę prawnego ustanowionego z urz ę du (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z pó ź n. zm.) oraz koszty osobistego stawiennictwa strony na wezwanie organu antymonopolowego. Maj ą c na uwadze wy ż ej przywo ł ane przepisy, a w szczególno ś ci zasady okre ś lone w § 2 w zwi ą zku z § 5 i § 14 ust. 3 pkt 1 tego rozporz ą dzenia, Prezes UOKiK uzna ł , i ż kwota 360,00z ł . b ę dzie odpowiada ł a stopniowi zawi ł o ś ci sprawy i niezb ę dnemu nak ł adowi pracy pe ł nomocnika PPKS Inowroc ł aw. Ponadto przyznane PPKS Inowroc ł aw od Wnioskodawcy koszty obejmuj ą wydatek w kwocie 15,00z ł . poniesiony tytu ł em uiszczenia op ł aty skarbowej od dokumentu stwierdzaj ą cego ustanowienie pe ł nomocnika. Nie budzi bowiem w ą tpliwo ś ci, ż e ci ążą cy na stronie reprezentowanej przez radc ę prawnego obowi ą zek zap ł aty op ł aty skarbowej od dokumentu pe ł nomocnictwa nale ż y do kosztów niezb ę dnych do celowego 10 dochodzenia praw lub celowej obrony (por. Uchwa ł a S ą du Najwy ż szego - Izba Cywilna z dnia 12 marca 2003r., III CZP 2/2002, OSNC 2003/12, poz. 161). Maj ą c zatem na wzgl ę dzie wynik przeprowadzonego post ę powania, które nie potwierdzi ł o zasadno ść podniesionych przez Wnioskodawc ę zarzutów, organ antymonopolowy orzek ł o kosztach post ę powania, jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Maj ą c powy ż sze na uwadze orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Zgodnie z art. 78 ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 264 § 2 k.p.a. w zwi ą zku z art. 80 w. w. ustawy oraz art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c., na postanowienie o kosztach przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia jego dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Andrzej Chaj ę cki Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Otrzymuj ą : 1. Pan Henryk Kucharczyk Zak ł ad Produkcyjno – Handlowy Matbud Ludkowo 9 88-170 Pako ść 2. Radca prawny Andrzej Berdych pe ł nomocnik Przedsi ę biorstwa Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej w Inowroc ł awiu Kancelaria Radcy Prawnego ART-LEX ul. Sienkiewicza 1/3 85-037 Bydgoszcz 3. a/a 11