RBG-9/2003

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENÓW W BYDGOSZCZY 85-097 Bydgoszcz, ul. Jagiello ń ska 34 Tel. (0-52) 345-56-44, Fax (0-52) 345-56-17, Tel. Centrala (0-52) 3254-100 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dn. 28.06.2003 r. Znak: RBG-0361-053/02/AB Zak ł ad Energetyczny S.A. w Olsztynie ul. Ko ś ciuszki 83 10-950 Olsztyn Decyzja nr RBG 9/2003 Na podstawie art. 104 KPA oraz art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000 r. Nr 122, poz. 1319 z pó ź n. zm. – zwana dalej ustaw ą ) i §6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie ustalenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. z 2002 r. Nr 18, poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Zak ł adowi Energetycznemu S.A. w Olsztynie, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy, nie stwierdza si ę stosowania przez Zak ł ad Energetyczny S.A. w Olsztynie praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy , polegaj ą cej na: narzucaniu odbiorcom z terenu Gminy i Miasta D ź wierzuty, wobec których stwierdzono niedozwolon ą manipulacj ę w zegarze steruj ą cym, uci ąż liwego warunku umowy dostawy energii elektrycznej, stosownie do którego przywrócenie dwutaryfowego rozliczania zu ż ytej energii elektrycznej b ę dzie mog ł o nast ą pi ć po co najmniej 12 miesi ą cach od zaistnienia faktu niedozwolonej manipulacji w zegarze steruj ą cym, przy jednoczesnym obci ąż eniu odbiorcy op ł at ą wyrównawcz ą ustalon ą zgodnie z obowi ą zuj ą c ą taryf ą . 1 Uzasadnienie Pismem z dnia 7.11.2002 r. Pan Tadeusz Pichola (zwany dalej skar żą cym) zwróci ł si ę do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – delegatury Urz ę du w Bydgoszczy ze skarg ą dotycz ą c ą dzia ł alno ś ci Zak ł adu Energetycznego S.A. w Olsztynie (zwana dalej Zak ł adem, b ą d ź uczestnikiem). Istot ą skargi by ł a polemika z Zak ł adem dotycz ą ca faktu niedozwolonej manipulacji w zegarze steruj ą cym, jakiej zdaniem Zak ł adu dopu ś ci ł si ę skar żą cy. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem Urz ę du, b ą d ź organem antymonopolowym), nie b ę d ą c w ł a ś ciwy dla rozstrzygni ę cia sporu dotycz ą cego kradzie ż y energii elektrycznej, poinformowa ł skar żą cego o braku przes ł anek dla podj ę cia dzia ł a ń w jego imieniu. Jednocze ś nie, maj ą c na uwadze przedstawiony przez skar żą cego dokument – pismo Urz ę du Regulacji Energetyki Pó ł nocny Oddzia ł Terenowy w Gda ń sku (zwany dalej URE) z dnia 22.10.2002 r. adresowane do skar żą cego – w którym to URE wypowiedzia ł si ę , i ż dzia ł anie Zak ł adu polegaj ą ce na podwójnym karaniu odbiorcy, tj. op ł at ą wyrównawcz ą i niemo ż no ś ci ą pobierania energii elektrycznej w dwóch strefach czasowych, jest pozbawione podstaw prawnych i nosi znamiona praktyki monopolistycznej – postanowi ł o wszcz ę ciu z dniem 22.11.2002 r. z urz ę du post ę powania antymonopolowego w zwi ą zku z zarzutem jak w sentencji decyzji. W odpowiedzi na postawiony zarzut, Zak ł ad odpowiedzia ł pismem z dnia 13.12.2002 r., i ż jego pracownicy stwierdzili w dniu 2.10.2000 r. uszkodzenie os ł ony przycisków steruj ą cych zegara steruj ą cego licznikiem 2 strefowym, zainstalowanego w pomieszczeniu skar żą cego. Uszkodzenie takie w ocenie Zak ł adu umo ż liwia ł o pobieranie energii elektrycznej po ni ż szych cenach w strefach, kiedy obowi ą zywa ł a dro ż sza cena. Zak ł ad wskaza ł , i ż w takich przypadkach (nielegalnego poboru) odbiorca powinien by ć obci ąż ony op ł atami ustalonymi na podstawie: – 2 krotnych cen i stawek op ł at ustalonych dla grupy taryfowej, do której jest zakwalifikowany; – udowodnionej ilo ś ci energii lub je ś li nie mo ż na udowodni ć , przyjmuje si ę rycza ł tow ą ilo ść energii w zale ż no ś ci od sposobu jej pobierania. Zak ł ad zaznaczy ł , i ż w przypadku skar żą cego nie by ł o poboru energii z pomini ę ciem uk ł adu pomiarowego, lecz tylko pobór energii po ni ż szych cenach w okresie, kiedy obowi ą zywa ł y wy ż sze ceny. W zwi ą zku z tym, Zak ł ad nie naliczy ł skar żą cemu ż adnej kary, a jedynie dokona ł przeliczenia pobranej energii z grupy taryfowej 2 strefowej do 1 strefowej. Jedyn ą kar ą dla odbiorcy za nie dotrzymanie warunków umowy o dostarczanie energii elektrycznej by ł o ograniczenie przez kolejne 12 miesi ę cy – od stwierdzenia faktu nielegalnego poboru – mo ż liwo ś ci korzystania przez odbiorc ę z rozlicze ń 2 strefowych. Zasad ę t ę Zak ł ad zmieni ł pocz ą wszy od dnia 10.07.2001 r. Od tego czasu wymienia zegar na nowy i rozliczanie w dalszym ci ą gu odbywa si ę wg grupy taryfowej 2 strefowej. Zak ł ad poinformowa ł , i ż do czasu zmiany zasad post ę powania, tj. do 10.07.2001 r. mia ł o miejsce 39 przypadków manipulacji w zegarze steruj ą cym 2 strefowym licznikiem, z czego w 24 przypadkach dokonano zmiany rozlicze ń z grupy taryfowej 2 strefowej na 1 strefow ą . Od dnia 10.07.2001 r. do dnia nadania pisma (13.12.2002 r.) stwierdzono 30 przypadków analogicznej manipulacji. U tych odbiorców rozliczanie w dalszy ci ą gu odbywa si ę wg grupy taryfowej 2 strefowej. Z kolei w pi ś mie z dnia 22.01.2003 r. Zak ł ad o ś wiadczy ł , i ż co prawda taryfa op ł at za energi ę elektryczn ą w pkt 7.3, 7.4 i 7.5 okre ś la zasady naliczania odbiorcom nale ż no ś ci z tytu ł u nielegalnego poboru energii, jednak przypadek manipulacji w zegarze steruj ą cym jest szczególnym przypadkiem nielegalnego pobierania energii. Wobec tego Zak ł ad korzystaj ą c z 2 pkt 7.5 taryfy dokona ł przeliczenia pobranej energii za ca ł y okres trwania nieprawid ł owo ś ci. W przeliczeniu nie by ł o ż adnej kary dla odbiorcy. Jedyn ą kar ą by ł o rozliczanie jednostrefowe przez okres 1 roku od daty stwierdzenia manipulacji. Zak ł ad powtórzy ł , i ż od dnia 10.07.2001 r. na polecenie Pó ł nocnego Terenowego Oddzia ł u URE w Gda ń sku, zmieni ł zasady stosowane w tego typu przypadkach. Pismem z dnia 20.02.2003 r. URE przedstawi ł na pro ś b ę Prezesa Urz ę du w ł asne stanowisko w sprawie. W jego ocenie dzia ł anie Zak ł adu by ł o bezprawne, gdy ż zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 1997 r. Nr 54, poz. 348 z pó ź n. – zwana dalej Prawem energetycznym), w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci, przedsi ę biorstwo energetyczne pobiera op ł aty za nielegalnie pobrane paliwo lub energi ę w wysoko ś ci okre ś lonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Natomiast zgodnie z §5 ust. 1 pkt 4 oraz § 46 i 47 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą (Dz.U. z 2000 r. Nr 1, poz. 7), taryfa powinna, odpowiednio do prowadzonej przez przedsi ę biorstwo energetyczne dzia ł alno ś ci gospodarczej, okre ś la ć mi ę dzy innymi op ł aty za nielegalny pobór energii elektrycznej, a tak ż e wskazywa ć w jaki sposób nale ż y oblicza ć wysoko ść op ł at sankcyjnych. Zdaniem URE, dzia ł anie polegaj ą ce na samowolnym ograniczeniu odbiorcy mo ż liwo ś ci wyboru grupy taryfowej nie znajduje oparcia w przepisach ustawy Prawo energetyczne. Jest równie ż niezgodne z tre ś ci ą umów na dostaw ę energii elektrycznej zawieranych przez uczestnika. Zdaniem URE, nie mo ż na kara ć odbiorcy dwukrotnie za dokonanie tego samego przewinienia, tj. raz poprzez obci ąż enie go op ł atami sankcyjnymi ustalonymi zgodnie z obowi ą zuj ą c ą taryf ą , oraz ponownie poprzez uniemo ż liwienie skorzystania z grupy taryfowej G12 przez okres 12 miesi ę cy. Pismem z dnia 27.02.2003 r. Zak ł ad sprecyzowa ł , i ż wobec skar żą cego nie zastosowano sankcji polegaj ą cej na 2 krotno ś ci cen i stawek op ł at, poniewa ż zasada ta nie obowi ą zywa ł a przez ca ł y okres podlegaj ą cy przeliczeniu. Jednocze ś nie wskaza ł , ż e zasad ę utraty prawa odbiorcy do korzystania z licznika 2 strefowego przez okres 1 roku stosowa ł w okresie od dnia 1.02.2000 r. do dnia 10.07.2001 r. Przeprowadzi ł równie ż symulacyjnie (na podstawie proporcji zu ż ycia energii w strefach w okresie po przywróceniu 2 strefowego rozliczania) porównanie kwoty jak ą ui ś ci ł skar żą cy na podstawie przeliczenia i przymusowego zaliczenia do grupy taryfowej G11 (rozliczanie jednotaryfowe) z kwot ą , jak ą ui ś ci ł by z zastosowaniem sankcji dwukrotno ś ci cen i stawek op ł at. Z udzielonych informacji wynika, i ż skar żą cy zap ł aci ł o 411,50 z ł mniej ni ż przy zastosowaniu zasady dwukrotno ś ci cen i stawek op ł at. Zak ł ad uzasadni ł swoje post ę powanie tym, i ż cennik energii elektrycznej Nr 7/32- Z/97, jak równie ż wcze ś niejsze cenniki nie przewidywa ł y op ł at sankcyjnych w postaci dwukrotno ś ci cen i stawek op ł at okre ś lonych w danej grupie taryfowej. Dopiero taryfy opracowane w oparciu o przepisy wykonawcze do ustawy Prawo energetyczne wprowadzi ł y t ę zasad ę . Jednocze ś nie Zak ł ad przyzna ł , ż e zarówno §30 tzw. rozporz ą dzenia taryfowego z 3.12.1998 r. jak i §9 aktualnie obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia taryfowego daj ą odbiorcy prawo wyboru grupy taryfowej. Pismem z dnia 9.05.2003 r. Zak ł ad przed ł o ż y ł kalkulacj ę finansowego efektu stosowanej przez siebie praktyki (tabela poni ż ej) wskazuj ą c, i ż tylko w jednym przypadku (odbiorca Marcin Klejna) wyliczenie by ł o niekorzystne dla odbiorcy. Uczestnik potwierdzi ł , i ż taryfa obowi ą zuj ą ca w dniu stwierdzenia nielegalnej manipulacji w zegarze steruj ą cym u P. T. Picholi nie przewidywa ł a przymusowego rozliczania jednostrefowego przez okres 12 miesi ę cy od chwili stwierdzenia tego faktu. 3 Tabela nr 1 – szacunkowa kalkulacja korzy ś ci/strat finansowych odniesionych przez odbiorców na skutek praktyki Zak ł adu b ę d ą cej przedmiotem post ę powania (24 przypadki wskazane przy pi ś mie Zak ł adu z dnia 9.05.2003 r. + przypadek P. Tadeusza Picholi) Lp. Imi ę i nazwisko Odbiorcy Korzy ść finansowa odbiorcy (szacunek Zak ł adu) 1 Pichola Tadeusz 411,50 z ł 2 Treder Henryk 423,31 z ł 3 Paku ł a Jerzy 96,56 z ł 4 Szynaka Czes ł aw 852,14 z ł 5 Klejna Czes ł aw -44,99 z ł 6 Kania Czes ł aw 2.056,73 z ł 7 Zysk Jadwiga 3,160,04 z ł 8 Banacki Ryszard 114,56 9 Pi ą tek Janusz 95,55 z ł 10 Kaczmarczyk Ryszard 933,47 z ł 11 Musia ł Tadeusz 1.728,51 z ł 12 Niegowska Wies ł awa 508,67 z ł 13 Tomaszewski Tadeusz 831,34 z ł 14 Jab ł onowski Dariusz 1.132,49 z ł 15 Tomkowicz Irena 178,88 z ł 16 Nowaczyk Jerzy 366,74 z ł 17 Ci ż man El ż bieta 689,01 z ł 18 Tumas Helena 590,48 z ł 19 Chyli ń ski Andrzej 648,54 z ł 20 Paw ł owski Czes ł aw 1.664,37 z ł 21 Elke Andrzej 1.413,88 z ł 22 Józefowicz Zbigniew 1.179,92 z ł 23 Cymer Andrzej 519,17 z ł 24 Kuriata Józef 1.447,28 z ł 25 Czuczko Ryszard 491,88 z ł Łą czna kwota 21.490,03 z ł Powy ż sze pozwoli ł o na zamkni ę cie post ę powania dowodowego w dniu 15.05.2003 r. i dokonanie ustale ń faktycznych jak ni ż ej: Skar żą cego wi ą za ł a z uczestnikiem umowa – zg ł oszenie nr 1285/8/97 z dnia 1.07.1997 r. o dostarczanie energii elektrycznej wg grupy taryfowej G12 wraz z aneksem z tej samej daty. Zgodnie z pkt 2 aneksu do umowy, „w przypadku stwierdzenia niedozwolonych manipulacji w zegarze steruj ą cym, rozliczenie pobranej energii elektrycznej nast ą pi wg ceny strefy dro ż szej”. W dniu 14.03.2001 r. strony zawar ł y now ą umow ę nr R6/VR/B/1076/2001 o ś wiadczenie us ł ug przesy ł owych i sprzeda ż y energii elektrycznej wg grupy taryfowej G11, a w dniu 22.11.2001 r. na wniosek skar żą cego zawarto umow ę nr R6/VR/B/7944/01 o ś wiadczenie us ł ug przesy ł owych i sprzeda ż y energii elektrycznej wg grupy taryfowej G12. Zarówno umowa z dnia 14.03.2001 r., jak i umowa z dnia 22.11.2001 r. zawieraj ą zapis, zgodnie z którym „w przypadku stwierdzenia pobierania przez Odbiorc ę energii do celów 4 niezgodnych z umow ą , wymagaj ą cych stosowania innej grupy taryfowej, Odbiorca zobowi ą zany jest wyrówna ć ró ż nic ę nale ż no ś ci za ca ł y okres trwania nieprawid ł owo ś ci nie obj ę tych przedawnieniem roszcze ń ” (§8 pkt 3 umowy). Ż adna z umów, o których mowa powy ż ej, nie zawiera postanowienia, stosownie do którego: „odbiorcy rozliczani 2 strefowo za energi ę elektryczn ą , trac ą prawo do licznika 2 taryfowego na okres 12 miesi ę cy od dnia stwierdzenia nielegalnego poboru energii b ę d ą cego skutkiem niedozwolonej manipulacji w zegarze steruj ą cym licznikiem”, b ą d ź innego równoznacznego, w którym okre ś lono szczegó ł owe zasady ogranicze ń w wyborze grupy taryfowej G12. Równie ż taryfy obowi ą zuj ą ce w okresie trwania rozpatrywanej praktyki (taryfa nr 7/32-Z oraz taryfa z 2000 r.) nie przewidywa ł y mo ż liwo ś ci na ł o ż enia na odbiorc ę sankcji w postaci uniemo ż liwienia skorzystania z rozlicze ń w oparciu o grup ę taryfow ą G12 przez okres 12 miesi ę cy od stwierdzenia faktu niedozwolonej manipulacji. W dniu 2.10.2000 r. pracownicy Zak ł adu stwierdzili uszkodzenie os ł ony przycisków steruj ą cych zegara steruj ą cego licznikiem 2 strefowym, zainstalowanego w pomieszczeniu Tadeusza Picholi. Na tej podstawie Zak ł ad dokona ł przeliczenia pobranej energii z grupy taryfowej 2 strefowej do 1 strefowej za okres trzyletni od 2.10.1997 r. do 2.10.2000 r., nie stosuj ą c sankcji w postaci dwukrotno ś ci cen i stawek op ł at. Kar ą dla odbiorcy za nie dotrzymanie warunków umowy o dostarczanie energii elektrycznej by ł o ograniczenie przez kolejne 12 miesi ę cy – od stwierdzenia faktu nielegalnego poboru – mo ż liwo ś ci korzystania z rozlicze ń 2 strefowych. Zasad ę , o której mowa powy ż ej, Zak ł ad zmieni ł pocz ą wszy od dnia 10.07.2001 r. na skutek interwencji Pó ł nocnego Terenowego Oddzia ł u URE w Gda ń sku. Od tego czasu wymienia zegar na nowy i rozliczanie w dalszym ci ą gu odbywa si ę wg grupy taryfowej 2 strefowej. Do dnia 10.07.2001 r. mia ł o miejsce 39 przypadków manipulacji w zegarze steruj ą cym 2 strefowym licznikiem, z czego w 24 przypadkach Zak ł ad dokona ł zmiany rozlicze ń z grupy taryfowej 2 strefowej na 1 strefow ą , analogicznie do przypadku skar żą cego Tadeusza Picholi. Na podstawie ustalonego stanu faktycznego, Prezes Urz ę du zwa ż y ł co nast ę puje: Przes ł ank ą uznania praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę na podstawie art. 8 ustawy, jest w pierwszym rz ę dzie naruszenie przepisu art. 1 ustawy, w którym mowa jest o naruszeniu interesu publicznego, na stra ż y którego stoi Prezes Urz ę du. Istotnym dla rozstrzygni ę cia o istnieniu interesu publicznego w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy jest ustalenie, i ż dotyczy on z góry nieokre ś lonej liczby osób. Organ antymonopolowy wszczynaj ą c post ę powanie przyj ął , i ż uczestnik decyduj ą c si ę na stosowanie rozpatrywanej praktyki nie móg ł przewidzie ć ilu z odbiorców ona dotknie. Jego ewentualny zamiar antykonkurencyjny ujawni ł si ę ju ż z dniem 1.02.2000 r. i trwa ł nieprzerwanie a ż do dnia ustania praktyki, tj. do dnia 10.07.2001. Skutki praktyki – traktowanej przez Zak ł ad jako zasada post ę powania – konkretyzowa ł y si ę ka ż dorazowo dopiero z chwil ą stwierdzenia niedozwolonych manipulacji. W takiej sytuacji ka ż da potencjalna osoba, wobec której stwierdzono by manipulacje w zegarze steruj ą cym, zosta ł aby dotkni ę ta praktyk ą uczestnika. Przes ą dza to jednoznacznie o mo ż liwo ś ci naruszenia przez uczestnika interesu nie tylko jednostki, czy te ż konkretnej grupy podmiotów, lecz ogó ł u (interesu publicznego). Prezes Urz ę du nie mia ł w ą tpliwo ś ci, i ż Zak ł ad zajmuje na rynku dystrybucji energii elektrycznej w Gminie D ź wierzuty pozycj ę dominuj ą c ą w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy (przes ł anka ustalenia odpowiedzialno ś ci na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy). Przyzna ł to 5 sam Zak ł ad w pi ś mie z dnia 13.12.2002 r., gdzie udzieli ł informacji o posiadaniu w tak ustalonym rynku 100% udzia ł u, co pozwala traktowa ć t ę okoliczno ść jako bezsporn ą . Tym samym, spe ł nione zosta ł y wst ę pne przes ł anki warunkuj ą ce merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Post ę powanie zosta ł o wszcz ę te pod zarzutem naruszenia przepisu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy. Przes ł ankami ustalenia odpowiedzialno ś ci Zak ł adu na tej podstawie s ą : 1. uci ąż liwe warunki umowy; 2. narzucenie warunków jak wy ż ej z wykorzystaniem posiadanej pozycji dominuj ą cej; 3. uzyskanie przez przedsi ę biorc ę nieuzasadnionych korzy ś ci. Ad. 1 W ocenie Prezesa Urz ę du, warunek dotycz ą cy ograniczenia odbiorcom gwarantowanej im prawnie mo ż liwo ś ci wyboru grupy taryfowej nale ż y uzna ć za uci ąż liwy. Jest on sprzeczny z przepisami §30 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą , w tym rozlicze ń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (Dz.U. z 1998 r. Nr 153, poz. 1002 – zwane dalej rozporz ą dzeniem taryfowym z 1998 r.) oraz §9 ust. 2 rozporz ą dzenie Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą (Dz.U. z 2001 r. Nr 1, poz. 7 – zwane dalej rozporz ą dzeniem taryfowym z 2000 r.), które przyznaj ą odbiorcy prawo wyboru jednej spo ś ród grup, do których mo ż e by ć zaliczony. Jedynym ograniczeniem uprawnienia, o którym mowa, jest ustanowienie minimalnego 12 miesi ę cznego okresu pomi ę dzy kolejnymi zmianami przynale ż no ś ci grupowej. Zgodnie z §19 pkt 12 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 21 pa ź dziernika 1998 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, pokrywania kosztów przy łą czenia, obrotu energi ą elektryczn ą , ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. z 1998 r. Nr 135, poz. 881 – zwane dalej rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym z 1998 r.) oraz §13 pkt 10 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 wrze ś nia 2000 r. w sprawie szczegó ł owych warunków przy łą czenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, obrotu energi ą elektryczn ą , ś wiadczenia us ł ug przesy ł owych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jako ś ciowych obs ł ugi odbiorców (Dz.U. z 2000 r. Nr 85, poz. 957 – zwane dalej rozporz ą dzeniem przy łą czeniowym z 2000 r.) umowa sprzeda ż y energii elektrycznej powinna okre ś la ć m.in. odpowiedzialno ść stron za niedotrzymanie warunków umowy. Tym samym, kwestie dotycz ą ce przymusowej zmiany grupy taryfowej w przypadku stwierdzenia nielegalnego poboru powinny by ć okre ś lone w umowie. Prezes Urz ę du ustali ł , i ż umowa wi ążą ca uczestnika post ę powania ze skar żą cym w dniu stwierdzenia niedozwolonej manipulacji (2.10.2000 r.) – zawarta na podstawie wzorca powszechnie stosowanego przez uczestnika – nie zawiera ł a postanowie ń , które upowa ż nia ł yby uczestnika do ograniczenia odbiorcom, wobec których stwierdzono niedozwolone manipulacje, uprawnienia do wyboru grupy taryfowej (w ramach odpowiedzialno ś ci za niedotrzymanie warunków umowy). Umowa – zg ł oszenie nr 1285/8/97 z dnia 1.07.1997 r. o dostarczanie energii elektrycznej wg grupy taryfowej G12 zawiera ł a w pkt 2 aneksu postanowienie, zgodnie z którym „w przypadku stwierdzenia niedozwolonych manipulacji w zegarze steruj ą cym, rozliczenie pobranej energii elektrycznej nast ą pi wg ceny strefy dro ż szej”. Równie ż pó ź niej zawierane ze skar żą cym umowy z dnia 14.03.2001 r. i z dnia 22.11.2001 r. zawiera ł y jedynie zapis, zgodnie z którym „w przypadku stwierdzenia pobierania przez Odbiorc ę energii do celów niezgodnych z umow ą , wymagaj ą cych stosowania innej grupy taryfowej, Odbiorca zobowi ą zany jest wyrówna ć ró ż nic ę nale ż no ś ci za ca ł y okres trwania nieprawid ł owo ś ci nie obj ę tych przedawnieniem roszcze ń ” (§8 pkt 3 6 umowy). Tak wi ę c oczywistym jest, i ż Zak ł ad dokona ł samowolnie zmiany warunków umowy wi ążą cej go ze skar żą cym. Móg ł tego dokona ć z uwagi na posiadan ą si łę rynkow ą (pozycj ę dominuj ą c ą ), która umo ż liwia ł a mu dzia ł anie w znacznym zakresie niezale ż nie od kontrahentów i konsumentów (art. 4 pkt 9 ustawy). Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne (Dz.U. z 1997 r. Nr 54, poz. 348 z pó ź n. zm.) w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsi ę biorstwo energetyczne pobiera op ł aty za nielegalnie pobrane paliwo lub energi ę w wysoko ś ci okre ś lonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych . Zapis ten gwarantuje odbiorcom, i ż nie b ę d ą oni podlega ć sankcjom arbitralnie ustalanym przez Zak ł ad. Jego rozwini ę ciem s ą przepisy §5, §38 i §39 rozporz ą dzenia taryfowego z 1998 r. oraz §5, §46 i §47 rozporz ą dzenia taryfowego z 2000 r., zgodnie z którymi Zak ł ad opracowa ł taryfy obowi ą zuj ą ce w okresie stosowania przedmiotowej praktyki (1.02.2000 – 10.07.2001), tj. taryf ę nr 7/32-Z zatwierdzon ą decyzj ą Prezesa URE nr DTA-821/2685-A/1/99/DK i taryf ę z 2000 r. zatwierdzon ą decyzj ą Prezesa URE nr DTA-821/2685-B/8/2000/DK. Zgodnie z taryf ą nr 7/32-Z, w przypadku nielegalnego poboru energii polegaj ą cego na: c) dokonaniu przez odbiorc ę bez zgody dostawcy zmian w uk ł adzie pomiarowo- rozliczeniowym, odbiorca ponosi op ł at ę wyliczon ą wg nast ę puj ą cego wzoru O=2x[ExS zg +ExC] (pkt 4.3.2. taryfy), natomiast taryfa z 2000 r. stanowi ł a, i ż op ł aty za energi ę elektryczn ą pobran ą w przypadkach, o których mowa w punkcie 9.1.b) (m.in. dokonywanie w uk ł adzie pomiarowo-rozliczeniowym uszkodze ń lub manipulacji) pobiera si ę w wysoko ś ci dwukrotnych cen i stawek op ł at okre ś lonych w taryfie dla danej grupy odbiorców, je ż eli umowa sprzeda ż y energii elektrycznej nie stanowi inaczej. Taryfy, o których mowa, nie przewidywa ł y – podobnie jak umowa sprzeda ż y energii elektrycznej, o czym mowa powy ż ej – dodatkowej sankcji w postaci ograniczenia na 12 miesi ę cy prawa do wyboru grupy taryfowej G12 i rozliczania dwustrefowego. Konkluduj ą c, w opinii Prezesa Urz ę du, nak ł adanie na odbiorców omawianej sankcji nie mia ł o podstaw prawnych. Ju ż sam fakt stosowania przez Zak ł ad praktyki nie maj ą cej umocowania w obowi ą zuj ą cych przepisach – a nawet sprzecznej z cyt. §30 ust. 1 i §9 ust. 2 rozporz ą dze ń taryfowych – oraz w wi ążą cej strony umowie sprzeda ż y energii elektrycznej decyduje o uznaniu jej za uci ąż liw ą dla odbiorców. Prezes Urz ę du mia ł równie ż na uwadze informacj ę udzielon ą przez Urz ą d Regulacji Energetyki, zgodnie z któr ą podobnych praktyk nie stwierdzono w przypadku dzia ł alno ś ci innych przedsi ę biorstw energetycznych zajmuj ą cych si ę przesy ł aniem i dystrybucj ą energii elektrycznej na terenie województw pomorskiego i warmi ń sko-mazurskiego. Pozwala to traktowa ć post ę powanie Zak ł adu jako stanowi ą ce wyj ą tek od zasad powszechnie respektowanych na rynku przez innych przedsi ę biorców. Warunek odbiegaj ą cy na niekorzy ść odbiorców od warunków stosowanych przez potencjalnych konkurentów na innych rynkach geograficznych jest bez w ą tpienia warunkiem uci ąż liwym, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy. Nie bez znaczenia dla powy ż szej oceny mia ł równie ż fakt zakwestionowania omawianej praktyki przez Urz ą d Regulacji Energetyki Pó ł nocny Oddzia ł Terenowy z siedzib ą w Gda ń sku oraz fakt dobrowolnego wycofania si ę Zak ł adu z jej stosowania. Nale ż y jednak zauwa ż y ć , ż e na praktyk ę , o której mowa w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, sk ł ada si ę nie tylko stosowanie przez Zak ł ad w okresie od 1.02.2000 r. do 10.07.2001 r. niedozwolonej sankcji w postaci ograniczenia odbiorcy prawa wyboru dwustrefowej grupy taryfowej, lecz równie ż jednoczesno ść stosowania tej sankcji z sankcjami – op ł atami wyrównawczymi ustalonymi zgodnie z obowi ą zuj ą c ą taryf ą . Prezes Urz ę du ustali ł , ż e Zak ł ad nie obci ąż y ł skar żą cego, jak równie ż pozosta ł ych 24 odbiorców op ł atami wyrównawczymi (rozumianymi jako op ł aty za nielegalny pobór energii elektrycznej) zgodnie z obowi ą zuj ą c ą taryf ą . I tak, w przypadku Pana Tadeusza Picholi 7 Zak ł ad by ł na podstawie taryfy z 2000 r. uprawniony do pobrania op ł aty w wysoko ś ci dwukrotno ś ci cen i stawek op ł at (pkt 9.2. taryfy), obliczonych dla ca ł ego, nie obj ę tego przedawnieniem okresu udowodnionego nielegalnego pobierania energii elektrycznej (pkt 9.4. taryfy). Zak ł ad nie skorzysta ł z tej mo ż liwo ś ci (z zasady dwukrotno ś ci), lecz jedynie dokona ł przeliczenia pobranej energii w ten sposób, ż e w miejsce cen i stawek op ł at obowi ą zuj ą cych dla grupy taryfowej G12 zastosowa ł ceny i stawki op ł at przewidziane dla grupy taryfowej G11. Tym samym, nale ż y uzna ć , i ż Zak ł ad w ogóle nie na ł o ż y ł na skar żą cego op ł aty za nielegalny pobór na podstawie obowi ą zuj ą cej taryfy. Analogicznie post ą pi ł Zak ł ad w pozosta ł ych 24 przypadkach. Zapytany przez Prezesa Urz ę du o powody swojego post ę powania, Zak ł ad wyja ś ni ł , ż e nie stosowa ł zasady dwukrotno ś ci, gdy ż ta nie obowi ą zywa ł a przez ca ł y okres podlegaj ą cy przeliczeniu. Gdyby Zak ł ad zastosowa ł si ę do obowi ą zuj ą cej taryfy (zasady dwukrotno ś ci), to kwota op ł aty za nielegalny pobór w przypadku skar żą cego wynios ł aby 1.423,00 z ł netto, podczas gdy w wyniku przeliczenia do grupy G11 zosta ł on obci ąż ony kwot ą 711,50 z ł netto. W ą tek dotycz ą cy ewentualnej korzy ś ci maj ą tkowej Zak ł adu zosta ł rozwini ę ty poni ż ej. Wobec powy ż szego, nale ż a ł o uzna ć , i ż pomimo uci ąż liwo ś ci sankcji polegaj ą cej na uniemo ż liwieniu odbiorcom korzystania z rozlicze ń w ramach grupy taryfowej G12, praktyka Zak ł adu okre ś lona w sentencji decyzji, faktycznie nie mia ł a miejsca, co przes ą dza o konieczno ś ci wydania rozstrzygni ę cia w oparciu o przepis art. 11 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym Prezes Urz ę du nie wydaje decyzj ę o nie stwierdzeniu stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , je ż eli nie stwierdzi naruszenia zakazów okre ś lonych w art. 5 lub w art. 8 ustawy. Ad. 2 W ocenie Prezesa Urz ę du, na post ę powaniu Zak ł adu w jego stosunkach z drobnymi odbiorcami pobieraj ą cymi energi ę na cele bytowe ci ąż y brzemi ę posiadanego 100% udzia ł u w rynku dystrybucji energii elektrycznej. Organ antymonopolowy nie mia ł w ą tpliwo ś ci, i ż Zak ł ad okre ś li ł zasady swojego post ę powania w zakresie stosowania sankcji za niedozwolone manipulacje w zegarze steruj ą cym uk ł adem pomiarowym wed ł ug w ł asnego uznania, wychodz ą c poza mo ż liwo ś ci, jakie dawa ł y mu obowi ą zuj ą ca taryfa dla energii elektrycznej i umowa sprzeda ż y energii elektrycznej. Wykorzysta ł w tym celu posiadan ą pozycj ę dominuj ą c ą (100% monopol) na rynku. Zak ł adaj ą c istnienie rynku konkurencyjnego, odbiorca, dla którego korzystanie z rozlicze ń dwustrefowych wi ąż e si ę z oszcz ę dno ś ciami, nie skorzysta ł by z „oferty” uczestnika dotycz ą cej zmiany grupy taryfowej z G12 na G11 maj ą c do wyboru ofert ę konkurenta gwarantuj ą cego mu zachowanie prawa wyboru grupy taryfowej. Ponadto, Zak ł ad nie ukrywa ł w toku post ę powania, ż e odebranie prawa do grupy G12 by ł o rodzajem sankcji dla odbiorcy. Sankcje ze swojej natury s ą przymusowe i w sytuacji, gdy nie maj ą podstawy w obowi ą zuj ą cych przepisach oraz umowie z odbiorc ą , nale ż y logicznie przyj ąć , ż e zosta ł y narzucone przez podmiot je stosuj ą cy, tj. Zak ł ad. Ad. 3 W ocenie Prezesa Urz ę du praktyka, o której mowa w sentencji decyzji, nie przynios ł a Zak ł adowi w ca ł kowitym rozliczeniu korzy ś ci maj ą tkowej b ę d ą cej odpowiednikiem uci ąż liwo ś ci dla odbiorców. Zak ł ad poinformowa ł , i ż straty (nadp ł aty) odbiorców wynik ł e z przymusowego rozliczenia w grupie G11 przez okres 12 miesi ę cy po stwierdzeniu faktu niedozwolonej manipulacji zosta ł y skompensowane, a nawet przewy ż szone przez kwot ę „zaoszcz ę dzon ą ” przez odbiorców na skutek zaniechania wyliczenia przez Zak ł ad op ł aty za nielegalny pobór w oparciu o zasad ę dwukrotno ś ci cen i stawek op ł at (na podstawie obowi ą zuj ą cej taryfy). W przypadku skar żą cego, Zak ł ad wskaza ł , ż e zap ł aci ł on o 411,50 z ł mniej. Tylko w jednym na 25 przypadków (przedstawionych w tabeli nr1) Zak ł ad wyliczy ł strat ę odbiorcy na kwot ę 8 44,99 z ł . Łą czna kwota korzy ś ci rozpatrywanej grupy odbiorców i b ę d ą ca jej odpowiednikiem kwota straty Zak ł adu wynios ł a 21.490,03 z ł , co oznacza, ż e celem narzuconego przez Zak ł ad sposobu rozlicze ń w przypadku stwierdzenia manipulacji w zegarze nie by ł o osi ą gni ę cie korzy ś ci maj ą tkowej. Zak ł ad poinformowa ł , ż e nie odniós ł równie ż ż adnych innych dodatkowych korzy ś ci w wyniku stosowanej praktyki. Tym samym, konieczna przes ł anka osi ą gni ę cia przez Zak ł ad nieuzasadnionych korzy ś ci nie zosta ł a spe ł niona, co uniemo ż liwia wydanie decyzji o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę na podstawie art. 10 w zwi ą zku z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy. Wobec powy ż szego, na podstawie art. 11 ust. 1 w zwi ą zku z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy, nale ż a ł o orzec o nie stwierdzeniu stosowania przez uczestnika praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w sentencji decyzji. Od decyzji niniejszej przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Odwo ł anie nale ż y przes ł a ć na adres Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Bydgoszczy. 9