RGD-12/2012

RGD. 61-7/12/IW Gdańsk, 29 czerwca 2012 r. DECYZJA N R RGD. 12/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy: Goleniowskie Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Goleniowie – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcu umowy zatytułowanej: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień o treści: 1. W razie niesprawności wodomierza nie przekraczającej 3 m-ce ilość pobranej wody ustala się na podstawie zużycia wody równego średniemu zużyciu w ostatnim okresie, a w przypadkach gdy pobór jest nieregularny – w okresie analogicznym do lat ubiegłych. W razie niesprawności wodomierza trwającej ponad 3 miesiące ilość pobranej wody ustala się w oparciu o normy zużycia wody zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy, co może zostać uznane za niezgodne z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryfy oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenia w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. z 2006 r., Nr 127, poz. 886) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. Uprawnieni przedstawiciele dostawcy mają prawo wstępu na teren nieruchomości i kontroli przyłącza instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej w szczególności w celu sprawdzenie wodomierza głównego, lub wodomierzy zainstalowanych w lokalach i dokonania odczytu ich wskazania, dokonania badań i pomiarów, przeprowadzenia przeglądu i napraw urządzeń posiadanych przez Dostawcę, odcięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego, co może zostać uznane za niezgodne z art. 7 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3. Dostawca ma prawo do odcięcia dostawy wody lub zaprzestania odprowadzania ścieków jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe, co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4. Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…), co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i przyjęciu zobowiązania ww. przedsiębiorcy do podjęcia następujących działań zmierzających do: 1) zaniechania stosowania zarzucanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez opracowanie i wprowadzenie do obrotu wzorca umowy zatytułowanej: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , w którym postanowieniom wymienionym w punkcie I ppkt 1 – 4 sentencji decyzji zostanie nadane odpowiednio następujące brzmienie: a) W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jeżeli pobór wody trwał krócej niż 3 miesiące ilość wody ustala się na podstawie średniomiesięcznego faktycznego okresu jej poboru, b) Osoby reprezentujące Dostawcę, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub do obiektu budowlanego należącego do odbiorcy, w celu: - zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego, - przeprowadzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wodomierzy zainstalowanych przy punktach czerpalnych i dokonania odczytu ich wskazań oraz dokonania badań i pomiarów, - przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez Dostawcę, - sprawdzenia ilości i jakości ścieków wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych Dostawcy, 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl - odcięcia przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających dostarczanie wody do lokali, - usunięcia awarii przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego, c) Dostawca może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, d) Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne oświadczenie Odbiorcy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…), 2) usunięcia skutków stosowania zarzucanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez podjęcie działań mających na celu zmianę w umowach wykonywanych, zawartych z konsumentami, treści kwestionowanych postanowień, wymienionych w punkcie I ppkt 1 – 4 sentencji decyzji, w sposób uwzględniający złożone zobowiązanie, nakłada się na Goleniowskie Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Goleniowie obowiązek wykonania zobowiązań, o których mowa w: − punkcie I ppkt. 1) sentencji decyzji niezwłocznie po uprawomocnieniu się decyzji, − punkcie I ppkt. 2) sentencji decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej uprawomocnienia się. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami), stosownie do art. 33 ust. 6 ww. ustawy, działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na przedsiębiorcę Goleniowskie Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Goleniowie obowiązek przedłożenia, w terminie pięciu miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji informacji i dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązania, o którym mowa w punkcie I jej sentencji, tj.: a) wzorca umowy zatytułowanego Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , niezawierającego postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, b) kopii dwóch kolejnych umów zawartych w oparciu o zmieniony wzorzec umowy, o ile takie umowy zostaną zawarte, c) dowodów przekazania konsumentom propozycji zmiany umów wykonywanych, będących w obrocie konsumenckim, a zawierających kwestionowane postanowienia, d) liczby konsumentów, którym nie przekazano propozycji zmiany umów wykonywanych, zawierających kwestionowane postanowienia, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej: Prezesem UOKiK lub Prezesem Urzędu, przeprowadził postępowanie wyjaśniające pod sygnaturą sprawy: RGD. 400/23/11/12/IW, mające na celu wstępne ustalenie, czy przedsiębiorca Goleniowskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. z siedzibą w Goleniowie nie narzuca na terenie Miasta i Gminy Goleniów nieuczciwych, tj. nadmiernie wygórowanych cen za zbiorowe dostarczanie wody i zbiorowe odprowadzanie ścieków. Wyniki postępowania dały podstawy do podejrzenia, że niektóre postanowienia stosowanego przez Spółkę Goleniowskie Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Goleniowie, zwaną dalej: GWIK lub Spółką , wzorca umownego zatytułowanego: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 2/2010 Prezesa Zarządu Goleniowskich Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z dnia 1 lutego 2010 r. w sprawie wzoru umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, są sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.), zwanej dalej: ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu, i rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryfy oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenia w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. z 2006 r., Nr 127, poz. 886), zwanego dalej: rozporządzeniem taryfowym . Mając na uwadze te ustalenia, w dniu 6 marca 2012 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (k. 1-3) i postawiono jej zarzut stosowania we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień o treści: 1) W razie niesprawności wodomierza nie przekraczającej 3 m-ce ilość pobranej wody ustala się na podstawie zużycia wody równego średniemu zużyciu w ostatnim okresie, a w przypadkach gdy pobór jest nieregularny – w okresie analogicznym do lat ubiegłych. W razie niesprawności wodomierza trwającej ponad 3 miesiące ilość pobranej wody ustala się w oparciu o normy zużycia wody zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy, co może zostać uznane za niezgodne z § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów , 2) Uprawnieni przedstawiciele dostawcy mają prawo wstępu na teren nieruchomości i kontroli przyłącza instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej w szczególności w celu sprawdzenie wodomierza głównego, lub wodomierzy zainstalowanych w lokalach i dokonania odczytu ich wskazania, dokonania badań i pomiarów, przeprowadzenia przeglądu i napraw urządzeń posiadanych przez Dostawcę, odcięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego. 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl co może zostać uznane za niezgodne z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 3) Dostawca ma prawo do odcięcia dostawy wody lub zaprzestania odprowadzania ścieków jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe, (…). co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 4) Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…), co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W poczet dowodów w postępowaniu w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, sygn. RGD. 61/7/12/IW, zaliczono dowody uzyskane w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym pod sygnaturą RGD. 400/23/11/12/IW, (k. 3- 11). W piśmie z dnia 29 marca 2012 r., znak: GWiK/BOK/759/1679/2012, stanowiącym odpowiedź Spółki na zawiadomienie o wszczęciu postępowania złożyła ona zobowiązanie do zaniechania stosowania naruszeń przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (k. 14 – 18). Wystąpienie Spółki zostało uzupełnione pismem z dnia 19 kwietnia 2012 r., znak GWiK/BOK/1004/2076/2012, (k. 34 – 37) i pismem z dnia 11 czerwca 2012 r., znak GWiK/BOK/1263/3215/2012 (k. 38). P REZES U RZĘDU USTALIŁ , CO NASTĘPUJE . Spółka GWiK jest zarejestrowana w KRS pod numerem 0000291232 (k. 24 – 25). Przedmiotem działania przedsiębiorcy jest świadczenie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, na terenie Gminy Goleniów z wyłączeniem miejscowości Wierzchosław, Stawno, Bolechowo, Tarnówko, Tarnowiec. Wykonując ww. usługi przedsiębiorca podpisuje z odbiorcami tych usług umowy zatytułowane: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, których wzorzec stanowi załącznik do zarządzenia nr 2/2010 Prezes Zarządu Goleniowskich Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z dnia 1 lutego 2010 r. w sprawie wzoru umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (k. 26 - 30). Stosowany przez Spółkę wzorzec umowy zawiera postanowienia, które mogą być uznane za sprzeczne z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i rozporządzenia taryfowego. W toku przeprowadzonego postępowania Spółka przedstawiła zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do niezwłocznego odstąpienia od stosowania zakwestionowanych postanowień oraz opracowania i stosowania nowego wzorca umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków. Deklarując podjęcie działań 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl mających na celu zapobieżenia ewentualnym naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów, Spółka zobowiązała się do zmiany kwestionowanych postanowień we wzorcu umowy i w umowach wykonywanych. Spółka GWiK zadeklarowała, że zmieniony wzorzec umowy zostanie wprowadzony w życie zarządzeniem Prezesa GWiK w terminie 14 dni od doręczenia decyzji Prezesa UOKiK. Zgodnie z przedstawionymi przez GWiK propozycjami kwestionowane postanowienia wzorca umowy zatytułowanego: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i umów wykonywanych mają zostać zmienione w następujący sposób: 1) postanowienie o treści: W razie niesprawności wodomierza nie przekraczającej 3 m-ce ilość pobranej wody ustala się na podstawie zużycia wody równego średniemu zużyciu w ostatnim okresie, a w przypadkach gdy pobór jest nieregularny – w okresie analogicznym do lat ubiegłych. W razie niesprawności wodomierza trwającej ponad 3 miesiące ilość pobranej wody ustala się w oparciu o normy zużycia wody zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy, otrzyma brzmienie: W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jeżeli pobór wody trwał krócej niż 3 miesiące ilość wody ustala się na podstawie średniomiesięcznego faktycznego okresu jej poboru, 2) postanowienie o treści: Uprawnieni przedstawiciele dostawcy mają prawo wstępu na teren nieruchomości i kontroli przyłącza instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej w szczególności w celu sprawdzenie wodomierza głównego, lub wodomierzy zainstalowanych w lokalach i dokonania odczytu ich wskazania, dokonania badań i pomiarów, przeprowadzenia przeglądu i napraw urządzeń posiadanych przez Dostawcę, odcięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego, otrzyma brzmienie: Osoby reprezentujące Dostawcę, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub do obiektu budowlanego należącego do odbiorcy, w celu: − zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego, − przeprowadzenie kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wodomierzy zainstalowanych przy punktach czerpalnych i dokonania odczytu ich wskazań oraz dokonania badań i pomiarów, − przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez Dostawcę, − sprawdzenie ilości i jakości ścieków wprowadzanych do urządzęn kanalizacyjnych Dostawcy, − odcięcia przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego lub założenie plomb na zamkniętych zaworach odcinających dostarczanie wody do lokali, − usunięcie awarii przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego, 3) postanowienie o treści: Dostawca ma prawo do odcięcia dostawy wody lub zaprzestania odprowadzania ścieków jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe, (…) otrzyma brzmienie: Dostawca może odciąć dostawę 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, 4) postanowienie o treści: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…) otrzyma brzmienie: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne oświadczenie Odbiorcy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…). P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE . Dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest uprzednie ustalenie, czy na skutek działań przedsiębiorcy zagrożony został interes publicznoprawny, bowiem bez spełnienia tego warunku Prezes Urzędu nie jest upoważniony do realizacji zasadniczego celu ustawy, którym, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsument ó w. Warunkiem koniecznym do zastosowania tej ustawy jest, aby działanie przedsiębiorcy – któremu zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiło potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie działania tego przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast art. 28 ust. 1 wspomnianej ustawy przewiduje, że, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Odpowiednio do art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie jest podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów S TATUS PRZEDSIĘBIORCY Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm. ) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie strona postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc jest to podmiot prawa wyodrębniony organizacyjnie i majątkowo, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Działania GWiK mogą podlegać zatem kontroli dokonywanej w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. U PRAWDOPODOBNIENIE BEZPRAWNOŚCI DZIAŁAŃ Kolejną z przesłanek, jakie należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Aby zakwalifikować działania przedsiębiorcy, jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów muszą być one wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa 1 . 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych aktów prawnych. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem w szczególności, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Stąd przyjąć należy, że przejawem praktyki określonej w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są te działania przedsiębiorcy, które naruszają przepisy innych aktów prawnych. Jak na to wskazuje orzecznictwo z zakresu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów 4 . Bezprawność działań przedsiębiorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów uprawdopodobniono dalej, oddzielnie dla każdego ze stawianych zarzutów. A D 1. W przedmiotowym postępowaniu postawiono Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez umieszczenie w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytułowanym: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, zgodnie z którym: W razie niesprawności wodomierza nie przekraczającej 3 m-ce ilość pobranej wody ustala się na podstawie zużycia wody równego średniemu zużyciu w ostatnim okresie, a w przypadkach gdy pobór jest nieregularny – w okresie analogicznym do lat ubiegłych. W razie niesprawności wodomierza trwającej ponad 3 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl miesiące ilość pobranej wody ustala się w oparciu o normy zużycia wody zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy. Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego w przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Przepis ten nakazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głównego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza głównego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany sposób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby rozliczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określone przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Przyjęcie takiego sposobu rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. W związku z tym uzasadnionym jest uznanie, że przyjęcie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne innego sposobu rozliczenia ilości pobranej wody w okresie niesprawności wodomierza, niż wynikający z przepisów obowiązujących w tej mierze, jest działaniem, które może być uznane za bezprawne. Kwestionowane postanowienia wzorca umowy pozwala GWiK na to, aby: − w razie niesprawności wodomierza nie przekraczającej 3 m-ce ustalać ilość pobranej wody na podstawie zużycia wody równego średniemu zużyciu w ostatnim okresie, a w przypadkach nieregularnego poboru wody – na podstawie zużycia wody równego średniemu zużyciu w okresie analogicznym do lat ubiegłych, − w razie niesprawności wodomierza trwającej dłużej niż 3 miesiące ustalać ilość pobranej wody w oparciu o normy zużycia wody zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Umieszczając we wzorcu umowy cytowane wyżej postanowienie, Spółka mogła działać wbrew przepisowi rozporządzenie taryfowego. Tym samym postawiony GWiK zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy został uprawdopodobniony. A D 2. W postępowaniu postawiono Spółce również zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez umieszczenie w 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytułowanym: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, zgodnie z którym: Uprawnieni przedstawiciele dostawcy mają prawo wstępu na teren nieruchomości i kontroli przyłącza instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej w szczególności w celu sprawdzenie wodomierza głównego, lub wodomierzy zainstalowanych w lokalach i dokonania odczytu ich wskazania, dokonania badań i pomiarów, przeprowadzenia przeglądu i napraw urządzeń posiadanych przez Dostawcę, odcięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego. Zgodnie z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, osoby reprezentujące przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub obiektu budowlanego należących do osób, o których mowa w art. 6 ust. 2 i 4- 7 ustawy, w celu: 1) zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego, 2) przeprowadzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wodomierzy zainstalowanych przy punktach czerpalnych i dokonania odczytu ich wskazań oraz dokonania badań i pomiarów; 3) przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez to przedsiębiorstwo; 4) sprawdzenia ilości i jakości ścieków wprowadzanych do sieci; 5) odcięcia przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających dostarczanie wody do lokalu; 6) usunięcia awarii przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego, jeżeli umowa, o której mowa w art. 6 ust. 1, tak stanowi. Z kolei art. 6 ust. 3 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu stanowi, że umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków musi bezwzględnie zawierać postanowienia dotyczące procedur i warunków kontroli urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych. Nie ulega więc wątpliwości, że procedury te powinny być zgodne z uregulowaniami ustawowymi, a więc przewidywać, co najmniej, że kontrola może być przeprowadzona jedynie wówczas, gdy kontrolujący okaże legitymację służbową i pisemne upoważnienie (art. 7). Tymczasem, przywołany wyżej zapis wzorca umowy stosowany przez Spółkę, a zakwestionowany przez Prezesa Urzędu, przewiduje po stronie GWiK uprawnienia do wstępu na teren nieruchomości i przeprowadzania kontroli instalacji wodociągowej i kanalizacyjnej, w szczególności w celu sprawdzenia albo odczytu wodomierza głównego, lub wodomierzy zainstalowanych w lokalach, bądź też dokonania badań i pomiarów, przeprowadzenia przeglądu i napraw urządzeń posiadanych przez dostawcę, odcięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego, bez konieczności wcześniejszego okazania przez kontrolujących legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia do podejmowania ww. czynności. Jak podkreśla się w obowiązującym orzecznictwie 5 , zaniechanie zamieszczenia w treści zawieranych z konsumentami umów postanowień dotyczących uprawnień przedsiębiorstwa w zakresie przeprowadzenia czynności kontrolnych, o których mowa w art. 7 ustawy o 5 Por. decyzja nr RKT 8/2009. 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zbiorowym zaopatrzeniu powoduje, że odbiorca usług nie otrzymuje kompletnej informacji o tym, kto, na jakiej podstawie oraz w celu przeprowadzenia jakich czynności może żądać wstępu na teren należących do odbiorcy nieruchomości i obiektów, a także jakimi dokumentami powinna się legitymować osoba przystępująca do przeprowadzenia tych czynności. Nieznajomość - po stronie konsumentów - ich obowiązków w zakresie umożliwienia przedstawicielom przedsiębiorstwa wstępu na teren zajmowanych przez nich nieruchomości celem wykonania szeroko pojętych czynności kontrolnych i naprawczych, jak również brak wiedzy na temat warunków i procedur takich kontroli (obowiązek okazania legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia) wiąże się możliwością wystąpienia negatywnych skutków po stronie konsumentów. Niewiedza w powyższym zakresie może również narazić konsumentów na kontrolę przez osobę nieupoważnioną do jej przeprowadzenia. Mając na uwadze powyższe uznać należy, że działanie Spółki polegające na umieszczeniu we wzorcach umów postanowienia, którego treść jest sprzeczna z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, może być uznane za bezprawne. Tym samym postawiony Spółce zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy został uprawdopodobniony. A D 3. Kolejny – postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dotyczy umieszczenia w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytułowanym: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, zgodnie z którym: Dostawca ma prawo do odcięcia dostawy wody lub zaprzestania odprowadzania ścieków jeżeli: (…) Odbiorca nie uiścił opłat za dwa okresy obrachunkowe, (…). Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanych zachowań Spółki należy wskazać, iż w sytuacji, gdy odbiorca usług opóźnia się z zapłatą należności za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki, przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne może − na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu − odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne w sytuacji, gdy odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może natomiast zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach, niż określone w ustawie. Kwestionowane postanowienie umowne uprawnia GWiK do odcięcia dostaw wody lub zaprzestania odprowadzania ścieków w przypadku nie uiszczenie opłat za dwa okresy obrachunkowe, a więc nie przewiduje ono po stronie dostawcy usług uprzedniego spełnienia obowiązku dostarczenia odbiorcy upomnienia do uregulowania należności. Pominięcie we wzorach umów tego istotnego, z punktu widzenia konsumentów, uregulowania pozbawia więc indywidualnych klientów Spółki części praw przyznanych im ustawą, którzy z powodu wystąpienia różnych okoliczności (np. nieotrzymanie rachunku), mogą nie mieć świadomości, że pozostają w zwłoce z zapłatą. 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Należy ponadto wskazać, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaprzestanie świadczenia usług wodociągowo-kanalizacyjnych może nastąpić dopiero po upływie dwóch pełnych okresów obrachunkowych, następujących po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, natomiast stosowane przez Spółkę uregulowanie pozwala jej odciąć dostawę wody lub zaprzestać odprowadzanie ścieków - w przypadku opóźniania się odbiorcy usług z zapłatą - po dniu upływu terminu płatności za dwa okresy obrachunkowe. Wynika z tego, że termin określony ustawą jest dłuższy, przynajmniej o okres pomiędzy powstaniem zaległości, a dostarczeniem upomnienia. Spółka stosując zakwestionowane postanowienie, skróciła ten okres, ze szkodą dla konsumentów. Stąd, w ocenie Prezesa Urzędu, pozbawienie odbiorców usług przysługującej im z mocy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu ochrony przed odcięciem dostawy wody i zaprzestaniem odprowadzania ścieków może być uznane za naruszające normę określoną art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy i stanowić działanie bezprawne. Tym samym postawiony Spółce zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy został uprawdopodobniony. A D 4. Ostatni z postawionych Spółce zarzutów stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dotyczy umieszczenia w wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zatytułowanym: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, zgodnie z którym: Umowa może być rozwiązana: (…) przez pisemne oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia licząc od pierwszego dnia następnego miesiąca po dacie wypowiedzenia (…). Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanych zachowań Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Formułując ten przepis, ustawodawca nie posłużył się terminem w szczególności lub podobnym, co oznacza, że tak sformułowany katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne tworzą więc zbiór zamknięty, co oznacza, że nie może być on rozszerzany o inne powody nie wskazane w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu. Rozwiązanie umowy oznacza praktycznie zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie dopuszczają rozwiązania umowy przez przedsiębiorcę z dowolnej przyczyny. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne, statuuje możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków do rozwiązywania umów łączących ją z odbiorcami usług, a w konsekwencji uprawnień do trwałego wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje możliwość podjęcia przez Spółkę działań polegających na rozwiązaniu za wypowiedzeniem łączącej ją z konsumentem umowy w każdym czasie i z dowolnej przyczyny. W konsekwencji skutkuje to możliwością odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego także w sytuacjach, które nie zostały wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdaniem Prezesa Urzędu takie uregulowanie przez Spółkę stosunków umownych pozbawia konsumentów przysługującej im z mocy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu ochrony przed swobodnym odcięciem dostaw wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne. Takie działanie Spółki należy uznać za nieznajdujące uzasadnienia w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. W ocenie Prezesa Urzędu, pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody lub odbioru ścieków, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę uregulowanie, zawarte we wzorcach umownych, świadczy o bezprawności kwestionowanego postanowienia umownego. Tym samym postawiony Spółce zarzut naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy został uprawdopodobniony. N ARUSZENIE ZBIOROWYCH INTERESÓW KONSUMENTÓW Ostatnią przesłanką, jaką należy rozpatrzyć w niniejszej sprawie jest wykazanie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się działanie przedsiębiorcy, które jest skierowane do oznaczonych, ale dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa, np. przyłączenie do tej samej sieci wodociągowo-kanalizacyjnej 6 . W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, aby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowania Spółki dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. 6 C. Banasiński, E. Piontek „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, LexisNexis Warszawa 2009, str. 454. 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Stosowane praktyki wymierzone są zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto − na podstawie wzorca, którego niektóre postanowienia zakwestionowano we wszczęciu postępowania − umowy określające zasady świadczenia na ich rzecz usług zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, jak również w jej potencjalnych i przyszłych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorca umowy, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Wzorzec skierowany jest do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. Z OBOWIĄZANIE PRZEDSIĘBIORCY W toku przeprowadzonego postępowania Spółka, korzystając z uprawnień wynikających z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przedstawiła zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom interesów konsumentów i wyeliminowanie z umów wszelkich zapisów mogących stanowić naruszenie interesów konsumentów. GWiK przedstawiła propozycje zmiany treści kwestionowanych postanowień wzorca umowy zatytułowanego: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i umów wykonywanych. Zdaniem Prezesa UOKiK, działania objęte złożonym przez Spółkę zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia stosowania zarzucanego jej naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił skorzystać z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na Spółkę obowiązek wykonania złożonego przez nią w toku postępowania zobowiązania uznając, iż skoro przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji. Mając na uwadze uprawnienia Prezesa UOKiK wynikające z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nałożono na GWiK obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania: − niezwłocznie po uprawomocnieniu się decyzji w zakresie podjęcia działań mających na celu opracowanie i wprowadzenie do obrotu wzorca umowy zatytułowanej: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , w którym kwestionowanym postanowieniom zostanie nadane brzmienie cytowane w punkcie I ppkt 1) lit. a) – d) sentencji decyzji, - w terminie czterech miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji w zakresie podjęcia działań mających na celu zmianę w umowach wykonywanych, zawartych z konsumentami, treści kwestionowanych postanowień, wymienionych w punkcie I ppkt 1 – 4 sentencji decyzji, w sposób uwzględniający złożone zobowiązanie, 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Terminy wykonania podjętych zobowiązań uznać należy za uzasadnione i adekwatne do liczby zawartych przez Spółkę z konsumentami i wymagających zmiany umów wykonywanych. W tej sytuacji Prezes Urzędu postanowił jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, Prezes UOKiK nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Spółka zobowiązana została do złożenia, w terminie pięciu miesięcy od uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanemu Spółce naruszeniu, poprzez przekazanie: a) wzorca umowy zatytułowanego Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , niezawierającego postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, b) kopii dwóch kolejnych umów zawartych w oparciu o zmieniony wzorzec umowy, o ile takie umowy zostaną zawarte, c) dowodów przekazania konsumentom propozycji zmiany umów wykonywanych, będących w obrocie konsumenckim, a zawierających kwestionowane postanowienia, d) liczby konsumentów, którym nie przekazano propozycji zmiany umów wykonywanych, zawierających kwestionowane postanowienia, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. W związku z tym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek Otrzymuje: Goleniowskie Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. ul. I Brygady Legionów 18 a 72 – 100 Goleniów