RGD-25/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA W G DA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL /F AX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 411-11/04/AW Gda ń sk, 28 pa ź dziernika 2004r. DECYZJA nr RGD.25/2004 Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2003r., Nr 86, poz. 804, zm. Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172, ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du przeciwko SPSZOZ w L(…), - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje si ę , ż e dzia ł ania SPSZOZ w L(...) stanowi ą praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę , zakazan ą z mocy art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych na terenie szpitala zarz ą dzanego przez tego przedsi ę biorc ę , poprzez pobieranie op ł at za przygotowanie do wydania rodzinie zw ł ok osób zmar ł ych w szpitalu (umycie, ogolenie i ubranie) oraz za przechowywanie tych zw ł ok w prosektorium nale żą cym do szpitala i nakazuje si ę zaniechania jej stosowania. U ZASADNIENIE W drugim pó ł roczu 2003r. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadzi ł , z urz ę du, post ę powanie wyja ś niaj ą ce, które mia ł o na celu wst ę pne ustalenie, czy dzia ł anie SPSZOZ w L(...) w zakresie pobierania op ł at za przygotowanie zw ł ok osób zmar ł ych w szpitalu do pogrzebu oraz za przechowywanie ich w nale żą cym do szpitala prosektorium, nie stoi w sprzeczno ś ci z przepisami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej ustaw ą antymonopolow ą ). Z zebranego materia ł u wynika, ż e w SPSZOZ w L(...) pobierane s ą od rodzin osób zmar ł ych w szpitalu op ł aty za przechowywanie zw ł ok w prosektorium, je ś li to przechowywanie trwa d ł u ż ej ni ż 1 dob ę . Zasady uiszczania op ł at okre ś lono w obowi ą zuj ą cym od dnia 18 czerwca 2002r. Zarz ą dzeniu nr (…), wydanym na podstawie § 22 pkt 3 Regulaminu Porz ą dkowego SPSZOZ w L(...) z dnia (…)r. Wspomniane zarz ą dzenie stanowi, ż e: ƒ „W razie zgonu pacjenta w szpitalu zw ł oki przechowuje si ę w prosektorium. Zw ł oki osób, które zmar ł y w Szpitalu i nie by ł y poddane sekcji do godz. 15.00 dnia nast ę pnego przechowywane s ą nieodp ł atnie. Po up ł ywie tego okresu za przechowywanie zw ł ok w ch ł odni pobierana jest op ł ata w wysoko ś ci – 40 z ł za pe ł n ą dob ę . Za ka ż d ą nast ę pn ą niezako ń czon ą dob ę op ł ata wynosi 2 z ł za godzin ę . ƒ Zw ł oki osób, które zmar ł y w szpitalu i by ł y poddane sekcji przechowywane s ą nieodp ł atnie w prosektorium do godz. 15.00 dnia nast ę pnego po przeprowadzeniu sekcji. Po up ł ywie tego okresu za przechowywanie zw ł ok w ch ł odni pobierana jest op ł ata w wysoko ś ci – 40 z ł za ka ż d ą pe ł n ą dob ę . Za ka ż d ą rozpocz ę t ą , a niezako ń czon ą dob ę op ł ata wynosi 2 z ł za godzin ę . ƒ Przygotowanie zw ł ok do wydania: umycie, ogolenie, ubranie w odzie ż dostarczon ą przez rodzin ę lub inn ą osob ę uprawnion ą – 150 z ł .” W celu dokonania oceny zasadno ś ci pobierania ww. op ł at od rodzin osób zmar ł ych w szpitalu organ antymonopolowy wyst ą pi ł do POW Narodowego Funduszu Zdrowia w G(…) o opini ę , któr ą uzyska ł w dniu 12 wrze ś nia 2003r. Z jej tre ś ci wynika, ż e „(...) us ł ugi Szpitala polegaj ą ce na przechowywaniu w ch ł odni zw ł ok osób zmar ł ych w szpitalu, jak te ż przygotowaniu zw ł ok do pogrzebu nie wchodzi w zakres ś wiadcze ń zdrowotnych, a wi ę c nie jest finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Koszty tych us ł ug powinny by ć pokrywane ze ś rodków innych ni ż pochodz ą ce ze sk ł adek na ubezpieczenie zdrowotne, np. ze ś rodków ZUS dla osób podlegaj ą cych ubezpieczeniu spo ł ecznemu lub ze ś rodków gminy dla jej mieszka ń ców nie podlegaj ą cych ubezpieczeniu spo ł ecznemu.” (k.26). W pierwszym kwartale 2004r. Delegatura UOKiK w Gda ń sku przeprowadzi ł a badania rynku dotycz ą ce stosowanych przez szpitale z terenu województwa pomorskiego zasad obci ąż ania rodzin osób zmar ł ych w szpitalu za us ł ugi przechowywania zw ł ok w ch ł odni oraz przygotowania ich do wydania z prosektorium. Wyniki podj ę tych czynno ś ci wskazywa ł y, ż e w sprawie mog ł o doj ść do naruszenia regu ł konkurencji, st ą d te ż w dniu 28 kwietnia 2004r. postanowieniem Nr 76 (k.43) organ antymonopolowy wszcz ął , z urz ę du, post ę powanie antymonopolowe, w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez SPSZOZ w L(...) pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych na terenie szpitala zarz ą dzanego przez tego przedsi ę biorc ę , poprzez pobieranie op ł at za przygotowanie do wydania rodzinie zw ł ok osób zmar ł ych w szpitalu oraz za przechowywanie ich w prosektorium – nale żą cym do szpitala, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie [...]. W pi ś mie z dnia 11 maja 2004r. (k.48-50), b ę d ą cym odpowiedzi ą na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, SPSZOZ w L(...) wyja ś ni ł , ż e ż aden przepis ustawy nie nak ł ada na SPZOZ obowi ą zku nieodp ł atnego wykonywania czynno ś ci zwi ą zanych z przechowywaniem zw ł ok, ich umyciem, ubraniem i ogoleniem. SPSZOZ w L(...), jak dot ą d, nie naruszy ł zasady okre ś lonej w art. 25 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408, z pó ź n. zm.), który okre ś la obowi ą zek przechowywania zw ł ok do czasu sekcji, co najmniej 12 godzin od momentu zgonu. SPSZOZ w L(...) jest osob ą prawn ą , a ś rodki na swoj ą dzia ł alno ść uzyskuje w ramach kontraktu z NFZ na ś wiadczenie us ł ug medycznych. NFZ nie jest obowi ą zany do pokrywania kosztów czynno ś ci prosektoryjnych. Ponadto Dyrektor SPSZOZ w L(...) powo ł a ł si ę na pismo Ministerstwa Zdrowia - Departament Pracy Nr PR-023-EW-81/02 z dnia 24 stycznia 2002r. (k.21), z którego wynika, ż e: ƒ z dniem 30 marca 2001 r. utraci ł a moc Instrukcja Nr 35/61 Ministra Zdrowia w sprawie regulaminów szpitalnych, która okre ś la ł a zasady nieodp ł atnego 2 umycia, ogolenia i ubrania zw ł ok pacjenta a tak ż e przechowywania zw ł ok w ch ł odni, ƒ zgodnie z art. 18a ust. 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 1991r. o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408, z pó ź n. zm.) regulamin porz ą dkowy zak ł adu opieki zdrowotnej okre ś la m.in. obowi ą zki zak ł adu wobec umar ł ych pacjentów. Maj ą c to na uwadze Dyrektor Szpitala wprowadzi ł zmiany w regulaminie porz ą dkowym (§ 22) dotycz ą ce zasad pobierania op ł at za przechowywanie zw ł ok, ich umycie, ubranie i ogolenie w razie ś mierci pacjenta w szpitalu oraz na podstawie § 22 pkt 3 tego regulaminu wyda ł zarz ą dzenie okre ś laj ą ce wysoko ść op ł at za wy ż ej wymienione czynno ś ci (Zarz ą dzenie Nr 11/2002 z dnia 18 czerwca 2002r., zmienione Zarz ą dzeniem Nr 6/2003 z dnia 19 maja 2003r.). W trakcie trwania zarówno post ę powania wyja ś niaj ą cego jak i antymonopolowego organ antymonopolowy wyst ą pi ł do Departamentu Organizacji Ochrony Zdrowia w Ministerstwie Zdrowia w Warszawie o zaj ę cie stanowiska w kwestiach maj ą cych istotne znaczenie dla rozstrzygni ę cia przedmiotowego sporu, czy zasadnym jest pobieranie ww. op ł at od rodzin osób zmar ł ych w szpitalu i uzyska ł nast ę puj ą ce odpowiedzi: ƒ Pismo z dnia 8 wrze ś nia 2003r. (sygn. OZO-5674-073/100/03/AL.): „Obowi ą zki zak ł adu opieki zdrowotnej w razie ś mierci pacjenta okre ś la ć powinien, zgodnie z ustaw ą z dnia 30 sierpnia 1991r. o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408 z pó ź n. zm.) regulamin porz ą dkowy zak ł adu, ustalony przez jego kierownika. Uregulowanie kwestii kosztów przygotowania zw ł ok osoby zmar ł ej w szpitalu jest przedmiotem trwaj ą cych w Ministerstwie Zdrowia prac legislacyjnych. W obecnym stanie prawnym nie ma jednak podstaw do pobierania przez samodzielny zak ł ad opieki zdrowotnej op ł at za tego rodzaju czynno ś ci” (k.25); ƒ Pismo z dnia 27 listopada 2003r. (sygn. OZO-6791-073-100a/03/AL.): „Tym samym – skoro istnieje obowi ą zek okre ś lonego zachowania si ę zak ł adu w sytuacji ś mierci pacjenta – nie ma podstaw do pobierania op ł at od rodzin zmar ł ych w szpitalu osób. Zak ł ad nie ma bowiem prawa wyboru danego sposobu post ę powania w zale ż no ś ci od tego, czy op ł ata zostanie wniesiona, czy te ż nie. Obowi ą zek na ł o ż ony przez ustawodawc ę powinien zosta ć spe ł niony. Przy takim za ł o ż eniu w regulaminie porz ą dkowym zak ł adu powinny znale źć si ę regulacje okre ś laj ą ce sposób wype ł nienia tego obowi ą zku. W razie ś mierci pacjenta, jego cia ł o powinno zosta ć przygotowane do wydania w sposób odpowiadaj ą cy poszanowaniu zmar ł ych i w sposób nie obra ż aj ą cy uczu ć rodziny zmar ł ego. Za wszelkie dodatkowe czynno ś ci wydaje si ę , ż e zak ł ad mo ż e pobiera ć op ł at ę , której wysoko ść okre ś la kierownik zak ł adu w zarz ą dzeniu. Poniewa ż ż aden z aktów prawnych nie wskazuje zakresu czynno ś ci obj ę tych obowi ą zkiem okre ś lonym w ustawie o zak ł adach opieki zdrowotnej, nale ż y stosowa ć w tym zakresie ogólne obiektywne kryteria i zasady wspó łż ycia spo ł ecznego” (k.31); Dyrektor SPZOZ w L(...) w pi ś mie z dnia 19 grudnia 2004r. o ś wiadczy ł , ż e nie podziela przytoczonych stanowisk Ministerstwa Zdrowia; uzna ł , ż e nie wskazano w nich podstawy prawnej. Nie zgodzi ł si ę równie ż , aby czynno ś ci okre ś lone w regulaminie porz ą dkowym, zwi ą zane z przechowywaniem zw ł ok w ch ł odni oraz przygotowaniem zw ł ok do wydania rodzinie, mia ł yby by ć wykonywane przez szpital bezp ł atnie (k. 32-33). 3 W tej sytuacji organ antymonopolowy ponownie wyst ą pi ł do Departamentu Organizacji Ochrony Zdrowia w Ministerstwie Zdrowia i w dniu 27 stycznia 2004r. uzyska ł nast ę puj ą ce stanowisko: „Przygotowanie zw ł ok osoby zmar ł ej w szpitalu do wydania osobom uprawnionym do ich pochowania jest obowi ą zkiem szpitala. Istotnie obowi ą zuj ą ce przepisy prawa nie okre ś laj ą w sposób jednoznaczny kwestii odp ł atno ś ci za wykonanie tego rodzaju czynno ś ci. Istnieje jednak ustawowy obowi ą zek okre ś lonego zachowania, niezale ż nie od tego, czy op ł ata zostanie wniesiona, czy te ż nie” (k.37). Organ antymonopolowy ustali ł i zwa ż y ł , co nast ę puje Zastosowanie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nast ę puje w sytuacji zagro ż enia interesu ogólnospo ł ecznego (publicznoprawnego) w zakresie przez ni ą chronionym, wtedy, gdy skutkami zakazanych dzia ł a ń dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na nim inne niekorzystne zjawiska 1 (art. 1 ust. 1 ustawy). SPSZOZ w L(...), wydaj ą c i wprowadzaj ą c w ż ycie Zarz ą dzenie Nr (…), (a wcze ś niej Zarz ą dzenie Nr (…) z dnia 18 czerwca 2002r.) w sprawie wysoko ś ci op ł at za us ł ugi ś wiadczone w prosektorium szpitalnym ustanowi ł regu ł y post ę powania, wobec rodzin zmar ł ych w tym szpitalu osób. Ka ż dy, kto chcia ł przechowa ć zw ł oki osób zmar ł ych w szpitalu lub poza nim, zmuszony by ł dostosowa ć si ę do obowi ą zuj ą cych zasad odp ł atno ś ci z tak ą us ł ug ę , dlatego te ż uzna ć nale ż y, ż e niniejsza sprawa dotyczy interesu publicznego, co w pe ł ni uzasadnia podj ę cie przez organ antymonopolowy dzia ł a ń przewidzianych ustaw ą . Przedmiotem niniejszego post ę powania jest rozstrzygni ę cie, czy poprzez pobieranie op ł at za przygotowanie do wydania rodzinie zw ł ok osób zmar ł ych w szpitalu (umycie, ogolenie i ubranie) oraz za przechowywanie ich w prosektorium – nale żą cym do szpitala, SPSZOZ w L(...) dopu ś ci ł si ę stosowania, zakazanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę 2 . Aby dowie ść , i ż naruszony zosta ł przepis wspomnianego wy ż ej artyku ł u, nale ż y wykaza ć , i ż skar ż ony przedsi ę biorca zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na rynku oraz nadu ż ywa tej pozycji. Warunkiem koniecznym uruchomienia przepisów ustawy antymonopolowej oraz wyci ą gni ę cia ewentualnych sankcji wobec przedsi ę biorcy naruszaj ą cego jej przepisy jest ustalenie rynku nie jako ogólna kategoria ekonomiczna, ale rynku w ł a ś ciwego 3 w danej sprawie, z wyznaczeniem jego podstawowych elementów, tj. wymiaru przedmiotowego (towar, us ł uga), fazy obrotu (zbyt, hurt, detal), funkcji strony rynku (poda ż , popyt), terytorium oraz czasowego aspektu obrotu. Brak jednoznacznej identyfikacji w odniesieniu do cho ć by jednego z powy ż szych elementów uzasadnia, i ż przynajmniej zasadniczo, przedmiot post ę powania mo ż e by ć rozpatrywany w kontek ś cie kilku odr ę bnych rynków. 1 Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 stycznia 1991r., sygn. akt XV Amr 8/90 2 W my ś l art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej, za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę uznane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku. Ustawa nie wymienia w sposób wyczerpuj ą cy przejawów nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku, a jedynie ogranicza si ę w art. 8 ust. 2 do wyliczenia typowych przyk ł adów zachowa ń przedsi ę biorców maj ą cych charakter praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Z uwagi na otwarty katalog praktyk nie ma formalnych przeszkód, aby zosta ł on rozszerzony tak ż e o dzia ł ania przedsi ę biorców, nosz ą ce znamiona bezprawnego zachowania ograniczaj ą cego konkurencj ę lub eksploatuj ą ce pozycj ę zajmowan ą na rynku, czy te ż godz ą ce w interesy konsumentów (por. wyrok z dnia 28 stycznia 2004r., sygn. akt XVII Ama 19/03). 3 okre ś lonego w art. 4 pkt 8 ustawy, jako „ rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji” 4 Maj ą c na wzgl ę dzie zarówno tre ść powo ł anej definicji rynku w ł a ś ciwego, jak i zasad ę w ą skiego wyodr ę bniania rynków produktowych 4 , Prezes UOKiK przyj ął , i ż wymiar produktowy rynku konstytuuj ą us ł ugi przechowywania zw ł ok oraz przygotowania zw ł ok do wydania rodzinie. W aspekcie terytorialnym (geograficznym) rynek w ł a ś ciwy w przedmiotowej sprawie wyznaczaj ą granice powiatu l ę borskiego. Na tym obszarze realizacj ę us ł ug prosektoryjnych zapewniaj ą SPSZOZ w L(...) oraz Kostnica i Zak ł ad Pogrzebowy „C(…)” w L(...), bowiem jedynie te dwie placówki posiadaj ą ch ł odnie. Wyznaczaj ą c aspekt czasowy rynku nale ż y przyj ąć , i ż obejmuje on okres od momentu obowi ą zywania Zarz ą dzenie Nr (…) z dnia 18 czerwca 2002r., zmienionego Zarz ą dzeniem Nr (…) z dnia 19 maja 2003r., tj. od dnia 24 czerwca 2002r. do chwili obecnej. Statystyk ę zrealizowanych us ł ug przechowywania zw ł ok oraz przygotowania do wydania rodzinie (umycie, ogolenie i ubranie) w latach 2002-2004 przedstawiono w tabeli ni ż ej: Tabela 1: Zestawienie ilo ś ci us ł ug przechowywania zw ł ok oraz us ł ug przygotowania zw ł ok do wydania rodzinie na terenie powiatu l(…) w okresie od 18.06.2002r. do 30.04.2004r. Us ł ugi przechowywania zw ł ok w ch ł odni Us ł ugi przygotowania zw ł ok do wydania rodzinie (umycie, ogolenie i ubranie) SPSZOZ ZP C(…) Przedzia ł czasowy Liczba zgonów w szpitalu Zgony szpitalne Zgony spoza szpitala Zgony szpitalne Zgony spoza szpitala Przychody uzyskane ze ś wiadczenia us ł ug* SPSZOZ ZP C(…) Przychody uzyskane ze ś wiadczenia us ł ug * 18.06- 31.12.2002r. 131 129 50 2 1 [tajemnica przedsi ę biorstwa] 154 1 [tajemnica przedsi ę biorstwa] 01.01- 31.12.2003r. 252 230 300 22 25 [tajemnica przedsi ę biorstwa] 530 25 [tajemnica przedsi ę biorstwa] 01.01- 30.04.2004r. 72 62 67 10 2 [tajemnica przedsi ę biorstwa] 125 2 [tajemnica przedsi ę biorstwa] * Przychody dotycz ą tylko SPSZOZ w L(...), gdy ż KiZP „C(…)” zarówno us ł ugi przechowywania zw ł ok w ch ł odni jak i us ł ugi przygotowania zw ł ok do wydania rodzinie (umycie, ogolenie i ubranie) ś wiadczy bezp ł atnie Z przedstawionych danych wywie ść nale ż y, ż e w latach 2003-2004 prawie wszystkie zw ł oki osób zmar ł ych na oddzia ł ach szpitalnych trafiaj ą do prosektorium szpitalnego i tam s ą przechowywane. Szpital ponadto ś wiadczy us ł ugi przechowywania zw ł ok zewn ę trznym zleceniodawcom, podobnie, jak KiZP „C(…)”. W rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej, SPSZOZ w L(...) zajmuje zatem pozycj ę dominuj ą c ą na rynku 4 Przy wyznaczaniu rynku produktowego zalecane jest stosowanie w ą skich kryteriów jego segmentacji, gdy ż w przeciwnym wypadku mog ł yby zaistnie ć trudno ś ci w znalezieniu przedsi ę biorców o pozycji dominuj ą cej i – w rezultacie – przepisy maj ą ce zapobiega ć jej nadu ż ywaniu straci ł yby racj ę bytu ze szkod ą zarówno dla konsumentów, jak i sprawno ś ci oraz efektywno ś ci mechanizmów konkurencji. Nale ż y podkre ś li ć , ż e w tym kierunku zmierza zarówno orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por. wyroki z dnia 18 grudnia 1990r., sygn. akt XVII Amr 7/90; z dnia 4 pa ź dziernika 1993r., sygn. akt XVII Amr 29/93; oraz z dnia 31 maja 1995r., sygn. akt XVII Amr 9/95), jak i orzecznictwo funkcjonuj ą ce w Unii Europejskiej (patrz: Gronowski S., Ustawa antymonopolowa. Komentarz. Warszawa 1999, wydanie 2, s. 120). 5 ś wiadczenia us ł ug przechowywania zw ł ok osób zmar ł ych w tym szpitalu i us ł ugi przygotowania zw ł ok do wydania rodzinie. Ustawa antymonopolowa nie zakazuje posiadania pozycji dominuj ą cej na rynku, przewiduje jednak ż e zakaz jej nadu ż ywania. Dlatego do stwierdzenia naruszenia przez SPSZOZ w L(...) art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej, konieczne jest wykazanie, i ż przedsi ę biorca ten poprzez swoje dzia ł ania nadu ż y ł pozycji dominuj ą cej, a tym samym wykorzysta ł posiadan ą si łę rynkow ą . Poprzez nadu ż ycie pozycji dominuj ą cej nale ż y rozumie ć takie zachowanie przedsi ę biorcy, którego inny przedsi ę biorca lub konsument nie zaakceptowaliby w przypadku istnienia konkurencji na rynku, na którym dzia ł a dominant - SPZOZ. Kwesti ą podstawow ą do rozstrzygni ę cia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy SPSZOZ w L(...) mo ż e pobiera ć op ł aty za przechowywanie zw ł ok w prosektorium od rodzin osób zmar ł ych szpitalu oraz za us ł ugi przygotowania zw ł ok do wydania rodzinie. W przesz ł o ś ci problem ten rozwi ą zywa ł y przepisy Instrukcji Nr 35/61 Ministra Zdrowia i Opieki Spo ł ecznej z dnia 9 czerwca 1961r., w sprawie regulaminów szpitalnych (Dz. Urz. MZiOS Nr 13, poz.89), zgodnie, z któr ą personel szpitala obowi ą zany by ł zw ł oki osób zmar ł ych w szpitalu przed w ł o ż eniem do trumny umy ć , ogoli ć , ubra ć w odzie ż dostarczon ą przez osoby uprawnione do pochowania b ą d ź , w odzie ż , w której zmar ł y przyby ł do szpitala. Ponadto zgodnie z zapisami tej instrukcji, zw ł oki osób zmar ł ych w szpitalu, wolno by ł o przechowywa ć w zasadzie nie d ł u ż ej ni ż 3 doby. Koszty wykonania tych czynno ś ci obci ąż a ł y szpital. Powy ż sza instrukcja by ł a dokumentem wewn ę trznym i obowi ą zywa ł a tylko jednostki organizacyjne podleg ł e organowi wydaj ą cemu taki akt. Obecnie przedmiotowa instrukcja ju ż nie obowi ą zuje, nawet w podleg ł ych Ministrowi Zdrowia jednostkach organizacyjnych i nie zosta ł a zast ą piona ( tak ą mo ż liwo ść przewiduje art. 241 Konstytucji, w ci ą gu 2 lat od wej ś cia w ż ycie Konstytucji z 17.10.1997r.) przez odpowiadaj ą ce jej tre ś ci ą rozporz ą dzenie. 5 Dlatego te ż wobec braku regulacji prawnych, dotycz ą cych zasad pobierania op ł at za przechowywanie zw ł ok w prosektorium od rodzin osób zmar ł ych szpitalu, kwesti ę , czyim obowi ą zkiem jest przygotowanie do pochówku zw ł ok, a przy tym wykonanie us ł ugi przechowywania zw ł ok, ocenia ć nale ż y: ƒ w ś wietle art. 354 § 1 k.c.; stanowi on, i ż d ł u ż nik powinien wykona ć zobowi ą zanie zgodnie z jego tre ś ci ą i w sposób odpowiadaj ą cy jego celowi spo ł eczno-gospodarczemu oraz zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego, a je ż eli istniej ą w tym zakresie ustalone zwyczaje – tak ż e w sposób odpowiadaj ą cy tym zwyczajom. ƒ w oparciu o przyj ę ty zwyczaj w tym zakresie. W celu porównania zasad pobierania op ł aty za przechowywanie zw ł ok, organ antymonopolowy przeprowadzi ł badania, którymi obj ął wszystkie pomorskie szpitale, posiadaj ą ce prosektoria. Próba badawcza obejmowa ł a 17 placówek, spo ś ród których op ł at za us ł ugi prosektoryjne nie pobiera ł y: 1. Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Miko ł aja Kopernika w Gda ń sku, 2. Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Janusza Korczaka w S ł upsku, 3. Szpital Specjalistyczny im. Wojciecha-Adalberta SPZOZ w Gda ń sku, 4. Szpital Miejski im. J. Brudzi ń skiego w Gdyni, 5 Stanowisko takie jest zbie ż ne z tre ś ci ą uzasadnienia wyroku S ą du Antymonopolowego z dnia 20 lutego 2002r. (sygn. akt XVII Ama 15/01) oraz z dnia 21 sierpnia 2003r. (sygn. akt XVII Ama 71/02). 6 5. Szpital Specjalistyczny w Prabutach, 6. Szpital Specjalistyczny im. J. K. Ł ukowicza w Chojnicach, 7. Szpital ś w. Jana w Starogardzie Gda ń skim, 8. Szpital Specjalistyczny im. F. Ceynowy w Wejherowie, 9. Szpital Specjalistyczny w Ko ś cierzynie, 10. Szpital Morski im. PCK w Gdyni, 11. VII Szpital Marynarki Wojennej w Gda ń sku. W tych szpitalach us ł ugi przechowywania zw ł ok w prosektorium oraz przygotowania do wydania rodzinie wykonywane s ą w ramach zada ń w ł asnych; rodzina zmar ł ego nie uiszcza op ł at za te czynno ś ci przez pierwsz ą , drug ą i trzeci ą dob ę . W szczególnych przypadkach przechowywanie jest bezp ł atne tak ż e i przez d ł u ż szy okres. W sze ś ciu szpitalach, które pobiera ł y op ł aty sytuacja kszta ł towa ł a si ę nast ę puj ą co: ƒ SPZOZ w Sztumie oraz Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr 1 Akademickie Centrum Kliniczne Akademii Medycznej w Gda ń sku ś wiadczy ł y wy ż ej wymienione us ł ugi bezp ł atnie przez okres 48 godzin; SPSK Nr 1 ACK AM w drodze wyj ą tku dla osób bezdomnych ś wiadczy te us ł ugi ca ł kowicie bezp ł atnie. ƒ Odp ł atno ść us ł ug w SPZZOZ w Miastku okre ś la cennik zatwierdzony Zarz ą dzeniem Nr 2/04 Dyrektora placówki w sprawie udzielania ś wiadcze ń zdrowotnych i cen w O ś rodkach Us ł ugowo-Diagnostycznych z dnia 5 stycznia 2004r. (dzia ł Prosektura). Op ł ata za przechowywania zw ł ok wynosi 40 z ł za dob ę , w przypadku ś mierci pacjenta w szpitalu pierwsza doba jest bezp ł atna; przygotowanie cia ł a do pochówku (umycie, ubranie cia ł a, drobne zabiegi kosmetyczne wycenione s ą na 50 z ł ). ƒ SPZOZ w Malborku od maja 1998r. wydzier ż awia pomieszczenia prosektorium firmom zewn ę trznym, które ś wiadcz ą us ł ugi zwi ą zane z przechowywaniem i przygotowaniem zw ł ok do pochówku po kosztach w ł asnych z zastrze ż eniem wynikaj ą cym z postanowienia § 4 pkt 2 ppkt b aktualnie obowi ą zuj ą cej umowy najmu z dnia 1 pa ź dziernika 2003r., tj. nieodp ł atnego ś wiadczenia dla Wynajmuj ą cego us ł ug przyj ę cia do przechowania i przygotowania zw ł ok do wykonania sekcji oraz wykonania niezb ę dnych czynno ś ci przy zw ł okach, zmar ł ych w szpitalu i przechowywania ich przez 15 godzin nieodp ł atnie, a w przypadku sekcji – do czasu jej wykonania. ƒ W SPZOZ w Bytowie op ł aty te wynikaj ą z zarz ą dzenia wewn ę trznego nr 7/2002 z dnia 1 lutego 2002r. i kszta ł tuj ą si ę nast ę puj ą co: przechowywanie zw ł ok w prosektorium (zgon szpitalny) – 50 z ł za ka ż d ą dob ę , przyj ę cie zw ł ok do prosektorium (zgon domowy) – 100z ł za dob ę , toaleta po ś miertna (ubranie zw ł ok, w ł o ż enie do trumny itp.) – 200z ł . ƒ W SPSZOZ w L(...) op ł aty za te czynno ś ci naliczane s ą dopiero od godziny 15 00 nast ę pnego dnia od umieszczenia zw ł ok w ch ł odni, a w przypadku, gdy konieczna by ł a sekcja zw ł ok od godziny 15 00 dnia nast ę pnego od dnia przeprowadzenia sekcji. Na potrzeby niniejszego post ę powania organ antymonopolowy wykorzysta ł wyniki przeprowadzonych bada ń na terenie Katowic, Opola, Cz ę stochowy i Bielsko-Bia ł ej w podobnej sprawie przez Delegatur ę UOKiK w Katowicach. Spo ś ród 14 szpitali z tych miast, prosektoria posiada 11 placówek. Niezale ż nie od tego, czy prosektorium jest wynajmowane, czy te ż dzier ż awione innemu przedsi ę biorcy, w 10 spo ś ród 11 placówek 7 przechowywanie zw ł ok osób zmar ł ych w tym szpitalu przez okres do trzech dób jest bezp ł atne – w szczególnych sytuacjach tak ż e d ł u ż ej; tylko w jednej z nich przechowywanie zw ł ok w prosektorium jest bezp ł atne przez okres dwóch dób 6 . Z ustale ń organu antymonopolowego wynika, i ż w ci ą gu kilkudziesi ę ciu lat obowi ą zywania Instrukcji z 1961r. wykszta ł ci ł si ę zwyczaj ponoszenia przez szpital kosztów w/w us ł ug lub ś wiadczenia ich bezp ł atnie. Istnienie takiego zwyczaju potwierdza, ż e bezp ł atne przechowywanie przez 3 doby przechowywania zw ł ok w prosektorium, jest powszechnie akceptowane zarówno przez szpitale jak i przez spo ł ecze ń stwo. Potwierdzaj ą to równie ż ustalenia poczynione w trakcie przeprowadzonych przez UOKiK bada ń oraz stan prawny przedstawiony przez Departament Organizacji i Ochrony Zdrowia Ministerstwa Zdrowia (k. 25, 31, 37). Uregulowanie kwestii kosztów przygotowania do pogrzebu zw ł ok osoby zmar ł ej w szpitalu jest przedmiotem trwaj ą cych w Ministerstwie Zdrowia prac legislacyjnych. W obecnym stanie prawnym nie ma jednak podstaw do pobierania przez samodzielny zak ł ad opieki zdrowotnej op ł at za tego rodzaju czynno ś ci (k.25). SPSZOZ w L(...) jest równie ż obowi ą zany do stosowania si ę do prawa zwyczajowego, które wykszta ł ci ł o si ę na omawianym rynku w ł a ś ciwym i nie powinien żą da ć op ł at za przechowywanie zw ł ok w prosektorium przez 72 godziny, a pobieraj ą c je za drug ą i trzeci ą dob ę , na podstawie Zarz ą dzenia 6/2003 (k.19), nadu ż y ł posiadanej pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug przechowywania zw ł ok osób zmar ł ych w szpitalu, w prosektorium znajduj ą cym si ę na terenie Szpitala. Narzucanie rodzinom osób zmar ł ych szpitalu obowi ą zku uiszczania op ł at za drug ą i trzeci ą dob ę przechowywania zw ł ok w prosektorium, które to us ł ugi powinny by ć realizowane bezp ł atnie, nie znajduje uzasadnienia w obecnie obowi ą zuj ą cym stanie prawnym. Przyj ę ta przez SPSZOZ zasada pobierania op ł at jest przejawem nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej i stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , poniewa ż rodziny osób zmar ł ych w szpitalu, od momentu obowi ą zywania Zarz ą dzenia Nr (…) z dnia 18 czerwca 2002r., zmienionego Zarz ą dzeniem Nr (…) z dnia 19 maja 2003r., stawiano w sytuacji przymusowej uiszczenia op ł at, je ś li w wyznaczonym czasie nie zd ąż yli za ł atwi ć formalno ś ci pogrzebowych. Z uwagi na trudn ą sytuacj ę s ł u ż by zdrowia w kraju, Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów odst ą pi ł od na ł o ż enia kary, nie uznaj ą c jednak, ż e sytuacja ta mo ż e by ć aprobat ą dla stosowania praktyk naruszaj ą cych przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Maj ą c to na uwadze orzeczono jak w sentencji. Pouczenie: Od niniejszej decyzji s ł u ż y stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gda ń sku, w terminie dwutygodniowym od dnia dor ę czenia decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (jt. Dz. U. z 2003 r., nr 86, poz. 804, zm. Dz. U. z 2004r. Nr 93, poz. 891) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c. - od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie - S ą du Ochrony Konkurencji i 6 Wyniki bada ń s ł u ż y ł y jako dowód w sprawie zako ń czonej decyzj ą Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 stycznia 2003r. (Sygn. akt RKT – 03/2003). Taki sposób dzia ł ania rynkowego uznano za przejaw stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , co zosta ł o podtrzymane przez S ą d Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 28 stycznia 2004r. (Sygn. akt XVII Ama 19/03). 8 Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Podpisa ł : z upowa ż nienia Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku Roman Jarz ą bek Otrzymuje: 1. SPZOZ w L(...) 2. a/a 9