RGD-31/2012

RGD.61/8/12/IPW Gdańsk, dnia 7 grudnia 2012r. DECYZJA N R RGD.31/2012 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkuren- cji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) i § 2 pkt 4rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) , – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe inte- resy konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 po uprawdopodobnieniu stosowania przez przedsiębiorcę: Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Gryfinie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochro- nie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcach umów zatytułowanych Umowa Nr… /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę oraz Umowa Nr … /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków - postanowienia, zgodnie z którym w razie naruszenia przez Od- biorcę usług postanowień umowy, Przedsiębiorstwu przysługuje prawo do odcięcia wody, co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i złożeniu zobowiązania przez ww. przedsiębiorcę do podjęcia następujących działań: 1) opracowania i wprowadzenia do obrotu wzorca umowy zatytułowanego: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków nr…, niezawierającego kwe- stionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia o treści:
W razie naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, Przedsiębiorstwu przysługuje prawo do odcięcia wody; 2) zmiany w umowach wykonywanych, zawartych z konsumentami, treści kwestio- nowanych postanowień, wymienionych w punkcie I sentencji decyzji, w sposób uwzględniający złożone zobowiązanie, poprzez zaoferowanie konsumentom możli- wości podpisania aneksów do ww. umów – w terminie do dnia 31 marca 2013r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl nakłada się na Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Spółka z ograniczoną odpo- wiedzialnością z siedzibą w Gryfinie obowiązek wykonania zobowiązań, o których mowa w : • punkcie I ppkt 1 sentencji decyzji – w terminie do 31 grudnia 2012 r., • punkcie I ppkt 2 sentencji decyzji - w terminie do dnia 31 marca 2013 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami), nakłada się na przedsiębiorcę Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Spółka z ogra- niczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Gryfinie, obowiązek przedłoże- nia, w terminie do dnia 31 kwietnia 2013 r., informacji/dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązania, o którym mowa w punkcie I sentencji decyzji, tj.: 1. wzorca umowy pn. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ście- ków nr… , niezawierającego postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2. kopii trzech kolejnych umów zawartych w oparciu o zmieniony wzorzec umowy, o ile takie umowy zostaną zawarte, 3. dowodów przekazania konsumentom propozycji zmiany umów wykonywa- nych, będących w obrocie konsumenckim, a zawierających kwestionowane postanowienia, 4. informacji na temat liczby konsumentów, którym nie przekazano propozy- cji zmiany umów wykonywanych, zawierających kwestionowane postano- wienia, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. UZASADNIENIE W roku 2011 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej rów- nież Prezesem UOKiK lub Prezesem Urzędu) przeprowadził pod sygn. RGD. 401- 3/11/IW postępowanie wyjaśniające mające na celu zbadanie sektora usług zbio- rowego zaopatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w zakresie jego organizacji i regulacji. Wyniki przeprowadzonego postępowania dały podstawę do podejrzenia, że niektóre postanowienia stosowanych przez Spółkę z o.o. Przedsię- biorstwo Usług Komunalnych z siedzibą w Gryfinie (zwana dalej PUK, Spółką lub Przedsiębiorcą) wzorców umów zawieranych z konsumentami są sprzeczne z przepi- sami ustawy o ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadza- niu ścieków. Mając na uwadze powyższe w dniu 14 marca 2012 r. wszczęto z urzędu postępowa- nie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (k. 1 i 2) i postawiono jej zarzut stosowania we wzorcach umów zaty- tułowanych: Umowa Nr… /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę oraz Umowa Nr … /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków - postanowienia, zgodnie z którym w razie naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień umowy, Przedsiębiorstwu przysługuje prawo do odcięcia wody, co może zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrze- niu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , W piśmie z dnia 29 marca 2012 r. (L. Dz. 1904/ZWik/2012; k. 5) Spółka w pełni za- akceptowała stanowisko Prezesa Urzędu oraz wniosła do Prezesa Urzędu o wydanie decyzji zobowiązaniowej. Następnie pismem z dnia 25 czerwca 2012 r. (L. Dz. 3879/ZWiK/2012; k. 26), przedsiębiorca oświadczył, iż działając w oparciu o normę art. 28 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, zo- bowiązuje się w terminie do 31 marca 2013 r. do zaniechania stosowania w umo- wach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień wymienionych w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ponadto Spółka przekazała projekt nowe- go, poprawionego wzorca oraz zobowiązała się do stosowania w stosunkach z no- wymi odbiorcami usług wyłącznie nowego wzorca oraz do dokonania w terminie do 31 marca 2013 r. albo innym wyznaczonym przez Prezesa Urzędu, stosownych zmian w umowach dotychczas zawartych. W uzupełnieniu, złożonego w piśmie z dnia 25 czerwca 2012 r. zobowiązania, Spół- ka wraz z pismem z dnia 12 września 2012 r. (L. Dz. 5690/ZWiK/12; k. 63) przeka- zała poprawiony wzorzec umowy pn. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadza- nie ścieków. Postanowieniem nr 213 z dnia 19 lipca 2012 r. (k. 35) zaliczono w poczet dowodów w postępowaniu sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, sygn. RGD. 61/8/12/IPW, uzyskane w toku postępowania wyjaśniającego o sygn. RGD. 401/3/11/IW, pismo Spółki z dnia 28 lipca 2011 r. (L.dz. 4626/ZWiK/2011) wraz załącznikami. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Gryfinie jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000133946 (k. 6-8). Do podstawowych zadań Spółki należy świad- czenie usług w zakresie m.in.: • poboru, uzdatniania i dostarczania wody, • odprowadzania i oczyszczania ścieków, • zbierania odpadów innych niż niebezpieczne, • wykonywania instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimaty- zacyjnych Spółka PUK prowadzi działalność na terenie miasta Gryfino. Spółka co najmniej od 1 stycznia 2011 (k. 5) stosuje dwa wzorce umów o dostawę wody i odprowadzanie ścieków: Umowa Nr… /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę oraz Umowa Nr … /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Analiza stosowanych przez przedsiębiorcę wzorcach umowy, wykazała, iż zawiera- ją one postanowienie, zgodnie z którym w razie naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień umowy, Przedsiębiorstwu przysługuje prawo do odcięcia wody. 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Prezes Urzędu zważył, co następuje: Dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędne jest uprzednie ustalenie, czy na skutek działań przedsię- biorcy zagrożony został interes publicznoprawny, bowiem bez spełnienia tego wa- runku Prezes Urzędu nie jest upoważniony do realizacji zasadniczego celu ustawy, którym, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony inte- resów przedsiębiorców i konsument ó w. Warunkiem koniecznym do zastosowania tej ustawy jest, aby działanie przedsiębiorcy – któremu zarzucono naruszenie jej prze- pisów – stanowiło potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno- prawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie działania Spółki. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsu- mentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szcze- gólności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i peł- nej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Odpowiednio do art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czyn- ności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub za- wodową. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsię- biorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem sto- sowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykaza- nia, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie jest podejmowane przez podmiot będący przedsię- biorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów. 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Status przedsiębiorcy: Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przed- siębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działal- ności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie dzia- łalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447) wynika, że przedsię- biorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie strona postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, prowadząca działalność gospodarczą na podsta- wie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc jest to podmiot prawa wyodrębniony organizacyjnie i majątkowo, prowadzący we wła- snym imieniu działalność gospodarczą. Działania Spółki mogą podlegać zatem kon- troli dokonywanej w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. Bezprawność działań: Kolejną przesłanką, jaką należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezpraw- ność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsu- mentów muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przy- znają obowiązujące przepisy prawa 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowią- zującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i do- brych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz sto- sowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkre- tyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które narusza- ją zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cy- wilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj termi- nem w szczególności, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Stąd przyjąć należy, że przejawem praktyki określonej w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konku- 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl rencji i konsumentów są te działania przedsiębiorcy, które naruszają przepisy in- nych aktów prawnych. Jak na to wskazuje orzecznictwo z zakresu praktyk narusza- jących zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsu- menta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jedno- cześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub znie- kształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez prze- pis obowiązującego prawa sferę ich interesów 4 . Spółce postawiono zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy kon- sumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dotyczącej wykorzystywania w stosowanych w obrocie z konsumen- tami wzorcach umów zatytułowanych: Umowa Nr… /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę oraz Umowa Nr … /ZWiK/2011 o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ście- ków - postanowienia, zgodnie z którym w razie naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień umowy, Przedsiębiorstwu przysługuje prawo do odcięcia wody Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanych zachowań Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o zbiorowym zaopatrze- niu), dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pi- semnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dosta- wę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, na- stępujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepi- sach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując ten przepis, ustawodawca nie posłużył się terminem w szczególności lub podobnym, co oznacza, że tak sformułowany katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym w razie naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień umowy, Przedsiębiorstwu przy- sługuje prawo do odcięcia wody - nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknię- cie przyłącza kanalizacyjnego i nie dopuszczają możliwości uczynienia tego przez przedsiębiorcę z dowolnej przyczyny. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne, statuuje możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompe- tencji jako dostawcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odpro- wadzania ścieków, do wstrzymania świadczenia tychże usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość odcięcia dostaw wody także w sytuacjach, które nie zostały wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopa- trzeniu. Zdaniem Prezesa Urzędu takie uregulowanie przez Spółkę stosunków umownych pozbawia konsumentów przysługującej im z mocy ustawy o zbiorowym zaopatrze- niu ochrony przed swobodnym odcięciem dostaw wody przez przedsiębiorstwo wo- dociągowo - kanalizacyjne. Takie działanie Spółki należy uznać za nieznajdujące uzasadnienia w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. W ocenie Prezesa Urzędu, pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu uregulowanie, zawarte we wzorcach umownych, uprawniające Spółkę do odcięcia dostaw wody, świadczy o bezprawności kwestio- nowanego postanowienia umownego. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów: Ostatnią przesłanką, jaką należy rozpatrzyć w niniejszej sprawie jest wykazanie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w zbiorowe interesy konsumen- tów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje ww. pojęcia. Należy jednak przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsu- mentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest po- dejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogó- łu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W pojęciu praktyki naru- szającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się działanie przedsiębiorcy, które jest skierowane do oznaczonych, ale dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa, np. przyłączenie do tej samej sieci wodo- ciągowo-kanalizacyjnej 5 . W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana 5 C. Banasiński, E. Piontek „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, LexisNexis Warszawa 2009, str. 454. 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podej- mowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowa- ne są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego za- chowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naru- szenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, ma- jących status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów ko- nieczne jest, aby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej oso- by, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryte- rium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z człon- ków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego inte- resu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, któ- rych interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istot- ne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowania Spółki dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. Stosowane praktyki wymierzone są zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczo- nych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy określające zasady świadczenia na ich rzecz usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, na podstawie wzorców zakwestionowanych we wszczęciu postępowania, jak również w jej poten- cjalnych i przyszłych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Wzorce skierowane są do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsu- mentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze postawiony przedsiębiorcy zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznano za uprawdopodobniony. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Zobowiązanie przedsiębiorcy: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w to- ku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl art. 24, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia określonych działań zmierzają- cych do zapobieżenia tym naruszeniom Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, na- łożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W toku przeprowadzonego postępowania Spółka przedstawiła zobowiązanie do pod- jęcia określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom interesów konsumentów (k.5, 26 i 63). Zgodnie z deklaracją przedsiębiorcy, zostanie opracowany i wprowadzony do obro- tu, wzorzec umowy zatytułowany: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków nr…, który nie będzie zawierał kwestionowanego przez Prezesa Urzędu po- stanowienia o treści:
W razie naruszenia przez Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, Przedsiębiorstwu przysługuje prawo do odcięcia wody. Ponadto Spółka zobowiązała się do zmiany umów będących w trakcie wykonywania poprzez podjęcie działań mających na celu zmianę w umowach wykonywanych, zawartych z konsumentami, treści kwestionowanych postanowień, wymienionych w punkcie I sentencji decyzji, w sposób uwzględniający złożone zobowiązanie po- przez zaoferowanie konsumentom możliwości podpisania aneksów do ww. umów – w terminie do dnia 31 marca 2013r. Zdaniem Prezesa UOKiK działania objęte złożonym przez Spółkę zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia zarzucanemu jej naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zmiana stosowanych wzorców umów w za- proponowany przez Spółkę sposób oraz zmiana umów dotychczas zawartych z od- biorcami usług, doprowadzą bowiem do wyeliminowania zakwestionowanych wa- runków świadczenia usług. Również określony przez przedsiębiorcę termin na wy- konanie podjętego zobowiązania uznać należy, za uzasadniony okoliczności, na któ- re składają się przede wszystkim: duża ilość odbiorców usług oraz możliwości ka- drowe Spółki . W tej sytuacji Prezes Urzędu postanowił jak w punkcie I sentencji niniejszej decy- zji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decy- zji, o jakiej mowa w ust. 1 tego przepisu, Prezes UOKiK nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobo- wiązań. Spółka zobowiązana została do złożenia, w terminie do dnia 31 kwietnia 2013 r., sprawozdania o stopniu realizacji, przyjętego w toku postępowania, zobo- wiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanemu Spółce naruszeniu, poprzez przekazanie: 1. wzorca umowy pn. wzorca umowy pn. Umowa o zaopatrzenie w wodę i od- prowadzanie ścieków nr… , niezawierającego postanowień kwestionowa- nych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2. kopii trzech kolejnych umów zawartych w oparciu o zmieniony wzorzec umowy, o ile takie umowy zostaną zawarte, 3. dowodów przekazania konsumentom propozycji zmiany umów wykonywa- nych, będących w obrocie konsumenckim, a zawierających kwestionowane postanowienia, 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 4. informacji na temat liczby konsumentów, którym nie przekazano propozy- cji zmiany umów wykonywanych, zawierających kwestionowane postano- wienia, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. W związku z tym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów w Gdańsku. z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku Roman Jarząbek Otrzymuje: Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Sp. z o.o. ul. Szczecińska 5 74 – 100 Gryfino