RKR-51/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5, 31-011 Kraków Tel./fax (12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-31/12/WJ-9/12 Kraków, dnia 7 grudnia 2012 r. DECYZJA Nr RKR - 51/2012 Stosownie do treści przepisów art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stosowania przez Wodociągi Dębickie Sp. z o.o. z siedzibą w Dębicy praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , polegających na: 1. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Wszelkie sprawy sporne mogące wyniknąć z realizacji postanowień niniejszej umowy będą rozstrzygane przez Sąd właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa” (tak odpowiednio: § 18, § 12 oraz § 17 tych wzorców umów), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 2. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia o treści: „Przedsiębiorstwo zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy w przypadku niedotrzymania przez Odbiorcę warunków umowy (…)” (tak odpowiednio: § 11 pkt 1 oraz § 10 pkt 1 tych wzorców umów), które uprawnia Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 3. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia o treści: „Faktura oraz dokumenty rozliczeniowe dodatkowej opłaty stanowią 2 wezwanie do zapłaty, a nie dotrzymanie terminu zapłaty przez Odbiorcę uprawnia Przedsiębiorstwo do przerwania dostawy wody i odbioru ścieków z obciążeniem Odbiorcy kosztami wykonania w/w, a także kosztami przywrócenia stanu pierwotnego po uregulowaniu należności” (tak odpowiednio: § 12 pkt 5 lit b) oraz § 11 pkt 5 lit b) tych wzorców umów), - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” postanowienia o treści: „Faktura oraz dokumenty rozliczeniowe dodatkowej opłaty stanowią wezwanie do zapłaty, a nie dotrzymanie terminu zapłaty przez Odbiorcę uprawnia Przedsiębiorstwo do przerwania dostawy wody z obciążeniem Odbiorcy kosztami wykonania w/w, a także kosztami przywrócenia stanu pierwotnego po uregulowaniu należności” (tak: § 7 pkt 5 lit b) tego wzorca umowy), które uprawniają Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 4. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia o treści: „W razie naruszenia przez odbiorcę postanowień niniejszej umowy Przedsiębiorstwo może ją rozwiązać z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez Odbiorcę § 13 uprawnia Przedsiębiorstwo do rozwiązania niniejszej umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak odpowiednio: § 15 pkt 4 oraz § 14 pkt 4 tych wzorców umów), - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” postanowienia o treści: „W razie naruszenia przez Odbiorcę postanowień niniejszej umowy Przedsiębiorstwo może ją rozwiązać z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez odbiorcę § 8 uprawnia Przedsiębiorstwo do rozwiązania niniejszej umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 9 pkt 4 tego wzorca umowy), które uprawniają Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; po zobowiązaniu się przez Spółkę do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszania zbiorowych interesów konsumentów , polegających na usunięciu wszystkich przywołanych wyżej postanowień wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” i „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz wprowadzeniu do obrotu konsumenckiego zmienionych w taki sposób wzorców umów, w oparciu o które zawierane będą umowy zarówno ze wszystkimi dotychczasowymi, jak również nowymi odbiorcami usług Spółki; nakłada się na Wodociągi Dębickie Sp. z o.o. z siedzibą w Dębicy obowiązek wykonania tego zobowiązania, w terminie do 31 marca 2013 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , nakłada się na Wodociągi Dębickie Sp. z o.o. z siedzibą w Dębicy obowiązek złożenia, w terminie do 30 kwietnia 2013 r., informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania , o którym mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, poprzez przedłożenie: 3 - informacji dotyczącej liczby umów zawartych z nowymi odbiorcami usług Spółki, w oparciu o każdy ze zmienionych wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” i „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz - kopii 6 przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług, w oparciu o ww. zmienione ich wzorce; - informacji dotyczącej liczby dotychczasowych odbiorców usług Spółki, związanych postanowieniami kwestionowanymi w niniejszej decyzji, którym doręczono ww. zmienione wzorce w celu zawarcia w oparciu o nie umów, - informacji dotyczącej liczby wskazanych dotychczasowych odbiorców usług Spółki, z którymi podpisano umowy, w oparciu o ww. zmienione ich wzorce oraz - kopii 6 przykładowych umów zawartych ze wskazanymi dotychczasowymi odbiorcami usług Spółki, w oparciu o ww. zmienione ich wzorce. UZASADNIENIE W ramach prowadzonej przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) kontroli przedsiębiorstw wodociągowo – kanalizacyjnych zostało wszczęte i przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w sprawie ustalenia, czy warunki świadczenia usług wynikające z umów stosowanych przez przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne działające na terenie właściwości miejscowej Delegatury UOKiK w Krakowie, nie naruszają chronionych prawem interesów odbiorców tych usług, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” ). W toku tego postępowania wezwano m.in. Wodociągi Dębickie Sp. z o.o. z siedzibą w Dębicy (zwane dalej „Spółką”) do przesłania informacji i dokumentów objętych jego przedmiotem, w tym wzorców umów stosowanych przez Spółkę w obrocie z konsumentami. Analiza dokumentów przedłożonych przez Spółkę wykazała, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawiera ona m.in. umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, w tym zawiera również takie umowy z konsumentami, w oparciu o przygotowane przez siebie wzorce umów. W sumie Spółka stosuje kilka takich wzorców umów. Ich analiza wykazała, że niektóre wzorce umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” mogą zawierać klauzule wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej „Rejestrem”) oraz klauzule sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu (…)” ). Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu wszczął - postanowieniem Nr RKR - 191/2012 z dnia 1 sierpnia 2012 r. - postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Wodociągi Dębickie Sp. z o.o. z siedzibą w Dębicy praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 4 I. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Wszelkie sprawy sporne mogące wyniknąć z realizacji postanowień niniejszej umowy będą rozstrzygane przez Sąd właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa” (tak odpowiednio: § 18, § 12 oraz § 17 tych wzorców umów), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; II. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia o treści: „Przedsiębiorstwo zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy w przypadku niedotrzymania przez Odbiorcę warunków umowy (…)” (tak odpowiednio: § 11 pkt 1 oraz § 10 pkt 1 tych wzorców umów), które uprawnia Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; III. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia o treści: „Faktura oraz dokumenty rozliczeniowe dodatkowej opłaty stanowią wezwanie do zapłaty, a nie dotrzymanie terminu zapłaty przez Odbiorcę uprawnia Przedsiębiorstwo do przerwania dostawy wody i odbioru ścieków z obciążeniem Odbiorcy kosztami wykonania w/w, a także kosztami przywrócenia stanu pierwotnego po uregulowaniu należności” (tak odpowiednio: § 12 pkt 5 lit b) oraz § 11 pkt 5 lit b) tych wzorców umów), - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” postanowienia o treści: „Faktura oraz dokumenty rozliczeniowe dodatkowej opłaty stanowią wezwanie do zapłaty, a nie dotrzymanie terminu zapłaty przez Odbiorcę uprawnia Przedsiębiorstwo do przerwania dostawy wody z obciążeniem Odbiorcy kosztami wykonania w/w, a także kosztami przywrócenia stanu pierwotnego po uregulowaniu należności” (tak: § 7 pkt 5 lit b) tego wzorca umowy), które uprawniają Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . IV. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” postanowienia o treści: „W razie naruszenia przez odbiorcę postanowień niniejszej umowy Przedsiębiorstwo może ją rozwiązać z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez Odbiorcę § 13 uprawnia Przedsiębiorstwo do rozwiązania niniejszej umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak odpowiednio: § 15 pkt 4 oraz § 14 pkt 4 tych wzorców umów), 5 - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” postanowienia o treści: „W razie naruszenia przez Odbiorcę postanowień niniejszej umowy Przedsiębiorstwo może ją rozwiązać z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez odbiorcę § 8 uprawnia Przedsiębiorstwo do rozwiązania niniejszej umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 9 pkt 4 tego wzorca umowy), które uprawniają Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Jednocześnie - postanowieniem Nr RKR - 192/2012 z dnia 1 sierpnia 2012 r. - Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu dokumenty i informacje uzyskane w trakcie wskazanego wyżej postępowania wyjaśniającego. Pismem z dnia 1 sierpnia 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił Spółkę o wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym pismem wezwano Spółkę m.in. do przesłania dokumentów i informacji objętych zakresem niniejszego postępowania, ustosunkowania się do zarzutów postępowania oraz udzielenia wyjaśnień dotyczących przyczyn stosowania wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , zawierających postanowienie wpisane do Rejestru oraz postanowienia sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Ustosunkowując się do postawionych zarzutów, w piśmie z dnia 16 sierpnia 2012 r. Spółka wyjaśniła, iż stosowane przez nią wzorce umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, które zakwestionowane zostały przez Prezesa Urzędu w ramach przedmiotowego postępowania, opracowane zostały na podstawie innych wzorców umów występujących w obrocie prawnym. Jednocześnie w tym samym piśmie Spółka zobowiązała się do dokonania zmiany stosowanych wzorców pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , poprzez usunięcie z nich wszystkich kwestionowanych zapisów. Spółka oświadczyła, że zmienione w ten sposób wzorce umów stosowane będą do każdej umowy zawieranej z nowymi odbiorcami usług, a także w stosunku do wszystkich dotychczasowych klientów Spółki. W przypadku tych ostatnich odbiorców usług, z uwagi na ich dużą liczbę, Spółka zobowiązała się do dokonywania sukcesywnej wymiany wszystkich umów, która zakończona zostanie w terminie do końca lipca 2013 r. W ramach zobowiązania złożonego w powyższym zakresie Spółka przedstawiła również projekty zmienionych wzorców pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , z których usunięte zostały wszystkie zapisy zakwestionowane w sentencji niniejszej decyzji. W kolejnym piśmie z dnia 27 września 2012 r. Spółka podtrzymała wszystkie poprzednio złożone wyjaśnienia i oświadczenia oraz doprecyzowała, iż zobowiązuje się zakończyć proces wymiany umów zawartych z dotychczasowymi odbiorcami w terminie do 31 marca 2013 r. 6 Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Wodociągi Dębickie Sp. z o.o. z siedzibą w Dębicy realizują zadania z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie Gminy Dębica. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w tym zakresie w formie spółki z ograniczona odpowiedzialnością, na podstawie wpisu dokonanego w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego Spółka pod numerem KRS 0000044893 oraz w oparciu o zezwolenia Zarządu Miasta Dębicy na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowe odprowadzenie ścieków z dnia 30 sierpnia 2002 r. Zgodnie z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) – prawa i obowiązki Spółki i odbiorców jej usług określa „Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków” , przyjęty uchwałą Nr XXXVI/459/06 Rady Miejskiej w Dębicy z dnia 2 marca 2006 r. Natomiast stosownie do treści art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) - Spółka zawiera z odbiorcami świadczonych przez nią usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków i które dookreślają prawa i obowiązki Spółki i odbiorców jej usług. W tym celu Spółka opracowała i stosuje w obrocie prawnym wzorce umów, w tym m.in. wzorce pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” . W trakcie niniejszego postępowania ustalono, iż wzorce te są stosowane w jednakowej postaci w relacjach z konsumentami, przedsiębiorcami, jak również wszelkimi innymi podmiotami. Ustalono również, że Spółka podejmuje wszystkie czynności związane z zawarciem z odbiorcami jej usług umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, w oparciu o poszczególne ich wzorce, które wymienione zostały wyżej. Na podstawie wyjaśnień Spółki zawartych w jej piśmie z dnia 16 sierpnia 2012 r. ustalono, że przedmiotowe wzorce umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” stosowane są w zbliżonej postaci od 1993 r. Spółka poinformowała ponadto, że od 14 stycznia 2002 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , zawarła w oparciu o te wzorce: - 3.107 umów o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej, - 751 umów o zaopatrzenie w wodę, - 486 umów na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej. Analiza wskazanych wyżej wzorców umów pozwoliła na postawienie Spółce zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W wyniku dokonanej analizy ustalono bowiem, że w § 18 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , w § 12 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” oraz w § 17 wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” znajduje się klauzula o treści: „Wszelkie sprawy sporne mogące wyniknąć z realizacji postanowień niniejszej umowy będą rozstrzygane przez Sąd właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa”. Prezes Urzędu uznał, że klauzula ta – która objęta została punktem I.1. sentencji niniejszej decyzji - może mieścić się w hipotezie postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycjami 922 oraz 1007. Wskazać należy w tym miejscu, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wpisane zostały - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego – postanowienia, o następującej treści: 7 Poz. 922: „Sądem właściwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 100/05); Poz. 1007: „Spory wynikające z wykonania tej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla siedziby spółki” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 23 listopada 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 156/05). W trakcie niniejszego postępowania Prezes UOKiK ustalił również, że w § 11 pkt 1 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz w § 10 pkt 1 wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” znajduje się postanowienie o treści: „Przedsiębiorstwo zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy w przypadku niedotrzymania przez Odbiorcę warunków umowy, a także w razie nie usunięcia skutków zaniedbań w gospodarce wodno-ściekowej Odbiorcy i uzyskania odpowiedniej i zgodnej z niniejszą umową jakości ścieków odprowadzanych do kanalizacji sanitarnej Przedsiębiorstwa” . Uznano, że zapis w takim kształcie - będący przedmiotem zarzutu punktu I.2. sentencji niniejszej decyzji - może stanowić naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , uprawniając Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż wskazane w tym przepisie. Jednocześnie dookreślenia w tym miejscu wymaga, że końcowy fragment przywołanego wyżej zapisu § 11 pkt 1 oraz § 10 pkt 1 przedmiotowych wzorców umów, w brzmieniu: „a także w razie nie usunięcia skutków zaniedbań w gospodarce wodno-ściekowej Odbiorcy i uzyskania odpowiedniej i zgodnej z niniejszą umową jakości ścieków odprowadzanych do kanalizacji sanitarnej Przedsiębiorstwa” , nie jest kwestionowany w niniejszej decyzji, z uwagi na jego zgodność z przepisami prawa. Stosownie bowiem do treści art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) - „przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa” . Natomiast regulując kwestie „zaniedbań w gospodarce wodno-ściekowej Odbiorcy” oraz „odpowiedniej i zgodnej z niniejszą umową jakości ścieków odprowadzanych do kanalizacji sanitarnej Przedsiębiorstwa” , posługuje się ono wymogami, w tym normami jakościowymi wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa. \ Podobnie jak wyżej zakwalifikować należy postanowienia: - § 12 pkt 5 lit b) wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz § 11 pkt 5 lit b) wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , o treści: „Faktura oraz dokumenty rozliczeniowe dodatkowej opłaty stanowią wezwanie do zapłaty, a nie dotrzymanie terminu zapłaty przez Odbiorcę uprawnia Przedsiębiorstwo do przerwania dostawy wody i odbioru ścieków z obciążeniem Odbiorcy kosztami wykonania w/w, a także kosztami przywrócenia stanu pierwotnego po uregulowaniu należności” oraz - § 7 pkt 5 lit b) wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” , o treści: „Faktura oraz dokumenty rozliczeniowe dodatkowej opłaty stanowią wezwanie do zapłaty, a nie dotrzymanie terminu zapłaty przez Odbiorcę uprawnia Przedsiębiorstwo do przerwania dostawy wody z obciążeniem Odbiorcy kosztami wykonania w/w, a także kosztami przywrócenia stanu pierwotnego po uregulowaniu należności” . Cytowane postanowienia – objęte punktem I.3. sentencji niniejszej decyzji - również mogą stanowić naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , uprawniając Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż wskazane w tym przepisie. 8 W ten sam sposób zakwalifikować należy także postanowienia: - § 15 pkt 4 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz § 14 pkt 4 wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , o treści: „W razie naruszenia przez odbiorcę postanowień niniejszej umowy Przedsiębiorstwo może ją rozwiązać z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez Odbiorcę § 13 uprawnia Przedsiębiorstwo do rozwiązania niniejszej umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” oraz - § 9 pkt 4 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” , o treści: „W razie naruszenia przez Odbiorcę postanowień niniejszej umowy Przedsiębiorstwo może ją rozwiązać z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez odbiorcę § 8 uprawnia Przedsiębiorstwo do rozwiązania niniejszej umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia” . Podobnie jak wyżej ustalono, cytowane postanowienia – objęte punktem I.4. sentencji niniejszej decyzji - również mogą stanowić naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , uprawniając Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż wskazane w tym przepisie. Dodać należy ponadto w tym miejscu, że postanowienia § 13 wzorców „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” i „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz § 8 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” regulują kwestie nieistotne z punktu widzenia obowiązków odbiorcy usług, a dotyczące zatwierdzania, obowiązywania i zmiany taryf w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, prowadzenia rejestru podczyszczania ścieków oraz wykorzystania danych osobowych odbiorcy. W toku niniejszego postępowania ustalono, że w swojej działalności Spółka nigdy nie zastosowała żadnego z powołanych wyżej postanowień. Zgodnie z oświadczeniem Spółki, w okresie obowiązywania wzorców pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” : - nie wytaczała powództwa z naruszeniem przepisów o właściwości sądów powszechnych, w związku dochodzeniem roszczeń wynikających z umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, umowy o odprowadzanie ścieków albo umowy o zaopatrzenie w wodę, co mogłoby być konsekwencją zastosowania przez Spółkę zapisów odpowiednio § 18 lub § 17 lub § 12 ww. wzorców umów, - nie rozwiązała bez wypowiedzenia albo za wypowiedzeniem umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, umowy o odprowadzanie ścieków albo umowy o zaopatrzenie w wodę, przerywając dostawę wody lub odbiór ścieków, w przypadku naruszenia przez odbiorcę usług postanowień którejkolwiek z tych umów, w tym nie dokonania w terminie zapłaty za dostawę wody lub odbiór ścieków, co zastrzeżone zostało przez Spółkę odpowiednio w § 11 pkt 1 lub 10 pkt 1, § 12 pkt 5 lit b) lub § 11 pkt 5 lit b) lub § 7 pkt 5 lit b) oraz § 15 pkt 4 lub § 14 pkt 4 lub § 9 pkt 4 ww. wzorców umów, - nie stosowała przedmiotowych postanowień wzorców umów w jakikolwiek inny sposób niż określony wyżej, powołując się na nie w sporze z konsumentem. Niezależnie od powyższego, w trakcie niniejszego postępowania pismem z dnia 16 sierpnia 2012 r., Spółka zobowiązała się do dokonania zmiany stosowanych wzorców pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków 9 do kanalizacji miejskiej” , poprzez usunięcie z nich wszystkich kwestionowanych zapisów. Spółka oświadczyła, że zmienione w ten sposób wzorce umów wprowadzone zostaną do obrotu prawnego, w wyniku czego stosowane będą do każdej umowy zawieranej z nowymi odbiorcami usług, a także w stosunku do wszystkich dotychczasowych klientów Spółki. W przypadku tych ostatnich odbiorców usług, z uwagi na ich dużą liczbę, Spółka zobowiązała się – pismem z dnia 27 września 2012 r. - do dokonywania sukcesywnej wymiany wszystkich dotychczas zawartych umów, która ostatecznie zakończona zostanie w terminie do 31 marca 2013 r. W ramach zobowiązania złożonego w powyższym zakresie Spółka przedłożyła również projekty zmienionych - w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa i zastrzeżeniami Prezesa Urzędu - wzorców pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” . Z każdego z nich całkowicie usunięte zostały bowiem wszystkie zapisy zakwestionowane w sentencji niniejszej decyzji, przy czym jednocześnie Spółka nie modyfikowała treści pozostałych postanowień tych wzorców. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes Urzędu zważył, co następuje: Interes publiczny Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , ma ona zastosowanie wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią chociaż potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Ma to miejsce wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami ustawy o ochronie (…) dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska 1 . Niniejsze postępowanie dotyczy postanowień stosowanych przez Spółkę wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” . Wzorce te stosowane były i są nadal wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. przy zawieraniu umów z wszystkimi klientami Spółki zainteresowanymi korzystaniem ze świadczonych przez nią usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Dotyczą one zatem obecnych i wszystkich potencjalnych klientów Spółki, co oznacza, iż mogą mieć zastosowanie wobec nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Stwierdzić zatem należy, że postępowanie poprzedzające wydanie niniejszej decyzji oraz zawarte w niej rozstrzygnięcie mają na celu ochronę interesu publicznego. Zdaniem Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Wodociągów Dębickich Sp. z o.o. w Dębicy. W konsekwencji przyjąć należy również, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy znajdą zastosowanie przepisy ustawy o ochronie (…) . 1 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 1991 r. (sygn. akt: XV Amr 8/90) oraz wyroki Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt: XVII Ama 108/00) oraz z dnia 23 lutego 2002 r. (sygn. akt: XVII Ama 133/2001). 10 Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie zaś do art. 24 ust. 2 tej ustawy , przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga zatem spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Zaznaczyć należy w tym miejscu, że konsumentem - w myśl art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 22 1 Kodeksu cywilnego - jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Natomiast przez przedsiębiorcę - zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) - rozumie się w szczególności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.), przedsiębiorcą jest m.in. osoba prawna, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. Spółka jest osobą prawną - spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, pod numerem KRS 0000044893. A zatem - w świetle powyższego - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Oznacza to, iż przepisy tej ustawy odnoszą się do Spółki wprost. Powołany wyżej przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) zawiera w punktach 1 - 3 przykładowe wyliczenie praktyk, zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten precyzuje, że praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji oraz naruszenia szeroko ujmowanych praw konsumenta do informacji. A zatem kolejne punkty art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) dookreślają klauzulę generalną wyrażoną na początku tego przepisu, poprzez egzemplifikację najczęściej występujących rodzajów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jak już zasygnalizowano powyżej, aby możliwe było stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj.: - działania przedsiębiorcy muszą nosić znamiona bezprawności, - działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) , tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z literalnym jego brzmieniem, że „działanie bezprawne” to takie zachowanie, które jest sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego (dobrymi obyczajami). Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. nie zależy od wystąpienia szkody, ani zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga natomiast kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. 11 Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej w skrócie „SOKiK”) zwrócił uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy. SOKiK stwierdził, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007 r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak ustawa o ochronie (…) w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu 2 . To ostatnie stanowisko wyrażone zostało również w innym wyroku, w którym SOKiK wywiódł, iż można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny, zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru klauzul abuzywnych, stanowi wystarczającą przesłankę dla stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy 3 . Analizując przesłankę bezprawności należy mieć na uwadze, iż zarzut bezprawnego działania Spółki w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) stosowania postanowień wzorców umów wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. – tj. naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , jak również 2) stosowania nienazwanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) , a więc naruszenia tych właśnie przepisów. Ocena działań Spółki, objętych punktem I.1. sentencji decyzji Do stwierdzenia praktyki określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokreślenia wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy jako takiego (art. 479 36 - 479 45 K.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie był zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje SOKiK i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania postanowienia wzorca umowy do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencją prawną umieszczenia postanowienia umownego w ww. Rejestrze 2 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt: XVII Ama 32/05) . 3 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt: XVII Ama 51/03) . 12 jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do Rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Podobnie stanowisko w tej sprawie zajął Sąd Apelacyjny w Warszawie uznając, że zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r., praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do Rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do Rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do Rejestru, podczas gdy wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów 4 . Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w Warszawie w innym swoim wyroku, w którym powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego 5 stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma - zgodnie z art. 479 43 K.p.c. - od chwili wpisania do odpowiedniego Rejestru, skutek także wobec osób trzecich 6 . Z kolei zgodnie ze stanowiskiem SOKiK, dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame 7 . Podobne stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)” . W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a uokik (obecnie art. 24 – przyp. własny Urzędu) obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27, a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, których treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną ich wykładnię 8 . 4 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2005 r. (sygn. akt: VI ACa 760/05) . 5 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r. (sygn. akt: III CZP 95/03) . 6 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt: VI ACa 381/05) . 7 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt: XVII Ama 46/04) . 8 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt: III SZP 3/06) . 13 Przedmiotem niniejszego postępowania jest m.in. wykazanie, że zakwestionowany przez Prezesa Urzędu zapis wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , stosowanych przez Spółkę, jest tożsamy z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKiK, wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Odnosząc się zatem do postanowienia powołanego w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji, tj. zapisu § 18 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , § 12 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” oraz § 17 wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , o treści: „Wszelkie sprawy sporne mogące wyniknąć z realizacji postanowień niniejszej umowy będą rozstrzygane przez Sąd właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa” , Prezesa Urzędu uznał, że jest ono tożsame z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 922 i 1007 Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. SOKiK w swoich licznych wyrokach uznawał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarki. I tak, w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 100/05) SOKiK uznał, iż kwestionowane przez niego postanowienie - wpisane następnie pod pozycją 922 rejestru - narusza art. 385 1 § 1 K.c. , gdyż wyłącza zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, a to może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Postanowienie uznane przez sąd za niedozwolone ustala wyłączną właściwość sądu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy na podstawie siedziby przedsiębiorcy. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienia wpisane do rejestru, pod pozycjami 922 i 1007 winny zatem zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień ustala bowiem wyłączną właściwość sądu siedziby przedsiębiorcy. A zatem stosowanie obu postanowień wpisanych do rejestru oraz postanowienia stosowanego przez Spółkę wywołuje tożsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . Zgodnie z obowiązującymi przepisami, właściwość miejscowa sądu można mieć charakter właściwości ogólnej, przemiennej i wyłącznej. Podstawowa zasada dotycząca właściwości ogólnej została wyrażona w art. 27 § 1 K.p.c. , zgodnie z którym, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. W przypadku zatem, gdy powodem jest Spółka, to sądem właściwym winien być sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania. A więc nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd siedziby Spółki. Z kolei istota właściwości przemiennej polega na tym, że obok sądu właściwości ogólnej zostaje wskazany inny jeszcze sąd, przed który można wytoczyć powództwo. Wybór sądu należy w takich wypadkach do podmiotu wnoszącego pozew. W zakresie roszczeń wynikających z umów, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, przed sąd miejsca jej wykonania. Jednakże powód może, według swego uznania, wytoczyć powództwo bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 31 K.p.c. w związku z art. 34 K.p.c. ). Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego z góry, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Przepis art. 46 K.p.c. przewiduje wprawdzie możliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, 14 stanowiąc, że strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (tak: art. 46 § 1 zd. 1 i 2 K.p.c. ). W świetle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od zasady właściwości ogólnej, jednakże tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Wzorzec umowy stosowany przez Spółkę - już z samej istoty wzorca umowy, wynikającej z art. 384 K.c. - jest ustalany wyłącznie przez jedną ze stron i nie może być traktowany jako uzgodniony przez strony indywidualnie, bowiem zawiera zbiór gotowych i opracowanych przez Spółkę postanowień, na których brzmienie konsument nie ma wpływu. Sąd wskazany jako właściwy w ww. postanowieniu § 18 Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej , § 12 Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz § 17 Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej , stosowanych przez Spółkę, jest w istocie sądem wyłącznie właściwym, tzn. treść tego zapisu ww. wzorców umów wyłącza skuteczne stosowanie przepisów o właściwości ogólnej i przemiennej. Z uwagi na wskazane wyżej przyczyny postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycjami 922 oraz 1007 zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że kwestionowane postanowienie § 18 Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej , § 12 Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz § 17 Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej narusza interesy konsumentów, umożliwiając Spółce działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Postanowienie to jest tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. , pomimo bowiem różnic w sformułowaniu ich treści, wywołuje ono takie same skutki prawne, jak przytoczone wyżej zapisy z Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności, ustalenia i wnioski należy uznać, iż kwestionowane w niniejszej decyzji postanowienie § 18 Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej , § 12 Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz § 17 Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej , stosowanych przez Spółkę, jest tożsame z porównywanymi klauzulami uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Dokonując powyższej oceny przedmiotowych klauzul, Prezes Urzędu uprawdopodobnił stosowanie przez Spółkę postanowień umownych o treści tożsamej z treścią klauzul uznanych przez SOKiK za niedozwolone postanowienia umowne i wpisanych do ww. Rejestru. Wobec powyższego uprawdopodobnione zostało spełnienie przesłanki bezprawności działania Spółki, polegającego na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ocena działań Spółki, objętych punktami I.2., I.3. i I.4. sentencji decyzji Nienazwaną praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) , może być każde zachowanie (działanie, zaniechanie) przedsiębiorcy, jeśli ma ono charakter bezprawny oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów . Wskazane w przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) – przedstawionym już na wstępie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - rodzaje praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mają jedynie charakter przykładowy. Natomiast nie wyczerpują one wszystkich zachowań przedsiębiorców, które mogą zostać zakwalifikowane jako naruszające przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) . 15 Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w analizowanym przepisie ustawy o ochronie (…) , „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 9 . Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów analizowane w tej części decyzji polegają na zamieszczeniu we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków postanowień, które przewidują możliwość rozwiązania tych umów za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia, a co za tym idzie odcięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego i wstrzymania świadczenia usług zaopatrzenia w wodę lub odbioru ścieków, w innych przypadkach, niż wskazane w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Mianowicie Spółka przewiduje w § 11 pkt 1 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz § 10 pkt 1 wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , iż przyczyną rozwiązania każdej z tych umów może być niedotrzymania przez odbiorcę usług warunków umowy. Podobnie w postanowieniach § 12 pkt 5 lit b) wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” i § 11 pkt 5 lit b) wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz § 7 pkt 5 lit b) wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” Spółka zastrzega, że uprawniona jest do przerwania dostawy wody i odbioru ścieków, w przypadku nie dotrzymanie terminu zapłaty przez odbiorcę usług. Wreszcie także zapisy § 15 pkt 4 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” i § 14 pkt 4 wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz § 9 pkt 4 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” przyznają Spółce możliwość ich rozwiązania za wypowiedzeniem - w razie naruszenia przez odbiorcę usług postanowień umowy, albo nawet ich rozwiązania bez wypowiedzenia - w przypadku naruszenia przez odbiorcę konkretnych postanowień wskazanych w umowie. Takie ukształtowanie ww. postanowień jest sprzeczne z powołanym przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Stosownie bowiem do treści art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) : „przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych” . Wszystkie okoliczności, w jakich przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz ich odbiorcy, zostały zatem określone w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . 9 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt: III SZP 3/06). 16 Zauważyć należy bowiem, że konstruując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub innym równoznacznym zwrotem. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług zaopatrzenia w wodę lub odbioru ścieków ma charakter zamknięty, a więc nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w analizowanym przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane postanowienia § 11 pkt 1, § 12 pkt 5 lit b) i § 15 pkt 4 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , § 10 pkt 1, § 11 pkt 5 lit b) i § 14 pkt 4 wzorca „Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz § 7 pkt 5 lit b) i § 9 pkt 4 wzorca „Umowy o zaopatrzenie w wodę” stwarzają możliwość przekroczenia przez Spółkę jej uprawnień, jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych, w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia tych usług. Postanowienia te przewidują bowiem możliwość podjęcia działań skutkujących odcięciem dostaw wody lub zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte zakresem przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed wstrzymaniem świadczenia usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, w wyniku rozwiązania umowy przez Spółkę w drodze jednostronnego jej wypowiedzenia, a nawet stworzenie sobie możliwości rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, świadczy o bezprawności kwestionowanych postanowień umownych. Takie zachowanie Spółki godzi w interesy konsumentów, gdyż stosowanie we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków kwestionowanych klauzul pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usług o charakterze powszechnym, niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski stwierdzić należy zatem, że zakwestionowana praktyka Spółki jest bezprawna i godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Stanowisko takie znajduje także odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie Prezesa Urzędu 10 , jak również Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 11 . Wobec powyższego Prezes Urzędu uznał za uprawdopodobnione spełnienie przesłanki bezprawności działania Spółki, polegającej na naruszeniu przez nią przepisu art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów”. Uregulowanie art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest 10 Por. np. decyzje Prezesa Urzędu: Nr RKR-20/2009 z dnia 14 października 2009 r., Nr RKT-41/2009 z dnia 18 grudnia 2009 r., Nr RKT-12/2010 z dnia 29 czerwca 2010 r., Nr RKT-20/2010 z dnia 22 lipca 2010 r. oraz Nr RKT-45/2010 z dnia 23 grudnia 2010 r. 11 Por. np. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 15 lipca 2010 r. (sygn. akt: Ama 28/09) oraz z dnia 10 września 2010 r. (sygn. akt: XVII Ama 122/09). 17 ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości, przesądza o naruszeniu zbiorowych interesów. Powyższe stanowisko jest trwale utrzymywane w orzecznictwie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 12 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który stwierdził, że „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 13 . Stosowane przez Spółkę wzorce umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” wykorzystywane były przy nawiązywaniu stosunków prawnych z klientami, zainteresowanymi zaopatrzeniem w wodę lub odbiorem ścieków za pośrednictwem sieci wodociągowo – kanalizacyjnej Spółki. Stroną takich umów mogli być zarówno dotychczasowi klienci Spółki, jak również wszyscy potencjalni jej klienci. Zatem krąg adresatów ww. wzorców umów nie był z góry określony. Biorąc natomiast pod uwagę, że klienci Spółki nie mają wpływu na zapisy zawieranych z nimi umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, gdyż nie są one z nimi indywidualnie negocjowana, uznać należy, że wszelkie zawarte w nich bezprawne zapisy godzą w interesy ekonomiczne lub prawne konsumentów. W odniesieniu do specyfiki niniejszej sprawy zauważenia wymaga również, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Natomiast dostęp do bieżącej wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka. Oznacza to, że usługi zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków powinny być świadczone w sposób powszechny i ciągły, a każdy odbiorca powinien mieć zapewniony pełny dostęp do tych usług, o ile spełnia określone w przepisach prawa wymagania. Wymagania te określone zostały w art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , zgodnie z którym przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość przyłączona została do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Jednocześnie zważyć należy, że art. 6 ust. 3 pkt 6) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) stanowi, iż umowa, na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków, powinna zawierać postanowienia dotyczące odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunki jej wypowiedzenia. Mając jednak na względzie treść art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , a także okoliczności opisane w art. 8 ust. 1 tej ustawy , zważyć należy, że wypowiedzenie umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, a tym bardziej jej rozwiązanie bez zachowania okresów wypowiedzenia, powinno być dopuszczane tylko w wyjątkowych sytuacjach. Szczególny charakter usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków (które są usługami o charakterze powszechnym i publicznym) oraz fakt, iż są one świadczone w warunkach 12 Por. np. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt: XVII Ama 108/00) oraz z dnia 23 lutego 2002 r. (sygn. akt: XVII Ama 133/2001). 13 Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01). 18 monopolu naturalnego, uniemożliwia w ocenie Prezesa Urzędu rozwiązywanie oraz wypowiedzenie tych umów w przypadku każdego niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez ich odbiorcę. Powyższe okoliczności dodatkowo potwierdzają wniosek, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania Spółki dotyczą interesu ogółu konsumentów jako zbiorowości. Podobnie postanowienie powołane w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji, które ustala wyłączną właściwość sądu siedziby Przedsiębiorstwa do rozpoznania sporów wynikających z umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, uznać należy za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Postanowienie to wyłącza bowiem zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, w wyniku czego stanowić może dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. W przypadku powstania sporu na tle wykonywania przedmiotowych umów, postanowienie to narzuca konsumentom właściwość miejscową sądu i ogranicza ich prawo do wytoczenia powództwa według wyboru konsumenta, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że kwestionowane postanowienie § 18 Umowy o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej , § 12 Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz § 17 Umowy na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej narusza zbiorowe interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorstwu działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia, argumenty i wnioski przyjąć należy, że spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne do zakwalifikowania działań Spółki jako praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Uwzględniając zatem opisane i przeanalizowane powyżej uwarunkowania faktyczne i prawne, Prezes Urzędu uznał, że działania Spółki zakwalifikować należy jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Zastosowanie art. 28 ustawy o ochronie (...) Stosowanie do treści art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (...) , po uprawdopodobnieniu w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – m. in. na podstawie okoliczności sprawy - że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) , a także po przyjęciu zobowiązania przedsiębiorcy do zaniechania zarzucanych mu praktyk, jak również do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Analiza przedłożonych przez Spółkę w trakcie niniejszego postępowania dokumentów i wyjaśnień wykazała, że Spółka zobowiązała się do zaniechania stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień umownych, poprzez zmianę wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , polegającą na usunięciu z nich wszystkich kwestionowanych w niniejszej decyzji zapisów. Spółka oświadczyła, że zmienione w ten sposób wzorce umów wprowadzone zostaną do obrotu prawnego, w wyniku czego stosowane będą do każdej umowy zawieranej z nowymi odbiorcami usług, a także w stosunku do wszystkich dotychczasowych klientów Spółki. W przypadku tych ostatnich odbiorców usług, z uwagi na ich dużą liczbę, Spółka zobowiązała się do dokonywania sukcesywnej wymiany wszystkich dotychczas zawartych umów, która ostatecznie zakończona zostanie w terminie 19 do 31 marca 2013 r. Jako dowód potwierdzający zamiar wykonywania zobowiązań w powyższym zakresie, Spółka przedłożyła projekty zmienionych - w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa i zastrzeżeniami Prezesa Urzędu - wzorców pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr …na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” . Z każdego z nich całkowicie usunięte zostały bowiem wszystkie zapisy zakwestionowane w sentencji niniejszej decyzji, przy czym jednocześnie Spółka nie modyfikowała treści pozostałych postanowień tych wzorców. W związku z powyższym – działając na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie (…) - Prezes Urzędu określił termin wykonania opisanych wyżej zobowiązań do dnia 31 marca 2013 r. Niezależnie od tego – stosując się do treści przepisu art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) - Prezes Urzędu nałożył na Spółkę obowiązek złożenia, w terminie do 30 kwietnia 2013 r., informacji dotyczącej realizacji zobowiązania, o którym mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, poprzez przedłożenie: - informacji dotyczącej liczby umów zawartych z nowymi odbiorcami usług Spółki, w oparciu o każdy ze zmienionych wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” i „Umowa Nr … na przyjęcie ścieków do kanalizacji miejskiej” oraz - kopii 6 przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług, w oparciu o ww. zmienione ich wzorce; - informacji dotyczącej liczby dotychczasowych odbiorców usług Spółki, związanych postanowieniami kwestionowanymi w niniejszej decyzji, którym doręczono ww. zmienione wzorce w celu zawarcia w oparciu o nie umów, - informacji dotyczącej liczby wskazanych dotychczasowych odbiorców usług Spółki, z którymi podpisano umowy, w oparciu o ww. zmienione ich wzorce oraz - kopii 6 przykładowych umów zawartych ze wskazanymi dotychczasowymi odbiorcami usług Spółki, w oparciu o ww. zmienione ich wzorce. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, ustalenia i wnioski oraz dowody na ich poparcie, Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie I i II sentencji niniejszej decyzji . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 K.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Krakowie Leszek Piekarz Otrzymują: 1. Wodociągi Dębickie Sp. z o.o., ul. Kosynierów Racławickich 35, 39 – 200 Dębica, 2. RKR a/a.