RGD-46/2005

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./ FAX (058) 346-29-32, 346-29-33, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.411-3/05 Gda ń sk, dnia 30 grudnia 2005r. D ECYZJA N R RGD.46/2005 I. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r., Nr 244 , poz. 2080) oraz sto- sownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej dele- gatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmia- n ą ), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek przedsi ę biorcy NORD EXPRESS Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w D., dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […], praktyk ę polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Pa ń - stwowej Komunikacji Samochodowej z siedzib ą w S. pozycji dominuj ą cej na rynku wykonywania regularnych przewozów osób, na podstawie biletów jednorazowych i miesi ę cznych, ograniczonym do linii komunikacyjnej S ł upsk-G ł ówczyce poprzez po- ś rednie narzucanie nieuczciwych cen, wyra ż aj ą ce si ę wprowadzeniem, z dniem 17 li- stopada 2004r., „ znacz ą cych obni ż ek cen” maj ą cych na celu eliminacj ę wnioskodaw- cy z tego rynku, i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 1 lipca 2005r. II. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r., Nr 244 , poz. 2080) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej dele- gatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmia- n ą ), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek NORD EXPRESS Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w D. i stwierdzeniu stosowania przez Przed- si ę biorstwo Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej z siedzib ą w S. praktyki ograni- czaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w punkcie I sentencji, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nak ł ada si ę na Przedsi ę biorstwo kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 16.457,34 (s ł ownie: szesna ś cie tysi ę cy czterysta pi ęć dzie- si ą t siedem 34/100z ł ), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. U ZASADNIENIE W dniu 23 lutego 2005r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku wp ł yn ęł o pismo z dnia 16 lutego 2005r. przedsi ę biorcy NORD EXPRESS Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w D., zwanego dalej równie ż NORD EXPRESS, wnioskodawc ą lub skar żą cym, wnosz ą cego o wszcz ę cie post ę powania an- tymonopolowego przeciwko Przedsi ę biorstwu Pa ń stwowej Komunikacji Samo- chodowej z siedzib ą w S., zwanemu dalej równie ż PPKS lub skar ż onym, pod za- rzutem „ stosowania niedozwolonych praktyk wykorzystuj ą cych monopolistyczn ą -do- minuj ą c ą pozycj ę na rynku, w celu zniszczenia konkurencji na trasie S ł upsk(Lubu- czewo)-G ł ówczyce, któr ą obs ł uguj ą wspólnie PPKS i NORD EXPRESS”. W uzasadnieniu wyst ą pienia skar żą cy podniós ł m.in., i ż : • posiadaj ą c od dnia 11 pa ź dziernika 2004r., wydane przez Marsza ł ka Województwa Pomorskiego, zezwolenie nr 0000599 na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym w ramach linii regularnej S ł upsk-G ł ówczyce, rozpocz ął ś wiadczenie tych us ł ug z dniem 28 pa ź dziernika 2004r.; • przed dniem 28 pa ź dziernika 2004r. „ podmiotem dominuj ą cym” na ww. trasie by ł PPKS, bowiem „ jego udzia ł w rynku przewozów osób na odcinku Lubuczewo-G ł ówczyce (24km z 34km trasy – tj. na 70,6% trasy) wynosi ł 100%”, natomiast „ na pozosta ł ym odcinku (S ł upsk- Lubuczewo) udzia ł ten by ł mniejszy (kursy RAMI i MZK), jednak nadal przekraczaj ą cy 60% udzia ł ów w rynku”; • przewaga konkurencyjna skar ż onego w zakresie obs ł ugi przedmioto- wej relacji znajdowa ł a i znajduje oparcie m.in. w tym, i ż „ jest on po- tentatem na rynku – posiada flot ę ok. 150 autobusów i […] pozycj ę dominuj ą c ą na wi ę kszo ś ci tras w powiecie s ł upskim”; • z dniem 17 listopada 2004r. PPKS rozpocz ął , informuj ą c o niej w In- ternecie i na dworcach autobusowych, „Wielk ą promocj ę cenow ą ” po- legaj ą c ą na obni ż ce (o oko ł o 20-25%) op ł at pobieranych za przejazd, z tym jednak, ż e jej zakres zosta ł ograniczony do wybranych linii – wy łą cznie tych, na których skar ż ony „ ma lub b ę dzie mia ł konkuren- cj ę ” (w wypadku linii S ł upsk-G ł ówczyce „ nowa tabela cen […] powsta- ł a w odniesieniu do NORD EXPRESS – wszystkie […] ceny s ą mini- malnie ni ż sze […], a wprowadzone promocje (emeryci, uczniowie) na- ś laduj ą ulgi prywatnego przewo ź nika”), • z dniem 24 listopada 2004r. PPKS wprowadzi ł nowy rozk ł ad jazdy, ce- ch ą charakterystyczn ą którego jest, z punktu widzenia niniejszego po- st ę powania, „ uruchomienie dodatkowych kilkudziesi ę ciu kursów auto- busowych w ww. relacji”, a wskutek tego – d ąż enie do zmniejszenia konkurencyjno ś ci skar żą cego i „ wypchni ę cia [go] z rynku przewozo- wego”. Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, maj ą c na wzgl ę dzie tre ść wyst ą pienia i żą danie NORD EXPRESS Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w D., wszcz ął przeciwko Przedsi ę biorstwu Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej z siedzib ą w S., z dniem 23 lutego 2005r., post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez tego przedsi ę biorc ę praktyk zakazanych z mocy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedno- lity: Dz.U. z 2005r., Nr 244 , poz. 2080) , zwanej dalej ustaw ą o ochronie […]. 2 Skar ż ony, odpowiadaj ą c na zawiadomienie o wszcz ę ciu przeciwko niemu post ę powania antymonopolowego, uzna ł , pismem z dnia 21 marca 2005r., stawiane mu zarzuty za nieuzasadnione, a to m.in. dlatego, ż e: • „ prowadzi dzia ł alno ść przewozow ą ponad 50 lat na obecnym terenie w oparciu o wydan ą w ł a ś ciwie licencj ę i zezwolenie oraz uzgodnione z w ł a ś ciwymi organami obowi ą zuj ą ce rozk ł ady jazdy”, • jego wiod ą ca pozycja na lokalnym rynku transportowym jest wyni- kiem nie tylko „ polityki transportowej zarówno samorz ą dów i instytu- cji, które s ą powiernikami mieszka ń ców i pracowników zainteresowa- nych istnieniem, funkcjonowaniem i dostosowywaniem komunikacji do ich potrzeb”, ale i konsekwencj ą „potencja ł u przewozowego, na który sk ł adaj ą si ę 152 autobusy i busy oraz znacznego podstawowego obszaru oddzia ł ywania […] firmy (teren powiatów s ł upskiego, l ę bor- skiego i s ł awie ń skiego)”, • inicjowane przez niego przedsi ę wzi ę cia, dotycz ą ce zakresu i sposobu funkcjonowania na obs ł ugiwanych rynkach transportowych, podejmo- wane s ą albo „ na skutek interwencji wymienionych jednostek”, albo w celu realizacji okre ś lonych „ strategii kosztowych”, • zmian ę zasad konstrukcji rozk ł adów jazdy, polegaj ą c ą na wprowadze- niu tzw. taktów, rozwa ż ano „ ju ż w ko ń cówce roku 2003 […] jeszcze wspólnie z Panem Piotrem R. obecnie prezesem Firmy Nord Express, który by ł ówcze ś nie kierownikiem dzia ł u przewozów”; wówczas by ł a te ż mowa „ o obs ł udze tego rodzaju komunikacji autobusami o ma ł ej pojemno ś ci (busami), a w zwi ą zku z tym – o stosowaniu ni ż szych cen w tej komunikacji, co jest logiczne w powi ą zaniu z ni ż szymi kosztami obs ł ugi (znacznie mniejsze ilo ś ci zu ż ywanego paliwa)”, • nieprawdziwe jest zarówno twierdzenie NORD EXPRESS, jakoby ob- ni ż ki op ł at za przewozy mia ł y miejsce jedynie na liniach komunikacyj- nych, „ gdzie jest lub ma by ć konkurencja”, jak i to, ż e „ tabela PPKS powsta ł a w odniesieniu do tabeli Nord Express”, a „ wprowadzone pro- mocje […] na ś laduj ą ulgi prywatnego przewo ź nika”, albowiem nie tyl- ko zdywersyfikowana polityka cenowa i rozmaite jej instrumenty wy- korzystywane przez skar ż onego, ale i rekonstrukcje rozk ł adów jazdy, s ą „ normalnymi zdarzeniami, które stosujemy od lat na ró ż nych tra- sach, w ró ż nych porach, z ró ż nymi […] skutkami”. N A PODSTAWIE MATERIA Ł ÓW ZGROMADZONYCH W POST Ę POWANIU ANTYMO- NOPOLOWYM , JAK I ZALICZONEJ W POCZET DOWODÓW BRANYCH POD UWAG Ę PRZY ROZ- STRZYGNI Ę CIU NINIEJSZEGO SPORU , POSTANOWIENIEM P REZESA U RZ Ę DU NR 130 Z DNIA 11 KWIETNIA 2005 R ., „ CA Ł O Ś CI INFORMACJI UZYSKANYCH W TRAKCIE PROWADZONEGO WCZE Ś NIEJ POST Ę POWANIA WYJA Ś NIAJ Ą CEGO , SYGN . AKT RGD.400-31/04/05/HK”, ORGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł NAST Ę PUJ Ą CY STAN FAKTYCZNY : 1. 1.1. NORD EXPRESS zosta ł zarejestrowany w Krajowym Rejestrze S ą dowym w dniu 16 lipca 2004r. pod numerem 000012998; przedmiotem jego dzia ł alno ś ci jest m.in. transport l ą dowy pozosta ł y (przewóz osób). 3 1.2. NORD EXPRESS wykonuje, w szczególno ś ci, regularne przewozy osób w krajo- wym transporcie drogowym na licz ą cej 34km linii regularnej S ł upsk-G ł ówczyce w relacji przez Siemianice, Swochowo, Lubuczewo, Wrze ś cie S ł upskie, Wiklino, Ż aruchowo, Ż elkowo, Cho ć mirowo, Cho ć mirówko, B ę dziechowo, Rumsko oraz Kl ę cinko (patrz: rysunek 1). Rysunek 1 1.3. W okresie od rozpocz ę cia dzia ł alno ś ci, tj. od dnia 28 pa ź dziernika 2004r., do dnia 11 lutego 2005r. NORD EXPRESS realizowa ł na przedmiotowej trasie 26 kursów w dni robocze, 26 kursów w soboty oraz 22 kursy w niedziele i ś wi ę ta, natomiast od dnia 12 lutego 2005r., odpowiednio, 24, 14 i 14 kursów; jako po- wód dokonanych zmian rozk ł adu jazdy skar żą cy podaje „ dzia ł ania monopolisty- czne PPKS S.”, a jako konsekwencj ę ograniczenia przez siebie ilo ś ci realizo- wanych kursów wskazuje na znaczne pogorszenie swojej oferty przewozowej na trasie S ł upsk-G ł ówczyce, zw ł aszcza w soboty, niedziele i ś wi ę ta. 1.4. Podstawowe dane charakteryzuj ą ce dzia ł alno ść przewozow ą prowadzon ą przez NORD EXPRESS na przedmiotowej trasie w okresie od dnia 28 pa ź dziernika 2004r. do ko ń ca czerwca 2005r. znajduj ą si ę w tablicy 1. Tablica 1 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] 1.5. Op ł aty pobierane przez skar żą cego za przewozy na podstawie biletów jednora- 4 zowych i miesi ę cznych, obowi ą zuj ą ce w okresie od dnia 28 pa ź dziernika 2004r. do chwili obecnej („ CENNIK BILETÓW. Tabela op ł at obowi ą zuj ą ca w komunika- cji zwyk ł ej NORD EXPRESS z dnia 11 pa ź dziernika 2004r.”), przedstawia tablica 2, natomiast relacje tych op ł at do op ł at żą danych przez skar ż onego, obowi ą zu- j ą cych w dniu rozpocz ę cia dzia ł alno ś ci przez NORD EXPRESS – tablica 3. Tablica 2 O DLEG Ł O ŚĆ ( W KM ) C ENA BILETU JEDNORAZOWEGO ( W Z Ł ) C ENA BILETU MIESI Ę CZNEGO ( W Z Ł ) do 3 1,50 49,00 4-6 2,00 59,00 7-9 2,50 79,00 10-15 3,00 99,00 16-20 4,00 109,00 21-25 5,00 129,00 26-30 5,50 149,00 31-35 6,00 169,00 36-40 6,50 189,00 Ź ród ł o: pismo NORD EXPRESS z dnia 26 kwietnia 2005r. Tablica 3 C ENA BILETU W DNIU 28 PA Ź DZIERNIKA 2004 R . ( W Z Ł ) JEDNORAZOWEGO : MIESI Ę CZNEGO : O DLE- G Ł O ŚĆ ( W KM ) NORD EXPRESS S PPKS R ELACJA CENY BILETU NORD EXPRESS I PPKS [(2-3)/3]*100% NORD EXPRESS PPKS R ELACJA CENY BILETU I NORD EXPRESS I PPKS [(5-6)/5]*100% 1 2 3 4 5 6 7 do 3 1,50 2,20 -31,8% 49,00 66,00 -25,8% 4-6 2,00 2,60 -23,1% 59,00 78,00 -24,4% 7-9 2,50 3,20 -21,9% 79,00 94,00 -16,9% 10-12 3,00 3,60 -16,7% 99,00 110,00 -10,0% 13-15 3,00 4,20 -28,6% 99,00 120,00 -17,5% 16-20 4,00 4,50 -11,1% 109,00 140,00 -21,1% 21-25 5,00 5,70 -12,3% 129,00 170,00 -24,1% 26-30 5,50 6,70 -17,9% 149,00 190,00 -21,6% 31-35 6,00 7,20 -15,7% 169,00 210,00 -19,5% 36-40 6,50 8,20 -20,7% 189,00 230,00 -17,8% Wielko ś ci w kolumnach 4 i 7 – obliczenia w ł asne organu antymonopolowego Ź ród ł o: dane zawarte w tablicy 2 i pi ś mie PPKS z dnia 24 stycznia 2005r. Jak wynika z tablicy 3, skar żą cy, rozpoczynaj ą c przewozy w relacji S ł upsk-G ł ów- czyce, zaoferowa ł potencjalnym pasa ż erom konkurencyjne, wobec skar ż onego, op ł aty, ni ż sze w granicach: • od 11,1 do 31,8% w odniesieniu do biletów jednorazowych, • od 10,0 do 25,8% w odniesieniu do biletów miesi ę cznych. Pismem z dnia 14 stycznia 2005r. NORD EXPRESS informowa ł organ antymo- nopolowy o zamiarze dalszego „ obni ż enia cen biletów, by pozyska ć cho ć cz ęść klientów” (niezale ż nie od „ trudnej sytuacji ekonomicznej i podwy ż ek cen pali- wa”), dzia ł a ń takich ostatecznie jednak nie podj ął zachowuj ą c ceny na poziomie „ Tabeli op ł at […] z dnia 11 pa ź dziernika 2004r.”. 2. 2.1. Na obszarze swojego dzia ł ania PPKS obs ł uguje ponad 100 linii komunikacyjnych (w 2003r. – 103, w 2004r. – 108), trzy z nich przebiegaj ą , w cz ęś ci, wspó ł bie ż - 5 nie z tras ą , na której dzia ł a NORD EXPRESS; s ą to: 1 [1] S ł upsk-Karzcino-Kluki o d ł ugo ś ci 42km (zezwolenie nr 0467 z dnia 26 stycz- nia 2004r. oraz nr 0580 z dnia 28 czerwca 2004r.) – na odcinku: S ł upsk-Siemia- nice-Swochowo-Lubuczewo (o d ł ugo ś ci 10km), [2] S ł upsk- Ż elkowo-Kluki o d ł ugo ś ci 45km (zezwolenie nr 0467 z dnia 26 stycz- nia 2004r. oraz nr 0581 z dnia 28 czerwca 2004r.) – na odcinku: S ł upsk-Siemia- nice-Swochowo-Lubuczewo-Wrze ś cie-Wiklino- Ż oruchowo- Ż elkowo-Cho ć mirowo (23km), [3] S ł upsk- Ż elkowo-G ł ówczyce- Ł eba o d ł ugo ś ci 63km (zezwolenia nr 0468, 0449, 0446, 0484, wszystkie z dnia 26 stycznia 2004r.) – na odcinku: S ł upsk- Siemianice-Swochowo-Lubuczewo-Wrze ś cie-Wiklino- Ż oruchowo- Ż elkowo-Cho ć - mirowo-Cho ć mirówko-B ę dziechowo-Rumsko-Kl ę cinko-G ł ówczyce (34km). 2.2. W dniu 11 wrze ś nia 2004r. PPKS z ł o ż y ł o w Urz ę dzie Marsza ł kowskim Woje- wództwa Pomorskiego wniosek o „ rozszerzenie komunikacji” na linii S ł upsk- G ł ówczyce, a wobec braku zastrze ż e ń w tym przedmiocie ze strony Starostwa Grodzkiego i Ziemskiego w S ł upsku, i, w konsekwencji, pozytywnej decyzji Urz ę du, uruchomi ł o z dniem 24 listopada 2004r. dodatkowe 34 kursy. Wed ł ug o ś wiadczenia skar żą cego (patrz: pismo z dnia 23 grudnia 2004r.), dzia- ł anie to mia ł o by ć „ pocz ą tkiem nowej strategii komunikacyjnej […] przedsi ę - biorstwa, która zak ł ada, w ostatecznym kszta ł cie, utworzenie taniej sieci komu- nikacyjnej opartej na po łą czeniach wykonywanych w tzw. „taktach” i obs ł ugi- wanych przede wszystkim autobusami o ma ł ej pojemno ś ci”, daj ą cej, wskutek tego, mo ż liwo ść „ prowadzenia regularnej, taniej, szybkiej i bardzo dost ę pnej komunikacji zbiorowej przy zachowaniu ekonomiczno ś ci przedsi ę wzi ę cia”. 2 2.3. Ilo ść kursów wykonywanych przez PPKS na trasach [1], [2] i [3] w czerwcu i listopadzie 2004r. oraz w kwietniu, lipcu i wrze ś niu 2005r. zestawiono w tablicy 1 Linie komunikacyjne wspó ł bie ż ne z lini ą S ł upsk-G ł óczyce, przebiegaj ą nast ę puj ą co: [1] S Ł UPSK , S IEMIANICE , S WOCHOWO , L UBUCZEWO , Karzcino, G ą bino, Komnino, Czysta, Retowo, Gardna Ma ł a, Gardna Wielka, Cz ł uchy, Smo ł dzino, Kar ł owo, Smo ł dzi ń ski Las, Czo ł pino, Ł ok- ciowe, Kluki; [2] S Ł UPSK , S IEMIANICE , S WOCHOWO , L UBUCZEWO , W RZE Ś CIE , W IKLINO , Ż ORUCHOWO , Ż ELKOWO , C HO Ć MIROWO , Witkowo, Siecie, Wierzchocino, Ż elazo, Smo ł dzino, Kar ł owo, Smo ł dzi ń ski Las, Czo ł pino, Ł okciowe, Kluki; [3] S Ł UPSK , S IEMIANICE , S WOCHOWO , L UBUCZEWO , W RZE Ś CIE , W IKLINO , Ż ORUCHOWO , Ż ELKOWO , C HO Ć MIROWO , C HO Ć MIRÓWKO , B Ę DZIECHOWO , R UMSKO , K L Ę CINKO , G Ł ÓWCZYCE , Ciemino, Zgierz, Domys ł owo, Izbica, Ś wi ę cino, Wykosowo, Rzuszcze, Pob ł ocie, Cecenowo, Poraj, Wicko, Char- browo, Charbrowski Bór, Steknica, Ł eba. 2 „ Takty” s ą to po łą czenia realizowane przez przewo ź nika o jednakowych godzinach, tak z przystanku pocz ą tkowego, jak i, w konsekwencji, z przystanków po ś rednich. Taki model ś wiadczenia us ł ugi przewozowej pozwala, zdaniem PPKS, na (por. pismo z dnia 24 stycznia 2005r.): • unifikacj ę trasy przejazdu, • zwi ę kszenie cz ę stotliwo ś ci przejazdów, • uproszczenie rozk ł adu jazdy poprzez „ wprowadzenie odjazdów o sta ł ych ko ń ców- kach minut”, dzi ę ki czemu „ pasa ż er nie b ę dzie musia ł zapami ę tywa ć rozk ł adu […], wystarczy, ż e zapami ę ta, i ż autobusy odje ż d ż aj ą o godzinie *:58, *:58, *:58”, • obni ż enie kosztów obs ł ugi linii poprzez wprowadzenie ekonomicznych pojazdów o mniejszej ilo ś ci miejsc (np. busów), zu ż ywaj ą cych mniejsze ilo ś ci paliwa, • pobieranie ni ż szych op ł at za przewozy. 6 4. Tablica 4 R OK 2004/ MIESI Ą CE R OK 2005/ MIESI Ą CE L INIA KOMUNIKACYJNA K URSY WYKONYWANE W : VI-X XI IV VII* IX DZIE Ń ROBOCZY 29 29 31 27 27 SOBOT Ę 12 9 9 9 5 [1] S Ł UPSK -K ARZCINO -K LUKI (w tym na odcinku: S ł upsk-Siemianice- Swochowo-Lubuczewo) NIEDZIEL Ę , Ś WI Ę TO 8 8 8 8 2 DZIE Ń ROBOCZY 11 11 7 7 7 SOBOT Ę 2 2 0 0 0 [2] S Ł UPSK - Ż ELKOWO -K LUKI (w tym na odcinku: S ł upsk-Siemianice- Swochowo-Lubuczewo-Wrze ś cie-Wiklino- Ż oruchowo- Ż elkowo-Cho ć mirowo) NIEDZIEL Ę , Ś WI Ę TO 0 0 0 0 0 DZIE Ń ROBOCZY 45 79 76 73 46 SOBOT Ę 18 52 51 51 24 [3] S Ł UPSK - Ż ELKOWO -G Ł ÓWCZYCE - Ł EBA (w tym na odcinku: S ł upsk-Siemianice- Swochowo-Lubuczewo-Wrze ś cie-Wiklino- Ż oruchowo- Ż elkowo-Cho ć mirowo-Cho ć - mirówko-B ę dziechowo-Rumsko-Kl ę cinko- G ł ówczyce) NIEDZIEL Ę , Ś WI Ę TO 15 15 15 15 8 * wg. wyja ś nie ń skar ż onego, dane odnosz ą ce si ę do lipca 2005r. uwzgl ę dniaj ą równie ż kursy szkolne, które de facto w lipcu i sierpniu ka ż dego roku nie s ą realizowane Ź ród ł o: pismo PPKS z dnia 14 czerwca 2005r., z dnia 7 lipca 2005r. oraz z dnia 12 wrze ś nia 2005r. 2.4. Pozosta ł e wska ź niki charakteryzuj ą ce dzia ł alno ść prowadzon ą przez PPKS na trasach [1], [2] i [3] w okresie stycze ń 2004r. – czerwiec 2005r. zawieraj ą , od- powiednio, tablice 5, 6, 7 i 8. Tablica 5 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] Tablica 6 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] Tablica 7 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] Tablica 8 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] Syntetyczne dane dotycz ą ce u ś rednionych dla wszystkich linii komunikacyjnych obs ł ugiwanych przez PPKS przychodów (w z ł ) przypadaj ą cych na 1 wozokm (z uwzgl ę dnieniem i bez uwzgl ę dnienia dop ł at do przewozów z tytu ł u stosowanych ulg ustawowych) oraz ś rednich kosztów ogó ł em i kosztów bezpo ś rednich zwi ą - zanych z wykonaniem 1 wozokm przedstawia tablica 9. Tablica 9 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] 2.5. Ceny wprowadzone przez Zarz ą dc ę – Dyrektora PPKS w S. zarz ą dzeniem nr 7 69/2004 z dnia 2 listopada 2004r., uznane przez NORD EXPRESS za „ nieucz- ciwe, ra żą co niskie”, zosta ł y w powo ł anym zarz ą dzeniu okre ś lone jako „ promo- cyjne” i mia ł y obowi ą zywa ć od dnia 17 listopada 2004r. do odwo ł ania, zarówno na trasach [1], [2] i [3], obs ł ugiwanych, w cz ęś ci, wspólnie z NORD EXPRESS, jak i w relacjach: • [4] L ę bork-Cewice-Siemirowice-Przeryte (obs ł ugiwanej wspólnie z PPKS Bytów), • [5] S ł upsk-D ę bnica Kaszubska-Bytów (obs ł ugiwanej wspólnie z PPKS By- tów i MZK S ł upsk Spó ł ka z o.o.), • [6] S ł upsk-Damnica- Ł eba (obs ł ugiwanej wspólnie z PPKS Bytów, PKS Ra- mi-Ustka Spó ł ka z o.o. i MZK S ł upsk Spó ł ka z o.o.), • [7] S ł upsk-S ł awno-Koszalin (obs ł ugiwanej wspólnie z PKS Koszalin Spó ł ka z o.o., PKS Connex Ko ł obrzeg Spó ł ka z o.o., PKS Gryfice Spó ł ka z o.o. i PPKS Szczecinek), • [8] S ł upsk-Tychowo-S ł awno (obs ł ugiwanej wspólnie z PKS Koszalin Spó ł ka z o.o., PKS Connex Ko ł obrzeg Spó ł ka z o.o., PKS Gryfice Spó ł ka z o.o. i PPKS Szczecinek), • [9] S ł upsk-Kusowo-Kr ę pa S ł upska-S ł upsk (obs ł ugiwanej wspólnie z MZK S ł upsk Spó ł ka z o.o.). Z wyja ś nie ń PPKS wynika (por. pismo z dnia 23 grudnia 2004r.), i ż „ okresowa promocja cenowa by ł a rozwa ż ana od miesi ą ca sierpnia [2004r. – dop. Prezesa Urz ę du] i celowo by ł a przewidywana do wprowadzenia w okresie przed ś wi ą - teczno-noworocznym. Promocja wi ąż e si ę równie ż z […] strategi ą tanich i szyb- kich po łą cze ń „busowych”. Ceny promocyjne zosta ł y wprowadzone na liniach, które s ą najbardziej rentownymi […]. Na pozosta ł ych [obowi ą zuj ą ] ceny do- tychczasowe. Dodatkowym celem […] promocji jest przej ś cie podró ż nych z w ł a- snych ś rodków lokomocji do naszego transportu.” Aczkolwiek na podstawie § 4 zarz ą dzenia nr 3/2005 z dnia 6 stycznia 2005r. u- traci ł o moc zarz ą dzenie nr 69/2004, to jednak, w praktyce, dotychczasowe „ ce- ny promocyjne” nie tylko ż e zosta ł y na trasach [1]-[3] w dalszym ci ą gu zacho- wane (patrz: § 1 pkt 1), ale, co wi ę cej, zakres ich obowi ą zywania rozszerzono na „ przewozy osób autobusami PKS w S. w komunikacji w nowo uruchomionych taktach” (patrz: § 1 pkt 2). Wysoko ś ci op ł at pobieranych przez PPKS na trasach [1]-[3] w okresie czerwiec 2004r. – czerwiec 2005r. przedstawia tablica 10 (bilety jednorazowe i bilety miesi ę czne), natomiast relacje op ł at wprowadzonych przez PPKS z dniem 17 li- stopada 2004r. i op ł at stosowanych przez NORD EXPRESS – tablica 11. Tablica 10 C ENA BILETU JEDNORAZOWEGO ( W Z Ł ) USTALONA NA PODSTAWIE : C ENA BILETU MIESI Ę CZNEGO ( W Z Ł ) USTALONA NA PODSTAWIE : O DLE- G Ł O ŚĆ ( W KM ) ZARZ Ą DZENIA NR 35/2004 * ZARZ Ą DZENIA NR 69/2004 ** O BNI Ż KA CENY ( W %) ZARZ Ą DZENIA NR 35/2004 * ZARZ Ą DZENIA NR 69/2004 ** O BNI Ż KA CENY ( W %) 1 2 3 4 5 6 7 do 3 2,20 1,20 -45,5 66,00 45,00 -31,8 4-6 2,60 1,70 -34,6 78,00 55,00 -29,5 7-9 3,20 2,10 -34,4 94,00 75,00 -20,2 10-12 3,60 2,30 -36,1 110,00 95,00 -13,6 13-15 4,20 2,70 -35,7 120,00 95,00 -20,8 8 16-20 4,50 3,40 -24,4 140,00 105,00 -25,0 21-25 5,70 4,40 -22,8 170,00 125,00 -26,5 26-30 6,70 5,00 -25,4 190,00 145,00 -23,7 31-35 7,20 5,40 -25,0 210,00 165,00 -21,4 36-40 8,20 6,00 -26,9 230,00 185,00 -19,6 * zarz ą dzenie nr 35/2004 Zarz ą dcy – Dyrektora PKPS w S. z dnia 10 czerwca 2004r. w sprawie: ustalenia cen za przewozy osób w komunikacji zwyk ł ej autobusami PKS w S. (obowi ą zuj ą ce od dnia 1 lipca 2004r.) ** zarz ą dzenie nr 69/2004 Zarz ą dcy – Dyrektora PKPS w S. z dnia 2 listopada 2004r. w sprawie: okresowej obni ż ki cen za przewozy osób autobusami PKS w S. (obowi ą zuj ą ce od dnia 17 listopada 2004r.) Dane w kolumnach 4 i 7 – obliczenia w ł asne organu antymonopolowego Ź ród ł o: pismo PPKS z dnia 24 stycznia 2005r. oraz z dnia 7 lipca 2005r. Tablica 11 C ENA BILETU ( W Z Ł ) JEDNORAZOWEGO : MIESI Ę CZNEGO : O DLE- G Ł O ŚĆ ( W KM ) PPKS NORD EXPRES S R ELACJA CENY BILETU PPKS I NORD EXPRESS [(2-3)/3]*100% PPKS NORD EXPRES S R ELACJA CENY BILETU PPKS I NORD EXPRESS [(5-6)/5]*100% 1 2 3 4 5 6 7 do 3 1,20 1,50 -20,0% 45,00 49,00 -8,1% 4-6 1,70 2,00 -15,0% 55,00 59,00 -6,8% 7-9 2,10 2,50 -16,0% 75,00 79,00 -5,1% 10-12 2,30 3,00 -23,3% 95,00 99,00 -4,0% 13-15 2,70 3,00 -10,0% 95,00 99,00 -4,0% 16-20 3,40 4,00 -15,0% 105,00 109,00 -3,7% 21-25 4,40 5,00 -12,0% 125,00 129,00 -3,1% 26-30 5,00 5,50 -9,1% 145,00 149,00 -2,7% 31-35 5,40 6,00 -10,0% 165,00 169,00 -2,4% 36-40 6,00 6,50 -7,7% 185,00 189,00 -2,1% Wielko ś ci w kolumnach 4 i 7 – obliczenia w ł asne organu antymonopolowego Ź ród ł o: dane zawarte w tablicach 2 i 10 Wskutek wprowadzonej przez PPKS promocji na trasach [1]-[3]: • nast ą pi ł a obni ż ka cen us ł ug ś wiadczonych przez tego przewo ź nika na pod- stawie biletów: o jednorazowych – w granicach 22,8-45,5% (patrz: tablica 9), o miesi ę cznych – w granicach 13,6-31,8% (patrz: tablica 9), • ceny biletów jednorazowych pobierane przez skar ż onego zosta ł y obni ż one, w stosunku do cen NORD EXPRESS, o 7,7-23,3%, ceny biletów miesi ę cz- nych o 2,1-8,1% (patrz: tablica 10). Sporne mi ę dzy stronami ceny biletów jednorazowych i miesi ę cznych zosta ł y u- chylone, na podstawie zarz ą dzenia nr 20/2005 Zarz ą dcy – Dyrektora PPKS w S. z dnia 10 czerwca 2005r., z dniem 1 lipca 2005r., równocze ś nie z t ą dat ą PPKS przywróci ł o w relacjach [1]-[3] ceny obowi ą zuj ą ce przed wprowadzeniem „ pro- mocji”, tj. przed dniem 17 listopada 2004r. Z dniem 1 wrze ś nia 2005r., zgodnie z zarz ą dzeniem nr 32/2005 Zarz ą dcy – Dy- rektora PPKS w S. z dnia 9 sierpnia 2005r. w sprawie ustalenia cen za przewozy osób w komunikacji zwyk ł ej, wesz ł y w ż ycie: tabela op ł at obowi ą zuj ą ca w ko- munikacji zwyk ł ej (za łą cznik nr 1 do powo ł anego zarz ą dzenia) oraz tabela op ł at za bilety miesi ę czne ogólnodost ę pne (za łą cznik nr 2). Z punktu widzenia niniej- szego post ę powania istotne znaczenie maj ą : • po łą czenie dwóch stref odleg ł o ś ci, tj. 31-35 i 36-40km, w stref ę 31-40km i 9 przypisanie jej ceny 7,20z ł , • wprowadzenie nowych op ł at za bilety miesi ę czne, ni ż szych ni ż poprzednio obowi ą zuj ą ce w PPKS, ale wy ż szych ni ż op ł aty pobierane przez NORD EX- PRESS (patrz: tablica 12). Tablica 12 O P Ł ATA POBIERANA PRZEZ PPKS: O DLEG Ł O ŚĆ ( W KM ) W OKRESIE OD DNIA 1 LIPCA DO DNIA 31 SIERP- NIA 2005 R . OD DNIA 1 WRZE Ś NIA 2005 R . O P Ł ATA POBIERANA PRZEZ NORD EXPRESS do 3 66,00 55,00 49,00 4-6 78,00 70,00 59,00 7-9 94,00 85,00 79,00 10-12 110,00 100,00 99,00 13-15 120,00 105,00 99,00 16-20 140,00 120,00 109,00 21-25 170,00 135,00 129,00 26-30 190,00 160,00 149,00 31-35 210,00 175,00 169,00 36-40 230,00 190,00 189,00 Ź ród ł o: dane zawarte w tablicach 10 i 11 oraz w zarz ą dzeniu nr 32/2005 Zarz ą dcy – Dyrektora PPKS w S. z dnia 9 sierpnia 2005r. Z dniem 1 wrze ś nia 2005r., zgodnie z zarz ą dzeniem nr 34/2005 Zarz ą dcy – Dy- rektora PPKS w S. z dnia 9 sierpnia 2005r., skar ż ony przedsi ę biorca wprowadzi ł „ ulgi promocyjne na bilety jednorazowe w komunikacji zwyk ł ej autobusami PKS S.”, obowi ą zuj ą ce m.in. na trasach [1]-[3], w wysoko ś ci: • „ 20% dla osób w wieku od 25 do 60 lat za przejazdy autobusami PKS w S. na podstawie biletów jednorazowych w komunikacji zwyk ł ej”, • „ 40% za przejazdy na podstawie biletów jednorazowych komunikacji zwy- k ł ej dla: a. uczniów i m ł odzie ż y szkolnej do lat 24 na podstawie legitymacji szkolnej, b. studentów do lat 26 na podstawie legitymacji studenckiej, c. emerytów i rencistów na podstawie stosownej legitymacji.” 2.6. Podstaw ą strategii „ tanich i szybkich po łą cze ń ”, realizowanej przez PPKS od dnia 24 listopada 2004r. na liniach komunikacyjnych [1], [2] i [3], by ł o d ąż enie do obs ł ugi wykonywanych tam przewozów za pomoc ą „ taboru generuj ą cego jak najmniejsze koszty […] 1 kilometra”, co oznacza ł o rezygnacj ę , w miar ę posia- danych mo ż liwo ś ci, z autobusów „Jelcz” na rzecz autobusów „Autosan”, „Setra” oraz, w szczególno ś ci, busów „Iveco”, uzasadnion ą : • wynikami porównania wysoko ś ci nak ł adów zwi ą zanych: o ze zu ż ywanym przez te pojazdy paliwem (0,83z ł /km – „Jelcz”, 0,59z ł /km – „Autosan”, 0,70z ł /km – „Setra” oraz 0,37z ł /km „Iveco”), o z naprawami i bie żą cym utrzymaniem (0,70z ł /km – „Jelcz”, 0,20z ł /km – „Autosan” i „Setra” oraz 0,10z ł – „Iveco”), • ni ż szymi op ł atami zwi ą zanymi z: o korzystaniem przez autobusy o „ ni ż szej pojemno ś ci, posiadaj ą ce cer- tyfikaty ekologiczne” z dróg krajowych (o oko ł o 20%), o ubezpieczeniem tych autobusów (OC i AC ni ż sze o oko ł o 45%), o podatkiem od ś rodków transportu, 10 o emisj ą czynników szkodliwych dla ś rodowiska. Z danych przekazanych przez PPKS wynika wprost., i ż łą czny koszt wykonania 1 wozokilometra przez bus „Iveco” mo ż e by ć nawet o 45% ni ż szy ni ż koszt reali- zacji tej samej pracy przewozowej przez autobus „Jelcz” (dla porównania: 1,48z ł /km – „Iveco”, 2,61z ł /km – „Jelcz”, 1,87z ł /km – „Autosan” oraz 2,00z ł /km – „Setra”). Zmiany zestawu autobusów obs ł uguj ą cych linie [1], [2] i [3] wynikaj ą ce ze sto- sowania strategii „ tanich i szybkich po łą cze ń ” dokonane w okresie pomi ę dzy czerwcem 2004r. i lipcem 2005r. przedstawia tablica 13. Tablica 13 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] Jak poinformowano w pi ś mie PPKS z dnia 12 wrze ś nia 2005r., „ wobec utrzy- muj ą cego si ę braku wolnych ś rodków finansowych na zakup dodatkowego ta- boru (busy)” skar ż ony odst ą pi ł , z dniem 1 wrze ś nia 2005r., „ od realizacji wcze- ś niej planowanej strategii u ł o ż enia komunikacji na terenie gminy G ł ówczyce [w taktach – dop. Prezesa Urz ę du]”, co „ wi ąż e si ę […] ze znacznym ograniczeniem ilo ś ci obs ł ugiwanych po łą cze ń we wszystkich dniach tygodnia na liniach do Ł eby i do Kluk” (zakres tego „ ograniczenia” przedstawia tablica 4). 3. 3.1. Przewozy na cz ęś ci trasy S ł upsk-G ł ówczyce, tj. na odcinku S ł upsk-Siemianice, realizuje, oprócz NORD EXPRESS i PPKS, tak ż e Miejski Zak ł ad Komunikacji Spó ł - ka z o.o. z siedzib ą w S ł upsku. Jak wynika z informacji przekazanych przez tego przedsi ę biorc ę , pismem z dnia 23 czerwca 2005r., odcinek S ł upsk-Siemianice, o d ł ugo ś ci 6km, stanowi pocz ą t- kowy fragment obs ł ugiwanej przez niego, na podstawie zezwolenia nr 0132/1 z dnia 19 sierpnia 2003r. wydanego przez Marsza ł ka Województwa Pomorskiego, linii regularnej nr 7 S ł upsk-Gr ą sino przez Siemianice, Jezierzyce i Bukówk ę . W dni powszednie MZK wykonuje „ przeci ę tnie” 40 kursów, w soboty 24 kursy, a w niedziele i ś wi ę ta 18 kursów. Ze wzgl ę du na „ strefowo ść taryfy komunikacyjnej obejmuj ą c ą ten sam rodzaj biletu na ró ż nych trasach obs ł ugiwanych [przez MZK]” nie jest mo ż liwe ustale- nie ilo ś ci pasa ż erów przewo ż onych na podstawie biletów jednorazowych i mie- si ę cznych, cho ć z bada ń „ nape ł nienia linii komunikacyjnych”, przeprowadzonych w miesi ą cach marzec-maj 2004r., wynika, ż e w dni powszednie na linii 7 podró- ż uje, ś rednio, 1997 osób, w soboty 776 osób, a w niedziele i ś wi ę ta 776 osób. Ceny biletów na trasie S ł upsk-wszystkie miejscowo ś ci o ś cienne (w tym Siemia- nice) w okresie lipiec 2004r. – maj 2005r. kszta ł towa ł y si ę nast ę puj ą co: • jednorazowe: normalny 2,60z ł , ulgowy 1,30z ł , • miesi ę czny (wa ż ny od poniedzia ł ku do pi ą tku): normalny 76z ł , ulgowy 38z ł , • miesi ę czny (wa ż ny ca ł y tydzie ń ): normalny: 86z ł , ulgowy 43z ł . 3.2. Wbrew twierdzeniom uczestników post ę powania, Przedsi ę biorstwo Komunikacji 11 Samochodowej Rami-Ustka Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w Ustce nie wykonuje us ł ug transportowych na przedmiotowej trasie (por. pismo z dnia 10 czerwca 2005r., w którym przewo ź nik o ś wiadcza, i ż nie prowadzi „ regularnego przewozu osób na linii komunikacyjnej S ł upsk-G ł ówczyce przez Siemianice, […], Rumsko oraz Kl ę cinko”). M AJ Ą C NA WZGL Ę DZIE ZEBRANY MATERIA Ł DOWODOWY , P REZES U RZ Ę DU O- CHRONY K ONKURENCJI I K ONSUMENTÓW ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE . 4. 4.1. Przedmiot post ę powania antymonopolowego. Przedmiotem niniejszego post ę powania antymonopolowego jest rozstrzygni ę cie, czy w ś wietle ustalonego stanu faktycznego dzia ł ania Przedsi ę biorstwa Pa ń st- wowej Komunikacji Samochodowej z siedzib ą w S., polegaj ą ce na dokonaniu z dniem 17 listopada 2004r. „ znacz ą cych obni ż ek cen”, zbie ż ne w czasie z rozpo- cz ę ciem wykonywania przewozów regularnych w transporcie drogowym osób na trasie S ł upsk-G ł ówczyce przez NORD EXPRESS Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w D., maj ą ce na celu, zdaniem wnioskodawcy, „ wypchni ę cie” go z rynku, wyczerpuj ą znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , zakazanej z mocy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […]. 4.2. Naruszenie interesu publicznego. Maj ą c na wzgl ę dzie tre ść przepisu art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie […], stano- wi ą cego, i ż okre ś la ona „ warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowania w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i kon- sumentów”, organ antymonopolowy rozwa ż y ł , czy w hipotetycznej sytuacji zbie ż no ś ci dzia ł a ń PPKS z hipotez ą art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy istniej ą przes ł anki pozwalaj ą ce uzna ć , i ż dzia ł ania te naruszaj ą nie tylko interes prywatny wnio- skodawcy, ale tak ż e, co dla rozstrzygni ę cia przedmiotowego sporu istotne, inte- res publiczny. Jak wskazano w wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 29 maja 2001r., sygn. akt I CKN 1217/98, „ ustawa antymonopolowa ma charakter publicznoprawny […] jej celem jest s ł u ż enie interesom publicznym. Ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagro ż ona jest sama instytucja konkurencji. Nie odnosi si ę do ochrony roszcze ń indywidualnych”; z publicznoprawnego charakteru ustawy o ochronie […] wynika zatem, i ż , co do zasady, znajduje ona zastosowanie wtedy i tylko wtedy, gdy ma miejsce naruszenie interesu publicznego uto ż samianego z powstaniem, utrzymaniem i niezak ł óconym rozwojem konkurencji na okre ś lo- nym rynku; jednocze ś nie – jako zagra ż aj ą ce b ą d ź naruszaj ą ce konkurencj ę na- le ż y uzna ć jedynie takie zachowania przedsi ę biorców, które dotykaj ą sfery inte- resów szerokiego kr ę gu uczestników rynku, a wi ę c dotycz ą konkurencji jako zjawiska w ł a ś ciwego mechanizmom gospodarowania. 3 3 W pewnych okoliczno ś ciach nawet naruszeniu interesu indywidualnego mo ż e by ć przy- pisany wymiar publicznoprawny; taka sytuacja ma miejsce wtedy, gdy, jak wskaza ł S ą d Najwy ż szy w wyroku z dnia 26 lutego 2004r., sygn. akt III SK 2/04, „ indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub u- trwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych, które wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł ywa ć zakazane skut- ki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.” 12 W okoliczno ś ciach faktycznych niniejszej sprawy wspó ł zawodnictwo pomi ę dzy stronami post ę powania odbywaj ą ce si ę w sferze pozyskiwania nabywców zain- teresowanych ś wiadczonymi przez nie us ł ugami przewozu osób na linii komuni- kacyjnej S ł upsk-G ł ówczyce, ujawniaj ą ce si ę przede wszystkim na p ł aszczy ź nie pobieranych op ł at, ale tak ż e w zakresie dost ę pno ś ci tych us ł ug, wywo ł uje lub mo ż e wywo ł ywa ć znacz ą ce skutki, w tym negatywne, zarówno dla stanu i struktury rynku w ł a ś ciwego (ilo ś ci podmiotów dzia ł aj ą cych na rynku, ich pozycji konkurencyjnych), jak i, w konsekwencji, dla szerokiego kr ę gu konsumentów (tu: pasa ż erów), dla których akceptowalna wysoko ść ceny i swoboda prze- mieszczania si ę w okre ś lonych relacjach transportowych stanowi ą te kryteria wyboru, od spe ł nienia których znacz ą co uzale ż niaj ą korzystanie lub rezygnacj ę z oferty okre ś lonego przewo ź nika. Zwa ż ywszy na wskazane wy ż ej okoliczno ś ci organ antymonopolowy uznaje, i ż spe ł niona jest przes ł anka, wynikaj ą ca z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie […], uzasadniaj ą ca postawienie PPKS zarzutu naruszenia art. 8 ust. 2 pkt tej ustawy. 4.3. Rynek w ł a ś ciwy i pozycja zajmowana na nim przez PPKS. 4.3.1. Realizacja postulatu zapewnienia poprawno ś ci metodologicznej rozstrzyg- ni ę cia wymaga od Prezesa Urz ę du, aby dzia ł ania PPKS, kwestionowane przez NORD EXPRESS, by ł y rozpatrywane nie tylko w kontek ś cie tzw. rynku w ł a ś ci- wego, okre ś lonego w art. 4 ust. 8 ustawy, jako „ rynek towarów, które ze wzgl ę - du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, prefe- rencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji´, ale i pod k ą tem ewentualnego nadu ż ycia przez niego po- zycji dominuj ą cej, przez któr ą rozumie si ę , zgodnie z art. 4 ust. 9 ustawy, „ po- zycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym za- kresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domnie- mywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%”. 4.3.2. Z powo ł anej definicji rynku w ł a ś ciwego wynika wprost, i ż jego delimitacja powinna uwzgl ę dnia ć co najmniej dwa sk ł adniki, tj. przedmiotowy, wskazuj ą cy na towar lub us ł ug ę „ uznawane przez […] nabywców za substytuty”, oraz prze- strzenny, identyfikuj ą cy obszar, na którym, w odniesieniu do danego towaru lub us ł ugi, „ panuj ą zbli ż one warunku konkurencji”; w niektórych stanach faktycz- nych, charakteryzuj ą cych si ę zmienn ą w czasie dynamik ą procesów rynkowych, istotnymi przeobra ż eniami mechanizmu i instrumentów konkurencji, niezb ę dne staje si ę , ponadto, uwzgl ę dnienie sk ł adnika czasowego rynku. Wyznaczaniu elementów sk ł adowych rynku w ł a ś ciwego (przedmiotu, teryto- rium, przedzia ł u czasowego obejmuj ą cego jego charakterystyczne i wyró ż nione stany) powinno, w ka ż dym wypadku, towarzyszy ć d ąż enie do mo ż liwie w ą skiej jego segmentacji, a to dlatego, ż e w przeciwnym razie mog ł yby zaistnie ć trud- no ś ci w znalezieniu przedsi ę biorców o pozycji dominuj ą cej, w rezultacie czego przepisy ustawy o ochronie […], maj ą ce zapobiega ć jej nadu ż ywaniu, straci ł y- 13 by, w istocie, racj ę bytu ze szkod ą zarówno dla konsumentów, jak i dla konku- rentów. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie tak w orzecznictwie S ą du Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów (por. m.in. wyroki z dnia 18 grudnia 1990r., sygn. akt XVII Amr 7/90; z dnia 4 pa ź dziernika 1993r., sygn. akt XVII Amr 29/93; z dnia 31 maja 1995r., sygn. akt XVII Amr 9/95), jak i w judykaturze Unii Europejskiej (por. Gronowski S., Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1996, s. 75). Równocze ś nie, korzystanie z tej dyrektywy powinno by ć jednak na tyle roz- wa ż ne i wywa ż one, by nie dopu ś ci ć do sytuacji, w której rynek w ł a ś ciwy obej- mowa ł by, po delimitacji, wy łą cznie towar (us ł ug ę ) jednego rodzaju, wytwarza- ne ( ś wiadczone) przez jednego producenta (us ł ugodawc ę ), bowiem, jak podno- si si ę w pi ś miennictwie, „ w rzeczywisto ś ci nie chodzi jednak o wyodr ę bnienie mo ż liwie w ą sko zakre ś lonych rynków, lecz o wyznaczenie tego jednego, w ł a- ś ciwego w prowadzonej sprawie” (por. Skoczny T., Przeciwdzia ł anie praktykom monopolistycznym w ś wietle orzecznictwa, Warszawa 1994, s. 81). Bior ą c pod uwag ę tre ść definicji sformu ł owanej w art. 4 ust. 8 ustawy o ochro- nie […], Prezes Urz ę du uznaje, i ż , w okoliczno ś ciach faktycznych niniejszej sprawy sk ł adnik produktowy rynku w ł a ś ciwego konstytuuj ą us ł ugi polegaj ą ce na wykonywaniu regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogo- wym na podstawie biletów jednorazowych oraz biletów miesi ę cznych (nor- malnych i ulgowych), natomiast sk ł adnik przestrzenny tego rynku obszary „ ci ą - żą ce”, ze wzgl ę du na faktycznych i potencjalnych nabywców tych us ł ug, do linii komunikacyjnej S ł upsk-G ł ówczyce przebiegaj ą cej przez Siemianice, Swochowo, Lubuczewo, Wrze ś cie S ł upskie, Wiklino, Ż aruchowo, Ż elkowo, Cho ć mirowo, Cho ć mirówko, B ę dziechowo, Rumsko oraz Kl ę cinko (patrz: rysunek 1), na której operuje NORD EXPRESS, b ę d ą cej, z jednej strony, fragmentem linii [3] obs ł u- giwanej przez PPKS, z drugiej natomiast cz ęś ciowo wspó ł bie ż nej z dwiema in- nymi liniami obs ł ugiwanymi przez tego przewo ź nika, tj. na odcinku S ł upsk- Lubuczewo z lini ą [1] oraz na odcinku S ł upsk-Cho ć mirowo z lini ą [2]. 4 Okre ś laj ą c sk ł adnik terytorialny rynku w ł a ś ciwego jak wy ż ej, organ antymono- polowy dokona ł takiej delimitacji, albowiem: • za istotn ą przes ł ank ę definiowania rynku jako linii komunikacyjnej uznaje wymogi wynikaj ą ce z aktualnych regulacji prawnych, nak ł adaj ą cych na po- tencjalnych przewo ź ników m.in. obowi ą zek uzyskania, przed rozpocz ę ciem 4 Niezale ż nie od tego, ż e na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym panuj ą „ zbli ż one wa- runki konkurencji”, jest on, w istocie, ze wzgl ę du na nat ęż enie wspó ł zawodnictwa mi ę dzy jego uczest- nikami, sum ą czterech subrynków roz łą cznych terytorialnie, tj.: • odcinka S ł upsk-Siemianice, stanowi ą cego cz ęść wspóln ą trasy S ł upsk-G ł ówczyce, obs ł ugiwanej przez NORD EXPRESS, tras [1]-[3] obs ł ugiwanych przez PPKS oraz, dodatkowo, trasy S ł upsk-Gr ą sino obs ł ugiwanej przez MZK Spó ł ka z o.o. w S ł upsku, • odcinka Siemianice-Lubuczewo, stanowi ą cego cz ęść wspóln ą trasy S ł upsk-G ł ów- czyce, obs ł ugiwanej przez NORD EXPRESS, oraz tras [1]-[3] obs ł ugiwanych przez PPKS, • odcinka Lubuczewo-Cho ć mirowo, stanowi ą cego cz ęść wspóln ą S ł upsk-G ł ówczyce, obs ł ugiwanej przez NORD EXPRESS, oraz tras [2]-[3] obs ł ugiwanych przez PPKS, • odcinka Cho ć mirowo-G ł ówczyce, stanowi ą cego cz ęść wspóln ą trasy S ł upsk-G ł ów- czyce, obs ł ugiwanej przez NORD EXPRESS, oraz trasy [3] obs ł ugiwanej przez PPKS. 14 wykonywania przewozów regularnych w transporcie drogowym osób, m.in. zezwolenia, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 wrze ś nia 2001r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125, poz. 1371 ze zmianami), okre ś laj ą cego, jak to wynika z art. 21 ust. 1 pkt 2 powo ł anej ustawy, „ schemat po łą cze ń komunikacyjnych z zaznaczon ą LINI Ą KOMUNIKACYJN Ą [podkr. Prezesa Urz ę du] i przystankami”; • kieruj ą c si ę dyrektyw ą w ą skiej segmentacji rynku w ł a ś ciwego postrzega li- ni ę komunikacyjn ą jako „ najw ęż szy segment rynku, na którym mo ż e do- chodzi ć do rywalizacji pomi ę dzy podmiotami rynkowymi i w odniesieniu do którego mo ż na uzyska ć okre ś lon ą przejrzysto ść podejmowanych dzia ł a ń konkurencyjnych”, a to dzi ę ki wyst ę powaniu na nim daj ą cych si ę jednozna- cznie identyfikowa ć „ stosunków wymiany pomi ę dzy przewo ź nikami a na- bywcami us ł ug przewozowych oraz stosunków równoleg ł ych zachodz ą cych pomi ę dzy samymi przewo ź nikami i pomi ę dzy samymi nabywcami us ł ug przewozowych” 5 , podczas gdy w wypadku rynku transportowego rozumia- nego jako obszar, na którym wykonywane s ą przewozy, „ brak bezpo ś - redniej mo ż liwo ś ci porównywania dzia ł a ń oferentów us ł ug przewozowych i okre ś lania uczciwo ś ci post ę powania przewo ź ników”, bowiem „ mog ą oni […] w ró ż nym zakresie oddzia ł ywa ć przy pomocy podstawowych instru- mentów konkurencji, tj. ceny, jako ś ci i ilo ś ci us ł ug, promocji, dystrybucji na klientów i konkurentów, natomiast mo ż e pomi ę dzy poszczególnymi u- czestnikami rynku nie wyst ę powa ć proces konkurencji” 6 ; • z punktu widzenia potencjalnego nabywcy (konsumenta) us ł ugi przewozo- wej zamierzaj ą cego zrealizowa ć okre ś lon ą potrzeb ę transportow ą zwi ą zan ą z przemieszczeniem si ę pomi ę dzy dwoma wybranymi punktami przestrzeni nie istnieje ż aden rzeczywisty substytut tego przemieszczenia, • przyj ę te podej ś cie znajduje uzasadnienie nie tylko w ugruntowanym ju ż orzecznictwie Prezesa Urz ę du (por. m.in. decyzj ę nr RKT.24/2001 z dnia 6 lipca 2001r., decyzj ę nr RBG.35/2002 z dnia 2 grudnia 2002r., decyzj ę nr RKR.29/2002 z dnia 19 grudnia 2002r., decyzj ę nr RKT.63/2002 z dnia 31 grudnia 2002r., decyzj ę nr RWR.16/2004 z dnia 9 marca 2004r., decyzj ę nr RGD.33/2004 z dnia 24 grudnia 2004r., decyzj ę nr RPZ.37/2004 z dnia 30 grudnia 2004r. oraz decyzj ę nr RWR.64/2005 z dnia 5 pa ź dziernika 2005r.), ale i S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który rozpatruj ą c odwo ł ania od decyzji organu antymonopolowego nie kwestionowa ł , jak dot ą d, jego stanowiska w przedmiocie okre ś lenie rynku w ł a ś ciwego (por. wyrok z dnia 17 lipca 2001r., sygn. akt XVII Ama 103/01, wyrok z dnia 28 stycznia 2004r., sygn. akt XVII Ama 10/03, oraz wyrok z dnia 16 lutego 2005r., sygn. akt XVII Ama 40/04). 4.3.3. Analizy prowadzone w przedmiocie pozycji konkurencyjnej zajmowanej na danym rynku transportowym (linii komunikacyjnej) przez okre ś lonego przewo ź - nika opieraj ą si ę na wskazaniach grupy estymatorów obejmuj ą cej m.in.: ilo ść realizowanych kursów, ilo ść przewiezionych pasa ż erów lub sprzedanych biletów (jednorazowych, miesi ę cznych), potencja ł przewozowy. 5 Metodologia bada ń rynkowych w zakresie transportu autobusowego, maszynopis powie- lony, Instytut Bada ń nad Gospodark ą Rynkow ą , Warszawa, stycze ń 2003, s. 11. 6 Metodologia bada ń rynkowych …, s. 10. 15 Zwa ż ywszy na warto ść diagnostyczn ą ka ż dego z ww. estymatorów, dost ę pno ść danych statystycznych, ich kompletno ść oraz stopie ń porównywalno ś ci, Prezes Urz ę du uzna ł , i ż udzia ł y PPKS i NORD EXPRESS w regularnych przewozach osób na linii komunikacyjnej S ł upsk-G ł ówczyce zostan ą ustalone na postawie wska- za ń ilo ś ci wykonywanych przez uczestników post ę powania kursów oraz ilo ś ci sprzedanych przez nich biletów jednorazowych/miesi ę cznych. 7 4.3.3.1. Organ antymonopolowy, wykorzystuj ą c pierwszy z estymatorów, wzi ął pod uwag ę , ż e jego wskazania mog ą by ć odmienne nie tylko w zale ż no ś ci od stopnia dost ę pno ś ci us ł ug ś wiadczonych przez ka ż dego z uczestników na posz- czególnych odcinkach trasy S ł upsk-G ł ówczyce (S ł upsk-Siemianice, Siemianice- Lubuczewo, Lubuczewo-Cho ć mirowo oraz Cho ć mirowo-G ł ówczyce), ale tak ż e w zale ż no ś ci od dnia tygodnia, w którym przewozy s ą realizowane (od poniedzia ł - ku do pi ą tku, w sobot ę , w niedziel ę i ś wi ę ta) oraz momentu czasowego, dla którego ustala si ę ilo ś ci kursów wykonywanych przez PPKS, NORD EXPRESS i MZK (tu: wg stanu na dzie ń 28 pa ź dziernika 2004r., 24 listopada 2004r., 30 kwietnia 2005r. oraz 30 czerwca 2005r.); wyniki oblicze ń dokonanych z u- wzgl ę dnieniem opisanych wy ż ej powi ą za ń zawiera tablica 14. Tablica 14 U DZIA Ł PPKS, NORD EXPRESS ORAZ MZK W REGULARNYCH PRZEWOZACH OSÓB NA TRASIE : * S Ł UPSK -S IEMIANICE S IEMIANICE -L UBUCZEWO L UBUCZEWO -C HO Ć MIROWO C HO Ć MIROWO -G Ł ÓWCZYCE A B C D A B C D A B C D A B C D P RZE- WO Ź NI- CY PONIEDZIA Ł EK - PI Ą TEK PONIEDZIA Ł EK - PI Ą TEK PONIEDZIA Ł EK - PI Ą TEK PONIEDZIA Ł EK - PI Ą TEK PPKS 56,3 64,3 65,0 64,0 76,6 82,1 83,2 82,6 68,3 77,6 78,9 77,4 63,4 75,2 76,7 76,0 NORD EXPRESS 17,2 14,1 13,1 13,5 23,4 17,9 16,8 17,4 31,7 22,4 21,2 22,6 36,6 24,8 23,3 24,0 MZK”” 26,5 21,6 21,9 22,5 SOBOTA SOBOTA SOBOTA SOBOTA PPKS 39,0 55,8 62,3 61,2 55,1 71,6 81,8 81,1 43,5 67,5 79,4 78,5 40,9 66,7 78,8 78,5 NORD EXPRESS 31,7 23,0 13,7 14,3 44,9 28,4 18,2 18,9 56,5 32,5 20,6 21,5 59,1 33,3 21,2 21,5 MZK”” 29,3 21,2 24,0 24,5 NIEDZIELA I Ś WI Ę TA NIEDZIELA I Ś WI Ę TA NIEDZIELA I Ś WI Ę TA NIEDZIELA I Ś WI Ę TA PPKS 36,5 36,5 41,8 41,8 51,1 51,1 62,1 62,1 40,5 40,5 51,7 51,7 40,5 40,5 51,7 51,7 NORD EXPRESS 34,9 34,9 25,5 25,5 48,9 48,9 37,9 37,9 59,5 59,5 49,3 40,3 59,5 59,5 48,3 48,3 MZK”” 28,6 28,6 32,7 32,7 A – stan na dzie ń 28 pa ź dziernika 2004r., B – stan na dzie ń 24 listopada 2004r., C – stan na dzie ń 30 kwietnia 2005r. o- raz D – stan na dzie ń 30 czerwca 2005r. * udzia ł (w %) mierzony proporcj ą ilo ś ci kursów wykonywanych przez przewo ź nika w ogólnej ilo ś ci kursów wykonywa- nych w danym dniu tygodnia na okre ś lonym odcinku trasy S ł upsk-G ł ówczyce ** do oblicze ń przyj ę to, maj ą c na wzgl ę dzie dane przekazane przez MZK Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w S ł upsku, i ż przewo ź - nik ten wykonuje „przeci ę tnie” 40 kursów w dni powszednie, 24 kursy w soboty i 18 kursów w niedziele i ś wi ę ta 7 W niniejszym post ę powaniu antymonopolowym odst ą piono od wnioskowania o pozycji konkurencyjnej ka ż dego z uczestników na podstawie jego zdolno ś ci przewozowej. Najpierw dlatego, ż e Prezes Urz ę du podziela pogl ą d, zgodnie z którym dla takiej oceny „ potencja ł przewozowy […] ma znaczenie drugorz ę dne”, albowiem „ mo ż e odnosi ć si ę przede wszystkim do analizy zasobów we- wn ę trznych przedsi ę biorstwa i efektywno ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci” (patrz w tej sprawie: Me- todologia bada ń rynkowych …, s. 14); nast ę pnie dlatego, ż e „ dysponowanie okre ś lonym potencja ł em […] nie gwarantuje uzyskania (zachowania, zwi ę kszenia) pozycji i si ł y rynkowej przedsi ę biorstwa” (patrz: tam ż e), w ko ń cu i dlatego, ż e warunkiem wykorzystania tego estymatora jest jednoznaczno ść przyporz ą dkowania ś rodków transportu do okre ś lonej trasy, co stosunkowo rzadko ma miejsce w wy- padku przedsi ę biorców obs ł uguj ą cych wiele linii komunikacyjnych (a co odnosi si ę równie ż do PPKS). 16 Ź ród ł o: obliczenia w ł asne organu antymonopolowego na podstawie danych zawartych w tablicy 4, danych zawartych w pi ś mie MZK Spó ł ka z o.o. z siedzib ą w S ł upsku z dnia 23 czerwca 2005r., danych zawartych w pi ś mie NORD EXPRESS z dnia 26 kwietnia 2005r. Uzupe ł niaj ą c wyniki oblicze ń znajduj ą ce si ę w tablicy 14 nale ż y doda ć , i ż zanie- chanie przez PPKS realizacji, z dniem 1 wrze ś nia 2005r., strategii po łą cze ń wy- konywanych w tzw. taktach oznacza ł o, w zasadzie i przynajmniej w odniesieniu do trasy [3] S ł upsk- Ż elkowo-G ł ówczyce- Ł eba, obejmuj ą cej w ca ł o ś ci odcinek S ł upsk-G ł ówczyce obs ł ugiwany wspó ł bie ż nie z NORD EXPRESS, powrót skar ż o- nego przedsi ę biorcy do oferty przewozowej z okresu po wej ś ciu na rynek wnio- skodawcy, tj. po dniu 28 pa ź dziernika 2004r., ale sprzed momentu zainicjowa- nia tej strategii, tj. sprzed dnia 24 listopada 2004r. (patrz: tablica 4). 4.3.3.2. Z kolei, ocena pozycji konkurencyjnej zajmowanej przez ka ż dego z u- czestników post ę powania na rynku w ł a ś ciwym jest, w wypadku drugiego z es- tymatorów, o tyle utrudniona, i ż materia ł y zgromadzone w aktach sprawy nie pozwalaj ą na jednoznaczne przyporz ą dkowanie ilo ś ci biletów (jednorazowych, miesi ę cznych) sprzedanych przez: • MZK i PPKS – do ca ł o ś ci linii komunikacyjnej S ł upsk-G ł ówczyce, tj. rynku w ł a ś ciwego, b ą d ź do poszczególnych odcinków tej linii, tj. subrynków ryn- ku w ł a ś ciwego, a to dlatego, ż e dost ę pne dane odnosz ą si ę do sprzeda ż y zrealizowanej przez: o MZK na ca ł ej linii S ł upsk-Gr ą sino, a nie na odcinku S ł upsk-Siemiani- ce, b ę d ą cym fragmentem linii S ł upsk-G ł ówczyce, o PPKS na ca ł o ś ci ka ż dej z linii [1], [2] i [3], a nie na odcinkach S ł upsk-Siemianice, Siemianice-Lubuczewo, Lubuczewo-Cho ć mirowo, Cho ć mirowo-G ł ówczyce i G ł ówczyce- Ł eba, stanowi ą cych integralne cz ęś ci linii S ł upsk- Ł eba, • NORD EXPRESS – do odcinków S ł upsk-Siemianice, Siemianice-Lubuczewo, Lubuczewo-Cho ć mirowo, Cho ć mirowo-G ł ówczyce, a to dlatego, ż e odno- sz ą si ę do ca ł o ś ci linii S ł upsk-G ł ówczyce. Zwa ż ywszy na wskazane wy ż ej trudno ś ci organ antymonopolowy przyj ął , up- raszczaj ą co, i ż : • z pola recepcji estymatora zostan ą wy łą czone bilety rozprowadzone przez MZK oraz przez PKS na liniach [1] i [2], • w polu recepcji estymatora znajd ą si ę natomiast zarówno bilety sprzedane przez NORD EXPRESS na ca ł ej trasie S ł upsk-G ł ówczyce, jak i ta cz ęść bile- tów sprzedanych przez PPKS na trasie S ł upsk- Ż elkowo-G ł ówczyce- Ł eba, która, przy za ł o ż eniu równomierno ś ci rozk ł adu ich sprzeda ż y na ca ł ej d ł u- go ś ci tej trasy 8 , przypada ł aby na odcinek S ł upsk-G ł ówczyce. Rezultaty oblicze ń przeprowadzonych na podstawie tak sformu ł owanych za ł o- ż e ń zamieszczono w tablicy 15. 8 Z za ł o ż enia o równomierno ś ci rozk ł adu sprzeda ż y biletów na trasie S ł upsk- Ż elkowo- G ł ówczyce- Ł eba o d ł ugo ś ci 63km wynika, i ż do odcinka S ł upsk-G ł ówczyce o d ł ugo ś ci 34km, stanowi ą - cego cz ęść ww. trasy, nale ż a ł oby przyporz ą dkowa ć , proporcjonalnie, [34km/63km]*100%=54% wszystkich biletów (jednorazowych, miesi ę cznych) rozprowadzanych przez PPKS na trasie [3]. 17 Tablica 15 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] Warto ś ci diagnostycznej wyników analizy pozycji konkurencyjnej uczestników post ę powania na rynku w ł a ś ciwym, mierzonej na podstawie ich udzia ł u w łą cz- nej sprzeda ż y biletów na tym rynku, niezale ż nie od tego, ż e wyniki te s ą obci ą - ż one b łę dem wprowadzonych uproszcze ń , nie sposób przeceni ć ; jest tak dlate- go, ż e z du ż ym prawdopodobie ń stwem mo ż na przyj ąć , i ż udzia ł PPKS, pomimo tego, i ż znaczny, jest niedoszacowany, natomiast udzia ł NORD EXPRESS, po- mimo tego, i ż stosunkowo niewielki, jest przeszacowany. Na rzecz tak sformu ł owanej tezy przemawia, zdaniem Prezesa Urz ę du, zarówno to, i ż w obliczeniach nie uwzgl ę dniono cz ęś ci biletów rozprowadzanych przez PPKS na odcinku S ł upsk-Lubuczewo, nale żą cym do trasy [1], i odcinku S ł upsk- Cho ć mirowo, nale żą cym do trasy [2], jak i to, i ż przewa ż aj ą c ą ilo ść kursów re- alizowanych przez skar ż onego przedsi ę biorc ę na linii S ł upsk- Ż elkowo-G ł ówczy- ce- Ł eba, zw ł aszcza po dniu 24 listopada 2004r., stanowi ł y kursy w relacjach krótszych ni ż do Ł eby, w szczególno ś ci – ograniczone do trasy S ł upsk-G ł ówczy- ce, a to oznacza, i ż udzia ł biletów sprzedanych przez niego pasa ż erom podró ż u- j ą cym wy łą cznie na tym odcinku, w stosunku do ogólnej ilo ś ci biletów sprzeda- nych na ca ł ej trasie, by ł by najpewniej znacz ą co wi ę kszy ni ż ten, który odpowia- da wska ź nikowi ustalonemu na podstawie za ł o ż enia równomierno ś ci rozk ł adu sprzeda ż y biletów (patrz: przypis 7). 4.3.3.3. Zwa ż ywszy na wskazania estymatorów okre ś laj ą cych udzia ł y uczestników post ę powania w regularnych przewozach osób na linii komunikacyjnej S ł upsk- G ł ówczyce, zwa ż ywszy na to, ż e dzia ł ania PPKS (obni ż ka cen, wprowadzenie dodatkowych kursów) by ł y podejmowane w „ znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, […] i konsumentów”, organ antymonopolowy stwierdza, i ż w ś wietle art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie […] skar ż ony przedsi ę biorca na rynku w ł a ś ciwym bezsprzecznie zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą . 4.4. Inne przes ł anki spe ł nienia hipotezy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […]. 4.4.1. Posiadanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej nie stanowi, per se, naruszenia prawa; naruszenie prawa ma miejsce dopiero wtedy, gdy nast ę puje takie wykorzystanie tej pozycji przez dominanta, które prowadzi b ą d ź to do og- raniczenia samodzielno ś ci innych uczestników rynku, b ą d ź to do wymuszenia ich udzia ł u w procesach gospodarczych temu rynkowi w ł a ś ciwych na zasadach narzuconych, z regu ł y mniej korzystnych ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę - powanych mechanizmów konkurencji. Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […] zakazane jest nadu ż ywanie przez przedsi ę biorc ę dominuj ą cego zajmowanej przez niego pozycji wskutek bezpo ś redniego lub po ś redniego narzucania nieuczciwych cen, w tym cen nad- miernie wygórowanych albo ra żą co niskich, odleg ł ych terminów p ł atno ś ci lub innych warunków zakupu albo sprzeda ż y towarów. W kontek ś cie ustale ń dokonanych przez Prezesa Urz ę du w przedmiocie pozycji zajmowanej przez PPKS na rynku w ł a ś ciwym oraz zarzutów stawianych temu przedsi ę biorcy przez NORD EXPRESS stwierdzenie niezgodno ś ci jego dzia ł a ń z obowi ą zuj ą cym prawem konkurencji wymaga uprzedniego wykazania, i ż : 18 • uprzywilejowan ą pozycj ę zajmowan ą na rynku w ł a ś ciwym wykorzysta ł w celu narzucenia konkurentowi (tu: NORD EXPRESS) cen, • narzucone ceny by ł y „ nieuczciwe”, w szczególno ś ci „ ra żą co niskie”. 4.4.2. W stanach podobnych, jak w niniejszym post ę powaniu, narzucenie warun- ków konkurencji, je ś li ma miejsce, nie nast ę puje bezpo ś rednio, a wy łą cznie po- ś rednio; dzieje si ę tak dlatego, ż e uczestników rynku nie łą cz ą „ stosunki wy- miany”, a „ stosunki równoleg ł e”, w ł a ś ciwe dla przedsi ę biorców prowadz ą cych dzia ł alno ść przedmiotowo podobn ą , funkcjonuj ą cych po tej samej, poda ż owej stronie rynku, wspó ł zawodnicz ą cych o tych samych nabywców, którymi s ą pa- sa ż erowie odbywaj ą cy podró ż na okre ś lonej trasie. W szczególno ś ci, o po ś rednim narzucaniu cen (jako jednego z warunków kon- kurencji) mo ż na mówi ć wtedy, gdy „ gracz”, dysponuj ą cy stosown ą po temu si łą rynkow ą , zajmuj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą , wprowadza, w odpowiednim, dogod- nym dla siebie momencie, ceny, które b ą d ź to zmuszaj ą konkurentów do obni- ż enia ich w ł asnych cen do poziomu, który ustali ł „ lider”, b ą d ź to, w wypadku kiedy do takich zmian nie s ą , najcz ęś ciej ze wzgl ę dów ekonomicznych, zdolni, stanowi ą dla nich rzeczywist ą gro ź b ę utraty klientów i, wskutek tego, ograni- czenia lub nawet zaprzestania dzia ł alno ś ci („ wypadni ę cia z rynku”). W okoliczno ś ciach faktycznych sporu wszystkie zasadnicze cechy strukturalne modelu „ po ś redniego narzucenia cen” znajduj ą swoje potwierdzenie; na rzecz poprawno ś ci tej tezy ś wiadczy, zdaniem organu antymonopolowego, przedsta- wiona poni ż ej sekwencja zdarze ń ilustruj ą cych dynamik ę interakcji konkurencyj- nych pomi ę dzy uczestnikami post ę powania: • uzyskanie przez NORD EXPRESS, z dniem 11 pa ź dziernika 2004r., zezwo- lenia nr 0000599 na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajo- wym transporcie drogowym w ramach linii regularnej S ł upsk-G ł ówczyce, wydanego przez Marsza ł ka Województwa Pomorskiego, • rozpocz ę cie przez NORD EXPRESS, z dniem 28 pa ź dziernika 2004r., ś wiad- czenia us ł ug na trasie S ł upsk-G ł ówczyce (26 kursów w dni powszednie, 26 w soboty i 22 w niedziele i ś wi ę ta) w oparciu o konkurencyjne, wobec PPKS, ceny biletów (ni ż sze w granicach 11,1-31,8% w odniesieniu do bile- tów jednorazowych i w granicach 10,0-25,8% w odniesieniu do biletów miesi ę cznych), • wprowadzenie przez Zarz ą dc ę – Dyrektora PPKS w S. zarz ą dzeniem nr 69/2004 z dnia 2 listopada 2004r., z moc ą obowi ą zuj ą c ą od dnia 17 listo- pada 2004r., cen „ promocyjnych” zarówno na trasach [1], [2] i [3], obs ł u- giwanych, w cz ęś ci, wspólnie z NORD EXPRESS, jak i w relacjach [4]-[9], obs ł ugiwanych równolegle z innymi konkurentami, ni ż szych nie tylko od cen dotychczas pobieranych przez tego przewo ź nika (w granicach 22,8- 45,5% w doniesieniu do biletów jednorazowych i w granicach 13,6-31,8% w odniesieniu do biletów miesi ę cznych), ale i ni ż szych od cen stosowanych od dnia 28 pa ź dziernika 2004r. przez NORD EXPRESS (odpowiednio, o 7,7-23,3% i 2,1-8,1%), • og ł oszenie, z dniem 24 listopada 2004r., nowego rozk ł adu jazdy, rozsze- rzaj ą cego ofert ę przewozow ą PPKS na trasie S ł upsk-G ł ówczyce o dodat- kowe 34 kursy (w dni powszednie z 45 do 79 kursów, w soboty z 18 do 52 19 kursów), • zamiar NORD EXPRESS, ostatecznie niezrealizowany, dotycz ą cy dalszego „ obni ż enia [niezale ż nie od „ trudnej sytuacji ekonomicznej i podwy ż ek cen paliwa” ] cen biletów, by pozyska ć cho ć cz ęść klientów” (informacja z dnia 14 stycznia 2005r.), • ograniczenie, z dniem 12 lutego 2005r., oferty przewozowej NORD EX- PRESS na trasie S ł upsk-G ł ówczyce z 26 do 24 kursów w dni powszednie, z 26 do 14 w soboty oraz z 22 do 14 w niedziele i ś wi ę ta. Ju ż tylko na marginesie nale ż y zwróci ć uwag ę na to, ż e presja wywierana przez PPKS na NORD EXPRESS nie ogranicza ł a si ę wy łą cznie do „ po ś redniego narzu- cenia cen” us ł ug transportowych wykonywanych przez wnioskodawc ę , lecz zo- sta ł a wzmocniona, jak to wynika wprost z przedstawionej wy ż ej sekwencji zda- rze ń na rynku w ł a ś ciwym, dodatkowo i niezale ż nie od deklarowanej motywacji, wskutek rozszerzenia przez skar ż onego, w tydzie ń po wprowadzeniu „ promocji cenowej”, zakresu oferty przewozowej na trasie S ł upsk-G ł ówczyce, które to dzia ł ania doprowadzi ł y, łą cznie, nie tylko do „ zamro ż enia” cen NORD EXPRESS na trudnym do zaakceptowania przez tego przedsi ę biorc ę poziomie, ale i do li- kwidacji cz ęś ci wykonywanych przez niego uprzednio kursów, a w konsekwencji – do zmniejszenia dost ę pno ś ci i spadku atrakcyjno ś ci jego propozycji rynkowej dla potencjalnych pasa ż erów. Wzi ą wszy pod uwag ę powy ż sze argumenty, Prezes Urz ę du stwierdza, i ż pierw- sza z dwóch przes ł anek zasadno ś ci zarzutu naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 1 usta- wy o ochronie […] jest spe ł niona. 4.4.3. Na istotne trudno ś ci metodologiczne napotyka przeprowadzenie dowodu spe ł nienia drugiej z przes ł anek, o których mowa w punkcie 4.4.1. niniejszej de- cyzji. Jest tak przede wszystkim dlatego, ż e aczkolwiek przepis art. 8 ust. 2 pkt 1 us- tawy o ochronie […] odwo ł uje si ę do kategorii „ cen nieuczciwych” i ich egzem- plifikacji w postaci „ cen ra żą co niskich’ i „ cen nadmiernie wygórowanych”, to nie tylko nie dostarcza ż adnych sprawnych narz ę dzi dyskryminacji „ cen uczciwych” i „ cen nieuczciwych”, ale tak ż e „ cen niskich” i „ cen ra żą co niskich” oraz „ cen wy- górowanych” i „ cen nadmiernie wygórowanych”; niedomoga ta, jak si ę wydaje, wynika w g ł ównej mierze st ą d, ż e w warunkach gospodarki rynkowej, w której, co do zasady, cena powinna by ć wypadkow ą procesów swobodnego równowa- ż enia si ę popytu i poda ż y, trudno jest przypisa ć przedsi ę biorcy narzucanie cen zarówno „ ra żą co niskich’, jak i „ nadmiernie wygórowanych”, a to wskutek „ braku jednoznacznych, obiektywnych mierników poziomu ceny +w ł a ś ciwej+ czy ekwi- walentnej w rozumieniu kodeksu cywilnego.” 9 Je ż eli tak, to rozstrzyganie o tym, czy okre ś lone warunki dotycz ą ce sposobu ustalania cen i ich poziomu s ą „ uczci- we” czy te ż „ nieuczciwe”, ma charakter ocenny i nale ż y do orzecznictwa, które, jak dot ą d, b ą d ź to pos ł uguje si ę w tej mierze samoistnymi kryteriami weryfika- cyjnymi (komparatywnymi, kosztowymi, kosztowo-przychodowymi), o polu re- cepcji uzale ż nionym zarówno od tego, czy dana praktyka ograniczaj ą ca konku- rencj ę jest przypisywana przedsi ę biorcy dominuj ą cemu reprezentuj ą cemu stro- 9 Modzelewska-W ą chal E., Ustawa o ochronie Ustawa o ochronie konkurencji i konsu- mentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 101. 20 n ę poda ż ow ą , czy popytow ą rynku w ł a ś ciwego, jak i od tego, czy przedmiotem analizy mia ł yby by ć ceny „ ra żą co niskie” czy te ż „ nadmiernie wygórowane”, b ą d ź to wykorzystuje, w sytuacjach, w których zastosowanie tych kryteriów nie jest mo ż liwe, alternatywnie, heurystyki. Mog ł oby si ę , pozornie, wydawa ć , i ż dowodem „ uczciwo ś ci/nieuczciwo ś ci” cen pobieranych przez przedsi ę biorc ę dominuj ą cego, funkcjonuj ą cego na wielu ryn- kach, jest to, ż e ceny te s ą na niektórych z nich ni ż sze ni ż na pozosta ł ych; takie stanowisko by ł oby jednak poprawne jedynie wtedy, gdyby na przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cym na ró ż nych terytorialnie, cho ć identycznych przedmiotowo rynkach, konkurencyjnych i niekonkurencyjnych, ci ąż y ł obowi ą zek stosowania na ka ż dym z nich cen jednolitych. Tymczasem, jak podniós ł w jednym wyroków S ą d Ochro- ny Konkurencji i Konsumentów, „ podmiot o pozycji dominuj ą cej mo ż e w odnie- sieniu do towaru przynale żą cego do rynku lokalnego stosowa ć ró ż ne ceny na poszczególnych rynkach lokalnych, bez nara ż enia si ę na zarzut podzia ł u rynku wed ł ug kryteriów terytorialnych lub nieuczciwego oddzia ł ywania na kszta ł towa- nie si ę cen” (por. wyrok z dnia 12 pa ź dziernika 1994r., sygn. akt XVII Amr 30/94). Ocena „ uczciwo ś ci/nieuczciwo ś ci” cen stosowanych przez przedsi ę biorc ę nie mo ż e, równocze ś nie, abstrahowa ć od tego, i ż ich redukcja, jako taka, nawet je- ś li dokonuje jej przedsi ę biorca dominuj ą cy, nie jest, co do zasady, niezgodna z przepisami ustawy o ochronie […], a to dlatego, i ż ż aden podmiot funkcjonuj ą - cy na okre ś lonym rynku, w tym tak ż e dominant, nie mo ż e by ć pozbawiony pra- wa do dostosowywania si ę do zmieniaj ą cych si ę warunków konkurencji na tym rynku, zw ł aszcza wtedy, gdy pojawia si ę na nim nowy „ gracz”, i przynajmniej tak d ł ugo, jak d ł ugo dzia ł ania adaptacyjne tego podmiotu nie nosz ą znamion praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Jednym z pomocnych, acz nie samoistnych, narz ę dzi s ł u żą cych separacji cen „ uczciwych” i „ nieuczciwych” w stanach faktycznych podobnych, jak w niniej- szym post ę powaniu, mo ż e by ć , oparty o kryterium kosztowo-cenowe, test, któ- ry zaproponowali Ph. Areeda i D.F. Turner. 10 Zgodnie z koncepcj ą tych auto- rów, cen ą legaln ą , „ uczciw ą ”, jest nie tylko cena wy ż sza od ś redniego jednost- kowego kosztu ca ł kowitego, ale i cena nie ni ż sza od ś redniego jednostkowego kosztu zmiennego; równocze ś nie, cena ni ż sza od ś redniego jednostkowego kosztu zmiennego jest przypuszczalnie cen ą „ nieuczciw ą ”, „ ra żą co nisk ą ”, „ dra- pie ż n ą ”, i przez to – nielegaln ą . 11 Kryterium to, w nieco zmodyfikowanej wersji, znajduje zastosowanie tak ż e w orzecznictwie Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci, zdaniem którego: 12 10 W tej sprawie patrz np.: Jurczyk Z., Wybrane zagadnienia polityki konkurencji, War- szawa 2004, s. 9-10. 11 Jurczyk Z., Wybrane zagadnienia …, s. 10, 12 Patrz: wyrok z dnia 3 lipca 1991r. w sprawie C-62/86: AKZO Chemie BV vs. Commis- sion of the European Communities, European Court reports 1991 Page I-03359; wyrok z dnia 14 lis- topada 1996r. w sprawie C-333/94P: Tetra Pak International SA vs. Commision of the European Communities, European Court reports 996 Page I-05951; zobacz te ż : Lowe Ph., EU Competition Prac- tice on Predatory Pricing, Introductory address to the Seminar „Pros and Cons of Low Prices”, Stock- holm, 2003, http://europa.eu.int/comm/competition/speeches/text/sp2003_066_en.pdf; Jurczyk Z., Wybrane zagadnienia …, s. 10. 21 • ceny ni ż sze od ś redniego jednostkowego kosztu zmiennego s ą w ka ż dym wypadku przejawem nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej, poniewa ż przedsi ę - biorca j ą posiadaj ą cy, stosuj ą c je, nie mo ż e odnie ść z takiego zachowania, zwa ż ywszy na straty, które s ą w wypadku tego rodzaju cen generowane przez ca ł o ść kosztów sta ł ych oraz cz ęść kosztów zmiennych przypadaj ą - cych na jednostk ę produkcji, ż adnej innej korzy ś ci poza t ą , ż e zmusiwszy konkurenta do opuszczenia rynku, wróci do stanu sprzed jego wej ś cia, • ceny wy ż sze od ś redniego jednostkowego kosztu zmiennego lecz ni ż sze od ś redniego kosztu ca ł kowitego mog ą by ć równie ż uznane za przejaw nad- u ż ycia pozycji dominuj ą cej, ale tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, i ż s ą one narz ę dziem szerszego planu maj ą cego na celu eliminacj ę konkurenta. Specyfika techniczno-organizacyjna dzia ł alno ś ci transportowej powoduje, i ż bezpo ś rednia aplikacja tego instrumentu do analizy „ uczciwo ś ci/nieuczciwo ś ci” cen pobieranych przez skar ż onego przedsi ę biorc ę nie jest mo ż liwa. Dzieje si ę tak dlatego, ż e us ł ugi przez niego ś wiadczone, zaspokajaj ą c odmienne potrzeby przewozowe (przejazdy okazjonalne w dni powszednie, w niedziele i ś wi ę ta, przejazdy powtarzalne – do pracy i szko ł y), s ą w sposób zró ż nicowany „ wyce- niane” w taryfie (ceny biletów jednorazowych i miesi ę cznych, normalnych i ul- gowych), a wskutek tego porównanie ka ż dej z tych „ wycen” z kosztami prze- wo ź nika nie znajduje ż adnego uzasadnienia; porównaniem, odnosz ą cym si ę b ą d ź to do poszczególnych linii komunikacyjnych z osobna, b ą d ź to do ca ł ego przedsi ę biorcy, mo ż na obj ąć dopiero sum ę przychodów i odpowiadaj ą c ą jej su- m ę kosztów (ca ł kowitych, zmiennych) poniesionych na ich uzyskanie lub, po u- wzgl ę dnieniu wykonanej pracy przewozowej, wielko ść przychodu uzyskiwanego z 1 wozokilometra oraz wielko ść poniesionych w zwi ą zku z tym kosztów. Prezes Urz ę du, bior ą c pod uwag ę zarówno przyj ę t ą na u ż ytek niniejszego pos- t ę powania definicj ę rynku w ł a ś ciwego, jak i to, ż e zgodnie z t ą definicj ą , jego „ rdzeniem” jest trasa S ł upsk-G ł ówczyce, stanowi ą ca cz ęść linii komunikacyjnej S ł upsk- Ż elkowo-G ł ówczyce- Ł eba obs ł ugiwanej w ca ł o ś ci przez PPKS, przepro- wadzi ł dla tej linii, dla okresu stycze ń 2000r. – czerwiec 2005r. (podokresów: stycze ń -pa ź dziernik 2004r., listopad 2004r. – czerwiec 2005r.) 13 , na podstawie danych zawartych w tablicy 7, analiz ę wzajemnych relacji pomi ę dzy jednostko- w ą wielko ś ci ą przychodu oraz jednostkowymi kosztami jego uzyskania i ustali ł , i ż : • w ż adnym z miesi ę cy okresu stycze ń -pa ź dziernik 2004r. przychód ogó ł em uzyskiwany przez skar ż onego nie by ł ni ż szy od poniesionych przez niego kosztów, tak zmiennych, jak i ca ł kowitych, • aczkolwiek w dwóch miesi ą cach okresu listopad 2004r. – czerwiec 2005r., tj. w styczniu i czerwcu, przychód ogó ł em by ł ni ż szy ni ż koszty ca ł kowite, to w ż adnym z miesi ę cy tego okresu nie by ł jednak ni ż szy od kosztów zmiennych; 13 Podstaw ą wyró ż nienia przez organ antymonopolowy podokresów by ł o zarówno d ąż enie do uwzgl ę dnienia odpowiednio reprezentatywnego materia ł u porównawczego z okresu, kiedy na ryn- ku w ł a ś ciwym PPKS nie spotyka ł o si ę z konkurencj ą NORD EXPRESS (stycze ń -pa ź dziernik 2004), jak i to, i ż NORD EXPRESS rozpocz ął dzia ł alno ść na rynku w ł a ś ciwym z dniem 28 pa ź dziernika 2004r., a PPKS, podj ą wszy dzia ł ania „ dostosowawcze” w listopadzie 2004r., odst ą pi ł o od nich, przynajmniej w zakresie stawianych mu zarzutów dotycz ą cych poziomu cen, z dniem 1 lipca 2005r. 22 • ś rednie wielko ś ci ró ż nic mi ę dzy jednostkowym przychodem ogó ł em (z u- wzgl ę dnieniem dop ł at i po ich pomini ę ciu) oraz jednostkowymi kosztami ca ł kowitymi i zmiennymi dla podokresów stycze ń -pa ź dziernik 2004r. i li- stopad 2004r. – czerwiec 2005r. przedstawia tablica 16. Tablica 16 [Tablica zawiera informacje zastrze ż one do wy łą cznej wiadomo ś ci Prezesa Urz ę du; za łą cznik do niniejszej decyzji] Wobec tego, i ż jednostkowe przychody ogó ł em uzyskiwane przez PPKS w pod- okresie listopad 2004r. – czerwiec 2005r., tj. po dokonaniu kwestionowanych przez NORD EXPRESS „ znacz ą cych obni ż ek cen” a przed ich uchyleniem, nie by- ł y, z jednej strony, ni ż sze ni ż jednostkowe koszty zmienne, z drugiej za ś by ł y jednak na tyle niskie, i ż b ą d ź to nie pokrywa ł y w niektórych miesi ą cach jed- nostkowych kosztów ca ł kowitych (patrz: tablica 7), b ą d ź to, jak wynika z u ś rednionych danych znajduj ą cych si ę w tablicy 16, czyni ł y to w tym podokre- sie, w porównaniu do podokresu stycze ń -pa ź dziernik 2004r., w stopniu mi- nimalnym (spadek „ pokrycia kosztów ca ł kowitych przychodami” o ponad 90%), organ antymonopolowy stwierdza, i ż obserwacje te nie pozwalaj ą , w ś wietle zmodyfikowanej wersji testu Areed’y-Turner’a, na jednoznaczn ą ocen ę „ uczci- wo ś ci/nieuczciwo ś ci” op ł at pobieranych przez PPKS na linii S ł upsk- Ż elkowo- G ł ówczyce- Ł eba, a zatem, eo ipso, tak ż e na rynku w ł a ś ciwym. Przedstawiona wy ż ej sytuacja powoduje, i ż dla ewentualnego udowodnienia „ nieuczciwo ś ci” cen obowi ą zuj ą cych od dnia 17 listopada 2004r. niezb ę dne sta- je si ę wykazanie, ż e podj ę te w tej mierze decyzje skar ż onego przedsi ę biorcy stanowi ł y cze ść szerszego planu ukierunkowanego b ą d ź to na bezpo ś redni ą eliminacj ę konkurenta, b ą d ź to na takie ograniczenie mo ż liwo ś ci jego dzia ł ania na rynku w ł a ś ciwym, by ten, nie maj ą c odpowiednich i wystarczaj ą cych per- spektyw rozwoju, opu ś ci ł ten rynek sam; zdaniem Prezesa Urz ę du, istniej ą co najmniej trzy przes ł anki przemawiaj ą ce na rzecz istnienia, po stronie PPKS, ta- kiej intencji. I tak, po pierwsze, aczkolwiek wprowadzone z dniem 17 listopada 2004r. obni ż - ki cen nie dotyczy ł y wy łą cznie linii [3], której cz ęś ci ą jest relacja S ł upsk-G ł ów- czyce, to zarówno na tej linii, jak i na pozosta ł ych nimi obj ę tych, tj. [1]-[2] i [4]-[9], powodem ich wprowadzenia by ł o istnienie konkurencji ze strony innych przewo ź ników. Co wi ę cej, jak mia ł o to miejsce w wypadku rynku w ł a ś ciwego, ceny skar ż onego przewo ź nika okaza ł y si ę na tyle znacz ą co ni ż sze od cen usta- lonych przez NORD EXPRESS, i ż ten nie by ł ju ż w stanie, w odpowiedzi, dosto- sowa ć si ę do nich; okoliczno ść ta przemawia, zdaniem organu antymonopolo- wego, za tym, ż e rzeczywistym, a przy tym odmiennym od deklarowanego, ce- lem PPKS nie by ł o d ąż enie do dostosowania si ę , poprzez przedsi ę wzi ę cia „ pro- mocyjne”, do nowej sytuacji na rynku w ł a ś ciwym, a próba odzyskania i utrzy- mania na nim zajmowanej dot ą d uprzywilejowanej pozycji i, zwi ą zanego z ni ą , „ przywództwa” cenowego. Nast ę pnie, po drugie, jedynie w relacji S ł upsk-G ł ówczyce, a wi ę c tylko na tej cz ęś ci linii [3], na której skar ż ony spotyka si ę z konkurencj ą NORD EXPRESS, zosta ł y wprowadzone, wkrótce po wej ś ciu nowego przewo ź nika, dodatkowe 34 kursy w tzw. „ taktach”. O ile sama idea uporz ą dkowania przewozów i ich reor- 23 ganizacji, zw ł aszcza wtedy, gdy przemawiaj ą za ni ą nie budz ą ce w ą tpliwo ś ci Prezesa Urz ę du wyniki rachunku ekonomicznego realizacji tego przedsi ę wzi ę cia (patrz: punkt 2.6), nie powoduje sprzeciwu i trudno j ą kwestionowa ć , o tyle fakt, i ż PPKS, wraz z wprowadzeniem „ taktów”, nie zmniejszy ł ilo ś ci po łą cze ń realizowanych wg dotychczasowej formu ł y wyra ź nie wskazuje na prób ę „ margi- nalizacji” oferty NORD EXPRESS i zwi ą zany z tym zamiar „ wypchni ę cia” tego podmiotu z rynku. W ko ń cu, po trzecie, nie bez znaczenia dla ostatecznej oceny zachowa ń PPKS jest i to, ż e okres agresywnej „ promocji cenowej” trwa ł nieprzerwanie do dnia 30 czerwca 2005r., tj. ponad 7 miesi ę cy, a okres wykonywania przewozów w „ taktach” – do dnia 31 sierpnia 2005., tj. ponad 9 miesi ę cy. Zbie ż no ść i d ł ugotrwa ł o ść tych dzia ł a ń , w po łą czeniu z ni ż szymi, w porównaniu do wnioskodawcy, cenami biletów oferowanych w tym czasie przez PPKS (w wypadku biletów jednorazowych w granicach 7,7-23,3%, w wypadku biletów miesi ę cznych – w granicach 2,1-8,1%), a tak ż e ponaddwukrotnie wi ę ksz ą , przy- najmniej w dni powszednie, ilo ś ci ą kursów realizowanych na trasie S ł upsk- G ł ówczyce, ka ż e zasadnie domniemywa ć , i ż skar ż ony przedsi ę biorca, akceptu- j ą c drastyczny spadek efektywno ś ci ekonomicznej na tej trasie, decyduj ą c si ę na ś wiadczenie us ł ug przewozowych de facto na granicy op ł acalno ś ci (patrz: tablica 16), nie bacz ą c nawet na trudn ą sytuacj ę ca ł ej firmy (patrz: tablica 9), ś wiadomie i celowo prowadzi ł nieuczciw ą „ gr ę rynkow ą ”, zniekszta ł caj ą c ą kon- kurencj ę na rynku w ł a ś ciwym i naruszaj ą c ą interes publicznoprawny lokalnej spo ł eczno ś ci. Zwa ż ywszy na wskazane wy ż ej okoliczno ś ci, Prezes Urz ę du, po przeprowadze- niu zarówno analizy cen pobieranych przez PPKS na linii S ł upsk-G ł ówczyce w okresie od dnia 17 listopada 2004r. do dnia 30 czerwca 2005r., jak i po uwzgl ę - dnieniu ca ł okszta ł tu okoliczno ś ci zwi ą zanych z ich wprowadzeniem i utrzymy- waniem na niezmienionym poziomie przez okres ponad 7 miesi ę cy, stwierdza, i ż czynno ś ci podj ę te w tym przedmiocie przez skar ż onego stanowi ł y, w istocie, cz ęść szerszego planu zmierzaj ą cego do „ wypchni ę cia” NORD EXPRESS z rynku w ł a ś ciwego, wskutek czego sporne mi ę dzy stronami ceny, stanowi ą ce integral- n ą cz ęść tego planu, nale ż y uzna ć za „ nieuczciwe”, a przez to spe ł niaj ą ce drug ą z przes ł anek zasadno ś ci zarzutu naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o och- ronie […] 4.4.4. Wobec tego, i ż przes ł anki, o których mowa w 4.4.1., s ą w niniejszym pos- t ę powaniu spe ł nione, za udowodnion ą uznaje si ę praktyk ę PPKS polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez ten podmiot pozycji dominuj ą cej na rynku wykonywania re- gularnych przewozów osób, na podstawie biletów jednorazowych i miesi ę cz- nych, ograniczonym do linii komunikacyjnej S ł upsk-G ł ówczyce, w relacji przez Siemianice, Swochowo, Lubuczewo, Wrze ś cie S ł upskie, Wiklino, Ż aruchowo, Ż elkowo, Cho ć mirowo, Cho ć mirówko, B ę dziechowo, Rumsko oraz Kl ę cinko, po- przez po ś rednie narzucanie nieuczciwych cen, wyra ż aj ą ce si ę wprowadzeniem, z dniem 17 listopada 2004r., „ znacz ą cych obni ż ek cen” maj ą cych na celu eliminacj ę wnioskodawcy z rynku w ł a ś ciwego. 4.5. Zakres czasowy praktyki. 24 Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie […] nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 9, tj. decyzji uznaj ą cej okre ś lon ą praktyk ę za ograniczaj ą c ą konku- rencj ę i nakazuj ą cej jej zaniechanie, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy lub zwi ą zku przedsi ę biorców przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone m.in. w art. 8; w takim wypadku organ antymonopolowy wydaje, na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy, decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdza- j ą c ą jej zaniechanie. Uwzgl ę dniaj ą c, i ż : • przedmiotem zaskar ż enia przez NORD EXPRESS by ł y, wprowadzone przez Zarz ą dc ę – Dyrektora PPKS w S. zarz ą dzeniem nr 69/2004 z dnia 2 listo- pada 2004r., „ znacz ą ce obni ż ki cen”, które wesz ł y w ż ycie z dniem 17 li- stopada 2004r., m.in. na liniach [1]-[3], • ceny obowi ą zuj ą ce wskutek dokonania ww. obni ż ek pozostawa ł y na niez- mienionym poziomie do dnia 30 czerwca 2005r., a zosta ł y uchylone, na podstawie zarz ą dzenia nr 20/2005 Zarz ą dcy – Dyrektora PPKS w S. z dnia 10 czerwca 2005r., z dniem 1 lipca 2005r., • wraz z uchyleniem spornych mi ę dzy stronami cen, PPKS przywróci ł o ceny sprzed dnia 17 listopada 2004r., tj. ceny nie b ę d ą ce przedmiotem zaskar- ż enia, Prezes Urz ę du stwierdza, i ż z dniem 1 lipca 2005r. skar ż ony przedsi ę biorca za- niecha ł stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zakazanej z mocy art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […], i orzeka, jak w punkcie I sentencji decyzji. 4.6. Kara pieni ęż na. Stosownie do art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie […] Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedza- j ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu- ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i art. 7, lub naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. Nak ł adanie kary w trybie powo ł anego przepisu odbywa si ę na podstawie uzna- nia administracyjnego, co oznacza, ż e organ antymonopolowy rozstrzyga za- równo o tym, czy kar ę t ę w ogóle na ł o ż y, jak i o tym, jaka b ę dzie jej rzeczywi- sta wysoko ść , z tym, ż e w odniesieniu do tej drugiej kwestii kieruje si ę tak przepisem art. 104 ustawy o ochronie […], nakazuj ą cym uwzgl ę dnienie, w szczególno ś ci, okresu, stopnia oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepi- sów ustawy, jak i d ąż eniem do wywa ż enia w ł a ś ciwej proporcji mi ę dzy funkcjami prewencyjn ą i represyjn ą kary. Prezes Urz ę du, maj ą c na uwadze to, i ż w punkcie I niniejszej decyzji stwierdza naruszenie przez PPKS zakazu wynikaj ą cego z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o o- chronie […], uznaje, i ż okoliczno ść ta uzasadnia, w stopniu wystarczaj ą cym, na- ł o ż enie na tego przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej, której maksymalna wysoko ść obliczona wed ł ug przepisu art. 101 ust. 1 pkt 1, wynios ł aby, w okoliczno ś ciach faktycznych niniejszej sprawy: 10% * [Tajemnica przedsi ę biorstwa] 25 gdzie: kwota [Tajemnica przedsi ę biorstwa] odpowiada, wed ł ug danych znajdu- j ą cych si ę w dokumencie pn. „ Rachunek zysków i strat (wariant porównawczy)”, datowanym na dzie ń 27 pa ź dziernika 2005r., przychodowi PPKS uzyskanemu w roku rozliczeniowym 2004. Fakt, i ż , w ocenie Prezesa Urz ę du, zachowanie PPKS polegaj ą ce na po ś rednim narzuceniu nowo wchodz ą cemu na rynek w ł a ś ciwy przedsi ę biorcy cen „ nieuczci- wych” by ł o, z jednej strony, subiektywnie, ś wiadomie i celowo ukierunkowane na ograniczenie samodzielno ś ci skar żą cego b ą d ź wymuszenie jego udzia ł u w procesach gospodarczych na warunkach mniej korzystnych ni ż by to mia ł o miej- sce w sytuacji nieskr ę powanej „ gry rynkowej”, z drugiej za ś posiada ł o charakter lokalny, pozwala zachowanie to zaklasyfikowa ć , zwa ż ywszy na zwi ą zany z nim stopie ń naruszenia interesu publicznego, jako umiarkowane ograniczenie swo- body konkurencji. Niezale ż nie od tego, ż e kara nak ł adana na przedsi ę biorc ę w zwi ą zku z przekro- czeniem przez niego zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę powinna, co do zasady, odzwierciedla ć wag ę tego naruszenia i by ć dla przed- si ę biorcy odpowiednio dolegliwa, niezb ę dne jest, przy jej ustalaniu, wzi ę cie pod uwag ę wszystkich innych okoliczno ś ci mog ą cych mie ć znaczenie dla jej osta- tecznego wymiaru; ustalaj ą c i miarkuj ą c w niniejszej sprawie wysoko ść kary Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł zatem, i ż : • skar ż ony, który uprzednio nie dopu ś ci ł si ę naruszenia przepisów ustawy o ochronie […], w trakcie prowadzonego post ę powania nie tylko wspó ł dzia- ł a ł aktywnie z organem antymonopolowym, przekazuj ą c żą dane informa- cje i materia ł y, ale i zaniecha ł stosowania praktyki ograniczaj ą cej konku- rencj ę , • udowodniona skar ż onemu praktyka mia ł a ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania i, niezale ż nie od intencji PPKS, nie doprowadzi ł a na linii S ł upsk-G ł ówczyce do nieodwracalnych skutków dla konkurencji, tj. do eli- minacji z rynku wnioskodawcy, • sytuacja finansowa PPKS by ł a w ostatnich latach co najmniej trudna, bo- wiem w 2003r. dzia ł alno ść tego przedsi ę biorcy przynios ł a strat ę , nato- miast w 2004r. jedynie minimalny zysk (nieprzekraczaj ą cy 0,06% przy- chodu netto). Maj ą c na wzgl ę dzie wag ę naruszenia konkurencji, okoliczno ś ci ł agodz ą ce, nie- najlepsz ą sytuacj ę finansow ą PPKS, jak i to, ż e wymierzona kara powinna, z jednej strony, podkre ś li ć naganno ść zachowa ń polegaj ą cych na naruszeniu przepisów ustawy o ochronie […], z drugiej natomiast odegra ć rol ę prewencyj- n ą , zapobiegaj ą c ą stosowaniu podobnych praktyk, sprzecznych z interesem pu- blicznym, w przysz ł o ś ci, Prezes Urz ę du nak ł ada na PPKS kar ę pieni ęż n ą w wy- soko ś ci 16.457,34 (s ł ownie: szesna ś cie tysi ę cy czterysta pi ęć dziesi ą t siedem 34/100z ł ), co stanowi [Tajemnica przedsi ę biorstwa]% maksymalnego wymiaru kary, jaki na skar ż onego mo ż na na ł o ż y ć , i orzeka, jak w punkcie II sentencji de- cyzji. P OUCZENIE Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o och- ronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080), 26 w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c., od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą - du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w termi- nie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080), kar ę pie- ni ęż n ą , o której mowa w punkcie II sentencji decyzji, nale ż y wp ł aci ć w ci ą gu 14 dni od daty uprawomocnienia si ę decyzji na rachunek Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Plac Powsta ń ców 1, 00-950 Warszawa, w Narodowym Banku Polskim, Oddzia ł Okr ę gowy w Warszawie, numer rachunku: 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Z upowa ż nienia Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK w Gda ń sku Roman Jarz ą bek 27