RGD-9/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W GDA Ń SKU 80-824 G DA Ń SK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL ./F AX (058) 346-29-33, 346-29-32, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.411-17/05/08/AW Gda ń sk, dnia 20 marca 2008r. Decyzja Nr RGD. 9/2008 I. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkuren- cji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r., Nr 244, poz. 2080 ze zmianami), odpowiednio do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. oraz § 6 rozporz ą dze- nia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmian ą ), stosownie do art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek przedsi ę - biorcy Paw ł a Horbaczewskiego, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Zak ł ad Produkcji Opakowa ń Drewnianych z siedzib ą w Drzonowie; 78-630 Cz ł opa - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, UZNAJE SI Ę ZA NARUSZAJ Ą CE ZAKAZ , o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, dzia ł ania Skarbu Pa ń stwa – Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile, polegaj ą ce na nadu ż y- waniu przez tego przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na regionalnym rynku sprzeda ż y drewna, obejmuj ą cym swoim zasi ę giem obszar dzia ł alno ś ci RDLP w Pile, wskutek sto- sowania zasad sprzeda ż y drewna zawartych w „Wytycznych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r.”, stanowi ą cych za łą cznik nr 1 do Zarz ą - dzenia nr 30 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 12 listopada 2003r., gwarantuj ą cych sta ł e dostawy drewna w oparciu o umowy, wy łą cznie ś ci ś le okre ś lonej grupie przedsi ę bior- ców, bez okre ś lenia kryterium doboru ich do tej grupy, co prowadzi ł o do bezpo ś red- niego narzucenia nieuczciwych warunków zakupu surowca tym przedsi ę biorcom, któ- rzy nie zostali zaliczeni do grupy odbiorców regionalnych, I STWIERDZA SI Ę ZANIECHANIE STOSOWANIA TEJ PRAKTYKI Z DNIEM 25 LISTOPADA 2004 R ., TJ . Z DAT Ą WEJ Ś CIA W Ż YCIE Z ARZ Ą DZENIA NR 19/2004 . II. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r., Nr 244, poz. 2080 ze zmiana- mi), odpowiednio do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. oraz § 6 rozpo- rz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a- ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmian ą ), stosownie do art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 2 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmia- n ą ), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek przedsi ę biorcy Paw ł a Horbaczewskiego, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Zak ł ad Produkcji Opakowa ń Drewnianych z siedzib ą w Drzonowie; 78-630 Cz ł o- pa - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, UZNAJE SI Ę ZA NARUSZAJ Ą CE ZAKAZ , o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę Skarbu Pa ń stwa – Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile, polegaj ą c ą na nadu ż y- waniu przez tego przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na regionalnym rynku sprzeda ż y drewna, obejmuj ą cym swoim zasi ę giem obszar dzia ł alno ś ci RDLP w Pile, wskutek sto- sowania zasad sprzeda ż y drewna zawartych w „Wytycznych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r.”, stanowi ą cych za łą cznik nr 1 do Zarz ą - dzenia nr 30 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 12 listopada 2003r., gwarantuj ą cych sta ł e dostawy drewna w oparciu o umowy, wy łą cznie ś ci ś le okre ś lonej grupie przedsi ę bior- ców, bez okre ś lenia kryterium doboru ich do tej grupy, co prowadzi ł o do przeciwdzia- ł ania ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania lub rozwoju konkuren- cji na rynku przetwórstwa drzewnego I STWIERDZA SI Ę ZANIECHANIE STOSOWANIA TEJ PRAKTYKI Z DNIEM 25 LISTOPADA 2004 R ., TJ . Z DAT Ą WEJ Ś CIA W Ż YCIE Z ARZ Ą DZENIA NR 19/2004 . III. Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r., Nr 244, poz. 2080 ze zmianami), od- powiednio do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zmian ą ), stosownie do art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmian ą ), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek przedsi ę - biorcy Paw ł a Horbaczewskiego, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Zak ł ad Produkcji Opakowa ń Drewnianych z siedzib ą w Drzonowie; 78-630 Cz ł opa - dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, UZNAJE SI Ę ZA NIE NARUSZAJ Ą CE ZAKAZU , o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, praktyk ę Skarbu Pa ń stwa – Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile, polegaj ą c ą na nadu ż y- waniu przez tego przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na regionalnym rynku sprzeda ż y drewna, obejmuj ą cym swoim zasi ę giem obszar dzia ł alno ś ci RDLP w Pile, wskutek sto- sowania zasad sprzeda ż y drewna zawartych w „Wytycznych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r.”, stanowi ą cych za łą cznik nr 1 do Zarz ą - dzenia nr 30 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 12 listopada 2003r., gwarantuj ą cych sta ł e dostawy drewna w oparciu o umowy, wy łą cznie ś ci ś le okre ś lonej grupie przedsi ę bior- ców, bez okre ś lenia kryterium doboru ich do tej grupy, co mog ł o prowadzi ć do ogra- niczenia produkcji i zbytu drewna na rynku w ł a ś ciwym 3 U ZASADNIENIE Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urz ę du” lub „organem antymonopolowym”) wp ł yn ął wniosek z dnia 30.06.2005r., uzupe ł niony nast ę pnie pismem z dnia 25.08.2005r. przedsi ę biorcy Paw ł a Horbaczewskiego, prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą pod firm ą Zak ł ad Produkcji Opakowa ń Drewnianych z siedzib ą w Drzonowie; 78-630 Cz ł opa (zwanego dalej: „Wnioskodawc ą ” lub „Pawe ł Horbaczewski”), o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowe- go przeciwko Nadle ś nictwu Cz ł opa z/s w Cz ł opie oraz Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń - stwowych w Pile w zwi ą zku z podejrzeniem stosowania przez tych przedsi ę biorców praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Po wezwaniu do uzupe ł nienia braków wniosku, Pawe ł Hor- baczewski w pi ś mie z dnia 4.10. 2005r. sprecyzowa ł żą danie wszcz ę cia, zarzucaj ą c Regio- nalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile dzia ł ania, „…które w ocenie skar żą cego stano- wi ą przejaw stosowania przez ww. podmiot praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę : 1. wprowadzenie zarz ą dzeniem Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń - stwowych w Pile zalece ń realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna wpro- wadzaj ą cych zdaniem skar żą cego nieuczciwe warunki sprzeda ż y oferowane- go przez dominanta towaru. [na potwierdzenie tej okoliczno ś ci wskazano na zapisy pkt 2 lit. „a” 1 i pkt 7 2 za łą cznika nr 1 do zarz ą dzenia nr 30 DRDLP z dnia 12.11.2003r. – przyp. UOKiK] 2. zawieraniu umów sprzeda ż y towaru, którego dominant jest wytwórc ą z okre- ś lonymi, wr ę cz wyra ź nie wskazanymi podmiotami i tym samym odmow ą za- wierania ww. umów z innymi kontrahentami nie zaliczonymi do tej grupy przez dominanta oraz ustaleniu wytycznych dla jednostek podleg ł ych w celu realizacji za ł o ż e ń okre ś lonych przez RDLP w Pile.” W ocenie skar żą cego „ Praktyki stosowane przez uczestników opisane szczegó- ł owo we wniosku stanowi ą naruszenie nast ę puj ą cych przepisów ww. ustawy: 1. art. 8 ust. 2 pkt 1 – w cz ęś ci dotycz ą cej narzucania innych nieuczciwych wa- runków sprzeda ż y towaru. Naruszenie to nast ą pi ł o przez okre ś lenie zalece ń realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna uregulowanych w zarz ą dzeniu Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile. 2. art. 8 ust. 2 pkt 1 – ograniczaniu produkcji i zbytu ze szkod ą dla kontrahen- tów. Przybra ł o ono posta ć dzia ł a ń zmierzaj ą cych do sztucznego zredukowa- nia poda ż y i tym samym doprowadzaj ą one do powstania szkody dla nabyw- ców. 3. art. 8 ust. 2 pkt 1 art. 8 ust. 2 pkt 5 – przeciwdzia ł aniu ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do rozwoju konkurencji. Regionalna Dyrekcja Lasów Pa ń stwowych okre ś la wytyczne dla podleg ł ych jednostek w zakresie wyboru kontrahentów na zakup drewna stosuj ą c nieprzejrzyste zasady, które dopro- wadzaj ą do nierównego traktowania potencjalnych nabywców drewna”. 1 „Do negocjacji na rynku regionalnym w 2004 roku zostaj ą zaproszeni: Pilskie Przedsi ę biorstwo przemys ł u Drzewnego w up. W Z ł otowie, Koszali ń skie Przedsi ę biorstwo Przemys ł u Drzewnego w Szczecinku, SEEGER – DACH w Ł ubie ń cu, „EKOP Ł YTA” Czarnków, Bydgoskie Zak ł ady Sklejek „SKLEJKA-MULTI” w Bydgoszczy” 2 „ Korekty planów . Operatywna korekta ustalonych planów pozyskania i sprzeda ż y drewna na rynku krajowym do- puszczalna jest po uprzedniej akceptacji Dyrektora Generalnego Lasów Pa ń stwowych na wniosek Dyrektora Regio- nalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych, natomiast na rynku regionalnym po uprzedniej akceptacji wniosku Nadle ś ni- czego przez Dyrektora Regionalnego” 4 (karty akt sprawy 5-28) Zwa ż ywszy na okoliczno ść , ż e artyku ł owane we wniosku zarzuty skierowane by ł y przeciwko dwóm ró ż nym przedsi ę biorcom, dzia ł aj ą cym na ró ż nych szczeblach obrotu i funkcjonuj ą cym na odmiennych terytorialnie rynkach, Prezes Urz ę du wszcz ął dwa odr ę b- ne post ę powania antymonopolowe, tj.: w sprawie nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej przez Nadle ś niczego Nadle ś nictwa w Cz ł opie i nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej przez Regionaln ą Dyrekcj ę Lasów Pa ń stwowych w Pile. Drugie z nich zosta ł o wszcz ę te postanowieniem Nr 391 z dnia 7 pa ź dziernika 2005r. (k. 1-2) w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez Skarb Pa ń stwa - Regionaln ą Dyrek- cj ę Lasów Pa ń stwowych w Pile (zwanego dalej: „Uczestnikiem” lub „RDLP w Pile”) pozycji dominuj ą cej na regionalnym rynku sprzeda ż y drewna, obejmuj ą cym swoim zasi ę giem ob- szar dzia ł alno ś ci RDLP w Pile, poprzez: stosowanie przy realizacji sprzeda ż y drewna zasad, zawartych w „Wytycznych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r.”, stano- wi ą cych za łą cznik nr 1 do Zarz ą dzenia nr 30 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 12 listopada 2003r. (zwanego dalej: „Zarz ą dzeniem nr 30/2003”), zapewniaj ą - cych sta ł e dostawy drewna w oparciu o umowy, wy łą cznie ś ci ś le okre ś lonej gru- pie przedsi ę biorców zaproszonych do negocjacji, bez okre ś lenia kryterium dobo- ru przedsi ę biorców do grupy, co prowadzi do: 1) bezpo ś redniego narzucania nieuczciwych warunków zakupu surowca przed- si ę biorcom nie zaliczonym do grupy kontrahentów, którym zapewniono sta ł e dostawy drewna, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) zwanej dalej: „ustaw ą antymonopolow ą ”, „ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów” lub „ustaw ą o ochronie […]”, 2) ograniczenia produkcji i zbytu surowca ze szkod ą dla przedsi ę biorców, któ- rym nie zapewniono sta ł ych dostaw drewna, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie […], 3) przeciwdzia ł ania ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania lub rozwoju konkurencji na rynku przetwórstwa drzewnego, poprzez stosowanie nieprzejrzystych zasad wyboru kontrahentów, które powoduj ą nierówne trak- towanie potencjalnych nabywców drewna, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie […]. Dzia ł aj ą c na podstawie art. 65 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, organ antymonopolowy postanowieniem nr 344 z dnia 16 listopada 2006r., w poczet dowodów w post ę powaniu antymonopolowym o sygn. akt jw. zaliczy ł cz ęść akt post ę po- wania wyja ś niaj ą cego o sygn. RGD. 400-30/05/AW w sprawie ustalenia, czy stosowane w Nadle ś nictwie Cz ł opa zasady podzia ł u surowca drzewnego nie naruszaj ą regu ł konku- rencji (k. 2946-2974). Z kolei na podstawie art. 62 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie […], Prezes Urz ę du • postanowieniem nr 226 z dnia 22 sierpnia 2006r., po rozpatrzeniu wniosku Uczestnika, ograniczy ł Wnioskodawcy prawo wgl ą du do materia ł u dowodo- wego obejmuj ą cego karty akt niniejszej sprawy od 187 do 2660; 5 • postanowieniem nr 335 z dnia 07 listopada 2006r. z urz ę du ograniczy ł Wnioskodawcy i Uczestnikowi prawo wgl ą du do informacji zebranych na kartach akt sprawy 2696-2699, 2709-2712, 2736-2743, 2757-2758, 2760- 2761, 2763-2764, 2777-2781, 2794-2851, 2857-2859, 2876-2882, 2897- 2906, 2916-2921; • postanowieniem nr 438 z dnia 19 listopada 2007r. z urz ę du ogranicz ł Wnio- skodawcy prawo wgl ą du do informacji zebranych na kartach akt sprawy 3101-3105, 3107-3109, 3111-3112, 3114-3117, 3134-3208. Zgodnie z art. 10 Kpa Prezes Urz ę du zapewni ł stronom czynny udzia ł w ka ż dym stadium post ę powania, a przed wydaniem decyzji umo ż liwi ł im wypowiedzenie si ę co do zebranych dowodów i materia ł ów. We wniosku o wszcz ę cie post ę powania, jak i w trakcie trwania post ę powania, Wnioskodawca, na poparcie wysuwanych zarzutów wskaza ł m.in. nast ę puj ą ce argumenty i okoliczno ś ci: 1. G ł ównym profilem dzia ł alno ś ci Wnioskodawcy jest przecieranie drewna i pro- dukcja opakowa ń typu: skrzynio-palety, palety. Swoj ą dzia ł alno ść gospodar- cz ą prowadzi od 1992r.; jego zdaniem faktyczne zapotrzebowanie w suro- wiec drzewny na 1 rok wynosi oko ł o 21.120m 3 grubizny S2b [k. 12]. 2. „Odmowa zawarcia umowy uzasadniana jest zawsze tymi samymi czynni- kami: zbyt ma łą ilo ś ci ą drewna zamawianego przez innych przedsi ę biorców, ni ż wskazani przez dominanta oraz konieczno ś ci ą zapewnienia mas drewna dla odbiorców krajowych i regionalnych. Ponadto w udzielanych odpowie- dziach przewija si ę argument braku mo ż liwo ś ci zawarcia umów z dodatko- wymi odbiorcami drewna. Wszystkie te odpowiedzi wskazuj ą , ż e Dyrektor RDLP w Pile okre ś la wytyczne dla sobie podleg ł ych jednostek co do zbytu towaru na którego rynku posiada pozycj ę dominuj ą c ą . Stosuje przy tym nie- jasne zasady i kryteria nie znajduj ą ce oparcia w przepisach prawa czy te ż zwyczajach handlowych. (…) w wielu pismach jako uzasadnienie pojawia si ę brak przedmiotowego surowca, co zwi ą zane jest z planami urz ą dzenia lasu poszczególnych nadle ś nictw. Wskazuje to na dzia ł ania Dyrektora RDLP w Pile zmierzaj ą ce do ograniczenia produkcji drewna na obszarze jej dzia ł ania ma- j ą ce na celu utrzymanie cen drewna na zaplanowanym przez siebie poziomie. Ponadto takie dzia ł anie RDLP w Pile narazi ł o jego i innych potencjalnych od- biorców drewna na szkod ę . Zostali oni zmuszeni do poszukiwania surowca na innych rynkach, co zwi ę kszy ł o koszty ich dzia ł ania z jednej strony, a z drugiej dominantowi pozwoli ł o na utrzymanie cen drewna na poziomie przez niego oczekiwanym. Spowodowa ł o to równocze ś nie, ż e na rynku obj ę tym dzia ł a- niem RDLP w Pile towar ten sta ł si ę deficytowy” [k. 6-7]. 3. „Polityka handlowa RDLP w Pile znajduje wyraz w zapisach zarz ą dze ń Dyrek- tora RDLP w Pile. (…) postanowienia za łą cznika nr 1 do Zarz ą dzenia nr 30/2003 okre ś laj ą nieuczciwe warunki sprzeda ż y oferowanego przez Uczest- nika towaru. Warunki te s ą dla kontrahentów na tym rynku nieuczciwe tym bardziej, ż e nie s ą w jakikolwiek inny sposób rekompensowane. Praktyka ta wyra ż a si ę przede wszystkim w normowaniu organizacji sprzeda ż y drewna w sposób bardzo konkretny i daleko zindywidualizowany. Konsekwencj ą po- wy ż szych zapisów s ą umowy roczne zawierane w wyniku negocjacji z pod- miotami, które zosta ł y w zarz ą dzeniach Uczestnika wskazane z nazwy. Takie 6 okre ś lenie kontrahentów na rynku surowca drzewnego powoduje dla Wnio- skodawcy i jemu podobnych podmiotów niekorzystn ą sytuacj ę rynkow ą . Rynek ww. surowca jest rynkiem bardzo specyficznym i ograniczonym ze wzgl ę du chocia ż by na plany urz ą dzenia lasu, które zapewniaj ą okre ś lon ą ma- s ę drewna dost ę pn ą na rynku. Wymienianie z nazwy podmiotów, którym za- pewni si ę dost ę p do surowca na okre ś lonym poziomie z góry skazuje Wnioskodawc ę i inne przedsi ę biorstwa nie wymienione w zarz ą dzeniach na przegran ą w dost ę pie do swobodnego nabywania tego surowca, którego ilo ść i tak z za ł o ż enia jest ograniczona. Takie post ę powanie przyczynia si ę tym samym do jeszcze wi ę kszego uszczuplenia mo ż liwo ś ci uzyskania surow- ca na tym rynku. Enumeratywne wyliczenie (z nazwy firmy) podmiotów do- konuj ą cych zakupów na rynku surowca drzewnego wprowadza podzia ł rynku niedopuszczalny w ś wietle przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów” [k. 111-112]. 4. Zapisy zarz ą dze ń Uczestnika post ę powania wprowadzaj ą ce zapisy okre ś laj ą - ce, ż e zakup ogó ł em np. oko ł o 10000m 3 surowca drzewnego w 2003r. pro- wadz ą do faktycznego ograniczenia dost ę pu innych podmiotów, w tym Wnio- skodawcy, do rynku drzewnego. Ustanowienie progu na poziomie przyk ł a- dowych 10000m 3 jest w ocenie Wnioskodawcy oderwane od rzeczywistego stanu rzeczy, tj. bez uwzgl ę dnienia faktycznie pozyskanego surowca ogó ł em na danym rynku. Uniemo ż liwia to dokonywanie zakupów surowca przez inne podmioty, gdy ż te wymienione nabywaj ą pul ę dla nich przeznaczon ą , a przez to o t ę ilo ść surowca drzewnego dost ę pnego na rynku jest mniej. Prowadzi to do zawierania umów z wyra ź nie wskazanymi podmiotami i tym samym odmow ą zawierania ww. umów z innymi kontrahentami nie zaliczonymi do tej grupy przez Uczestnika oraz ustalaniu wytycznych dla jednostek podle- g ł ych w celu realizacji za ł o ż e ń okre ś lonych przez RDLP w Pile. Takie dzia ł ania prowadz ą do ograniczania zbytu surowca przez Uczestnika na rzecz innych podmiotów ni ż wskazane w zarz ą dzeniach, a tym samym utrudniania zakupu surowca na rynku drzewnym” [k. 112-113]. 5. „Realizacja w 100% planu urz ą dzania lasu zdeterminowanego biologicznie, który jest okre ś lony przez Ministra ds. Ś rodowiska nie ma bezpo ś redniego prze ł o ż enia na stworzenie równego dost ę pu do surowca dla wszystkich ch ę t- nych do jego nabycia. Nie mo ż na pozyska ć wi ę cej surowca ni ż go przyrasta ale, je ś li nie mo ż na zapewni ć dla wszystkich 100% zapotrzebowania w suro- wiec, to trzeba ten surowiec podzieli ć lub wprowadzi ć takie zasady sprzeda- ż y, aby by ł w równym stopniu dost ę pny dla wszystkich, co prowadzi do lep- szego wykorzystania surowca, jak i do wdra ż ania nowych technologii obróbki surowca. Dzia ł ania RDLP w Pile nie stwarzaj ą podmiotom zainteresowanym w nabyciu surowca drzewnego warunków konkurencyjno ś ci, gdy ż firmy z rynku regionalnego mog ą bra ć udzia ł w przetargach nieograniczonych na surowiec z puli dla rynku lokalnego, co ma miejsce, ale odwrotna sytuacja nie ma ju ż miejsca. Nadle ś niczowie z poszczególnych nadle ś nictw musz ą re- alizowa ć zamówienia krajowe i regionalne” [k. 116]. 6. Postanowienia porozumie ń wspó ł pracy w zakresie sprzeda ż y drewna zak ł a- daj ą , ż e ich celem jest d ł ugoterminowe zabezpieczenie sprzeda ż y i kupna su- rowca drzewnego o okre ś lonej minimalnej rocznej ilo ś ci drewna; tym samym powoduj ą podzia ł rynku wed ł ug kryterium podmiotowego. „Wprawdzie poro- 7 zumienia zawierane s ą przez Dyrekcj ę Generaln ą Lasów Pa ń stwowych (zwa- nej dalej: „DGLP”) , ale dzia ł aj ą c ą w imieniu i na rzecz nadle ś nictw, nadzoro- wanych przez Regionalne Dyrekcje Lasów Pa ń stwowych, a wi ę c w rzeczywi- sto ś ci bezpo ś rednio dotykaj ą cych dzia ł a ń tych ż e regionalnych dyrekcji. Zda- niem Wnioskodawcy zawieranie tego typu porozumie ń zmierza do eliminacji z danego rynku innych przedsi ę biorców i „pozostawienie” na tym ż e rynku wybranych przedsi ę biorców, którym gwarantuje si ę sprzeda ż drewna” [k. 117]. 7. „Nabywanie surowca w s ą siednich RDLP jest mo ż liwe przy zakupach uzupe ł - niaj ą cych, ale bazowanie tylko wy łą cznie na tych ź ród ł ach jest nieuzasadnio- ne ekonomicznie” [k. 118]. Ustosunkowuj ą c si ę do stawianych zarzutów Uczestnik wskazywa ł na nast ę puj ą - ce fakty i okoliczno ś ci: 1. Przy wy ł anianiu sta ł ych nabywców surowca drzewnego w RDLP w Pile brana jest pod uwag ę wielko ść dotychczasowych zakupów, a nie zamówie ń . Dyrek- tor RDLP w Pile zgodnie z §19 pkt 9 za łą cznika do Zarz ą dzenia nr 50 Ministra Ochrony Ś rodowiska, Zasobów Naturalnych i Le ś nictwa z dnia 18 maja 1994 r. „ w sprawie nadania statutu Pa ń stwowemu Gospodarstwu Le ś nemu Lasy Pa ń stwowe” (zwanego dalej: „Statutem”) „ okre ś la warunki oraz dokonuje sprzeda ż y drewna i innych produktów albo us ł ug, na podstawie zasad usta- lonych przez DGLP” w Zarz ą dzeniu nr 91 DGLP z dnia 30 listopada 2001r. „ w sprawie prowadzenia sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe” (zwanym dalej: „Zarz ą dzeniem nr 91/2001”). „Powy ż sza regulacja obligowa ł a – i obliguje w dalszym ci ą gu – Dyrektora RDLP w Pile do okre ś lenia zasad sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile i utworze- nia rynku regionalnego. Racjonalizacja utworzenia rynku regionalnego jest potrzeba zapewnienia koordynacji zakupów dokonywanych przez podmioty nabywaj ą ce drewno w wielu nadle ś nictwach. Np. wed ł ug zasad ustalonych na rok 2006” w Zarz ą dzeniu nr 18/2005 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 26 pa ź dziernika 2005r. „w sprawie szczegó ł owych zasad sprzeda ż y drewna w 2006r. (zwanego dalej: „Zarz ą dzeniem nr 18/2005”) „do grona nabywców regionalnych nale żą podmioty, które zakupi ł y w poprzednim okresie drewno w co najmniej siedmiu nadle ś nictwach ( 1 / 3 liczby wszystkich nadle ś nictw), w łą cznej ilo ś ci co najmniej 20000m 3 (w przypadku drewna specjalnego, czyli okleinowego lub sklejkowego – w ilo ś ci co najmniej 1500m 3 ). Warto ś ci te ustalono w oparciu o szacowany dotychczasowy poziom wspó ł pracy, przy za- ł o ż eniu, ż e sprzeda ż b ę dzie si ę odbywa ł a na podobnym poziomie. Powy ż sza praktyka nie ogranicza dost ę pu do surowca drzewnego innym odbiorcom” [k. 39-40]. 2. W latach 2002-2005 RDLP w Pile odmówi ł a zawarcia umowy sprzeda ż y tylko jednemu przedsi ę biorcy z grona odbiorców, którzy w 2006r. zaliczeni zostali do odbiorców regionalnych, tj. Toru ń skiemu Przedsi ę biorstwu Przemys ł u Drzewnego S.A. (zwanego dalej: TPPD S.A.). Powodem odmowy by ł y zbyt ma ł e zakupy w nadle ś nictwach RDLP w Pile oraz niespe ł nienie wymogów do- tycz ą cych zakwalifikowania si ę na takiego odbiorc ę w my ś l Zarz ą dzenia nr 19 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 25 listopada 2004r. „w sprawie szczegó ł owych zasad sprzeda ż y drewna w 2005r. (zwanego dalej: „Zarz ą dzeniem nr 8 19/2004”). TPPD S.A. jest odbiorc ą regionalnym w RDLP w Toruniu. W 2005r. TPPD SA zawar ł o porozumienie d ł ugoterminowe z DGLP i od 2006r. by ł o zakwalifikowane do grona odbiorców regionalnych w RDLP w Pile [k. 42-43]. 3. Alternatywnymi ź ród ł ami pozyskania surowca przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą - cych na terenie RDLP w Pile to [k. 47-48]: a. zakup drewna na przetargach nieograniczonych w nadle ś nictwach RDLP w Pile (do dnia 30 wrze ś nia 2005r. na przetargach nie sprzedano 14% wystawionego na przetarg drewna); b. zakup drewna na przetargach w s ą siednich RDLP (np. Szczecin, Pozna ń , Zielona Góra, Szczecinek, Toru ń ); c. zakup drewna w krajach Unii Europejskiej (wielu kontrahentów tego do- konuje, gdy ż poziom cen jest porównywalny); d. import surowca drzewnego z innych krajów (np. z Rosji, Bia ł orusi, Ukra- iny); e. zakup drewna z lasów prywatnych, komunalnych, nale żą cych do parków narodowych i regionów dróg, f. zakup pó ł fabrykatów drzewnych z innych zak ł adów przerobu drewna. 4. „Zasady sprzeda ż y drewna zawarte w Zarz ą dzeniu 30/2003 wydanym przez Dyrektora RDLP w Pile maj ą charakter ramowy. Nadle ś nictwa opracowuj ą w ł asne regulaminy. W swym zarz ą dzaniu Dyrektor RDLP w Pile nie zawar ł wyra ź nych wytycznych, które determinowa ł yby szczegó ł y organizacji sprze- da ż y drewna dokonywanej przez nadle ś niczych. Zatem niezrozumia ł e jest te ż oczekiwanie rekompensaty, jaka mia ł aby zosta ć dokonana na rzecz niektó- rych uczestników rynku” [k. 2663]. 5. „Wnioskodawca jest w b łę dzie, gdy sugeruje, ż e RDLP w Pile wy ł ania odbior- ców regionalnych w sposób arbitralny – enumeratywnie ich wyliczaj ą c. Wnio- skodawca sugeruje w ten sposób, ż e obowi ą zuje swoista zmowa sprzedaj ą - cego i nabywców tzw. regionalnych. Pogl ą d ten jest nieuprawniony. Dany nabywca mo ż e negocjowa ć nabywanie surowca drzewnego w Dyrekcji Regionalnej, o ile wype ł ni czytelne i przejrzyste kryteria, obowi ą zuj ą ce wszystkich odbiorców. Wydzielenie takiej grupy nabywców nie jest samo w sobie czym ś nagannym, o ile uda si ę , pos ł uguj ą c si ę klauzul ą rozs ą dku, uza- sadni ć tak ą praktyk ę . W chwili obecnej, na zaliczenie do grupy odbiorców re- gionalnych mog ą liczy ć przede wszystkim nabywcy, którzy nabywaj ą drewno w co najmniej siedmiu nadle ś nictwach RDLP w Pile (na ogóln ą liczb ę dwu- dziestu nadle ś nictw)” [k. 2663]. Zapisy zamieszczone w za łą czniku nr 1 do Zarz ą dzenia nr 19/2004 oraz w za łą czniku nr 1 do Zarz ą dzenia nr 18/2005 dotycz ą ce zakupu drewna w co najmniej siedmiu nadle ś nictwach, dotycz ą nadle ś nictw RDLP w Pile. Zdaniem RDLP w Pile za wyznaczeniem tego kryte- rium „przemawia ł a potrzeba w ł a ś ciwej organizacji sprzeda ż y, zarówno z punktu widzenia odbiorców zaopatruj ą cych si ę w wielu nadle ś nictwach oraz z punktu widzenia interesów sprzedaj ą cego. Kryterium to nie ogranicza ł o mo ż liwo ś ci zakupu drewna firmom spoza RDLP w Pile” [k. 3036]. „ Centraliza- cja czynno ś ci zwi ą zanych ze sprzeda żą drewna ma na celu umo ż liwienie La- som Pa ń stwowym koordynacj ę procesu sprzeda ż y. Pu ł ap 10000m 3 surowca drzewnego, wymagany w roku 2003, a przywo ł any przez Wnioskodawc ę ju ż nie obowi ą zuje” [k. 2664]. 9 6. „Specyfika sprzeda ż y drewna oraz konieczno ść oparcia poda ż y na wskaza- niach wynikaj ą cych z planów zagospodarowania lasu, sprawia, ż e pe ł ne za- spokojenie potrzeb odbiorców nie jest mo ż liwe. O drewno ubiegaj ą si ę nie tylko odbiorcy nabywaj ą cy drewno lokalnie u nadle ś niczego, tak ż e odbiorcy tzw. regionalni oraz krajowi. Przyrodnicze ograniczenia pozyskania surowca drzewnego sprawiaj ą , ż e kupuj ą cym nie zawsze uda si ę naby ć drewno w ilo- ś ciach dotychczas nabywanych. Sukcesywnie zwi ę kszana jest masa kierowa- na na przetargi, co ma umo ż liwi ć elastyczne dostosowanie poda ż y do po- trzeb wszystkich nabywców drewna, tak ż e tych, którzy dotychczas nie naby- wali drewna lub nabywali je w mniejszym rozmiarze. Odbiorcy, którzy chc ą uzyska ć pe ł ne zaspokojenie swych potrzeb surowcowych zmuszeni s ą nie- jednokrotnie do importowania drewna. Nie s ą to przypadki odosobnione. Po ś rednictwem zajmuj ą si ę wykwalifikowane firmy” [k. 2664]. 7. „W okresach dekoniunktury, charakteryzuj ą cych si ę przewag ą poda ż y nad popytem, Lasy Pa ń stwowe „zdane s ą ” na sta ł ych, z regu ł y wi ę kszych odbior- ców. Lasy musz ą sprzedawa ć drewno, aby móc realizowa ć funkcje wynikaj ą - ce z ustawy o lasach. Drobni odbiorcy bardzo cz ę sto zawieszaj ą dzia ł alno ść w takich okresach, gdy ż nie chc ą ponosi ć wysokich kosztów sta ł ych zwi ą za- nych z prowadzeniem dzia ł alno ś ci gospodarczej. Podmioty te o ż ywiaj ą si ę dopiero w okresie koniunktury (przewagi popytu nad poda żą ). Wówczas chcia ł yby uzyska ć pe ł ne zaspokojenie zg ł aszanych potrzeb. Tak ż e wi ę ksze przedsi ę biorstwa chcia ł yby nabywa ć drewno na co najmniej dotychczasowym poziomie. S ą to podmioty posiadaj ą ce bardzo du ż y potencja ł przetwórczy, wysokie koszty sta ł e, obs ł uguj ą ce niejednokrotnie znaczne inwestycje. Oko- liczno ś ci tych nie mo ż na bra ć pod uwag ę , aczkolwiek nie mog ą one oczywi- ś cie wywiera ć wp ł ywu na konkretne rozwi ą zania rz ą dz ą ce sprzeda żą drewna. Lasy Pa ń stwowe musz ą post ę powa ć w okresach koniunktury odpowiedzial- nie” [k. 2664]. Uczestnik w pi ś mie z dnia 30 listopada 2006r. z ł o ż y ł wniosek, aby organ anty- monopolowy rozwa ż y ł mo ż liwo ść wydania decyzji zobowi ą zuj ą cej, tj. do skorzystania z uprawnie ń i mo ż liwo ś ci, jakie stwarza art. 11a ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów i jednocze ś nie zaj ął nast ę puj ą ce stanowisko w sprawie praktyk zarzucanych przez Wnioskodawc ę [k. 3034-3036]: • RDLP w Pile, zgodnie z kompetencjami wynikaj ą cymi z § 1 pkt 4 Zarz ą dze- nia 91/2001 DGLP w sprawie prowadzenia sprzeda ż y drewna przez Pa ń - stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe, funkcjonowa ł a w segmencie tzw. rynku regionalnego, organizacja którego le ż a ł a w gestii Dyrektora RDLP 3 . Przepisy ww. Zarz ą dzenia sta ł y si ę podstaw ą do wydania przez Dyrektora RDLP w Pile zarz ą dze ń dotycz ą cych sprzeda ż y drewna wraz z wy- tycznymi realizacyjnymi, które okre ś lano jako tzw. „kryterium koordynacji sprzeda ż y”. Z roku na rok na rynku regionalnym dzia ł a ł o coraz wi ę cej pod- miotów 4 , 3 Wyci ą g z Zarz ą dzenia 91/2001: § 2 pkt 2 „Sprzeda ż na rynku regionalnym organizuje i koordynuje DRDLP w porozu- mieniu z nadle ś niczymi”; § 5 pkt 1 „Dyrektorzy RDLP w porozumieniu z nadle ś niczymi opracowuj ą i wydaj ą w drodze zarz ą dze ń odpowiednie zalecenie realizacyjne na dany rok dostosowane do uwarunkowa ń istniej ą cych w danej RDLP”; § 5 pkt 2 „ Dyrektorzy RDLP opracowuj ą regulaminy sprzeda ż y drewna na rynku regionalnym”. 4 W 2004r., tj. roku obowi ą zywania Zarz ą dzenia 30/2003 do rynku regionalnego zaproszono 5 firm, z którymi DRDLP zawar ł umowy sprzeda ż y. By ł y to firmy, które kupowa ł y w poprzednim roku przynajmniej 35000m 3 drewna lub 10 • Zdaniem RDLP w Pile „powy ż sze kryterium mog ł o by ć dla okre ś lonej grupy przedsi ę biorstw uci ąż liwe i mo ż e nosi ć znamiona dzia ł ania naruszaj ą cego ustaw ę o ochronie konkurencji i konsumentów, ale mia ł o ono na celu tylko koordynacj ę sprzeda ż y. Zgodnie z tym kryterium podmioty nabywaj ą ce wi ę ksze ilo ś ci surowca, a tak ż e nabywaj ą ce drewno w ponad 30% nadle- ś nictw wchodz ą cych w sk ł ad RDLP Pi ł a, w jednym miejscu negocjowa ł y wa- runki sprzeda ż y oraz podpisywa ł y jedn ą umow ę sprzeda ż y drewna z Dyrek- torem RDLP (upowa ż nionym przez nadle ś niczych), udziela ł y te ż jednego zabezpieczenia tej ż e umowy. Przedmiotowe kryterium wprowadzone zosta ł o do zasad sprzeda ż y w nast ę pstwie postulatów zg ł aszanych przez nabywców drewna”. W ww. pi ś mie Uczestnik z ł o ż y ł deklaracj ę i zapewnienie, ż e sprzeda ż , jaka b ę - dzie odt ą d realizowana nie b ę dzie oparta na kryterium podmiotowego podzia ł u odbiorców oraz podzia ł u na rynki poszczególnych odbiorców. Umo ż liwi ą to przede wszystkim wdra ż a- ne, nowe zasady sprzeda ż y drewna przez PGLLP okre ś lone w Zarz ą dzeniu nr 52 DGLP z dnia 23 pa ź dziernika 2006r. „w sprawie ustalania sposobu sprzeda ż y drewna przez Pa ń - stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe ” (zwanym dalej: „Zarz ą dzeniem nr 52/2006”). W pi ś mie z dnia 19 lutego 2007r. Uczestnik o ś wiadczy ł , ż e w toku prowadzone- go post ę powania dopu ś ci ł si ę z dniem 1 stycznia 2004r. (tj. z chwil ą wej ś cia w ż ycie „wytycznych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y w RDLP w Pile na 2004r.” stanowi ą cych za łą cznik nr 1 do Zarz ą dzenia 30/2003) nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y drewna, terytorialnie wyznaczonego przez granice RDLP w Pile, a w szczególno ś ci: • naruszenia przepisu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […], prowadz ą ce- go do bezpo ś redniego narzucenia nieuczciwych warunków zakupu surowca przedsi ę biorcom nie zaliczonym do grupy kontrahentów, którym zapewnio- no sta ł e dostawy drewna, • naruszenia przepisu art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie […], prowadz ą ce- go do ograniczenia produkcji i zbytu surowca ze szkod ą dla przedsi ę bior- ców, którym zapewniono sta ł e dostawy drewna, • naruszenia przepisu art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie […], prowadz ą ce- go do przeciwdzia ł ania ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do po- wstania lub rozwoju konkurencji na rynku przetwórstwa drzewnego, po- przez stosowanie nieprzejrzystych zasad wyboru kontrahentów, i zobowi ą za ł si ę do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do wprowadzenia nowych regu ł sprze- da ż y drewna okre ś lonych na zasadach aukcji elektronicznej, zgodnie z wytycznymi zarz ą - dzenia nr 52/2006, które jego zdaniem zagwarantuj ą zapobie ż enie zarzucanym dot ą d praktykom i przestrzegania ich z moc ą obowi ą zywania od dnia 1 stycznia 2007r. 3000m 3 drewna specjalnego (brak by ł o tego okre ś lenia w wytycznych realizacyjnych). W 2005r., zgodnie ze z ł agodzo- nymi ju ż kryteriami ( łą czne zakupy w nadle ś nictwach co najmniej 28000m 3 drewna lub zakupy w siedmiu nadle ś nic- twach co najmniej 15000m 3 drewna lub 1500m 3 specjalnego) do rynku regionalnego zakwalifikowano 8 firm. W roku 2006 – zgodnie z z ł agodzonymi jeszcze bardziej kryteriami (zakupy w co najmniej siedmiu nadle ś nictwach 20000m 3 lub 1500m 3 drewna specjalnego) – zakwalifikowano do rynku regionalnego 9 firm. 11 I. ORGAN ANTYMONOPOLOWY USTALI Ł , CO NAST Ę PUJE : Dnia 21 kwietnia 2007r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o ochro- nie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Zgodnie z art. 131 w/w ustawy do post ę powa ń wszcz ę tych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) i niezako ń czonych do dnia wej ś cie w ż ycie nowej ustawy stosuje si ę przepisy dotychcza- sowe. Z uwagi na powy ż sze, bior ą c pod uwag ę fakt, ż e post ę powanie w niniejszej sprawie zosta ł o wszcz ę te w dniu 07 pa ź dziernika 2005r., Prezes Urz ę du stosuje przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000r. S TRONY POST Ę POWANIA : 1. Wnioskodawca – Zak ł ad Produkcji Opakowa ń Drewnianych Pawe ł Horbaczewski wykonuj ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą w Drzonowie 78-630 Cz ł opa jest zarejestrowa- ny w ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej prowadzonej przez Burmistrza Miasta i Gminy Cz ł opa pod numerem 302. Przedmiotem wykonywanej dzia ł alno ś ci gospo- darczej zgodnie z PKD s ą : produkcja wyrobów tartacznych (20.10.A), produkcja opakowa ń drewnianych (20.40.Z). 2. Uczestnik post ę powania – Skarb Pa ń stwa RDLP w Pile jest jednostk ą organizacyjn ą Pa ń stwowego Gospodarstwa Le ś nego Lasy Pa ń stwowe, nie posiadaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, zarz ą dzaj ą c ą wydzielonym mieniem Skarbu Pa ń stwa. Prawn ą podstaw ę dzia ł ania RDLP stanowi ustawa z dnia 28 wrze ś nia 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2005r. Nr 45, poz. 435 ze zm.) – zwana dalej „ustaw ą o lasach” – oraz wydany na jej pod- stawie Statut. Zgodnie z postanowieniem § 21 Statutu Regionalna Dyrekcja jest jednostk ą organizacyjn ą stanowi ą c ą aparat wykonawczy dyrektora regionalnego, która w szczególno ś ci (§ 19): • nadzoruje prowadzenie gospodarki le ś nej w lasach zarz ą dzanych przez PGLLP, • nadzoruje dzia ł alno ść nadle ś nictw i zak ł adów, • organizuje wspólne zadania nadle ś nictw, • koordynuje i organizuje prace zwi ą zane ze sporz ą dzaniem planów urz ą dza- nia lasu, • okre ś la warunki oraz dokonuje sprzeda ż y drewna lub innych produktów albo us ł ug, na podstawie zasad ustalonych przez DGLP. U REGULOWANIA PRAWNE Podstawowym aktem prawa, w oparciu o który uczestnik prowadzi gospodark ę le ś n ą jest powo ł ana wy ż ej ustawa o lasach. Przewiduje ona m.in. nast ę puj ą ce ure- gulowania. Lasami, które stanowi ą w ł asno ść Skarbu Pa ń stwa zarz ą dza Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe (art. 4). W sk ł ad Lasów Pa ń stwowych wcho- dz ą nast ę puj ą ce jednostki organizacyjne: • Dyrekcja Generalna Lasów Pa ń stwowych; • regionalne dyrekcje Lasów Pa ń stwowych; • nadle ś nictwa; • inne jednostki organizacyjne nie posiadaj ą ce osobowo ś ci prawnej. Dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Pa ń stwowych m.in. • reprezentuje Skarb Pa ń stwa w stosunkach cywilnoprawnych, w zakresie swojego dzia ł ania, 12 • organizuje wspólne przedsi ę wzi ę cia nadzorowanych jednostek organizacyj- nych w zakresie ochrony lasu i racjonalnej gospodarki le ś nej, • prowadzi dzia ł alno ść us ł ugow ą w zakresie le ś nictwa na rzecz nadzorowa- nych jednostek i innych przedsi ę biorców. Lasy Pa ń stwowe dzia ł aj ą na zasadzie samodzielno ś ci finansowej i pokrywaj ą koszty dzia ł alno ś ci z w ł asnych przychodów (art. 50). Gospodarka le ś na podlega planowa- niu. W tym celu sporz ą dzany jest dziesi ę cioletni plan urz ą dzenia lasu zawieraj ą cy m.in.: 1) opis lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia, w tym: 2) analiz ę gospodarki le ś nej w minionym okresie; 3) okre ś lenie zada ń w tym w szczególno ś ci dotycz ą cych: a) ilo ś ci przewidzianego do pozyskania drewna, b) zalesie ń i odnowie ń , Zmiana planu urz ą dzenia lasu powoduj ą ca zwi ę kszenie rozmiaru pozyskania drew- na w nadle ś nictwie ponad wielko ść okre ś lon ą w planie urz ą dzenia lasu mo ż e nast ą - pi ć tylko w zwi ą zku ze szkod ą lub kl ę sk ą ż ywio ł ow ą (art. 23). W latach 1999-2005 obowi ą zywa ł y przepisy rozporz ą dzenia Ministra Ochrony Ś rodowiska, zasobów natu- ralnych i le ś nictwa z dnia 28 grudnia 1998r. w sprawie szczegó ł owych zasad spo- rz ą dzania planu urz ą dzenia lasu, uproszczonego planu urz ą dzania lasu oraz inwen- taryzacji stanu lasu (Dz. U. z 1999r. Nr 3, poz. 16) 5 . Plan urz ą dzenia lasu sporz ą dza si ę dla ka ż dego nadle ś nictwa, w którym, cz ęś ci planistycznej, okre ś lona jest m.in. ilo ść przewidzianego do pozyskania drewna (etat ci ęć ), stanowi ą c ą maksymaln ą wielko ść rozmiaru pozyskania drewna na okres obowi ą zywania planu oraz zadania dotycz ą ce zalesie ń i odnowie ń . Ustawa o lasach z przepisami wykonawczymi nie re- guluje bezpo ś rednio zasad sprzeda ż y drewna w Lasach Pa ń stwowych: Do 31 grud- nia 2006r. okre ś la ł je Statut oraz Zarz ą dzenie nr 91/2001 DGLP wraz z za łą cznika- mi, tj.: • Za łą cznik nr 1 „ Zasady sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe”; • Za łą cznik nr 2 „Zasady zawierania porozumie ń d ł ugoterminowych dotycz ą - cych sprzeda ż y i zakupu surowca drzewnego”; • Za łą cznik nr 3 „Tryb i harmonogram tworzenia rocznego planu pozyskania i sprzeda ż y drewna”. W my ś l Zarz ą dzenia 91/2001, kompetencje w zakresie sprzeda ż y drewna posiadaj ą : DGLP, dyrektorzy dyrekcji regionalnych oraz nadle ś niczowie. Zgodnie z § 2 ust. 3 za łą cznika nr 1 do ww. Zarz ą dzenia sprzeda ż drewna na rynku regionalnym organi- zuje i koordynuje dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w porozumieniu z nadle ś niczymi, natomiast w §3 okre ś lono rodzaje i sposoby sprzeda ż y drewna oraz zasady ustalania cen w PGLLP w nast ę puj ą cy sposób: • Przy sprzeda ż y drewna w Lasach Pa ń stwowych mog ą mie ć zastosowanie wszelkie stosowane w obrocie sposoby sprzeda ż y, do których nale żą przede wszystkim (sprzeda ż na zasadzie przetargu ograniczonego lub nie- ograniczonego, aukcja, submisja, negocjacje, komis, sprzeda ż z wolnej r ę - ki, sprzeda ż detaliczna). 5 Od 1 stycznia 2006r. obowi ą zuje rozporz ą dzenia Ministra Ś rodowiska z dnia 20 grudnia 2005r. w sprawie szczegó ł o- wych warunków i trybu sporz ą dzania planu urz ą dzania lasu, uproszczonego planu urz ą dzania lasu oraz inwentaryzacji stanu lasu (Dz. U. Nr 256, poz. 2151). 13 • Sposoby sprzeda ż y na rynku regionalnym ustala dyrektor regionalnej dy- rekcji LP. Przy wyborze sposobu sprzeda ż y winna by ć brana pod uwag ę m.in. aktualna sytuacja rynkowa oraz specyfika rynku obj ę tego dzia ł aniem . • Poziom cen wyj ś ciowych do przetargów i przy sprzeda ż y w oparciu o nego- cjacje b ę dzie ustalany w trybie uzgodnie ń na okresy roczne, pó ł roczne i kwartalne pomi ę dzy reprezentowanymi grupami (organizacjami nabywców i reprezentantami Lasów Pa ń stwowych na szczeblu regionalnej dyrekcji La- sów Pa ń stwowych dla rynku regionalnego. Je ż eli strony nie dojd ą do poro- zumienia, ostateczn ą decyzj ę podejmie dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Pa ń stwowych. • Proces ustalania cen wyj ś ciowych oraz wyboru nabywców przy zastosowa- niu innych form sprzeda ż y, ni ż sprzeda ż z wolnej r ę ki i sprzeda ż detaliczna, powinien by ć udokumentowany. • Potwierdzeniem uzgodnionych przez strony warunków sprzeda ż y drewna, bez wzgl ę du na sposób sprzeda ż y (oprócz sprzeda ż y detalicznej oraz drob- nym kupuj ą cym surowiec w trybie sprzeda ż y z wolnej r ę ki za gotówk ę ) jest zawarcie umowy kupna - sprzeda ż y. • Umowa kupna-sprzeda ż y winna szczegó ł owo okre ś la ć warunki jej realizacji (m.in. termin realizacji i miejsce odbioru drewna, form ę i termin regulowa- nia p ł atno ś ci, konsekwencje wynikaj ą ce z niedotrzymania warunków umo- wy, zabezpieczenia finansowe). • Kierownik jednostki organizacyjnej Lasów Pa ń stwowych, ustalaj ą c sposób i warunki sprzeda ż y dla danego segmentu rynku, a nast ę pnie podpisuj ą c umowy z poszczególnymi nabywcami ponosi wy łą czn ą odpowiedzialno ść za zabezpieczenie w tych umowach interesów Skarbu Pa ń stwa. Za łą cznik nr 1 do Zarz ą dzenia 91/2001 w § 1 wyró ż nia nast ę puj ą ce rynki: • krajowy - segment rynku w gestii DGLP, • regionalny - segment rynku w gestii dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Pa ń stwowych, • lokalny - segment rynku w gestii nadle ś niczych. R YNEK REGIONALNY RDLP W P ILE W LATACH 2002-2006: ODBIORCY Zasady rozdzia ł u sprzeda ż y drewna na segmenty rynku krajowego, regionalnego i lokalnego wynikaj ą z §1 Za łą cznika nr 1 do Zarz ą dzenia 91/2001 DGLP, w którym okre- ś lono segmenty rynku drzewnego na rynek krajowy, b ę d ą cy w gestii dyrektora generalne- go LP, rynek regionalny w gestii dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Pa ń stwowych, rynek lokalny w gestii nadle ś niczych. Organizacja poszczególnych segmentów rynku: krajowego regionalnego i lokalnego jest opisana w § 2 za łą cznika nr 1 do wspomnianego zarz ą dzenia. Pkt. 5, § 2 okre ś la, ż e realizacj ę wszystkich umów, fakturowanie sprzeda ż y oraz pobieranie nale ż no ś ci bez wzgl ę du na poziom organizacyjny, w którym nast ą pi ł o pod- pisanie umów, prowadzi nadle ś nictwo, realizuj ą c faktyczn ą sprzeda ż . Do segmentu rynku krajowego zalicza ł y si ę w poszczególnych latach nast ę puj ą - ce firmy: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 1 za łą cznika do decyzji] Firmy te w latach 2002-2006 zakupi ł y od [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 2 za łą cznika do decyzji] ogólnej masy drewna przeznaczonej do sprzeda ż y w nadle ś nictwach RDLP w Pile. Zmiany udzia ł u procentowego by ł y spowodowane w po- szczególnych latach zmian ą uk ł adu sortymentów (na podstawie szacunków brakarskich), zmienn ą list ą firm funkcjonuj ą cych na danym rynku (np. w roku 2005 do grupy firm seg- 14 mentu krajowego dosz ł a [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 3 za łą cznika do decyzji]. W latach 2002-2006 segment rynku regionalnego by ł okre ś lony na podstawie zarz ą dze ń Dyrektora RDLP w Pile (na 2002r. – zarz ą dzenie nr 14/2001 i 16a/2002; na 2003r. – zarz ą dzenie nr 23/2002, na 2004r. – zarz ą dzenie nr 30/2003, na 2005r. – zarz ą - dzenie nr 19/2004; na 2006r. – Zarz ą dzenie nr 18/2005). Na rynek regionalny w latach 2002 – 2006 nadle ś nictwa przeznaczy ł y od [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 4 za łą cznika do decyzji] drewna. W tabeli 1 zestawiono dane dotycz ą ce sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na poszczególne rynki w la- tach 2002-2006. TABELA 1 S PRZEDA Ż DREWNA W RDLP W P ILE NA POSZCZEGÓLNE RYNKI W LATACH 2002-2006 [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 5 za łą cznika do decyzji] Rynek krajowy Rok Pozyskanie drewna [m3] Sprzeda ż drewna [m3] Struktura [3]/[2] [%] Masa drewna wystawiona na przetar- gach [m3] Masa drewna sprzedana na przetar- gach [m3] Ogó ł em [m3] Umowy roczne [m3] Przetargi masa zakupiona [m3] Struktura [8]/[7] [%] Struktura [9]/[6] [%] Struktura [7]/[3] [%] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 2002 2003 2004 2005 2006 Rynek regionalny Ogó ł em [m3] Umowy roczne [m3] Przetargi masa zakupiona [m3] Struktura [14]/[13] [%] Struktura [15]/[13] [%] Struktura [13]/[3] [%] 13 14 15 16 17 18 Rynek lokalny Ogó ł em [m3] Umowy roczne [m3] Przetargi masa zakupiona [m3] Pozosta ł e [m3] Struktura [20]/[19] [%] Struktura [21]/[19] [%] Struktura [22]/[19] [%] Struktura [19]/[3] [%] 19 20 21 22 23 24 25 26 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile * nadwy ż ka sprzeda ż y nad wielko ś ci ą pozyskania jest nast ę pstwem sprzeda ż y zapasów drewna z roku poprzedniego 15 Do odbiorców rynku regionalnego w poszczególnych latach zaliczane by ł y nast ę - puj ą ce firmy: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 6 za łą cznika do decyzji]. RDLP w Pile tworz ą c grup ę sta ł ych odbiorców ubiegaj ą cych si ę o uczestnictwo w rynku regionalnym dokonywa ł a selekcji klientów wed ł ug kryteriów ustalonych na dany rok. Podstawowym kryterium, cho ć nie jedynym, kwalifikuj ą cym w latach 2002-2006 do podpisania rocznej umowy sta ł ej nie by ł a wielko ść zamówienia, lecz ilo ść zakupionego drewna w minionym roku. Inne kryteria to: • profil dzia ł alno ś ci odbiorcy, ukierunkowany na przetwarzanie drewna ł usz- czarskiego 6 lub drewna dla przemys ł u p ł ytowego. W latach 2002-2003 RDLP w Pile w sposób preferencyjny traktowa ł a przedsi ę biorców wykorzystuj ą cych drewno w tym celu. Sam fakt przetwórstwa tego surowca uznawany by ł za kryterium uprawniaj ą ce do zawarcia umowy rocznej na rynku regionalnym niezale ż nie od ilo ś ci kupowanego surowca. Sprzeda ż drewna ł uszczarskiego w latach 2002 – 2006 przedstawia tabela 2. Sprzeda ż tego sortymentu by ł a prowadzona we wszystkich nadle ś nictwach od [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 7 za łą cznika do decyzji]. Rol ą RDLP, jako koordynatora, by ł o ustalenie równomiernych dostaw tego surowca do zak ł adów przerabia- j ą cych drewno ł uszczarskie, co mia ł o równie ż sprzyja ć zapobieganiu przeni- kania najcenniejszych sortymentów do drewna tartacznego. T ABELA 2 S PRZEDA Ż DREWNA Ł USZCZARSKIEGO W RDLP W P ILE W LATACH 2002-2006, [ M 3 ] [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 8 za łą cznika do decyzji] Nadle ś nictwo 2002 2003 2004 2005 2006 Cz ł opa Durowo Jastrowie Krzy ż Okonek Miros ł awiec Podanin Potrzebowice Sarbia Trzcianka Wa ł cz Wronki Kaczory Zdrojowa Góra Z ł otów Krucz Tuczno Lipka Bia ł a* 6 Jest to drewno o wysokiej jako ś ci i specjalnych parametrach, wyst ę puj ą ce w niewielkich ilo ś ciach w nadle ś nictwie, a drzewostany, z których mo ż na „wyprodukowa ć ” to drewno s ą rozproszone na ca ł ym jego terenie. W zwi ą zku z tym nie ma mo ż liwo ś ci zakupu du ż ej partii tego drewna w jednym nadle ś nictwie. Dodatkowo drewno ł uszczarskie ze wzgl ę du na swoje parametry techniczne jest kilkukrotnie dro ż sze od drewna tartacznego. Argumenty te przemawiaj ą za potrzeb ą koordynacji pozyskania i dostaw z poziomu RDLP. Drewno dla przemys ł u p ł ytowego to surowiec rozpro- szony, wyst ę puj ą cy we wszystkich drzewostanach, w których prowadzone s ą ci ę cia i we wszystkich nadle ś nictwach. Zapewnienie rytmiki dostaw do odbiorców (tak ż e ze wzgl ę du na ilo ść masy) wymaga koordynacji ze strony RDLP (k. 3106). 16 P ł ytnica Kalisz Pomorski* Razem Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile * Nadle ś nictwo Bia ł a - zlikwidowane w roku 2003 * N-ctwo Kalisz Pomorski - w RDLP Pi ł a od roku 2004 • dotychczasowy status przedsi ę biorcy - uzyskanie statusu odbiorcy regional- nego w oparciu o umowy roczne w jednej RDLP lub zawarcie porozumienia d ł ugoterminowego automatycznie czyni ł o go odbiorc ą rynku regionalnego w innej RDLP. 7 Je ż eli przedsi ę biorca by ł odbiorc ą regionalnym, to mia ł mo ż - liwo ść zawierania dodatkowych umów na rynku lokalnym po wygranych przetargach na drewno organizowanych przez nadle ś nictwa (ale zgodnie z regulaminem sprzeda ż y na rynku lokalnym obowi ą zuj ą cym w danym nadle- ś nictwie) na takie sortymenty, na które nie by ł a zawarta umowa na rynku regionalnym [k. 3107]. • zakup drewna w co najmniej siedmiu nadle ś nictwach RDLP. Wi ą za ł o si ę ono z „potrzeba koordynacji zakupów” 8 , która wynika ł a z zapisów wytycznych realizacyjnych do Zarz ą dzenia nr 19/2004, • zawarcie porozumienia d ł ugoterminowego (od 2004r.). Porozumienia d ł ugo- terminowe by ł y zawierane na szczeblu DGLP i RDLP. Zasady zawierania tych porozumie ń wynika ł y z Zarz ą dzenia nr 91/2001 - za łą cznika nr 2 i 3. Poro- zumienia na szczeblu Dyrekcji Generalnej LP mogli zawiera ć nabywcy zaku- puj ą cy surowiec drzewny w ilo ś ci powy ż ej 100.000m 3 rocznie, natomiast na szczeblu dyrekcji regionalnych - w ilo ś ci od 25.000m 3 do 100.000m 3 . Czas ich obowi ą zywania to okres minimum 3-letni, a nie d ł u ż szy jednak ni ż 10 lat. Porozumienia d ł ugoterminowe podpisane przez Dyrektora Generalnego a do- tycz ą ce cz ęś ciowo sprzeda ż y drewna z nadle ś nictw RDLP w Pile zawar ł y firmy: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 9 za łą cznika do decyzji]. Na podstawie Zarz ą dze ń nr 91/2001 oraz nr 51 z dnia 16.08.2005r. wprowadza- j ą cych „ramowe zasady podpisywania na szczeblu RDLP porozumie ń d ł ugoter- minowych z nabywcami surowca drzewnego” jako za łą cznik nr 3 do Zarz ą dzenia nr 91/2001 Dyrektor RDLP w Pile wyda ł Zarz ą dzenie nr 13/2005 z dnia 30 sierp- nia 2005 w sprawie zasad zawierania porozumie ń d ł ugoterminowych z nabyw- cami surowca drzewnego (EM-900-11/2005). Na podstawie tego Zarz ą dzenia zawar ł porozumienia d ł ugoterminowe z firmami: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 10 za łą cznika do decyzji]. Zawieraj ą c porozumienie d ł ugoterminowe na szczeblu DGLP dany przedsi ę biorca stawa ł si ę odbiorc ą regionalnym w RDLP bez wzgl ę du na wielko ść masy drewna, jak ą nadle ś nictwa przeznaczy ł y do sprzeda ż y dla takiej firmy (np. [dane, do któ- rych ograniczono prawo wgl ą du – pkt 11 za łą cznika do decyzji] podpisuj ą c poro- 7 Wynika to z pkt 6 za łą cznika nr 3 do Zarz ą dzenia 91/2001. 8 Z wyja ś nie ń Uczestnika wynika, ż e potrzeba koordynacji zakupów polega na tym, ż e wydzia ł marketingu przy wspó ł - udziale nadle ś nictw i firm opracowywa ł do zawartych umów harmonogramy dostaw na kwarta ł y lub poszczególne mie- si ą ce. Pozwala ł o to na równomierne prowadzenie prac przy pozyskaniu drewna w nadle ś nictwach i zapewnienia od- biorcom rytmicznych dostaw z poszczególnych nadle ś nictw. Koordynacja na szczeblu RDLP sprowadza ł a si ę do usta- nawiania na tym szczeblu transakcji handlowych dokonywanych w poszczególnych nadle ś nictwach. 17 zumienie d ł ugoterminowe z DGLP sta ł o si ę odbiorca regionalnym w 2006 roku w RDLP Pi ł a zakupuj ą c w oparciu o umow ę roczn ą tylko ok. [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 12 za łą cznika do decyzji], podczas gdy wcze- ś niej takie masy drewna kupowa ł o na rynku lokalnym w nadle ś nictwach RDLP Pi ł a). W latach 2002-2005 o zawarcie umowy z RDLP w Pile wnioskowa ł o (pisemnie i za po ś rednictwem poczty elektronicznej) 72 przedsi ę biorców (k. 43-47). Z ASADY SPRZEDA Ż Y DREWNA W RDLP W P ILE LATACH 2002-2006 R OK 2002 Zasady sprzeda ż y drewna na 2002r. zosta ł y okre ś lone w zaleceniach realizacyj- nych DRDLP w Pile stanowi ą cych za łą cznik do Zarz ą dzenia 14/2001; uprawnienia do zaku- pów w ramach segmentu rynku regionalnego przys ł ugiwa ł y firmom, które w okresie od 1 stycznia do 31 pa ź dziernika 2001r. zakupi ł y w nadle ś nictwach RDLP Pi ł a min. 15.000m 3 drewna, i nie zosta ł y uprawnione do dokonywania zakupów na rynku krajowym. Z przy- czyn zwi ą zanych z rozproszeniem drewna ł uszczarskiego oraz drewna dla przemys ł y p ł y- towego DRDLP w Pile w 2002r. podpisa ł umowy z zak ł adami wymienionymi w tabeli 3. TABELA 3 O DBIORCY RYNKU REGIONALNEGO RDLP W P ILE W 2002 R . [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 13 za łą cznika do decyzji] Podstawa zakwalifikowania do odbiorców rynku regionalnego* Lp. Przedsi ę biorca Wielko ść zakupu drewna w 2001r., [m 3 ] Ilo ść nadle ś nictw, w których dokonano zakupu surowca 1 2 3 4 5 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile * Za łą cznik nr 1 do Zarz ą dzenia nr 14 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 31.12.2001r. w sprawie szczegó ł owych zasad sprzeda ż y drewna w 2002r. R OK 2003 W Zarz ą dzeniu 23 DRDLP w Pile z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie szczegó ł o- wych zasad sprzeda ż y drewna na rok 2003 brak by ł o kryteriów, których spe ł nienie upraw- nia ł oby przedsi ę biorców do zawierania umów na rynku regionalnym. Z wyja ś nie ń Uczest- nika wynika, ż e do grupy odbiorców rynku regionalnego zakwalifikowano firmy, kieruj ą c si ę takimi wytycznymi, jak ilo ść zakupionego drewna w roku 2002 (por. tabela nr 3), poszanowanie zwyczaju kupieckiego i podtrzymanie ci ą g ł o ś ci wspó ł pracy, jej ocena z lat poprzednich (w tym brak zaleg ł o ś ci p ł atniczych). 18 TABELA 4 O DBIORCY RYNKU REGIONALNEGO RDLP W P ILE W 2003 R . [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 14 za łą cznika do decyzji] Podstawa zakwalifikowania do odbiorców rynku regionalnego* Lp. Przedsi ę biorca Wielko ść zakupu drewna w 2002r. [m 3 ] Ilo ść nadle ś nictw, w których dokonano zakupu surowca 1 2 3 4 5 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile * Zarz ą dzenie nr 23 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 16.12.2002 EM-900-15/2002 w sprawie szczegó ł owych zasad sprzeda ż y drewna na I kwarta ł 2003r. W rezultacie zawarto nast ę puj ą ce umowy: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 15 za łą cznika do decyzji] R OK 2004 Organizacja sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r. okre ś lona w 2003r. w Zarz ą dzeniu Nr 30/2003 DRDLP, zawieraj ą cym Wytyczne realizacyjne w zakresie sprze- da ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r., przebiega ł a w nast ę puj ą cy sposób: • do negocjacji na rynku regionalnym w 2004r. zaproszono pi ę ciu przedsi ę bior- ców; • sprzeda ż drewna na rynku regionalnym by ł a realizowana w oparciu o umowy roczne zawierane mi ę dzy nabywcami tego rynku, a DRDLP w Pile; negocjacje warunków sprzeda ż y by ł y przeprowadzane przy udziale przedstawicieli Nad- le ś nictw; • dla firm kupuj ą cych surowiec drzewny w kilku Nadle ś nictwach RDLP (przy zakupach ogó ł em oko ł o 10.000m 3 ) negocjacje warunków sprzeda ż y drewna odbywa ł y si ę w RDLP w Pile przy udziale Nadle ś nictw; sprzeda ż dla ww. firm mia ł a by ć realizowana w oparciu o umowy roczne zawierane z poszczegól- nymi Nadle ś nictwami. W „Wytycznych” brak by ł o jakichkolwiek obiektywnie okre ś lonych kryteriów, spe ł - nienie których uprawnia ł oby do zawarcia rocznych umów sprzeda ż y drewna. W toku po- st ę powania Uczestnik o ś wiadczy ł , ż e niepisanym w Wytycznych warunkiem, uprawniaj ą - cym do zawarcia w 2004r. umowy rocznej na odbiór drewna z rynku regionalnego, by ł zakup przynajmniej 35.000m 3 drewna lub 3.000m 3 drewna specjalnego w minionym roku [k. 3036]. W rezultacie umowy podpisano z [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 16 za łą cznika do decyzji]. Zestawienie odbiorców regionalnych w 2004r. prezentuje tabela 5. 19 TABELA 5 O DBIORCY RYNKU REGIONALNEGO RDLP W P ILE W 2004 R . [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 17 za łą cznika do decyzji] Podstawa zakwalifikowania do odbiorców rynku regionalnego Lp. Przedsi ę biorca Wielko ść zakupu drewna w 2003r. [m 3 ] Ilo ść nadle ś nictw w których dokonano zakupu surowca drzewnego Zakup 01-10.2003r. masa [m 3 ] 1 2 3 4 5 6 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile R OK 2005 W 2005r., tj. obowi ą zywania Zarz ą dzenia Nr 19/2004, do rynku regionalnego zakwalifikowano osiem firm, które zakupywa ł y znaczne ilo ś ci surowca drzewnego z wielu nadle ś nictw. W szczególno ś ci uprawnienia do zakupów w ramach rynku regionalnego przewidziane by ł y dla firm, które nie zosta ł y uprawnione do dokonywania zakupów na ryn- ku krajowym oraz w okresie od 1 stycznia do 31 pa ź dziernika 2004r. spe ł ni ł y przynajmniej jedno z poni ż szych kryteriów: ƒ zawar ł y na szczeblu Dyrekcji Generalnej Lasów Pa ń stwowych porozumienie wieloletnie i w roku 2004 dokona ł y zakupów z Nadle ś nictw RDLP Pi ł a; ƒ zakupi ł y w Nadle ś nictwach RDLP Pi ł a drewno w łą cznej ilo ś ci co najmniej 28.000m 3 ; ƒ zakupi ł y w co najmniej siedmiu Nadle ś nictwach drewno w łą cznej ilo ś ci co najmniej 15.000m 3 i wspó ł pracuj ą z tutejsz ą RDLP co najmniej 3 lata, ƒ zakupi ł y w Nadle ś nictwach RDLP Pi ł a drewno specjalne (okleinowe i sklej- kowe) w łą cznej ilo ś ci co najmniej 1.500m 3 i wspó ł pracowa ł y z RDLP co najmniej 3 lata, Fakt zawarcia porozumienia determinowa ł status odbiorcy regionalnego. Zesta- wienie odbiorców regionalnych w 2005r. prezentuje tabela 6. 20 TABELA 6 O DBIORCY RYNKU REGIONALNEGO RDLP W P ILE W 2005 R . [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 18 za łą cznika do decyzji] Lp. Przedsi ę biorca Wielko ść zakupu drewna w 2004r., [m 3 ] Kwalifikacja wed ł ug zarz ą dzenia Podstawa zakwalifikowania do odbiorców rynku regionalnego 1 2 3 4 5 6 7 8 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile PD – porozumienie d ł ugoterminowe z DGLP; podstaw ą by ł o te ż Zarz ą dzenie DRDLP w Pile nr 19/2004 Zn. spr. EM-900-6/04. PKZ – potrzeba koordynacji zakupów Z tabeli 6 wynika, ż e w 2005r. nast ą pi ł y, w stosunku do roku poprzedniego, zmia- ny w strukturze i podmiotowej odbiorców: 1 przedsi ę biorca zako ń czy ł dzia ł alno ść gospo- darcz ą , 1 zosta ł zakwalifikowany do grupy odbiorców krajowych w zwi ą zku z tym do grupy odbiorców regionalnych do łą czy ł o 4 nowych przedsi ę biorców. R OK 2006 W roku 2006 umowy sta ł e z puli rynku regionalnego podpisano z dziesi ę cioma firmami ( de facto umowy by ł y realizowane z o ś mioma przedsi ę biorcami, gdy ż jedno uleg ł o likwidacji, a drugie uzyska ł o status odbiorcy krajowego), które w okresie od 01 stycznia do 30 wrze ś nia 2005r. spe ł nia ł y jedno z poni ż szych kryteriów: • posiada ł y zawarte w latach 2004-2005 na szczeblu Dyrekcji Generalnej La- sów Pa ń stwowych i RDLP w Pile porozumienie wieloletnie i dokonywa ł y za- kupów z Nadle ś nictw RDLP Pi ł a; • zakupi ł y w co najmniej siedmiu Nadle ś nictwach drewno w łą cznej ilo ś ci co najmniej 20.000m 3 lub drewno specjalne (okleinowe i sklejkowe) w łą cznej ilo ś ci co najmniej 1.500m 3 . Kryterium zakupu drewna w ponad 30% nadle ś nictw wchodz ą cych w sk ł ad RDLP Pi ł a wprowadzone zosta ł o do zasad sprzeda ż y w nast ę pstwie postulatów zg ł asza- nych przez nabywców drewna. Zgodnie z nim podmioty zakupuj ą ce wi ę ksze ilo ś ci surowca, a tak ż e nabywaj ą ce drewno w jednym miejscu, negocjowa ł y warunki sprzeda ż y oraz pod- pisywa ł y jedn ą umow ę sprzeda ż y drewna z Dyrektorem RDLP (upowa ż nionym przez nad- le ś niczych), udziela ł y te ż jednego zabezpieczenia tej ż e umowy. Zdaniem Uczestnika „prze- mawia za tym potrzeba w ł a ś ciwej organizacji sprzeda ż y, zarówno z punktu widzenia od- biorców zaopatruj ą cych si ę w wielu Nadle ś nictwach oraz z punktu widzenia interesów sprzedaj ą cego; kryterium to nie ogranicza ł o mo ż liwo ś ci zakupu drewna firmom spoza 21 RDLP w Pile (np. [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 19 za łą cznika do de- cyzji] )” [k. 3035-3036]. Zestawienie odbiorców regionalnych w 2006r. prezentuje tabela 7. TABELA 7 O DBIORCY RYNKU REGIONALNEGO RDLP W P ILE W 2006 R . [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 20 za łą cznika do decyzji] Podstawa zakwalifikowania do odbiorców rynku regionalnego* Lp. Przedsi ę biorca Wielko ść zakupu drewna w 2005r. [m 3 ] Ilo ść nadle ś nictwa w których dokonano zakupu surowca drzewnego Zakup 01-10.2005r. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile PD – porozumienie d ł ugoterminowe o wspó ł pracy podpisane z DGLP *Zakup 01-10.2005r., Zarz ą dzenie nr 18 DRDLP w Pile z 26.10.2005 r. w sprawie szczegó ł owych zasad sprzeda ż y drewna w 2006 r. **Zawarcie porozumienia determinowa ł status odbiorcy regionalnego S PRZEDA Ż DREWNA W DRLP W P ILE W LATACH 2002-2006 Prowadz ą c post ę powanie Prezes Urz ę du zbada ł w kszta ł towanie si ę poszczegól- nych latach: • ilo ś ci pozyskiwanego drewna, • proporcji sprzeda ż y, dokonywanej w ró ż nych jej formach (przetargi, umowy) • stopnia realizacji sk ł adanych zamówie ń . Zbiorcze zestawienie ww. danych zaprezentowano w tabelach nr 8, 9 i 10. 22 TABELA 8 I LO ŚĆ POZYSKIWANEGO DREWNA PRZEZ RDLP W P ILE WED Ł UG POSZCZEGÓLNYCH SORTYMENTÓW W LATACH 2002-2006, [ M 3 ] [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 21 za łą cznika do decyzji] Lp. Sortyment 2002r. 2003r. 2004r. 2005r. 2006r. 1 Drewno ogó ł em 2 Grubizna ogó ł em [2]/[1]*100% Struktura 3 Drewno WX0 iglaste 4 Drewno WA1 iglaste 5 Drewno WB1 iglaste 6 Drewno WC1 iglaste 7 Drewno S10 iglaste 8 Drewno S11 iglaste 9 Drewno S2a, S2b sosna, modrzew 10 Drewno S2a, S2b ś wierk, jod ł a 11 Drewno S3a iglaste 12 Drewno S3b iglaste 13 Drewno S4 iglaste Drewno WX0 li ś ciaste w tym: brzoza olcha d ą b 14 buk 15 Drewno WA1 li ś ciaste 16 Drewno WB1 li ś ciaste 17 Drewno S2a, b li ś ciaste 18 Drewno S3a li ś ciaste 19 Drewno S3b li ś ciaste 20 Drewno S4 li ś ciaste 21 Drewno M1 iglaste+li ś ciaste 22 Drewno M2 iglaste+li ś ciaste Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile T ABELA 9 Z ESTAWIENIE ILO Ś CI SK Ł ADANYCH ZAMÓWIE Ń NA DREWNO I ICH REALIZACJI W PODPISANYCH UMOWACH W RDLP W P ILE W LATACH 2002-2006, [ M 3 ] [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 22 za łą cznika do decyzji] 2002r. 2003r. 2004r. 2005r. 2006r. Lp. Firma zamówie- nie umowa zamówie- nie umowa zamówie- nie umowa zamówie- nie umowa zamówie- nie umowa 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile * likwidacja przedsi ę biorstwa, ** od 2005r. odbiorca krajowy, x - firma nie by ł a w danym roku odbiorc ą regionalnym 23 T ABELA 10 S PRZEDA Ż DREWNA NA PRZETARGACH W RDLP P I Ł A WED Ł UG SORTYMENTU W LATACH 2002-2006 [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 23 za łą cznika do decyzji] 2002 2003 2004 2005 2006 Sortyment Masa wysta- wiona [m 3 ] Masa sprzedana [m 3 ] [%] Masa wysta- wiona [m 3 ] Masa sprzedana [m 3 ] [%] Masa wysta- wiona [m 3 ] Masa sprzedana [m 3 ] [%] Masa wysta- wiona [m 3 ] Masa sprzedana [m 3 ] [%] Masa wysta- wiona [m 3 ] Masa sprzedana [m 3 ] [%] Drewno ogó ł em WXO iglaste So S10 So S2b So S2a Brz S2a WXO li ś ciaste ogó ł em w tym w tym OL WX0 DB WX0 BRZ WX0 S2B li ś ciaste - ogó ł em S2A li ś ciaste - ogó ł em C ENY DREWNA W DRLP W P ILE W LATACH 2002-2006 Prowadz ą c post ę powanie Prezes Urz ę du zbada ł kszta ł towanie si ę cen wed ł ug stosowanej formy sprzeda ż y w poszczególnych latach (przetargi, umowy). Zbiorcze zesta- wienia dotycz ą ce ich ś rednich wysoko ś ci zawarte s ą w tabelach 11-12. [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 24 za łą cznika do decyzji] 24 TABELA 11 J EDNOSTKOWE CENY SPRZEDA Ż Y SUROWCA DRZEWNEGO ( GRUBIZNY OGÓ Ł EM ) NA RYNKU REGIONALNYM RDLP W P ILE W LATACH 2003-2006 [ Z Ł / M 3 ] 2003 % 2004 % 2005 % 2006 % Nadle ś nictwo cena na przetargu cena wg umowy [2]-[3] ([4]/[3])*100 cena na przetargu cena wg umowy [6]-[7] ([8]/[7])*100 cena na przetargu cena wg umowy [10]-[11] ([12]/[11])*100 cena na przetargu cena wg umowy [14]-[15] ([16]/[15])*100 [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16] [17] Cz ł opa Durowo Jastrowie Kaczory Kalisz Krucz Krzy ż Lipka Miros łą wiec Okonek P ł ytnica Podanin Potrzebowice Sarbia Trzcianka Tuczno Wa ł cz Wronki Zdrojowa Góra Z ł otów OGÓ Ł EM ś r. arytm. Ogó ł em wg ś redniej arytme- tycznej Ź ród ł o: obliczenia w ł asne na podstawie danych otrzymanych od RDLP w Pile 25 TABELA 12 Ś REDNIE CENY SPRZEDA Ż Y SUROWCA DRZEWNEGO W STOSOWANYCH FORMACH SPRZEDA Ż Y [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 25 za łą cznika do decyzji] Sortyment Rynek krajowy Rynek regionalny Rynek lokalny Przetargi 2002 r. WX0 iglaste So S2a So S2b So S10 So S3a WXO li ś ciaste Ś REDNIA 2003 r. WX0 iglaste So S2a So S2b So S10 So S3a WXO li ś ciaste Ś REDNIA 2004 r. WX0 iglaste So S2a So S2b So S10 So S3a WXO li ś ciaste Ś REDNIA 2005 r. WX0 iglaste So S2a So S2b So S10 So S3a WXO li ś ciaste Ś REDNIA 2006 r. WX0 iglaste So S2a So S2b So S10 So S3a WXO li ś ciaste Ś REDNIA Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile 26 Ceny poszczególnych sortymentów kierowanych na rynek krajowy, regio- nalny i lokalny s ą to ceny ś rednie wa ż one liczone jako iloraz warto ś ci i masy sprze- dawanego surowca we wszystkich jednostkach RDLP w Pile. 9 W NIOSKODAWCA NA RYNKU RDLP W P ILE Wnioskodawca prowadz ą c dzia ł alno ść gospodarcz ą na rynku przetwórstwa drzewnego stara ł si ę zapewni ć sobie dostawy drewna na podstawie umów, co w jego ocenie, by ł o zdecydowanie bardziej korzystn ą form ą pozyskania surowca. Sk ł adaj ą c kolejne zamówienia i deklaruj ą c wol ę wspó ł pracy spotyka ł si ę jednak z odmow ą uwzgl ę dnienia jego potrzeb, co uzasadniane by ł o w ró ż ny sposób. I tak np. RDLP w Pile pismem z dnia 22 wrze ś nia 2004r. poinformowa ł a Wnioskodawc ę , ż e analizuj ą c jego zakupy w ostatnich latach nie mo ż e zakwalifikowa ć go do odbiorców regional- nych, gdy ż „uprawnienia te nabywaj ą firmy kupuj ą ce w roku poprzednim 30.000m 3 surowca drzewnego” [k. 15, 123]. Tak ż e i poszczególne Nadle ś nictwa odmawia ł y mu dostaw wskazuj ą c na ró ż ne przyczyny odmowy [k.14,16-18, 21-28, 119 -122, 2954- 2957, 2960-2961]. W trakcie prowadzonego post ę powania, organ antymonopolowy zebra ł równie ż dane o ilo ś ci surowca zakupywanego przez Wnioskodawc ę w latach 2002- 2006, które zaprezentowane zosta ł y w tabelach 13 i 14. 9 W YJA Ś NIENIA DO TABELI 12: Ceny poszczególnych sortymentów dla rynku krajowego – ceny pochodz ą z oficjalnego oprogramowania LP (modu ł MARKET), b ę - d ą cego podstaw ą sprawozdawczo ś ci LP. S ą to ceny ś rednie dla danego gatunku i sortymentu powsta ł e z ilorazu warto ś ci i masy sprzeda ż y we wszystkich jednostkach RDLP Pi ł a. Przyk ł ad dla S2a, pozosta ł e sortymenty wylicza si ę analogicznie WS2a 1 – warto ść sprzeda ż y sortymentu S2a w nadle ś nictwie 1 dla odbiorców rynku krajowego MS2a 1 – masa (ilo ść m3) sprzeda ż y sortymentu S2a w nadle ś nictwie 1 dla odbiorców rynku krajowego Cena ś rednia = (WS2a 1 +WS2a 2 +…+WS2a 21 )/(MS2a 1 +MS2a 2 +…+MS2a 21 ) Ceny poszczególnych sortymentów dla rynku regionalnego – ceny ś rednie dla danego gatunku i sortymentu powsta ł e z ilorazu war- to ś ci i masy sprzeda ż y we wszystkich jednostkach RDLP Pi ł a. Przyk ł ad dla S2a, pozosta ł e sortymenty wylicza si ę analogicznie WS2a 1 – warto ść sprzeda ż y sortymentu S2a w nadle ś nictwie 1 dla odbiorców rynku regionalnego MS2a 1 – masa (ilo ść m3) sprzeda ż y sortymentu S2a w nadle ś nictwie 1 dla odbiorców rynku regionalnego Cena ś rednia = (WS2a 1 +WS2a 2 +…+WS2a 21 )/(MS2a 1 +MS2a 2 +…+MS2a 21 ) Ceny sortymentów rynku lokalnego – analogicznie jak pkt 1, z zastrze ż eniem, ż e warto ść i ilo ść dla rynku lokalnego obliczana jest z ró ż nicy pomi ę dzy warto ś ci ą i ilo ś ci ą sprzeda ż y ogó ł em w danym sortymencie oraz odpowiednimi warto ś ciami rynku krajowego i re- gionalnego. Przyk ł ad dla S2a, pozosta ł e sortymenty wylicza si ę analogicznie WKS2a – warto ść sprzeda ż y sortymentu S2a ogó ł em w RDLP dla odbiorców rynku krajowego MKS2a – masa (ilo ść m3) sprzeda ż y sortymentu S2a ogó ł em w RDLP dla odbiorców rynku krajowego WRS2a – warto ść sprzeda ż y sortymentu S2a ogó ł em w RDLP dla odbiorców rynku regionalnego MRS2a – masa (ilo ść m3) sprzeda ż y sortymentu S2a ogó ł em w RDLP dla odbiorców rynku regionalnego WOS2a – warto ść sprzeda ż y sortymentu S2a ogó ł em w RDLP MOS2a – masa (ilo ść m3) sprzeda ż y sortymentu S2a ogó ł em w RDLP Cena ś rednia rynek lokalny = [(WOS2a-WKS2a-WRS2a) 1 +(WOS2a-WKS2a-WRS2a) 2 +…+(WOS2a-WKS2a- WRS2a) 21 ]/[(MOS2a-MKS2a-MRS2a) 1 +… +(MOS2a-MKS2a-MRS2a) 2 +…+(MOS2a-MKS2a-MRS2a) 21 ] Ceny dotycz ą ce przetargów – s ą to ceny ś rednie obliczone na podstawie cen uzyskanych w przetargach podanych przez nadle ś nic- twa. C – ilo ść jednostek, które prowadzi ł y sprzeda ż przetargow ą CP 1 – cena sprzeda ż y na przetargu w nadle ś nictwie 1 Cena drewna = (CP 1 +CP 2 +…CP 21 )/C Ś rednia dla poszczególnych rynków – cena ś rednia drewna ogó ł em (jest pochodn ą tak ż e innych ni ż wyszczególnionych w tabeli sortymentów – wszystkich sprzedawanych dla danego segmentu odbiorców) liczona jak w pkt 1, 2 oraz 3 WO 1 – warto ść sprzeda ż y drewna ogó ł em w nadle ś nictwie 1 dla odbiorców rynku krajowego, regionalnego, lokalnego MO 1 – masa (ilo ść m3) sprzeda ż y sortymentu drewna ogó ł em w nadle ś nictwie 1 dla odbiorców rynku krajowego, regionalnego, lokalnego Cena ś rednia = (WO 1 +WO 2 +…+WO 21 )/(MO 1 +MO 2 +…+MO 21 ) 27 T ABELA 13 I LO ŚĆ I Ź RÓD Ł A ZAKUPU SUROWCA DRZEWNEGO W NIOSKODAWCY W LATACH 2002-2006, [ M 3 ] (Dane w tabeli stanowi ą tajemnic ę przedsi ę biorstwa) w tym: Rok Nadle ś nictwo Zakupy drewna ogó ł em na umowy z przetargów 2002 Cz ł opa 2003 Cz ł opa 2004 Trzcianka Cz ł opa Miros ł awiec Potrzebowice Trzcianka 2005 Tuczno Cz ł opa Krzy ż Miros ł awiec Potrzebowice Trzcianka 2006 Tuczno Razem RDLP Pi ł a Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile W badanym okresie Wnioskodawca zawiera ł umowy roczne na rynku lokal- nym w trzech nadle ś nictwach, łą cznie na (Tajemnica przedsi ę biorstwa)m 3 drewna; natomiast przyst ę puj ą c do przetargów zakupi ł (Tajemnica przedsi ę biorstwa)m 3 ; 63,27% masy drewna na umowy roczne zakupi ł w nadle ś nictwach RDLP Pi ł a, a 36,73% w drodze przetargów nieograniczonych. Inne udokumentowane ź ród ł a zaku- pów przedstawiono w tabeli 14. T ABELA 14 I LO ŚĆ ZAKUPU SUROWCA PRZEZ W NIOSKODAWC Ę W INNYCH Ź RÓD Ł ACH W LATACH 2002-2006, [ M 3 ] (Dane w tabeli stanowi ą tajemnic ę przedsi ę biorstwa) Rok Drawie ń ski PN RDLP Szczecin RDLP Pozna ń 2002 0 0 0 2003 0 0 0 2004 156,72 542,03 0 2005 282,46 210,18 0 2006 236,18 167,98 285,00 Razem 675,36 920,19 285,00 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile 28 II. O RGAN ANTYMONOPOLOWY ZWA Ż Y Ł , CO NAST Ę PUJE : 1. R ODZAJ ZARZUCANEGO NARUSZENIA Post ę powanie antymonopolowe w niniejszej sprawie przeprowadzone zo- sta ł o w zwi ą zku z postawionym Uczestnikowi zarzutem nadu ż ywania pozycji dominu- j ą cej poprzez: 1) bezpo ś rednie narzucanie nieuczciwych warunków zakupu surowca przedsi ę biorcom nie zaliczonym do grupy kontrahentów, którym zapew- niono sta ł e dostawy drewna, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […], 2) ograniczenie produkcji i zbytu surowca ze szkod ą dla przedsi ę biorców, którym nie zapewniono sta ł ych dostaw drewna, co mo ż e stanowi ć naru- szenie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie […], 3) przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powsta- nia lub rozwoju konkurencji na rynku przetwórstwa drzewnego, poprzez stosowanie nieprzejrzystych zasad wyboru kontrahentów, które powo- duj ą nierówne traktowanie potencjalnych nabywców drewna, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie […]. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nad- u ż ycie pozycji dominuj ą cej mo ż e by ć przypisane jedynie przedsi ę biorcy. Zasadne jest zatem rozwa ż enie kwestii legitymacji Uczestnika do wyst ę powania w charakterze strony w post ę powaniu antymonopolowym. W my ś l art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie dzia ł alno ś ci go- spodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) za przedsi ę biorc ę uznaj ę si ę podmiot spe ł niaj ą cy łą cznie nast ę puj ą ce kryteria: 1. jest osob ą fizyczn ą , osob ą prawn ą lub jednostk ą organizacyjn ą nieb ę d ą ca osob ą prawn ą , której odr ę bna ustawa przyznaje zdolno ść prawn ą , 2. wykonuje we w ł asnym imieniu dzia ł alno ść gospodarcz ą , tj.: dzia ł alno ść zarobkow ą w sposób zorganizowany i ci ą g ł y. Pomimo, i ż RDLP nie posiada osobowo ś ci prawnej, stanowi statio fisci Skarbu Pa ń stwa (art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o lasach), to jednak pokrywa swoje zobo- wi ą zania z w ł asnych dochodów i prowadzi gospodark ę le ś n ą na zasadzie samodziel- no ś ci finansowej (art. 50 ustawy o lasach) w sposób okre ś lony rozporz ą dzeniem Ra- dy Ministrów z dnia 6 grudnia 1994r. w sprawie szczegó ł owych zasad gospodarki fi- nansowej w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe (Dz.U. Nr 134, poz. 692). RDLP, jako jednostka organizacyjna Skarbu Pa ń stwa, bior ą c z jego mocy swój byt i sw ą podmiotowo ść gospodarcz ą , dzia ł aj ą c na rachunek pa ń stwa, dzia ł a te ż na rachunek w ł asny i na odwrót. Tej wspó ł zale ż no ś ci rozdzieli ć nie mo ż na, zw ł asz- cza, ż e Skarb Pa ń stwa organizacyjnie nie istnieje i jest tylko poj ę ciem umownym (zob. uchwa ł a S ą du Najwy ż szego z dnia 18 czerwca 1991r., sygn. akt III CZP 40/91, OSP 1992/3, poz. 65). W ś wietle przepisów ustawy o lasach wyodr ę bnienie organizacyjne RDLP (art. 32 ust. 2 oraz art. 34), podobnie jak zorganizowany i ci ą g ł y charakter jej dzia- ł alno ś ci gospodarczej, nie budz ą w ą tpliwo ś ci. Uzasadnione jest ponadto twierdzenie, 29 i ż dzia ł alno ść RDLP polegaj ą ca na sprzeda ż y drewna jest podporz ą dkowana regu ł om op ł acalno ś ci i zysku, a co za tym idzie jest podejmowana w celach zarobkowych. O tym, ż e jednostki organizacyjne Lasów Pa ń stwowych prowadz ą dzia ł alno ść gospo- darcz ą w zakresie gospodarki finansowej na podstawie rachunku ekonomicznego ś wiadczy tre ść § 3 wy ż ej przywo ł anego rozporz ą dzenia Rady Ministrów . Maj ą c na uwadze charakter dzia ł alno ś ci RDLP w Pile, posiadaj ą cej wszyst- kie cechy dzia ł alno ś ci gospodarczej, nale ż y uzna ć , ż e Uczestnik jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Potwierdzeniem mo ż li- wo ś ci prowadzenia post ę powania antymonopolowego przeciwko jednostkom organi- zacyjnym Lasów Pa ń stwowych jest orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów (dawniej: S ą du Antymonopolowego) oraz S ą du Najwy ż szego (por. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 13 listopada 1996r., sygn. akt Amr 41/96, opubl.: Wokanda 1997/12, wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 9 stycznia 2002r., sygn. akt XVII Ama 39/01, opubl.: Wokanda 2003/7-8, wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 12 wrze ś nia 2002r., sygn. akt XVII Ama 101/01, niepubl. oraz wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 9 pa ź dziernika 2003r. sygn. akt I CK 134/02, niepubl.). 2. I NTERES PUBLICZNOPRAWNY Przedmiotem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest ochrona skutecznej konkurencji na rynku przed jej zniekszta ł ceniami wywo ł anymi niedozwo- lonymi dzia ł aniami uczestników rynku – przedsi ę biorców. Podstaw ą do zastosowania przepisów ww. ustawy i instrumentów w niej przewidzianych jest wykazanie przez Prezesa Urz ę du, ż e w wyniku sporu pomi ę dzy stronami post ę powania mog ł o doj ść do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie ze stanowiskiem S ą du Najwy ż szego (wyrok z dnia 29 maja 2001r., sygn. Akt I CKN 1217/98), publicznoprawny charakter ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów powoduje, i ż znajduje ona zastosowanie tylko wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony jest interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a- ś ciwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Rynek taki mo ż e funkcjo- nowa ć prawid ł owo, je ż eli zapewniona jest na nim mo ż liwo ść powstania i rozwoju konkurencji. Za zagro ż enie lub naruszenie konkurencji w takim rozumieniu nale ż y uzna ć , zdaniem s ą du, jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szersze- go kr ę gu uczestników rynku gospodarczego, a wi ę c gdy dotycz ą konkurencji rozu- mianej nie jako sytuacja pojedynczego przedsi ę biorcy, lecz jako zjawiska charaktery- zuj ą cego funkcjonowanie gospodarki. W wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 24 lipca 2003r. w sprawie I CKN 496/01 (Dz.Urz. UOKiK 2004/1/283) stwierdzono, ż e „ sformu ł owania: "dotkni ę cie skutkami dzia ł a ń " sprzecznych z ustaw ą antymonopolow ą , nie mo ż na rozumie ć w sposób w ą ski i mechaniczny, jako tylko bezpo ś redniego pokrzywdzenia kontrahen- ta monopolisty. Trzeba tu ocenia ć ca ł o ść negatywnych skutków dzia ł a ń monopolisty na okre ś lonym rynku (rynek relewantny), kieruj ą c si ę ogólnymi celami obu ustaw antymonopolowych. (…) Ochrona konkurencji polega na przeciwdzia ł aniu monopoli- zacji rynku, rozumianej jako narzucanie przez podmiot dominuj ą cy warunków umow- nych niekorzystnych dla jego kontrahentów. Ochrona ta nie ogranicza si ę przy tym do sytuacji, kiedy dosz ł o ju ż do pokrzywdzenia kontrahenta przez monopolist ę , lecz obejmuje tak ż e istnienie samego stanu realnego zagro ż enia dla zasad swobodnej konkurencji. Stan takiego potencjalnego zagro ż enia jest bowiem oceniany z punktu 30 widzenia interesu publicznego w obu ustawach jako stan niew ł a ś ciwy, a tym samym niedopuszczalny.” Wykazanie istnienia interesu publicznego stanowi podstawow ą przes ł ank ę zastosowania ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Interes publiczny w rozumieniu tej ustawy zgodnie z orzeczeniem S ą du Apelacyjnego 10 w Warszawie nie jest jednak poj ę ciem jednolitym i sta ł ym, a zatem „w ka ż dej indywidualnej spra- wie winien by ć ustalony i konkretyzowany. Publiczny oznacza, ż e dotyczy ogó ł u, do- strze ż ony jest przez nieokre ś lon ą z góry liczb ę osób, niemniej naruszenie indywidual- nego interesu przedsi ę biorcy równie ż nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, ż e dochodzi do naruszenia interesu publicznego, je ż eli indywidualnie naru- szenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ł oby w jakikol- wiek sposób prowadzi ć do wyst ą pienia praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę ”. W przedmiotowej sprawie, RDLP w Pile zapraszaj ą c wytypowanych przed- si ę biorców do negocjacji na rynku regionalnym w 2004r. nie sprecyzowa ł a kryteriów doboru przedsi ę biorców do grupy, której zagwarantowano sta ł e dostawy drewna w oparciu o umow ę roczn ą . W toku post ę powania Uczestnik wyja ś ni ł , ż e zaliczono do niej firmy, które kupowa ł y w poprzednim roku przynajmniej 35.000m 3 drewna lub 3.000m 3 drewna specjalnego, jednak ż e w wytycznych realizacyjnych brak by ł o tego okre ś lenia. Wszczynaj ą c post ę powanie w sprawie stosowania przez Uczestnika prak- tyk ograniczaj ą cych konkurencj ę organ antymonopolowy uzna ł , ż e jego dzia ł ania zwi ą zane z rozdysponowaniem surowca drzewnego mog ą sta ć w sprzeczno ś ci z chronionymi ustaw ą regu ł ami konkurencji, poniewa ż kwestionowane zachowania rynkowe Uczestnika mog ą zniekszta ł ca ć konkurencj ę i wypacza ć zasady zdrowej ry- walizacji rynkowej pomi ę dzy przedsi ę biorcami funkcjonuj ą cymi na rynkach handlu i przetwórstwa drzewnego. Niejednolite, b ą d ź nawet dyskryminacyjne zasady dost ę - pu do ź róde ł zaopatrzenia w surowiec drzewny mog ą stwarza ć przedsi ę biorcom − zarówno tym, którzy zamierzaj ą dopiero rozpocz ąć dzia ł alno ść , jak i tym, którzy pla- nowali rozszerzy ć zakres dzia ł alno ś ci na rynku przetwórstwa drzewnego − zró ż nico- wane warunki konkurencji, a przez to zak ł óca ć funkcjonowanie gospodarki wolnoryn- kowej. W ocenie organu antymonopolowego – pomimo, ż e wniosek o wszcz ę cie po- st ę powania wniós ł indywidualny przedsi ę biorca – dzia ł ania Uczestnika, polegaj ą ce na ustalaniu zasad sprzeda ż y surowca drzewnego w sposób faworyzuj ą cy okre ś lon ą (w Wytycznych realizacyjnych stanowi ą cych za łą cznik 1 do Zarz ą dzenia 30/2003) grup ę odbiorców, oddzia ł uj ą na sytuacj ę wszystkich jego potencjalnych i faktycznych kontrahentów, nie zaliczaj ą cych si ę do grupy odbiorców, a tym samym, bez w ą tpie- nia, mog ą zniekszta ł ca ć , hamowa ć i godzi ć w rozwój konkurencji na rynku. Wobec powy ż szego Prezes Urz ę du wszcz ął post ę powanie antymonopolowe w przedmiotowej sprawie. 3. N ARUSZENIA PRZEPISÓW USTAWY Szanse dla konkurencji, jak i jej warunki, powinny by ć rozwa ż ane przy uwzgl ę dnieniu szczególnych cech danego produktu i w odniesieniu do wyra ź nie okre- ś lonego rynku geograficznego, na którym jest on zbywany i gdzie warunki konkuren- cji s ą wystarczaj ą co jednorodne, bowiem dopiero taka analiza pozwala na ocen ę 10 Wyrok S ą du Apelacyjnego w Warszawie Wydzia ł VI Cywilny z dnia 05 czerwca 2007r., sygn. akt VI ACa 1084/06. 31 skutków si ł y gospodarczej danego przedsi ę biorstwa. Aby produkt móg ł by ć uznany za przedmiot odr ę bnego rynku, wyra ź nie ró ż ni ą cego si ę od rynków innych produktów, jego cechy szczególne odró ż niaj ą ce go od tych produktów, musz ą by ć tak charakte- rystyczne, ż e jest on w stosunku do innych substytucyjny tylko do pewnego ograni- czonego stopnia i poddany konkurencji ze strony tych produktów tylko w ma ł o od- czuwalnym zakresie. 11 Rozwa ż a ń dotycz ą cych istoty postawionych zarzutów, tj. naruszenia prze- pisów art. 8 ust. 2 pkt pkt 1, 2, 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie sposób jednak czyni ć w oderwaniu od ustale ń w zakresie: 3.1. zdefiniowania rynku w ł a ś ciwego w sprawie, 3.2. wykazania, ż e przedsi ę biorca zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym, 3.3. wykazania, ż e przedsi ę biorca wobec którego toczy si ę post ę powanie móg ł nadu ż y ć tej pozycji poprzez praktyki wymienione w pkt II.1 ni- niejszej decyzji. AD 3.1 R YNEK W Ł A Ś CIWY Ustawa o ochronie […] w art. 4 pkt 8 rynek w ł a ś ciwy definiuje jako rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym ja- ko ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obsza- rze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. St ą d te ż warunkiem koniecznym zastosowania ustawy o ochronie […] oraz wyci ą gni ę cia ewentualnych sankcji wobec przedsi ę biorcy naruszaj ą cego jej przepisy jest ustalenie rynku, rozumianego nie jako ogólna kategoria ekonomiczna, ale rynku w ł a ś ciwego w danej sprawie, tzw. rynku relewantnego, z wyznaczeniem jego pod- stawowych elementów, tj. wymiaru przedmiotowego (towar, us ł uga), fazy obrotu (zbyt, hurt, detal), funkcji stron rynku (poda ż , popyt), terytorium oraz czasowego aspektu obrotu. Identyfikacja wymiaru produktowego rynku sprowadza si ę do wyodr ę bnie- nia towarów w oparciu o ich szczególne w ł a ś ciwo ś ci tak, aby odró ż ni ć te towary od innych w taki sposób, aby nie istnia ł a mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. W ka ż dym wypadku definiuj ą c towar (tu: us ł ug ę ) nale ż y wzi ąć pod uwag ę takie jego cechy, jak: przeznaczenie, funkcje u ż ytkowe, substytucyjno ść i inne szczególne, wyró ż niaj ą ce go, w ł a ś ciwo ś ci, chodzi bowiem o towary takie same lub z punktu widzenia nabywcy uznane za substytuty. W LP surowiec drzewny najogólniej dzieli si ę wed ł ug nast ę puj ą cych kryte- riów: • wymiar, tj. drewno wielko-, ś rednio- i ma ł owymiarowe; • rodzaj: np. sosna, ś wierk, d ą b, buk, brzoza, jod ł a, modrzew, lipa, klon, olcha; 11 Prawo Konkurencji Wspólnoty Europejskiej; Orzecznictwo (Tom 1); Wydawnictwo Naukowe Wydzia ł u Zarz ą - dzania Uniwersytetu Warszawskiego; Warszawa 2004; s.218 32 • sortyment, czyli okre ś lony symbolem (np. S2A, S2B, WA03) gatunek drewna spe ł niaj ą cy okre ś lone warunki jako ś ciowe i wielko ś ciowe uj ę te w odpowiednich normach przedmiotowych przeznaczone do wykorzy- stania bezpo ś rednio w ró ż nych ga łę ziach produkcji (np. w przemy ś le meblarskim, w budownictwie) lub do dalszego przerobu (np. w papier- niach). Inny podzia ł surowca drzewnego – iglasty i li ś ciasty – odbywa si ę w opar- ciu o dwie kategorie grupowe: I. drobnic ę (u ż ytkow ą i opa ł ow ą ), II. grubizn ę . Grubizna wed ł ug klasyfikacji jako ś ciowej i wymiarowej (KJW), która okre- ś lona by ł a w polskiej normie PN 93/D-02002 „Surowiec drzewny podzia ł , terminologie i symbole” 12 , dzieli si ę na: A. wielkowymiarow ą , z której wyró ż nia si ę : 1. standardow ą tzw. tartaczn ą lub normaln ą – z przeznaczeniem m.in. na tarcic ę , kantówk ę , kraw ę dziaki, bale, 2. specjaln ą – z przeznaczeniem na okleiny i sklejki, B. II ś redniowymiarow ą , która dzieli si ę na: 1. opa ł ow ą , 2. u ż ytkow ą , a ta z kolei dzieli si ę na: a. papierówk ę , b. kopalniaki, c. ż erdzie. Grubizna dostarczana jest w szerokiej gamie, od ż erdzi po najdro ż sz ą gru- bizn ę specjaln ą . Bior ą c pod uwag ę popyt, nie wszystkie rodzaje grubizny mog ą by ć stosowane do specyficznych celów, tj. na okleiny i sklejki nie mog ą by ć przeznaczane grubizny ś redniowymiarowe. Przedmiotem zainteresowania Wnioskodawcy na potrzeby produkcji palet i skrzynio-palet, jest przede wszystkim grubizna ś redniowymiarowa S2b, mimo to towarem w przedmiotowej sprawie, w rozumieniu art. 4 pkt 6 ustawy antymonopo- lowej b ę dzie grubizna iglasta i li ś ciasta w jej ogólnym znaczeniu, bowiem do produk- cji tych ż e produktów mo ż liwe jest zastosowanie grubizny wielkowymiarowej i ś redniowymiarowej. Nale ż y jednak szczególnie podkre ś li ć , ż e tak szeroka definicja wynika z faktu substytucyjno ś ci innych rodzajów grubizny z punktu widzenia Wnio- skodawcy. Zatem rynkiem w uj ę ciu produktowym, w prowadzonym post ę powaniu, jest rynek sprzeda ż y surowca drzewnego – grubizny iglastej i li ś ciastej w ogólnym jej znaczeniu, na którym spotykaj ą si ę Uczestnik post ę powania reprezentuj ą cy stron ę poda ż ow ą (zgodnie z § 19 Statutu Pa ń stwowego Gospodarstwa Le ś nego Lasy Pa ń - stwowe sprzeda ż drewna nale ż y do g ł ównych zada ń RDLP) i Wnioskodawca zg ł asza- j ą cy popyt na tym rynku. Przemawia za tym mi ę dzy innymi to, ż e sprzeda ż drewna by ł a przedmiotem uzgodnie ń dokonywanych przez Uczestnika post ę powania, które nast ę pnie przybra ł y form ę „Wytycznych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y w RDLP 12 Polska norma PN 93/D-02002 przesta ł a obowi ą zywa ć z chwil ą rozpocz ę cia prac nad dostosowaniem jej do wymogów unijnych. Mimo to, do czasu zako ń czenia procesu dostosowawczego jednostki Lasów Pa ń stwowych, jak i przedsi ę biorcy przemys ł u drzewnego, pos ł uguj ą si ę dotychczas obowi ą zuj ą c ą klasyfikacj ę jako ś ciow ą i wymiarow ą (KJW). 33 w Pile”. Wytyczne te decyduj ą o mo ż liwo ś ciach zakupu surowca drzewnego, który jest produktem homogenicznym (pomimo ró ż nych jego wymiarów, rodzajów i sorty- mentów) i nieposiadaj ą cym bliskich substytutów. Na brak substytucyjno ś ci sprzeda ż y surowca drzewnego ma wp ł yw pozycja jednostek Lasów Pa ń stwowych pod wzgl ę dem gospodarowania obszarami le ś nymi i pozyskiwania drewna. Istotne jest, ż e RDLP w Pile oraz podleg ł e jej nadle ś nictwa nie spotykaj ą si ę z konkurencj ą po stronie po- da ż owej (w zakresie sprzeda ż y) na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego, poniewa ż s ą w zasadzie jedynymi podmiotami mog ą cymi zaoferowa ć ilo ść surowca drzewnego, niezb ę dn ą do prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej przez przedsi ę biorców dzia ł aj ą - cych na rynku obrotu i produkcji wyrobów z drewna. W ł a ś ciwy rynek geograficzny obejmuje obszar, na którym zaanga ż owane przedsi ę biorstwa uczestnicz ą w poda ż y i popycie na towary lub us ł ugi, na którym warunki konkurencji s ą dostatecznie jednolite i który mo ż na odró ż ni ć od s ą siednich obszarów, poniewa ż warunki konkurencji s ą na nich wyra ź nie odmienne. Jak podkre- ś la si ę w orzecznictwie wyznaczanie granic rynku geograficznego powinno zosta ć tak- ż e zweryfikowane przez badanie cech charakterystycznych popytu (znaczenie krajo- wych lub lokalnych upodoba ń , bie żą ca struktura zakupów konsumentów, zró ż nico- wanie towarów/marek), w celu ustalenia, czy przedsi ę biorstwa na ró ż nych obszarach stanowi ą dla klientów rzeczywi ś cie alternatywne ź ród ł o zaopatrzenia 13 . Rynek geograficzny jest determinowany nast ę puj ą cymi czynnikami: barie- rami wej ś cia na rynek, w ł a ś ciwo ś ciami towaru (surowca drzewnego) oraz preferen- cjami nabywców. W niniejszej sprawie wyznacza go obszar lasów pa ń stwowych wy- znaczony granicami RDLP w Pile. Podstawowy podzia ł odbiorców drewna wyznaczaj ą mo ż liwo ś ci przetwór- cze i ś ci ś le zwi ą zane z tym wielko ś ci zapotrzebowania na surowiec: • Do najwi ę kszych nale żą odbiorcy krajowi (zak ł ady papiernicze, produ- cenci p ł yt meblarskich i drewnopodobnych oraz paneli). Ta kategoria przedsi ę biorców jest sk ł onna dokonywa ć zakupów drewna poza regio- nem, w którym prowadz ą dzia ł alno ść , gdy ż przy du ż ych zakupach surowca mog ą zminimalizowa ć koszty transportu. • Drug ą kategori ą s ą przedsi ę biorcy dokonuj ą cy zakupów w wielu nadle- ś nictwach, ale tylko w swoim regionie dzia ł ania, aby zaspokoi ć swoje zapotrzebowanie na surowiec musz ą wspó ł pracowa ć z wieloma nadle- ś nictwami. Do tej grupy zalicza si ę Wnioskodawca, który zdecydowan ą wi ę kszo ść swojego zapotrzebowania zaspokaja na obszarze RDLP w Pile. • S ą wreszcie przedsi ę biorcy i konsumenci „lokalni”, którzy mog ą zaspo- koi ć swoje potrzeby w jednym lub kilku s ą siaduj ą cych nadle ś nictwach. (Taki stan rzeczy w du ż ej mierze jest determinowany specyfik ą rynku produktowego, a zatem asortymentu). Okre ś lenie rynku terminem „rynek regionalny” funkcjonowa ł o zgodnie z przepisami Zarz ą dzenia 91/2001, przy czym nale ż y mie ć na uwadze jego dwojakie znaczenie: • z jednej strony „regionalny” oznacza, ż e odnosi si ę do danego regionu, obszaru geograficznego (tu: RDLP w Pile zlokalizowana na terenie 14 powiatów przynale ż nych do 4 województw: wielkopolskiego, zachod- 13 Obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku w ł a ś ciwego dla potrzeb wspólnotowego prawa konkurencji (Dz. Urz. WE 1997 C 372/5 z 09.12.1997). 34 niopomorskiego, kujawsko-pomorskiego, pomorskiego) - w odró ż nieniu od rynku krajowego, ogólnopolskiego, • z drugiej strony odpowiada terminologii przyj ę tej w PGLLP, gdzie „ry- nek regionalny” oznacza obszar zarz ą dzany przez poszczególne dyrek- cje regionalne – w odró ż nieniu od „rynku krajowego”, tj. rynku zarz ą - dzanego przez DGLP i „rynku lokalnego”, tj. rynku pozostaj ą cego w za- rz ą dzie poszczególnych nadle ś niczych. W tym drugim uj ę ciu chodzi o rynek pozostaj ą cy w zarz ą dzie RDLP w Pile. Z w ł a ś ciwo ś ci ą terytorialn ą RDLP w Pile z jednej strony zwi ą zane s ą uprawnienia Dyrekcji do ustalania warunków sprzeda ż y drewna, z drugiej za ś przede wszystkim koszty transportu – nabywcom regionalnym nie op ł aca si ę dokonywa ć wi ę kszych zakupów w innych regionalnych dyrekcjach. Przes ą dza to, w konsekwencji o uznaniu, ż e warunki konkurencji w RDLP w Pile s ą dostatecznie homogeniczne i ró ż ne od panuj ą cych na innych obszarach, ż e granice administracyjne tej jednostki organizacyjnej Lasów Pa ń stwowych delimituj ą i statuuj ą odr ę bny, geograficzny rynek w ł a ś ciwy. Z uwagi na fakt, ż e LP s ą de facto monopolist ą na rynku sprzeda ż y drewna (w ł a ś ciciele prywatnych lasów produkuj ą g ł ównie na w ł asne potrzeby, a dla Parków Narodowych produkcja drewna jest zaj ę ciem pobocznym), pozycja dominuj ą ca b ę dzie wyst ę powa ć niezale ż nie od geograficznych i produktowych granic rynku; nale- ż y zatem przyj ąć , ż e rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie obejmuje obszar wyznaczo- ny granicami RDLP Pi ł a. Przyj ę ty w niniejszej decyzji sposób wyznaczania rynku w ł a ś ciwego znaj- duje potwierdzenie we wcze ś niejszych orzeczeniach organu antymonopolowego (por. decyzje Prezesa UOKiK: z dnia 07 lutego 2001r. nr RWR 3/2001, z dnia 31 maja 2001r. nr DL WR 13/2001, z dnia 21 maja 2004r. 22/2004, z dnia 30 grudnia 2005r., nr RWR 74/2005, z dnia 29 maja 2006r. nr RWR 20/2006, z dnia 24 sierpnia 2006r. nr RBG 12/2006) a tak ż e w s ą du (por. wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Antymonopolowego z dnia 12 wrze ś nia 2002r. sygn. akt XVII Ama 101/01). St ą d te ż rynkiem w ł a ś ciwym w przedmiotowej sprawie jest rynek sprzeda- ż y surowca drzewnego – grubizny iglastej i li ś ciastej wielkowymiarowej i ś redniowy- miarowej, obejmuj ą cy swoim zasi ę giem obszar dzia ł ania RDLP w Pile. RDLP w Pile b ę d ą c przedsi ę biorc ą funkcjonuje po stronie poda ż owej rynku, natomiast jego stron ę popytow ą reprezentuj ą zak ł ady z bran ż y przetwórstwa drzewnego z tego rejonu. A D 3.2 P OZYCJA NA RYNKU W Ł A Ś CIWYM Pozycja dominuj ą ca odnosi si ę do pozycji si ł y gospodarczej przedsi ę biorcy, umo ż liwiaj ą cej mu utrudnianie zachowania skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ci- wym, pozwalaj ą c mu zachowywa ć si ę w pewnym stopniu niezale ż nie od swych kon- kurentów, klientów, a w konsekwencji i konsumentów. Wynika ona z po łą czenia kilku czynników, które, rozpatrywane oddzielnie, nie koniecznie s ą decyduj ą ce. Oprócz wysokich udzia ł ów na rynku dowodz ą cych wyst ę powanie pozycji dominuj ą cej s ą tak- ż e inne czynniki, takie jak: przewaga technologiczna przedsi ę biorcy nad jego konku- rentami, czy te ż brak potencjalnej konkurencji. 14 14 Prawo Konkurencji Wspólnoty Europejskiej; Orzecznictwo (Tom 1); Wydawnictwo Naukowe Wydzia ł u Zarz ą dzania Uniwersytetu Warszawskiego; Warszawa 2004; s. 218, 221-222. 35 Pozycja rynkowa Lasów Pa ń stwowych wynika przede wszystkim z nada- nych im przez ustaw ę o lasach funkcji administracyjnych, pe ł nionych w stosunku do lasów b ę d ą cych w ł asno ś ci ą Skarbu Pa ń stwa, a tak ż e – co te ż wynika z tej ustawy – z prowadzenia dzia ł alno ś ci komercyjnej, polegaj ą cej m.in. na pozyskiwaniu i sprze- da ż y drewna. Lasy pa ń stwowe w przypadku poda ż y drewna wype ł niaj ą ponad 90% rynku produktowego: • powierzchnia lasów b ę d ą cych w zarz ą dzie Lasów Pa ń stwowych wynosi- ł a: w 2003r. 7.006 tys. ha i w 2004r. 7.030 tys. ha, przy ogólnej po- wierzchni lasów na terenie Polski: 8.942 tys. ha w 2003r. i 8.973 tys. ha w 2004r. W zwi ą zku z tym udzia ł Lasów Pa ń stwowych w ogólnej powierzchni lasów na terenie Polski wynosi ł w tych latach 78,35 %, • pozyskanie drewna, mierzone pozyskaniem grubizny z lasów b ę d ą cych w zarz ą dzie Lasów Pa ń stwowych wynosi ł o: w 2003r. 27.134 dam3 i w 2004r. 28.699 dam3, przy pozyskaniu grubizny z ogó ł u lasów na te- renie Polski: 28.737 dam3 w 2003r. i 30.427 dam3 w 2004r. Tak wi ę c udzia ł ten mierzony wielko ś ci ą pozyskiwanego drewna - grubizna w dam3 wyniós ł w tych latach odpowiednio 94,42 % i 94,32 % (obli- czone wg: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, GUS, War- szawa 2005 r., str. 477 i 481). St ą d mo ż na przyj ąć , ż e podobne proporcje odnosi ł y si ę do RDLP w Pile. Zasi ę g terytorialny RDLP w Pile wynosi 857.400 ha. Obszar administrowany przez Dyrekcj ę to 361.993 ha, w tym lasów 346.752 ha w granicach 4 województw i 14 powiatów: • województwa wielkopolskiego: - ogó ł em 268.270 ha, w tym lasów 257.034 ha; • województwa zachodniopomorskiego: - ogó ł em 93.590 ha, w tym lasów 89.588 ha; • województwa kujawsko-pomorskiego: - ogó ł em 102 ha, w tym lasów 100 ha; • województwa pomorskiego: - ogó ł em 30 ha, w tym lasów 30 ha. Powierzchnia lasów administrowanych przez RDLP w Pile w stosunku do powierzchni obszaru wyznaczonego przez jej granice wynosi 40%. Struktura w ł asno- ś ciowa lasów w Polsce oraz po łą czenie funkcji administracyjnych z posiadanymi za- sobami surowca sprawia, ż e RDLP w Pile ca ł kowicie pokrywa i kontroluje rynek sprzeda ż y drewna na terenie swojego dzia ł ania. Si ł a rynkowa, jak ą posiada RDLP w Pile na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego jest czynnikiem, który pozwala jej wp ł y- wa ć na warunki konkurencji na tym rynku, tj. dzia ł a ć w znacznym stopniu niezale ż nie od konkurentów i kontrahentów, i tym ostatnim narzuca ć warunki funkcjonowania na rynku lub warunki kontraktowe. W zwi ą zku z tym uzna ć nale ż y, ż e RDLP w Pile posiada siln ą pozycj ę do- minuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym, bowiem w obr ę bie granic jej dzia ł ania nie ma drugie- go ź ród ł a pozyskania surowca o porównywalnym potencjale. Podobnie jest na terenie ca ł ej Polski, bowiem lasy b ę d ą ce w ł asno ś ci ą Skarbu Pa ń stwa stanowi ą 78,4% ca ł ko- witej powierzchni lasów w Polsce i s ą g ł ównym krajowym dostawc ą drewna. AD 3.3 36 N ADU Ż YWANIE POZYCJI DOMINUJ Ą CEJ Z informacji b ę d ą cych podstaw ą wszcz ę cia post ę powania antymonopolo- wego wynika, i ż RDLP w Pile nadu ż y ł a pozycji dominuj ą cej na rynku sprzeda ż y surowca drzewnego poprzez: 1) bezpo ś rednie narzucanie nieuczciwych warunków zakupu surowca przedsi ę biorcom nie zaliczonym do grupy kontrahentów, którym zapew- niono sta ł e dostawy drewna, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […], 2) ograniczenie produkcji i zbytu surowca ze szkod ą dla przedsi ę biorców, którym nie zapewniono sta ł ych dostaw drewna, co mo ż e stanowi ć naru- szenie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie […], 3) przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powsta- nia lub rozwoju konkurencji na rynku przetwórstwa drzewnego, poprzez stosowanie nieprzejrzystych zasad wyboru kontrahentów, które powo- duj ą nierówne traktowanie potencjalnych nabywców drewna, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie […]. Wnioskodawca stawiaj ą c Uczestnikowi ww. zarzuty wskazuje na funkcjo- nowanie dwóch paralelnych systemów sprzeda ż y drewna, opartych na zawieraniu sta ł ych rocznych umów i na stosowaniu procedur przetargowych. A D 1 Pierwsza z zarzucanych RDLP w Pile praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę dotyczy bezpo ś redniego narzucania nieuczciwych warunków zakupu surowca przed- si ę biorcom nie zaliczonym do grupy kontrahentów, którym zapewniono sta ł e dostawy drewna. Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie […] zakazane jest nadu ż y- wanie przez przedsi ę biorc ę dominuj ą cego zajmowanej przez niego pozycji wskutek bezpo ś redniego lub po ś redniego narzucania nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo ra żą co niskich, odleg ł ych terminów p ł atno ś ci lub innych warun- ków zakupu albo sprzeda ż y towarów. Stwierdzenie niezgodno ś ci dzia ł a ń RDLP z obowi ą zuj ą cym prawem konku- rencji, a w szczególno ś ci z ww. przepisem wymaga wykazania, i ż przedsi ę biorca ten: • posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą , • narzuca swoim kontrahentom warunki wspó ł pracy (warunki te mog ą mie ć charakter warunków cenowych lub pozacenowych) • narzucone warunki by ł y „ nieuczciwe”. Dla bytu omawianej praktyki niezb ę dnym jest wykazanie, ż e wymienione wy ż ej przes ł anki wyst ą pi ł y łą cznie, na zasadach koniunkcji, bowiem nie spe ł nienie chocia ż by jednego z nich, skutkuje brakiem podstaw do uznania, ż e skar ż ony przed- si ę biorca swoimi dzia ł aniami ogranicza ł lub zniekszta ł ca ł konkurencj ę . Posiadanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej nie stanowi, per se, naruszenia prawa; naruszenie to ma miejsce dopiero wtedy, gdy nast ę puje takie wykorzystanie tej pozycji przez dominanta, które prowadzi b ą d ź to do ograniczenia samodzielno ś ci innych uczestników rynku, b ą d ź to do wymuszenia ich udzia ł u w pro- cesach gospodarczych temu rynkowi w ł a ś ciwych na zasadach narzuconych, z regu ł y 37 mniej korzystnych ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów kon- kurencji. W kontek ś cie dokonanych przez Prezesa Urz ę du ustale ń , zajmowana przez RDLP w Pile pozycja dominuj ą ca na rynku w ł a ś ciwym nie budzi w ą tpliwo ś ci. Tak wi ę c pierwsza z przes ł anek analizowanego przepisu uzna ć nale ż y za udowodnion ą . Dokonuj ą c analizy drugiej z nich, tj.: narzucania warunków wspó ł pracy, stwierdzi ć nale ż y, ż e narzucanie zasad kontraktowych musi mie ć charakter przymu- sowy, wymuszony przez przedsi ę biorc ę posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą , co jest mo ż liwe dzi ę ki posiadanej w ł adzy i sile rynkowej. RDLP jako jednostka organizacyjna stanowi ą ca aparat wykonawczy dyrek- tora regionalnego realizuje okre ś lone w § 19 Statutu zadania, tj.: • nadzoruje prowadzenie gospodarki le ś nej w lasach zarz ą dzanych przez Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe, • nadzoruje dzia ł alno ść nadle ś nictw i zak ł adów, • organizuje wspólne zadania nadle ś nictw, • koordynuje i organizuje prace zwi ą zane ze sporz ą dzaniem planów urz ą - dzania lasu, • okre ś la warunki oraz dokonuje sprzeda ż y drewna lub innych produktów albo us ł ug, na podstawie zasad ustalonych przez DGLP. W zasadach sprzeda ż y drewna w Pa ń stwowym Gospodarstwie Le ś nym Lasy Pa ń stwowe w § 1 Za łą cznika nr 1 do Zarz ą dzenia nr 91 Dyrektora Generalnego LP z 30.11.2001r. okre ś lono segmenty rynku drzewnego na: • rynek krajowy - w gestii Dyrektora Generalnego LP; • rynek regionalny - w gestii Dyrektorów regionalnych dyrekcji LP; • rynek lokalny b ę d ą cy w gestii Nadle ś niczych. Sprzeda ż drewna na rynku krajowym organizuje i koordynuje Dyrektor Generalny Lasów Pa ń stwowych w porozumieniu z dyrektorami regionalnych dyrekcji LP (§ 2 pkt 2). Sprzeda ż drewna na rynku regionalnym organizuje i koordynuje dy- rektor regionalnej dyrekcji LP w porozumieniu z nadle ś niczymi( §2 pkt 3). Sprzeda ż drewna na rynku lokalnym prowadzi nadle ś niczy (§ 2 pkt 4). Realizacj ę wszystkich umów, fakturowanie sprzeda ż y drewna oraz pobiera- nie nale ż no ś ci, bez wzgl ę du na szczebel organizacyjny, na którym nast ą pi ł o podpisa- nie umów, prowadzi nadle ś nictwo, i to ono faktycznie dokonuje sprzeda ż y (§ 2 pkt 5 za łą cznika nr 1 do Zarz ą dzenia nr 91). Okoliczno ść ta ma jednak w przedmiotowej sprawie znaczenia wtórne, bowiem istotnym jest nie tyle miejsce wydania towaru, co poziom decyzyjny i sposób rozdysponowania mas drewna przeznaczonych do sprze- da ż y na poszczególnych rynkach. Podstaw ą do wydawania w latach 2002-2006 przez Dyrektora RDLP w Pile zarz ą dze ń dotycz ą cych sprzeda ż y drewna wraz z wytycznymi realizacyjnymi by ł y kompetencje okre ś lone w § 1 pkt 4 Zarz ą dzenia nr 91/2001 (zgodnie z którym RDLP funkcjonuje w segmencie tzw. rynku regionalnego, który jest w gestii dyrektorów regionalnych dyrekcji Lasów Pa ń stwowych) oraz nast ę pnych postanowieniach (§ 2 pkt 2: „Sprzeda ż drewna na rynku krajowym organizuje i koordynuje DGLP w porozumieniu z dyrektorami regionalnych dyrekcji LP”; § 5 pkt 2: „Dyrektorzy re- gionalnych dyrekcji LP i nadle ś niczowie opracowuj ą regulaminy sprzeda ż y drewna odpowiednio na rynku regionalnym i lokalnym, obowi ą zuj ą ce w kierowanych przez nich jednostkach organizacyjnych LP). 38 Wytyczne realizacyjne w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r., zawarte w Zarz ą dzeniu 30/2003, przewidywa ł y, zgodnie z Zarz ą dzeniem 91/2001 DGLP, mo ż liwo ść zastosowania wszelkich stosowanych w obrocie sposobów sprzeda ż y, w tym: sprzeda ż y na zasadzie przetargu ograniczonego lub nieograniczo- nego, aukcji, submisji, negocjacji, komisu, sprzeda ż y z wolnej r ę ki, sprzeda ż y deta- licznej. Jednocze ś nie w zarz ą dzeniu tym Dyrektor Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile wprowadzi ł w ż ycie zalecenia realizacyjne w zakresie sprzeda ż y drewna w Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile na 2004r. stanowi ą ce Za łą cznik nr 1 do zarz ą dzenia zatytu ł owany „Wytyczne realizacyjne w zakresie sprze- da ż y drewna w RDLP w Pile na 2004r.”. Organizacja sprzeda ż y drewna zosta ł a zaplanowana nast ę puj ą co: • do negocjacji na rynku regionalnym w 2004r., czyli zawarcia rocznej sta ł ej umowy na dostaw ę drewna z puli rynku regionalnego, zosta ł o zaproszonych i zakwalifikowanych pi ę ciu przedsi ę biorców (por. tabela 5), których wymieniono w zarz ą dzeniu; • sprzeda ż drewna na rynku regionalnym by ł a realizowana wy łą cznie w oparciu o umowy roczne zawierane mi ę dzy nabywcami tego rynku, a DRDLP w Pile; negocjacje warunków sprzeda ż y by ł y przeprowadzane przy udziale przedstawicieli Nadle ś nictw; Wskazany wy ż ej dokument reguluj ą cy zasady sprzeda ż y drewna na rynku regionalnym, tj.: w ł a ś ciwym w sprawie, nie zawiera ł ż adnych kryteriów, na podstawie których przedsi ę biorcy wymienieni w zarz ą dzeniu, zostali zakwalifikowani do grupy odbiorców regionalnych, którzy, jako nieliczni, uzyskali mo ż liwo ść zawarcia umów na dostaw ę z puli drewna skierowanego na ten rynek. Wed ł ug wyja ś nie ń RDLP, w 2004r.: • niepisanym w „Wytycznych” kryterium, uprawniaj ą cym do zawarcia w 2004r. umowy rocznej na odbiór drewna z rynku regionalnego, by ł zakup przynajmniej 35.000m3 drewna lub 3.000m3 drewna specjalnego w minionym roku [k. 3036], • grup ę odbiorców regionalnych stanowi ł y firmy, które by ł y odbiorcami regionalnymi w 2003r., ich wyboru dokonano w oparciu o zwyczaj kupiecki, histori ę zakupów 15 z lat poprzednich, potrzeb ę zapewnienia ci ą g ł o ś ci zakupów, a tak ż e w sytuacjach szczególnych [k. 3108]. Ustalenia stanu faktycznego wskazuj ą wi ę c bezsprzecznie, ż e jedyn ą mo ż - liwo ś ci ą uczestnictwa przedsi ę biorców reprezentuj ą cych popyt w rynku w ł a ś ciwym by ł o uprzednie podpisanie umów o sta ł e dostawy drewna, bowiem instytucja prze- targów, w odró ż nieniu od rynków lokalnych, nie by ł a ani przewidziana, ani wykorzy- stywana na rynku regionalnym. Znalezienie si ę w w ą skiej grupie przedsi ę biorców, którym nadano status odbiorcy regionalnego (tylko oni uzyskali dost ę p do rynku zorganizowanego na tym szczeblu) wi ą za ł o si ę z okre ś lonymi korzy ś ciami, które przejawia ł y si ę w postaci m.in.: • zapewnienia dostaw z góry okre ś lonych ilo ś ci surowca drzewnego, • gwarancji dostaw wed ł ug okre ś lonego w umowach harmonogramu, 15 Przedsi ę biorcy ci w 2003r. zakupywali wielko ś ci od [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 26 za łą cznika do decyzji]. 39 • ustalenie z góry, na ca ł y roczny okres obowi ą zywania umowy, sta ł ych cen sprzeda ż y. Podpisanie umów rocznych oznacza ł o wi ę c dla uczestników rynku, repre- zentuj ą cych popytow ą jego stron ę , je ś li nie eliminacj ę , to z pewno ś ci ą znaczn ą redukcj ę stopnia niepewno ś ci co do dost ę pu do ź róde ł zaopatrzenia, a poprzez zapewnienie dostaw w okre ś lonym re ż imie czasowym i na znanych wcze ś niej warun- kach cenowych prowadzi ł o do stabilizacji warunków prowadzenia dzia ł alno ś ci gospo- darczej, nie obci ąż onej, przynajmniej w tym zakresie, ryzykiem niedoboru surowca. Ponadto, je ż eli po dacie podpisania umowy na rynkach nast ę powa ł wzrost cen drewna, to nie wywiera ł on ż adnych skutków w odniesieniu do cen surowca od- bieranego przez sta ł ych odbiorców regionalnych. W sytuacji zmiany tendencji rynko- wych, co mo ż na hipotetycznie za ł o ż y ć , spadek cen rynkowych nie powodowa ł obni- ż enia cen ustalonych w umowie rocznej. W ocenie organu antymonopolowego, hipo- tez ę o trwa ł ym zjawisku obni ż ania si ę cen rynkowych nale ż y odrzuci ć . Przemawiaj ą za tym realia gospodarcze, tj. sta ł y brak równowagi, przejawiaj ą cy si ę nadwy ż k ą zg ł aszanego popytu nad poda żą drewna. Nawet gdyby sytuacja taka incydentalnie mia ł aby miejsce, to i tak per saldo korzy ś ci p ł yn ą ce warunku sta ł o ś ci cen przewa ż a- ł yby nad potencjalnie tylko mo ż liwymi stratami. Wnioskodawca we wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego postawi ł Uczestnikowi zarzut bezpo ś redniego narzucenia, poprzez stosowanie wytycznych zawartych w za łą czniku nr 1 do Zarz ą dzenia nr 30/2003 DRDLP w Pile, nieuczciwych warunków zakupu surowca drzewnego na 2004r., przedsi ę biorcom nie zaliczonym do grupy kontrahentów, którym zapewniono sta ł e dostawy drewna z puli rynku regionalnego. Wynika z tego, ż e nieuczciwo ś ci tych warunków nie nale ż y upa- trywa ć i ocenia ć samoistnie, tzn. odr ę bnie dla ka ż dej formy sprzeda ż y, ale przeciw- nie, poprzez komparatywne ich zestawienie i porównanie jednych z drugimi. Taki sposób analizy i wywodzenia wniosków o uczciwo ś ci, b ą d ź nieuczciwo ś ci zasad wspó ł pracy znajduje potwierdzenie w literaturze przedmiotu 16 , w której podnosi si ę m.in., zakaz narzucania nieuczciwych warunków umów zakupu lub sprzeda ż y obej- muje wszystkie warunki, zarówno przedmiotowo istotne dla bytu umów, jak i pozo- sta ł e, je ś li mog ą by ć one uznane za nieuczciwe. „Ocena, czy dany warunek mo ż e by ć uznany za nieuczciwy, dokonywana musi by ć ka ż dorazowo na tle przepisów odr ę b- nych reguluj ą cych dany rodzaj umowy, obowi ą zuj ą cych zwyczajów handlowych, a tak ż e innych warunków negocjowanych lub uzgodnionych…” Organ antymonopolowy rozpatruj ą c przedmiotow ą spraw ę ustali ł , ż e w la- tach 2002-2006 koordynowana przez Dyrektora RDLP w Pile sprzeda ż drewna, doko- nywana poza rynkiem regionalnym, w podleg ł ych nadle ś nictwach prowadzona by ł a z zastosowaniem dwóch równoleg ł ych systemów dystrybucji 17 , opartych na: sta ł ych 16 E. Modzelewska-W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Komentarz, Twigger, Warszawa 2002, s. 100-1005. 17 Innymi formami sprzeda ż y realizowanymi w podlegaj ą cych RDLP w Pile nadle ś nictwach by ł y: • sprzeda ż na potrzeby w ł asne nadle ś nictwa to pula drewna przeznaczona na grodzenie upraw le ś nych przed zwierzyn ą , na modernizacj ę , budow ę i remont urz ą dze ń turystycznych, na budow ę dróg, urz ą dze ń meliora- cji wodnych, deputaty w naturze dla pracowników LP oraz opa ł zu ż ywany we w ł asnych kot ł owniach. • sprzeda ż detaliczna to sprzeda ż drewna opa ł owego dla ludno ś ci lokalnej, drewna u ż ytkowego na potrzeby gospodarstw domowych, a nie produkcyjne. Mie ś ci si ę tu tak ż e sprzeda ż drewna pozyskanego kosztem na- bywcy – kupuj ą cy sam pod nadzorem pracownika nadle ś nictwa pozyskuje drewno ma ł owymiarowe, tzw. ga łę ziówka; w tej formie by ł y sprzedawane niewielkie ilo ś ci drewna. 40 rocznych umowach i na stosowaniu procedur przetargowych. W obu formach istotn ą ró ż nic ą by ł sposób zawierania umów. Pierwszy system polegaj ą cy na zawieraniu z przedsi ę biorcami, zaliczonymi do grupy odbiorców regionalnych, sta ł ych rocznych umów na dostawy surowca drzewnego, sk ł ada ł si ę z jednego szczebla (etapu) dystrybucji, w którym uczestniczy- ł y dwie strony: „producent – wytwórca” surowca drzewnego (tu: nadle ś nictwa koor- dynowane przez Dyrektora RDLP w Pile) i jego finalni nabywcy (tu: przetwórcy drzewni, którzy po zawarciu rocznych umów tworzyli grup ę sta ł ych odbiorców regio- nalnych). W takim systemie dystrybucji nie wyst ę powali po ś rednicy. Drugim stosowanym przez RDLP w Pile systemem sprzeda ż y by ł przetarg nieograniczony. Przetargi organizowa ł y tylko nadle ś nictwa, a RDLP sprawowa ł a nad- zór nad ich przeprowadzaniem. Podstawow ą zalet ą przetargu, odró ż niaj ą c ą go od innych sposobów zawarcia umowy jest to, ż e pozwala on na zawarcie umowy na warunkach rynkowych; umo ż liwia jego organizatorowi wybór podmiotu, który spo- ś ród innych podmiotów w nim uczestnicz ą cych sk ł onny jest przedstawi ć najkorzyst- niejsze warunki umowy. Przetarg odnosi si ę zarówno do strony umowy, jak i do jej tre ś ci, z tym, ż e dany podmiot przypisany jest do okre ś lonej tre ś ci umowy, a wybór podmiotu nast ę puje ze wzgl ę du na atrakcyjno ść zg ł oszonej przez niego propozycji. W przetargu pisemnym raz zg ł oszona oferta nie podlega zmianie; uczestnik przetargu zg ł aszaj ą c ofert ę nie zna ofert innych uczestników, co bez w ą tpienia stanowi czynnik mobilizuj ą cy do okre ś lenia oferty na takim poziomie, aby mog ł a konkurowa ć z ofer- tami innych uczestników bior ą cych udzia ł w przetargu. Przetarg jest powszechn ą form ą sprzeda ż y w gospodarce, a ceny ustalane t ą drog ą s ą cenami rynkowymi, ustalonymi w oparciu o kszta ł towanie si ę relacji popytu i poda ż y. W ocenie Prezesa Urz ę du, komplementarne systemy dystrybucji funkcjonu- j ą ce poza rynkiem w ł a ś ciwym, cho ć stwarzaj ą tak ą mo ż liwo ść , to jednak nie mog ą by ć uznane za rzeczywiste, alternatywne ź ród ł o zaopatrzenia w drewno dla przedsi ę - biorców ubiegaj ą cych si ę o jego zakup, ale nie zaliczonych do grupy odbiorców re- gionalnych. Jak ju ż zaznaczono, systemy te funkcjonuj ą na rynkach terytorialnie od- r ę bnych od rynku w ł a ś ciwego, a warunki uczestnictwa w nich by ł y niekorzystne, przy rozpatrywaniu ich w relacji do oferowanych na szczeblu regionalnym. Po pierwsze, jak na wskazuj ą ustalenia stanu faktycznego, mo ż liwo ś ci za- warcia umów o sta ł e dostawy drewna na poziomie nadle ś nictw by ł y ograniczone, co wynika z nast ę puj ą cych okoliczno ś ci. Aczkolwiek, potencjalne, istnia ł y mo ż liwo ś ci zawierania umów sta ł ych na szczeblu nadle ś nictw, tym niemniej w rzeczywisto ś ci szanse nowego odbiorcy na podpisanie umowy by ł y znikome. Potwierdzaj ą to przyk ł ady przywo ł ane przez Wnio- skodawc ę , który wielokrotnie spotka ł si ę z odmow ą umownego uregulowania zasad sprzeda ż y, argumentowan ą w ró ż ny sposób. Wskazuje to na „domkni ę ty” charakter rynków lokalnych, tzn. braku ich podatno ś ci na otwarcie na nowych kupuj ą cych, co wynika m.in. z ugruntowanej „zakonserwowanej”, podmiotowej struktury sprzeda- ż y. Skutkiem tego nadle ś nictwa w pierwszej kolejno ś ci zaspokajaj ą c potrzeby odbior- ców krajowych, regionalnych i dotychczasowych, sta ł ych klientów lokalnych, nie dys- ponowa ł y mas ą surowca „wolego od zobowi ą za ń ”, tzn. nie zwi ą zanego umowami i nie rozdysponowanego ju ż na rzecz innych kontrahentów Po wtóre, rynki lokalne reprezentowa ł y bardzo rozproszon ą poda ż . Jak na to wskazuj ą ustalenia stanu faktycznego nadle ś nictwa wchodz ą ce w sk ł ad RDLP 41 w Pile zawar ł y w poszczególnych latach nast ę puj ą ce ilo ś ci umów z odbiorcami lokal- nymi: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 27 za łą cznika do decyzji], przy czym znamienn ą jest tendencja wskazuj ą ca wyra ź nie, ż e im wi ę ksza masa za- mawianego surowca, tym mniejsza ilo ść zawieranych umów (patrz tabela 15). T ABELA 15 Z ESTAWIENIE ILO Ś CI UMÓW ZAWARTYCH Z ODBIORCAMI LOKALNYMI W NADLE Ś NICTWACH RDLP W P ILE W LATACH 2002-2006 [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 28 za łą cznika do decyzji] Rok Odbiorca 0 - 100 m 3 101 - 250 m 3 251 - 500 m 3 501- 1000 m3 1001- 2500 m 3 2501- 5000 m 3 5001- 10000 m 3 10001- 15000 m 3 15001 - 20000 m 3 20001 - 50000 m 3 2002 lokalny 2003 lokalny 2004 lokalny 2005 lokalny 2006 lokalny Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile Oznacza to, ż e chc ą c zaspokoi ć zg ł aszany popyt, determinowany m.in. wielko ś ci ą planowanej produkcji, przyj ę tych zlece ń , zaci ą gni ę tych zobowi ą za ń pro- dukcyjnych, przedsi ę biorcy pozbawieni mo ż liwo ś ci uczestnictwa w rynku regionalnym zmuszeni byli do cz ą stkowego bilansowania swoich potrzeb surowcowych. Aby wi ę c uzyska ć okre ś lon ą pul ę drewna, która z racji ograniczonej poda ż y nie by ł a mo ż liwa do uzyskania w jednym nadle ś nictwie, przedsi ę biorcy ci stawali przed konieczno ś ci ą poszukiwania wielu potencjalnych ź róde ł zaopatrzenia, w oddalonych, nieraz znacz- nie, nadle ś nictwach, co nie by ł o spowodowane wymogiem dywersyfikacji dostaw, ale zapewnieniem, sumarycznie, minimalnego cho ć by ich poziomu. W ka ż dym z nadle- ś nictw obowi ą zywa ł y odmienne, wynikaj ą ce z regulaminów sprzeda ż y tworzonych samodzielnie w danym nadle ś nictwie, kryteria, spe ł nienie których uprawnia ł o do za- warcia umowy. Ró ż ne by ł y terminy negocjacji i dostaw. W konsekwencji, sprostanie naraz wszystkim warunkom stawianym nabywcom mog ł o sta ć si ę niewykonalne, a zbie ż no ść terminów mog ł a skutecznie eliminowa ć mo ż liwo ść zaopatrywania si ę w wielu ź ród ł ach. Przedsi ę biorca chc ą c zamówi ć niezb ę dn ą do potrzeb produkcyjnych ilo ść surowca na rynkach lokalnych w oparciu o roczn ą umow ę z puli rynku lokalne- go, zmuszony by ł bowiem do prowadzenia negocjacji z ka ż dym nadle ś nictwem od- dzielnie, a to wi ą za ł o si ę z zawieraniem odr ę bnych umów, niedogodno ś ciami organi- zacyjnymi, nak ł adami finansowymi i czasowymi na przygotowanie dokumentacji lub wyjazdy s ł u ż bowe. St ą d te ż sytuacja rynkowa przedsi ę biorców, którzy znale ź li si ę w grupie odbiorców regionalnych i pozosta ł ych, niezliczonych do niej, by ł a zdecydo- wanie niekorzystna dla tych ostatnich. Nie mo ż na te ż pomin ąć faktu, ż e odbiorcy kra- jowi i regionalni mieli ponadto mo ż liwo ść zawierania, zgodnie z regulaminem sprze- da ż y na rynku lokalnym obowi ą zuj ą cym w danym nadle ś nictwie, dodatkowych 42 rocznych umów na rynku lokalnym 18 . Po trzecie przyjmuj ą c, nawet hipotetycznie, mo ż liwo ść zaopatrywania si ę w drewno w oparciu o umowy roczne na szczeblach ni ż ej usytuowanych ni ż regional- ny, uzna ć nale ż y ż e ten system dystrybucji by ł zdecydowanie mniej korzystny dla Wnioskodawcy i innych przedsi ę biorstw pozostaj ą cych w sytuacji jak on. Nawet jed- noczesne spe ł nienie wszystkich kryteriów, okre ś lonych odr ę bnie przez ka ż de z nadle- ś nictw oraz uczestnictwo we wszystkich mo ż liwych negocjacjach nie dawa ł o bowiem ż adnej gwarancji uzyskania dostaw. Wynika st ą d, ż e stan niepewno ś ci i ryzyka zwi ą - zanego z prowadzeniem dzia ł alno ś ci gospodarczej by ł y daleko wy ż sze w odniesieniu do przedsi ę biorców nie zaliczonych do rynku regionalnego. Jakkolwiek ceny drewna na rynku lokalnym (por. tabela 12) kszta ł towa ł y si ę na zbli ż onym do rynku regional- nego poziomie, to jednak w przypadku umów zawieranych na szczeblu lokalnym to nie warunki cenowe, ale inne warunki nabywania drewna nale ż y uzna ć za niekorzyst- ne. Po czwarte, kana ł dystrybucji oparty na przetargach tylko w za ł o ż eniach stanowi ł alternatywne ź ród ł o zaopatrzenia w surowiec. Wyniki analizy kszta ł towania si ę cen na przetargach (por. tabela 11) wskazuj ą na wyra ź ne, istotne dysproporcje w porównaniu z cenami uzyskiwanymi w oparciu o umowy, bowiem przedsi ę biorcy, którzy przyst ę powali do przetargów w zestawieniu z tymi, którym zagwarantowano dostawy drewna w oparciu o sta ł e umowy roczne, za ten sam towar (grubizna), np. w 2004r., zobowi ą zani byli zap ł aci ć ś rednio o ponad po ł ow ę dro ż ej. Cenom uzyski- wanym na przetargach nie mo ż na przypisa ć a priori charakteru cen nadmiernie wygórowanych lub nieuczciwych, gdy ż s ą one, co do zasady, wynikow ą kszta ł towania si ę relacji popytu i poda ż y na danym rynku, a ich ostateczny poziom okre ś lany jest nie przez sprzedawc ę , ale przez uczestników przetargu. Nie podwa ż aj ą c s ł uszno ś ci tego stwierdzenia nale ż y jednak uzna ć , ż e w przedmiotowej sprawie, o nieuczciwo ś ci narzuconych warunków wspó ł pracy nie ś wiadczy bezwzgl ę dna wysoko ść cen i nie ona stanowi przedmiot oceny. Ten przejaw nieuczciwo ś ci ujawnia si ę bowiem jako pochodna, a zarazem cecha charakteryzuj ą ca funkcjonowanie systemu sprzeda ż y, w którym wy łą cznie arbitralnie wybranym nabywcom, bez ustanowienia transparent- nych kryteriów, zapewniono dost ę p do rynku regionalnego, podczas gdy pozostali przedsi ę biorcy zmuszeni zostali do zaspokajania zg ł aszanych potrzeb surowcowych na zdecydowanie mniej korzystnych, w relacji do tych obowi ą zuj ą cych na rynku w ł a- ś ciwym, warunkach cenowych. Nale ż y przy tym wskaza ć , ż e pomimo wy ż szych cen obowi ą zuj ą cych na przetargach, ż e ta forma sprzeda ż y nie zapewnia ł a minimalnego cho ć by poziomu zaopatrzenia i nie eliminowa ł a w jakimkolwiek stopniu niepewno ś ci i ryzyka zwi ą za- nych tak z gwarancj ą dostaw, jak i ich cykliczno ś ci. Ponadto, co równie ż ma znacze- nie przy dokonywaniu oceny zachowa ń RDLP w Pile, odbiorcy regionalni mieli dodat- kow ą mo ż liwo ść zaopatrywania si ę w drewno na przetargach organizowanych przez nadle ś nictwa. Surowiec wystawiony do sprzeda ż y w tej formie nie by ł , jak wcze ś niej wykazano, przewidziany w puli rynku regionalnego, lecz przeznaczony do rozdyspo- nowania na rynkach lokalnych, tj. w nadle ś nictwach. Powodowa ł o to, w konsekwen- cji, dalsze uprzywilejowanie odbiorców regionalnych, którzy - maj ą c mo ż liwo ść bie żą - 18 Jednak ż e pod warunkiem, ż e umowy te mog ł y by ć zawarte dopiero po wygranych przetargach na drewno or- ganizowanych przez nadle ś nictwa i nie dotyczy ł y sortymentów, na które by ł y zawarte umowy na rynku krajo- wym i regionalnym 43 cego uzupe ł niania niedoborów surowcowych na przetargach i p ł ac ą c nawet za zaku- pione w ten sposób drewno wy ż sze, ni ż okre ś lone w umowach, ceny - funkcjonowali w ś rodowisku gospodarczym na zdecydowanie korzystniejszych, w relacji do pozosta- ł ych przedsi ę biorców, warunkach, bowiem wynikowe, ś rednie ceny jednostkowe liczone dla ca ł o ś ci nabytego surowca (umowy plus przetargi), per saldo zawsze by ł y ni ż sze od ś rednich cen ustalonych wy łą cznie na przetargach. Rozpatruj ą c przedmiotow ą spraw ę , Prezes Urz ę du nie podzieli ł argumenta- cji podnoszonej przez Wnioskodawc ę , ż e warunek zawarty w punkcie 7 za łą cznika nr 1 do zarz ą dzenia nr 30 Dyrektora RDLP w Pile z dnia 12.11.2003r. przewiduj ą cy, ż e operatywna korekta planu pozyskania i sprzeda ż y na rynku regionalnym mo ż liwa jest po uprzedniej akceptacji wniosku Nadle ś niczego przez Dyrektora Regionalnego, potwierdza naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji. W ocenie organu antymonopolowego, kwestionowane uregulowanie jest narz ę dziem wykorzy- stywanym dla kontroli i oceny dzia ł a ń podejmowanych przez Nadle ś niczych i Dyrek- tora Regionalnego z zasadami prowadzenia gospodarki le ś nej, okre ś lonej przez Pa ń - stwo, a nie instrumentem s ł u żą cym do legalizowania antykonkurencyjnych zachowa ń na rynku. Maj ą c na uwadze poczynione wy ż ej rozwa ż ania uzna ć nale ż a ł o postawiony Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile zarzut stosowania praktyki ograni- czaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, za ca ł kowicie udowodniony. Skar ż ony przedsi ę biorca, posiadaj ą c na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą nadu ż y ł j ą w ten sposób, ż e przy realizacji sprzeda ż y drewna w oparciu o zasady zawarte w „Wytycz- nych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna w Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń - stwowych w Pile na 2004r.”, stanowi ą cych za łą cznik nr 1 do Zarz ą dzenia nr 30 Dyrek- tora Regionalnej Dyrekcji Lasów Pa ń stwowych w Pile z dnia 12 listopada 2003r., zapewni ł sta ł e dostawy drewna w oparciu o umowy wy łą cznie ś ci ś le okre ś lonej gru- pie przedsi ę biorców zaproszonej do negocjacji bez okre ś lenia kryterium ich doboru, przez co narzuci ł nieuczciwe warunków zakupu surowca przedsi ę biorcom nie zaliczo- nym do grupy odbiorców regionalnych. W ocenie Prezesa Urz ę du, analizowane zachowanie rynkowe RDLP w Pile narusza równie ż przepis art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), definiuj ą cego ten sam rodzaj praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę co art. 8 ust. 2 pkt 1 obowi ą zuj ą cej do 20 kwietnia 2007r. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000r. Dnia 25 listopada 2004r., na podstawie Zarz ą dzenia Nr 19 Dyrektora RDLP w Pile, wesz ł y w ż ycie „Wytyczne realizacyjne w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w na 2005 rok”, normuj ą ce w punkcie 2 B organizacj ę sprzeda ż y drewna na rynku regionalnym, okre ś lone zosta ł y cztery odr ę bne kryteria. Uprawnienia do zakupów w ramach tego rynku uzyska ł y firmy, które nie zosta ł y zakwalifikowane do grona od- biorców krajowych oraz w okresie od 1 stycznia do 31 pa ź dziernika spe ł ni ł y co naj- mniej jedno, z ustalonych w wy ż ej wskazanych „Wytycznych…” kryterium. St ą d uzna ć nale ż a ł o, ż e kwestionowane przez Wnioskodawc ę dzia ł ania skar ż onego przed- si ę biorcy polegaj ą ce na zagwarantowaniu sta ł ych dostaw drewna w oparciu o umo- wy, wy łą cznie ś ci ś le okre ś lonej grupie przedsi ę biorców, bez okre ś lenia kryterium do- boru ich do tej grupy usta ł y z dniem 25.11.2004r., tj. z dniem wej ś cia w ż ycie Zarz ą - dzenia Nr 19 Dyrektora RDLP w Pile. 44 W zwi ą zku z tym orzeczono jak w punkcie I decyzji. A D 2 Aby dowie ść , i ż naruszony zosta ł przepis art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y udowodni ć , ż e przedsi ę biorca, wobec którego toczy si ę post ę powanie zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na rynku oraz nadu ż ywa jej przeciwdzia ł aj ą c ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji, m.in. ograniczaj ą c dost ę p do rynku przedsi ę biorcom ś wiadcz ą - cym okre ś lony rodzaj us ł ug, poprzez budowanie barier wej ś cia na rynek, które w zale ż no ś ci od okoliczno ś ci mog ą przybiera ć ró ż ne formy. Wobec pozostaj ą cej poza sporem pozycji RDLP w Pile na rynku w ł a ś ci- wym, istot ą rozstrzygni ę cia w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy RDLP w Pile okre ś laj ą c w 2003r. „Wytyczne realizacyjne w zakresie sprzeda ż y w RDLP w Pile su- rowca drzewnego na 2004r.” nadu ż ywa ł a pozycji dominuj ą cej w sposób zakazany art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji […], tj. poprzez ograniczenie Wnio- skodawcy dost ę pu do surowca drzewnego przeciwdzia ł a ł ukszta ł towaniu si ę warun- ków niezb ę dnych do powstania lub rozwoju konkurencji na rynku przetwórstwa drzewnego. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e sfera zasobów RDLP jest g ł ównym ź ród ł em przewagi konkurencyjnej. Co wi ę cej, Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń - stwowe jest g ł ównym wytwórc ą jak i dostawc ą drewna na rynku krajowym (a tym samym i regionalnym) i zajmuje na nim pozycj ę dominuj ą c ą . Pa ń stwowe Gospodar- stwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe funkcjonuj ą c na tzw. rynku dostawcy mo ż e dyktowa ć warunki (jako ść , ceny, terminy dostaw itp.) potencjalnym nabywcom (najcz ęś ciej przetwórcom drzewnym). Jednak ilo ść surowca drzewnego, która trafia na rynek do podzia ł u mi ę dzy odbiorców wynika z obowi ą zuj ą cych wszystkie jednostki LP planów pozyskania. Pula drewna wynikaj ą ca z planów pozyskania nie ulega zmianom. Zada- niem LP jest opracowanie jasnych i transparentnych zasad podzia ł u tej puli. Z uwagi na istnienie wiadomych przyrodniczych ogranicze ń nie jest mo ż liwe zaspokojenie oczekiwa ń wszystkich nabywców. W roku 2004, tj. obowi ą zywania Zarz ą dzenia Nr 30/2003, do rynku regio- nalnego zaproszono pi ęć firm, z którymi Dyrektor RDLP w Pile zawar ł umowy sprze- da ż y. Uczestnik o ś wiadczy ł , ż e by ł y to firmy, które kupowa ł y w poprzednim roku przynajmniej 35.000m 3 drewna lub 3.000m 3 drewna specjalnego. Kryterium to nie zosta ł o jednak ż e okre ś lone w wytycznych realizacyjnych [k. 3036]. Z wyja ś nie ń Uczestnika wynika, ż e w 2004r. zdecydowa ł si ę on na sprze- da ż drewna z puli rynku regionalnego podmiotom, które mia ł y ustabilizowan ą pozy- cj ę , jako nabywcy na rynku przetwórstwa drzewnego. „LP chc ą c realizowa ć sw ą mi- sj ę i ustawowe zadania musz ą sprzedawa ć drewno – wydatki LP finansowane s ą z przychodów pochodz ą cych ze sprzeda ż y. Pomimo, ż e nie s ą jednostk ą skomercjali- zowan ą , ich gospodarka finansowa oparta jest o zasad ę samofinansowania. Pokrycie wydatków nie nastr ę cza problemów w okresie koniunktury. Sytuacja wygl ą da zgo ł a odmiennie w okresach dekoniunktury, kiedy poda ż przewa ż a nad popytem. Drobni, okazjonalni nabywcy najcz ęś ciej zawieszaj ą w takich okresach dzia ł alno ść , gdy ż nie chc ą ponosi ć wysokich, sta ł ych kosztów zwi ą zanych z prowadzeniem dzia ł alno ś ci go- spodarczej. O ż ywiaj ą si ę dopiero w okresach koniunktury (przewagi popytu nad po- da żą ). Chcieliby uzyska ć wówczas pe ł ne zaspokojenie zg ł aszanych potrzeb. Mo ż li- wo ść realizowania funkcji zapisanych w ustawie o lasach LP zawdzi ę czaj ą sta ł ym, 45 z regu ł y wi ę kszym odbiorcom, którzy prowadz ą dzia ł alno ść tak ż e w okresach deko- niunktury. Podmioty te posiadaj ą bardzo du ż y potencja ł przetwórczy, ponosz ą nie- jednokrotnie wysokie koszty sta ł e. Tak ż e wi ę ksze przedsi ę biorstwa chcia ł yby naby- wa ć drewno w okresach koniunktury na dotychczasowym poziomie. Okoliczno ś ci te trzeba mie ć na uwadze, aczkolwiek nie powinny one wywiera ć przes ą dzaj ą cego wp ł ywu na konkretne rozwi ą zania rz ą dz ą ce sprzeda żą drewna. Umo ż liwienie zakupu drewna ustabilizowanym odbiorcom by ł o tak ż e postulatem przyt ł aczaj ą cej wi ę kszo ś ci podmiotów wyst ę puj ą cych na rynku drzewnym. Te okoliczno ś ci przede wszystkim przes ą dzi ł y o zaproszeniu przedsi ę biorców nabywaj ą cych drewno w 2003r. do grona odbiorców regionalnych w 2004r. W roku 2002 i 2003, a tak ż e przez znaczn ą cz ęść roku 2004 panowa ł a na rynku drzewnym du ż a dekoniunktura. O ż ywienie pojawi ł o si ę dopiero pod koniec trzeciego i na pocz ą tku czwartego kwarta ł u 2004r. Brak wyrazi- stych kryteriów kwalifikuj ą cych przedsi ę biorców do podpisania umowy rocznej z puli rynku regionalnego w 2004r. by ł przej ś ciowy, bowiem od 2005r. w zarz ą dzeniach dotycz ą cych sprzeda ż y drewna by ł y ju ż podane szczegó ł owo kryteria, jakie musieli spe ł ni ć przedsi ę biorcy, ubiegaj ą cy si ę o przyst ą pienie do grupy odbiorców rynku re- gionalnego”. W ocenie Prezesa Urz ę du dzia ł anie Uczestnika w Pile polegaj ą ce na braku w „Wytycznych realizacyjnych”, stanowi ą cych za łą cznik do Zarz ą dzenia 30/2003, ja- kichkolwiek kryteriów, spe ł nienie których uprawnia ł oby przedsi ę biorców do podpisa- nia umów rocznych z puli rynku regionalnego w 2004r., powodowa ł o wprowadzenie ogranicze ń dost ę pu do rynku sprzeda ż y surowca drzewnego, co z kolei wywo ł a ł o ne- gatywne skutki w postaci przeciwdzia ł ania ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania lub rozwoju konkurencji na rynku przetwórstwa drzewnego z nast ę pu- j ą cych powodów: Po pierwsze, rynek sprzeda ż y surowca drzewnego jest ś ci ś le powi ą zany z rynkiem przetwórstwa drzewnego. Co do zasady rynek sprzeda ż y surowca drzew- nego, cho ć uwarunkowany planami urz ą dzania lasu i pozyskiwania drewna, ma cha- rakter rynku otwartego. Zasady dost ę pu do tego rynku og ł aszane s ą do publicznej wiadomo ś ci w stosownych zarz ą dzeniach i powinny by ć jednoznaczne dla wszystkich uczestników rynku. W niniejszej sprawie brak w Wytycznych realizacyjnych na 2004r. kryteriów, w oparciu o które wy ł oniono grup ę sta ł ych odbiorców regionalnych mia ł o istotny wp ł yw na dzia ł alno ść przedsi ę biorstw funkcjonuj ą cych rynku przetwórstwa drzewnego. Pomini ę cie w tre ś ci Wytycznych kryteriów, dowodzi uznaniowo ś ci i do- wolno ś ci decyzji decydenta podejmowanych przy podziale surowca z puli rynku re- gionalnego, bowiem nabywca zainteresowany zakupem surowca na tym rynku nie mia ł mo ż liwo ś ci zweryfikowania, czy mo ż e ubiega ć si ę o uzyskanie statusu odbiorcy regionalnego, a je ś li nie, to z jakiego powodu; ponadto faworyzowa ł o wybran ą grup ę przedsi ę biorców, gdy ż praktycznie zamyka ł o przed innymi uczestnikami rynku umo ż - liwienie wej ś cia do systemu sprzeda ż y opartego na rocznych umowach z puli rynku regionalnego i niekorzystnie wp ł ywa ł o na prowadzon ą przez nich dzia ł alno ść prze- twórcz ą poprzez ograniczenie mocy przerobowych. Po drugie, jak wykaza ł a analiza jednostkowych cen (patrz tabela 11 i 12), ceny na przetargach znacznie przewy ż sza ł y pu ł ap cen zagwarantowanych sta ł ym od- biorcom na podstawie umów rocznych. Cena 1m 3 drewna sprzedawanego na pod- stawie sta ł ych umów by ł a ni ż sza od cen ustalonych w wyniku przetargu ś rednio o: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 29 za łą cznika do decyzji]. 46 Z materia ł u dowodowego wynika, ż e w latach 2002-2006 ceny drewna na przetar- gach istotnie ró ż ni ł y si ę od cen ustalonych w rocznych sta ł ych umowach z odbiorcami regionalnymi. Wysoki pu ł ap cen licytowanych na przetargu uwarunkowany by ł m.in. ilo ś ci ą przedsi ę biorców przyst ę puj ą cych do przetargu i ich zapotrzebowaniem na su- rowiec drzewny. Aczkolwiek pu ł ap ten w niektórych nadle ś nictwach RDLP w Pile by ł ni ż szy lub równy cenom zagwarantowanym w sta ł ych umowach (por. ceny z tabeli 11 obowi ą zuj ą ce w nadle ś nictwach: Lipka w 2003 i 2004r., Durowo i Zdrojowa Góra w 2005r., Durowo, Kaczory i Wronki w 2006r.), to z dokonanych oblicze ń ś rednich ró ż nic pomi ę dzy obowi ą zuj ą cymi cenami 1m 3 drewna na przetargach, a cenami za- gwarantowanymi w rocznych umowach sta ł ych wynika, ż e w latach 2003-2006 ró ż ni- ce te wynosi ł y odpowiednio: [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 30 za łą cznika do decyzji]. St ą d te ż uzna ć nale ż y, ż e w badanym okresie oferta cenowa 1m 3 wynikaj ą ca z rocznych umów sta ł ych by ł a ni ż sza od cen licytowanych na prze- targach i wp ł ywa ł a na zwi ę kszenie przewagi konkurencyjnej sta ł ych odbiorców regio- nalnych nad pozosta ł ymi uczestnikami rynku. Po trzecie, nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e dla przedsi ę biorców ś wiadcz ą cych us ł ugi przetwórstwa drzewnego bardziej korzystne by ł o przyst ą pienie do wspó ł pracy z RDLP w Pile w drodze negocjacji gwarantuj ą cej zawarcie sta ł ych rocznych umów zakupu surowca, ni ż w drodze przetargów. Podstawow ą ró ż nic ą mi ę dzy zakupami na rynku regionalnym i lokalnym by ł o to, ż e: • na rynku regionalnym zawierana by ł a jedna umowa z Dyrektorem RDLP w Pile, dost ę p do surowca drzewnego by ł gwarantowany (nadle- ś nictwa zabezpiecza ł y ilo ść i jako ść surowca stosownie do sk ł adanych przez przedsi ę biorców ofert zakupu), Regionalna Dyrekcja sporz ą dza ł a do umowy kwartalne harmonogramy aby dostawy by ł y przez nadle- ś nictwa realizowane równomiernie; terminy p ł atno ś ci zarówno dla od- biorców rynku regionalnego jak i lokalnego okre ś la ł y wytyczne realiza- cyjne do wydawanych na dany rok Zarz ą dzeniach dotycz ą cych sprze- da ż y drewna. Podstawowym terminem p ł atno ś ci by ł termin 30 dni za- równo dla odbiorców rynku regionalnego, jak i lokalnego; • na rynku lokalnym (w nadle ś nictwach) zawierane by ł y umowy roczne; nadle ś nictwa zawiera ł y je zgodnie z regulaminami sprzeda ż y drewna na dany rok. Regulaminy sprzeda ż y by ł y opracowywane na podstawie zalece ń realizacyjnych do Zarz ą dzenia Dyrektora RDLP w Pile w spra- wie prowadzenia sprzeda ż y drewna w danym roku. Regulaminy sprze- da ż y w nadle ś nictwach uwzgl ę dnia ł y relacje popytu i poda ż y drewna na rynku lokalnym oraz specyfik ę danego rynku. W ka ż dym nadle ś nic- twie obowi ą zywa ł inny regulamin sprzeda ż y, w którym mog ł y by ć okre- ś lane inne kryteria dopuszczaj ą ce do zawarcia umów rocznych. Je ż eli firma dokonywa ł a zakupów, np. w 2-3 nadle ś nictwach – to w ka ż dym mog ł a negocjowa ć odr ę bnie warunki umów. Ponadto przedsi ę biorcy mogli uzupe ł nia ć zapasy drewna na przetargach w najbli ż szym, a tak ż e w innych nadle ś nictwach. Przedsi ę biorcy startowali tylko do tych prze- targów, gdzie wystawiano sortymenty ich interesuj ą ce i potrzebne do ich produkcji. Po czwarte, zebrane dane pozwalaj ą stwierdzi ć , ż e w latach 2002-2006 struktura odbiorców regionalnych zarówno pod wzgl ę dem ilo ś ciowym nie ulega ł a istotnym zmianom, przez co wykazywa ł a cechy struktury statycznej. W badanym 47 okresie liczba przedsi ę biorców, z którymi zawarto sta ł e umowy roczne waha ł a si ę nieznacznie od 5 do 9; po ł owa z tych przedsi ę biorców wspó ł pracowa ł a z RDLP w Pile przez 3, 4 a nawet 5 lat. W tabeli 16 przedstawiono zestawienie ilo ś ci rocznych umów z puli rynku regionalnego zawartych z odbiorcami regionalnymi w poszczególnych przedzia ł ach masowych. T ABELA 16 Z ESTAWIENIE ILO Ś CI UMÓW ZAWARTYCH W RDLP W P ILE Z ODBIORCAMI REGIONALNYMI W LATACH 2002-2006 W PRZEDZIA Ł ACH MASOWYCH [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 31 za łą cznika do decyzji] rok rynek 1001- 2500 m 3 2501- 5000 m 3 5001- 10000m 3 10001- 15000 m 3 20001 do 50000 m 3 50001 do 75000 m 3 75001- 100000 m 3 2002 regionalny 2003 regionalny 2004 regionalny 2005 regionalny RDLP Pi ł a 2006 regionalny Na rynku regionalnym w latach 2002-2006 DRDLP w Pile zawar ł łą cznie 34 umowy roczne z 13 przedsi ę biorcami, z tego: • w 2002r. z 6 przedsi ę biorcami, • w 2003r. z 5 przedsi ę biorcami (w tym z czterema tymi samymi co w 2002r.), • w 2004r. z 6 przedsi ę biorcami (w tym z pi ę cioma tymi samymi co w 2003r.), • w 2005r. z 8 przedsi ę biorcami (w tym z czterema tymi samymi co w 2004r.), • w 2006r. z 9 przedsi ę biorcami (w tym z o ś mioma tymi samymi co w 2005r.). W badanym okresie rotacja przedsi ę biorców kszta ł towa ł a si ę nast ę puj ą co: • 2 by ł o odbiorcami regionalnymi przez 5 lat, • 1 by ł odbiorc ą regionalnym przez 4 lata, • 3 by ł o odbiorcami regionalnymi przez 3 lata, • 4 by ł o odbiorcami regionalnymi przez 2 lata, • 2 by ł o odbiorcami regionalnymi przez 1 rok. Skutki obowi ą zuj ą cej w 2004r. polityki dystrybucyjnej godzi ł y w interesy Wniosko- dawcy, jak i innych przedsi ę biorców nie zaliczonych do grupy sta ł ych odbiorców ryn- ku regionalnego, ogranicza ł y mo ż liwo ś ci rozwoju ww. przedsi ę biorców i zaspokajania potrzeb produkcyjnych. Przedsi ę biorcy, z którymi nie podpisano sta ł ych umów rocz- nych na dostaw ę drewna z puli rynku regionalnego, pozbawieni mo ż liwo ś ci do łą cze- 48 nia do grupy sta ł ych odbiorców regionalnych z góry nara ż eni byli na mniej korzystne warunki zaopatrzenia w surowiec zarówno ilo ś ciowe, jako ś ciowe, cenowe jak i zwi ą - zane z terminem p ł atno ś ci. Stali odbiorcy regionalni posiadali uprzywilejowan ą pozy- cj ę , bowiem w kolejnych latach, na podstawie dotychczasowej wspó ł pracy na rynku regionalnym, mogli spe ł ni ć minimalne kryteria wymagane przy przyst ę powaniu do dalszej wspó ł pracy. Ta grupa odbiorców mog ł a równolegle przyst ę powa ć do przetar- gów organizowanych na rynku lokalnym i regionalnym. Wnioskodawca, mimo ubie- gania si ę o zawarcie sta ł ej umowy z RDLP w Pile na dostaw ę surowca, nie móg ł spe ł ni ć kryteriów ilo ś ciowych, tym samym uzasadniony jest jego zarzut, i ż dzia ł anie RDLP w Pile przeciwdzia ł a ł o ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania lub rozwoju konkurencji na rynku przetwórstwa drzewnego, poprzez stosowanie nie- przejrzystych zasad wyboru kontrahentów do grupy sta ł ych odbiorców, które powo- dowa ł y ograniczenia w dost ę pie do surowca). Po pi ą te, ograniczona masa drewna, powodowa ł a, ż e przy rosn ą cym po- tencjale przetwórczym RDLP w Pile nie jest w stanie zapewni ć poda ż y drewna w rozmiarze wynikaj ą cym ze zg ł aszanego zapotrzebowania, czy te ż wielko ś ci dostaw na poziomie wynikaj ą cym z poprzedniego okresu. Dane z tabeli 9 wskazuj ą , ż e przedsi ę biorcy zazwyczaj zamawiali wi ę cej surowca od ilo ś ci przyznanej w umowie rocznej. Wyj ą tkowa sytuacja mia ł a miejsce w 2002r. – by ł to okres dekoniunktury w przemy ś le drzewnym. Firmy zamawia ł y mniejsze ilo ś ci drewna i na te zamówione ilo ś ci by ł y zawierane umowy przez Dyrektora RDLP w Pile. W przypadku ograniczo- nych mo ż liwo ś ci poda ż owych towaru tworzenie grupy jego sta ł ych odbiorców powin- no dokonywa ć si ę w oparciu o jasne i niedyskryminuj ą ce kryteria stosowane do wszystkich kontrahentów w jednakowym zakresie. Zgodnie z orzecznictwem antymo- nopolowym 19 niemo ż no ść pe ł nego zaspokojenia przez producenta, posiadaj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, uzasadnionych potrzeb odbiorców nie mo ż e prowadzi ć do ich nierównoprawnego traktowania na rynku. Innymi s ł owy, w razie produkcji to- waru nie pokrywaj ą cej potrzeb nabywców, dominuj ą cy na rynku producent powinien kierowa ć si ę zasad ą równomiernego zaspokajania wspomnianych potrzeb w odnie- sieniu do wszystkich odbiorców dzia ł aj ą cych na tym samym terytorialnie rynku, bez dyskryminowania kogokolwiek, chyba ż e istniej ą szczególnie uzasadnione wzgl ę dy dla preferowania którego ś z nich. W ocenie Prezesa Urz ę du, z uwagi na specyfik ę towaru, jakim jest drewno i jego okresowy deficyt, klient na rynku lokalnym – ma ł y lub ś redni przedsi ę biorca – nie ma pewno ś ci, ż e kupi surowiec, którego przetwarzanie jest podstaw ą prowadzo- nej przez niego dzia ł alno ś ci gospodarczej. Ryzyko braku zakupu na rynku regional- nym jest mniejsze ni ż na rynku lokalnym, na obydwu rynkach obowi ą zuj ą ró ż ne wa- runki sprzeda ż y, a mo ż liwo ść zawarcia na rynku regionalnym jednej umowy nie jest jedyn ą korzy ś ci ą wynikaj ą c ą z udzia ł u w tym rynku, bowiem z jednej strony Dyrektor RDLP w Pile nie podejmowa ł by kroków zmierzaj ą cych do selekcji klientów ubiegaj ą - cych si ę o uczestnictwo w tym rynku, z drugiej strony Wnioskodawca nie wdawa ł by si ę w spór, gdyby chodzi ł o wy łą cznie o kwestie proceduralne. Dzia ł ania Wnioskodaw- cy nale ż y ocenia ć w kategoriach racjonalno ś ci, bowiem jako przedsi ę biorca o s ł abszej pozycji rynkowej w stosunku do RDLP w Pile, wniosek o wszcz ę cie post ę powania an- 19 Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 22 pa ź dziernika 1997r. sygn. akt XVII Ama 23/97 oraz wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 02 czerwca 1999r. o sygn. akt. I CKN 43/98 (OSNC 1999/12/216). 49 tymonopolowego, zdecydowa ł si ę z ł o ż y ć w chwili, gdy jego byt gospodarczy by ł w sposób powa ż ny i realny zagro ż ony. W zwi ą zku z tym uzna ć nale ż y, ż e RDLP w Pile nadu ż y ł a pozycji dominuj ą - cej naruszaj ą c przepis art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. W ocenie Prezesa Urz ę du, analizowane zachowanie rynkowe RDLP w Pile narusza równie ż przepis art. 9 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), definiuj ą cego ten sam rodzaj praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę co art. 8 ust. 2 pkt 5 obowi ą zuj ą cej do 20 kwietnia 2007 r. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000r. Dnia 25 listopada 2004r., na podstawie Zarz ą dzenia Nr 19 Dyrektora RDLP w Pile, wesz ł y w ż ycie „Wytyczne realizacyjne w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w na 2005 rok”, normuj ą ce w punkcie 2 B organizacj ę sprzeda ż y drewna na rynku regionalnym, okre ś lone zosta ł y cztery odr ę bne kryteria. Uprawnienia do zaku- pów w ramach tego rynku uzyska ł y firmy, które nie zosta ł y zakwalifikowane do grona odbiorców krajowych oraz w okresie od 1 stycznia do 31 pa ź dziernika spe ł ni ł y co naj- mniej jedno, z ustalonych w wy ż ej wskazanych „Wytycznych…” kryterium. St ą d uzna ć nale ż a ł o, ż e kwestionowane przez Wnioskodawc ę dzia ł ania skar ż onego przed- si ę biorcy polegaj ą ce na zagwarantowaniu sta ł ych dostaw drewna w oparciu o umo- wy, wy łą cznie ś ci ś le okre ś lonej grupie przedsi ę biorców, bez okre ś lenia kryterium do- boru ich do tej grupy, usta ł y z dniem 25.11.2004r., tj. z dniem wej ś cia w ż ycie Za- rz ą dzenia Nr 19 Dyrektora RDLP w Pile. St ą d orzeczono, jak w punkcie II sentencji. A D 3 Rozpatruj ą c zarzut nadu ż ywania przez RDLP w Pile pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, poprzez „ograniczenie produkcji i zbytu surowca ze szkod ą dla przedsi ę biorców, którym nie zapewniono sta ł ych dostaw drewna”, które to dzia ł ania mia ł yby wyczerpywa ć znamiona praktyki zakazanej z mocy art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie […], organ antymonopolowy uzna ł , ż e nie znajduje on potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Praktyka zakazana na mocy tego przepisu definiuje, jako nielegalne, takie dzia ł ania przedsi ę biorcy, który posiadaj ą c pozycj ę dominuj ą c ą na rynku nadu ż ywa jej poprzez ograniczenie produkcji, zbytu, lub post ę pu technicznego ze szkod ą dla kon- sumentów lub kontrahentów. Aby wi ę c wykaza ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie […], koniecznym jest wykazanie jednoczesnego spe ł nienia nast ę puj ą cych przes ł anek: a) przedsi ę biorca przeciwko któremu toczy si ę post ę powanie posiada kwalifikowan ą pozycj ę na rynku, b) przedsi ę biorca ogranicza produkcj ę , zbyt lub post ę p techniczny, c) ograniczenia te powoduj ą lub mog ą powodowa ć wyst ą pienie, mog ą cej przybra ć ró ż ne formy, szkody po stronie kontrahentów. ad a W ś wietle poczynionych ustale ń i rozwa ż a ń spe ł nienie pierwszej z wy ż ej wskazanych przes ł anek nie budzi w ą tpliwo ś ci. ad b 50 Druga z nich wymaga udowodnienia, ż e przedsi ę biorca podejmuje dzia ł a- nia, które nie maj ą c obiektywnego uzasadnienia, nakierowane s ą na limitowanie: • ilo ś ci wyprodukowanych towarów (po ś rednie lub samoograniczenie produkcji), • ilo ś ci towarów na pierwotnym rynku wprowadzania towarów do obro- tu, przez co dochodzi do tworzenia si ę ró ż nicy pomi ę dzy wielko ś ci ą produkcji i zbytu, ujawniaj ą c ą si ę m.in. w formie zapasów, • post ę pu technicznego (ograniczenie dost ę pu do niego innym przed- si ę biorcom lub hamowanie tego rozwoju maj ą ce charakter endoge- niczny). W ocenie organu antymonopolowego, tego typu ograniczenia mog ą by ć uznane za nielegalne tylko wówczas, gdy przedsi ę biorca stosuje je, mimo posiada- nych mo ż liwo ś ci realizowania wielko ś ci produkcji lub zbytu towarów na wy ż szym, ni ż oferowany, poziomie lub w sposób nieuzasadniony obiektywnymi okoliczno ś ciami ogranicza wprowadzanie post ę pu technicznego. Pomimo, i ż jest to warunek koniecz- ny, jest on, jednocze ś nie, niewystarczaj ą cy dla stwierdzenia niezgodno ś ci tego rodza- ju zachowa ń rynkowych z regu ł ami konkurencji. Stanowisko takie znajduje równie ż potwierdzenie w literaturze przedmiotu, w której podnosi si ę m.in., ż e „ zasad ą w prawie jest […] zagwarantowana swoboda podejmowania kluczowych decyzji go- spodarczych, w tym dotycz ą cych profilu i skali produkcji, czy wyboru kontrahentów i kierunków sprzeda ż y. Ograniczenia, o których mowa w […] przepisie mog ą by ć wynikiem racjonalnie podejmowanych decyzji przedsi ę biorcy jako legalnej, na gruncie przepisów ustawy antymonopolowej, reakcji na uwarunkowania rynkowe, w tym zmiany w popycie. Aby ograniczenia te mog ł yby by ć uznane za przejaw omawianej praktyki, winny by ć one podejmowane pomimo istniej ą cego popytu na okre ś lone dobra na danym rynku i istnienia po stronie przedsi ę biorcy wystarczaj ą cego potencja- ł u dla jego zaspokojenia ”. 20 W uzasadnieniu wniosku o wszcz ę cie post ę powania oraz wcze ś niej kiero- wanej do Prezesa Urz ę du korespondencji, Wnioskodawca podniós ł nast ę puj ą ce argumenty: „…..w wielu pismach [dot. odmowy przyj ę cia oferty na zakup drewna – przyp. UOKiK] jako uzasadnienie pojawia si ę brak przedmiotowego surowca, co zwi ą - zane jest z planami urz ą dzenia lasu poszczególnych Nadle ś nictw. Wskazuje to na dzia ł ania DRLP w Pile zmierzaj ą ce do ograniczenia produkcji drewna na obszarze jej dzia ł ania maj ą ce na celu utrzymanie cen drewna na zaplanowanym przez siebie po- ziomie”, …. „ Spowodowa ł o to równocze ś nie, ż e na rynku obj ę tym dzia ł aniem RDLP w Pile towar ten sta ł si ę deficytowy” [pismo z dnia 04.10.2005r.]. Ponadto „Ograni- czenie produkcji i zbytu ze szkod ą dla kontrahentów przybra ł o posta ć dzia ł a ń zmie- rzaj ą cych do sztucznego zredukowania poda ż y i tym samym doprowadzaj ą one do powstania szkody dla nabywców” [k.7 – wniosek o wszcz ę cie post ę powania]. Nale ż y wi ę c przyj ąć , i ż postawiony RDLP w Pile zarzut nale ż y w pierwszej kolejno ś ci rozpatrywa ć w nast ę puj ą cych p ł aszczyznach: • zbyt ma ł ej, w stosunku do mo ż liwo ś ci ci ęć przewidzianych w planie u- rz ą dzenia lasu, ilo ś ci pozyskiwanego drewna (ograniczenia w produk- cji) lub/i 20 Modzelewska-W ą chal E., Ustawa o ochronie […], s. 106. 51 • zbyt ma ł ej, w stosunku do ilo ś ci pozyskanego drewna, wolumenu drewna przeznaczonego do sprzeda ż y (ograniczenia w zbycie). Rozpatruj ą c pierwsz ą z postawionych hipotez nale ż y wskaza ć , ż e gospo- darka le ś na 21 na poziomie operacyjnym realizowana jest przez nadle ś nictwa. Dla ka ż - dego z nadle ś nictw w kraju sporz ą dza si ę raz na 10 lat Plan Urz ą dzenia Lasu, który zatwierdzany jest przez ministra w ł a ś ciwego do spraw ś rodowiska. W planie tym okre ś la si ę mi ę dzy innymi zadania rzeczowe, jakie nadle ś nictwo powinno wykona ć w okresie jego obowi ą zywania. W ś ród nich podaje si ę ilo ść drewna, jak ą nadle ś nictwo mo ż e pozyska ć (wyci ąć ), tzw. etat ci ęć . 22 Etat ci ęć uj ę ty jest masowo (m 3 ) i po- wierzchniowo (ha) oraz podzielony (ze wzgl ę du na cel i sposób, w jakim dokonuje si ę wycinki drzew) na etat ci ęć r ę bnych i przedr ę bnych. Etat ci ęć okre ś la mas ę do pozy- skania na ca ł e dziesi ę ciolecie. St ą d te ż masa ta jest z góry znana, a zmiana jej jest mo ż liwa w szczególnych przypadkach, np. szkody od wiatru (na du żą skal ę ), czy szkody powsta ł ej w wyniku dzia ł alno ś ci owadów, po ż arów itp. W celu zapewnienia realizacji zada ń nadle ś nictwa na ka ż dy rok planuje si ę do pozyskania ok. 1/10 etatu. Ilo ść ta po wpisaniu w plan gospodarczo-finansowy zwana jest rozmiarem cie ć . 23 W oparciu o 1/10 etatu, nadle ś nictwa w roku poprzedzaj ą cym rok gospodarczy spo- rz ą dzaj ą szacunki brakarskie. Istota szacunków brakarskich polega na okre ś leniu ja- kim drewnem, w sensie jako ś ciowym i ilo ś ciowym, b ę d ą dysponowa ł y nadle ś nictwa w roku kolejnym – jakie drewno b ę dzie przeznaczone do sprzeda ż y. Przy planowaniu, oprócz kryterium masowego bierze si ę pod uwag ę inne kryteria, wynikaj ą ce ze sztuki le ś nej i opartych na niej wewn ę trznych instrukcjach i przepisach, np. ł ad przestrzen- ny, potrzeby hodowlane drzewostanu, stan sanitarny lasu. Na podstawie danych z szacunków brakarskich (masa poszczególnych sortymentów) sporz ą dza si ę plan sprzeda ż y drewna na dany rok, uwzgl ę dniaj ą c przy tym dodatkowo zapas pocz ą tko- wy (drewno niesprzedane w poprzednim roku) oraz orientacyjn ą ilo ść drewna, która nie zostanie sprzedana w danym roku (zapas ko ń cowy 24 ). Istot ą szacunków brakar- skich jak wspomniano wcze ś niej jest okre ś lenie masy, gatunku, sortymentu i jako ś ci drewna przeznaczonego do sprzeda ż y w nast ę pnym roku. Sporz ą dzanie szacunków brakarskich jest zgodne z wytycznymi zawartymi w Zarz ą dzeniu 25 Dyrektora Gene- ralnego Lasów Pa ń stwowych z dnia 12 marca 2003r. w sprawie sporz ą dzania szacun- ków brakarskich i polega na pomiarze wybranych parametrów drzew wraz z okre ś le- niem sortymentów i ich jako ś ci. W latach 2002-2006 ogólna masa drewna przeznaczona do sprzeda ż y w koordynowanych przez Dyrektora RDLP w Pile nadle ś nictwach by ł a dzielona na 3 segmenty: krajowy, regionalny i lokalny. Istotn ą przes ł ank ą – obok wzgl ę dów koor- dynacyjnych – le żą c ą u podstaw stosowanego podzia ł u by ł y wzgl ę dy kompetencyjne. Zgodnie z § 23 pkt 5 Statutu, sprzeda ż drewna by ł a realizowana przez konkretnego nadle ś niczego. RDLP w Pile, maj ą c dost ę p do informacji o deklarowanych do sprze- da ż y masach drewna na rzecz poszczególnych odbiorców segmentu regionalnego lub krajowego, mog ł a równie ż by ć stron ą sprzeda ż y drewna w takim zakresie, w jakim 21 Por. ustawa z dn. 28 wrze ś nia 1991 o lasach art. 6 pkt. 1. 22 Por. ustawa z dn. 28 wrze ś nia 1991 o lasach art. 6 pkt. 9. 23 Por. ustawa z dn. 28 wrze ś nia 1991 o lasach art. 6 pkt. 10. 24 Ide ą pozostawiania zapasu ko ń cowego jest m.in. zapewnienie ci ą g ł o ś ci sprzeda ż y na prze ł omie lat. Od wycinki drzewa do sprzeda ż y drewna up ł ywa pewny okres czasu – ś ci ę te drzewo (drewno) musi by ć zaewidencjono- wane w magazynie nadle ś nictwa, a dopiero po tym mo ż e by ć sprzedane. Z uwagi na rozproszenie przestrzen- ne miejsc, w których prowadzi si ę pozyskanie oraz inne prace zwi ą zane z gospodark ą le ś n ą „wprowadzanie drewna na magazyn” nie jest przeprowadzane codziennie. 52 zosta ł a upowa ż niona przez nadle ś niczego do przeprowadzenia negocjacji i zawarcia umowy. Ustalenia stanu faktycznego dowodz ą , ż e wielko ść sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na ryneku regionalnym w latach 2002-2006 kszta ł towa ł a si ę na po- ziomie od 10 do 18% ogólnej ilo ś ci sprzedawanego drewna (por. tabela nr 17). Dyrektor RDLP nie mia ł przy tym realnych mo ż liwo ś ci zwi ę kszenia wolumenu drewna sprzedawanego za jego po ś rednictwem, co wynika z nast ę puj ą cych uwarunkowa ń : • na rynek surowca drzewnego mo ż e trafi ć tylko taka ilo ść drewna, jaka wynika z planów urz ą dzenia lasu poszczególnych nadle ś nictw (jak ju ż wskazano dziesi ę cioletnie plany urz ą dzania lasu stanowi ą podstawowy instrument nadzorowania przez pa ń stwo gospodarki le ś nej, w tym kon- trolowania ilo ś ci pozyskiwanego drewna). • pozyskanie przez nadle ś niczego wi ę kszej ilo ś ci surowca drzewnego ni ż pozwala na to plan urz ą dzenia lasu stanowi powa ż ne naruszenie zasady trwa ł o ś ci lasu i ci ą g ł o ś ci jego wszechstronnego u ż ytkowania. Wyj ą tek od tej zasady stosuje si ę w okresie koniunktury w przemy ś le drzewnym, która uzasadnia w danym roku pozyskanie drewna w ilo ś ci wi ę kszej ni ż 1/10 – z zastrze ż eniem odpowiedniego ograniczenia poda ż y surowca drzewnego w latach dekoniunktury oraz przestrzeganiem zasady, ż e skala odst ę pstw od zasady równomierno ś ci realizacji etatu u ż ytkowania g ł ównego lasu nie mo ż e by ć dowolna, lecz opiera ć si ę na werdykcie wydawanym przez Komisj ę Le ś no-Drzewn ą , b ę d ą c ą organem opinio- dawczo-doradczym, dzia ł aj ą cym przy Dyrektorze Generalnym Lasów Pa ń stwowych. Wskazane powy ż ej ograniczenia ilo ś ciowe, wynikaj ą ce wprost z regulacji prawnych by ł y z pewno ś ci ą form ą limitowania ilo ś ci surowca. Skoro jednak skar ż ony RDLP w Pile realizowa ł w 100% plan urz ą dzania lasu, to trudno w tej sytuacji uzna ć , ż e spe ł niony zosta ł warunek konieczny dla wykazania bytu rozpatrywanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , tzn. udowodnienia, ż e przedsi ę biorca ten ogranicza ł , mi- mo posiadanych mo ż liwo ś ci, wolumen pozyskiwanego drewna. Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe, co potwierdzaj ą rów- nie ż ustalenia dokonane w przedmiotowej sprawie, dzia ł aj ą bowiem w warunkach braku zbilansowania deklarowanego popytu (tak cz ą stkowego, jak i zagregowanego) i poda ż y okre ś lonej przez area ł i rodzaj przeznaczonego do ci ęć drzewostanu. Osta- tecznie ten stan nierównowagi rynkowej, co s ł usznie zauwa ż a Wnioskodawca, pro- wadzi do wzrostu cen, ale nie jest on skutkiem nieuzasadnionego limitowania i niedo- stosowania wielko ś ci produkcji do wzrastaj ą cego zapotrzebowania na drewno, które- go rozmiar pozyskania by ł i jest zdeterminowany biologicznie i okre ś lony ostatecznie przez Ministra ds. Ś rodowiska. Z tych te ż powodów pierwsz ą z postawionych wy ż ej hipotez nale ż a ł o, jako nieprawdziw ą , odrzuci ć . Rozpatruj ą c drugie, alternatywnie okre ś lone, za ł o ż enie o mo ż liwo ś ci ogra- niczenia przez RDLP w Pile wielko ś ci poda ż y, poprzez nieadekwatn ą , w stosunku do pozyskanej, ilo ś ci drewna skierowanego na pierwotny rynek wprowadzania towarów do obrotu, stwierdzi ć nale ż y, i ż nie znajduje ono potwierdzenia w ustaleniach stanu faktycznego Dane w tabeli 17 wskazuj ą , ż e za wyj ą tkiem 2005r., w latach 2002, 2003, 2004, 2006 w nadle ś nictwach RDLP w Pile sprzedawano nieznacznie wi ę cej drewna ni ż go pozyskano, odpowiednio o [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 53 32 za łą cznika do decyzji]; sytuacja ta by ł a spowodowana przypadaj ą cym na lata 2001, 2002 i cz ęś ciowo 2003 okres dekoniunktury, w którym, co jest obecnie raczej wyj ą tkiem ni ż regu łą , poda ż drewna przewy ż sza ł a popyt. Zapasy pocz ą tkowe w RDLP w Pile w 2002r. by ł y na tyle du ż e, ż e sprzeda ż drewna w roku nast ę pnym mog ł a przekracza ć wielko ść pozyskania (na koniec roku, co jest zgodne z zasadami rachun- kowo ś ci, wykazywany jest zapas ko ń cowy, zaliczony do zapasów pocz ą tkowych roku nast ę pnego). TABELA 17 S PRZEDA Ż DREWNA W RDLP W P ILE NA POSZCZEGÓLNE RYNKI W LATACH 2002-2006 [dane, do których ograniczono prawo wgl ą du – pkt 33 za łą cznika do decyzji] Rok Pozyskanie drewna, masa [tys. m 3 ] Sprzeda ż drewna, masa [tys. m 3 ] Struktura [%] Rynek krajowy, masa [tys. m 3 ] Struktura [%] Rynek regionalny, masa [tys. m 3 ] Struktura [%] Rynek lokalny, masa [tys. m 3 ] Struktura [%] 2002 2003 2004 2005 2006 Ź ród ł o: dane otrzymane od RDLP w Pile * wyst ę puj ą ca nadwy ż ka sprzeda ż y nad wielko ś ci ą pozyskania jest nast ę pstwem sprzeda ż y zapasów drewna z roku poprzedniego Zaprezentowane wy ż ej dane nie potwierdzaj ą wi ę c faktu powstania znacz- nej, in minus, rozbie ż no ś ci pomi ę dzy ilo ś ci ą drewna pozyskiwanego i skierowanego do sprzeda ż y, co mog ł oby dowodzi ć stosowania przez RDLP sztucznego i nieuzasad- nionego limitowania zbytu, mimo posiadanych mo ż liwo ś ci zwi ę kszenia jego wielko ś ci. Z tych te ż powodów równie ż i drug ą z postawionych wy ż ej hipotez nale ż a ł o, jako pozbawion ą podstaw, odrzuci ć . Z tre ś ci korespondencji kierowanej przez Wnioskodawc ę w toku prowa- dzonego post ę powania dowodowego wynika, ż e stawiany przez niego zarzut „ograni- czenia produkcji i zbytu surowca ze szkod ą dla przedsi ę biorców, którym nie zapew- niono sta ł ych dostaw drewna”, dotyczy ł raczej kwestionowania zasad dost ę pu do surowca w systemie opartym na sta ł ych umowach sprzeda ż y surowca. Okoliczno ś ci faktyczne niniejszej sprawy dowodz ą , ż e ani kryteria doboru kontrahentów, ani wa- runki zakupu surowca, niezale ż nie o tego czy s ą nieuczciwe, czy niekorzystne, a w ko ń cu i podzia ł puli surowca na ró ż ne systemy sprzeda ż y, nie maj ą wp ł ywu na zwi ę kszenie wolumenu surowca pozostaj ą cego do rozdysponowywania w danym ro- ku. Nawet przy za ł o ż eniach, ż e RDLP ustali ł oby czytelne kryteria obowi ą zuj ą ce kon- trahentów ubiegaj ą cych si ę o zakwalifikowanie si ę do grupy odbiorców regionalnych, a tak ż e przyj ę cie takich zasad dost ę pu do rynku, które nie naruszaj ą cych regu ł kon- 54 kurencji, nie powodowa ł oby automatycznego wzrostu wolumenu surowca, pozosta- j ą cego do rozdysponowania w danym roku, czy dziesi ę cioleciu obj ę tym planem urz ą - dzenia lasu. W ocenie Prezesa Urz ę du, rozwa ż aj ą c ten aspekt sprawy, odmowa sprze- da ż y surowca Wnioskodawcy, argumentowana niedostateczn ą ilo ś ci ą drewna, nie pozostawa ł a w zwi ą zku przyczynowo-skutkowym z ograniczeniem rzeczywistych mo ż - liwo ś ci: produkcji (pozyskania) drewna i/lub z nieuzasadnionym limitowaniem wielko- ś ci sprzeda ż y. St ą d warunek konieczny dla orzeczenia rozpatrywanej praktyki nie zo- sta ł spe ł niony. Maj ą c na uwadze poczynione wy ż ej ustalenia i rozwa ż ania uzna ć nale ż a ł o, ż e RDLP w Pile nie naruszy ł a przepisu art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów. W ocenie organu antymonopolowego, analizowane zachowa- nie rynkowe RDLP w Pile nie narusza równie ż przepisu art. 9 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), definiuj ą cego ten sam rodzaj praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę co art. 8 ust. 2 pkt 2 obowi ą zuj ą cej do 20 kwietnia 2007 r. ustawy o ochronie konkuren- cji i konsumentów z dnia 15 grudnia 2000r. St ą d orzeczono, jak w punkcie III sentencji. Prezes Urz ę du odst ą pi ł od na ł o ż enia kary za naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 8 ust. 2 pkt 5 z nast ę puj ą cych powodów: • Uczestnik aktywnie wspó ł dzia ł a ł z Urz ę dem w trakcie post ę powania poprzez dostarczanie licznych dokumentów i specjalnie przygotowywa- nych opracowa ń istotnych do rozstrzygni ę cia sprawy. W celu usuni ę cia na drodze koncyliacji ewentualnych wadliwo ś ci w sposobie procesowa- nia Pa ń stwowego Gospodarstwa Le ś nego Lasy Pa ń stwowe, dostrze ż o- nych w toku post ę powania antymonopolowego, przyzna ł si ę do stoso- wania ww. praktyk i z ł o ż y ł wniosek o mo ż liwo ść skorzystania z upraw- nie ń , jakie stwarza art. 11a ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów. • Ponadto udowodnione praktyki nie doprowadzi ł y do nieodwracalnych skutków na rynku regionalnym, mia ł y one charakter czasowy i zaprze- stano ich stosowania z dniem 24 listopada 2004r. Z pó ź niejszych wyja- ś nie ń RDLP wynika, ż e mimo nie okre ś lenia w wytycznych realizacyj- nych na 2004r. kryteriów, w domy ś le dotyczy ł y one zakupów w poprzednim roku przynajmniej 35.000m 3 drewna lub 3.000m 3 drew- na specjalnego [k. 3036]. Sytuacja zmieni ł a si ę w 2004r., kiedy Dyrek- tor RDLP w Pile w wytycznych realizacyjnych w zakresie sprzeda ż y drewna w RDLP w Pile na 2005 sprecyzowa ł kryteria doboru, w oparciu o które wy ł aniani byli stali odbiorcy surowca drzewnego. W 2005r. Dyrektor RDLP w Pile wyda ł analogiczne wytyczne, obowi ą zuj ą ce w 2006r. Równolegle Dyrektor Lasów Pa ń stwowych czyni ł starania, aby zreformowa ć dotychczasowy sposób prowadzenia sprzeda ż y drewna przez Pa ń stwowe Gospodarstwo Le ś ne Lasy Pa ń stwowe i opracowywa ł „wewn ę trzny kodeks le ś ny handlowy”, który a priori ma zapewnia ć jednolity w ca ł ym kraju dost ę p do surowca drzewnego i jego podzia ł wed ł ug jak najbardziej obiektywnych kryteriów. Nowe zasady okre ś lo- 55 no w Zarz ą dzeniu Nr 52 DGLP z dnia 23 pa ź dziernika 2006r. i zacz ęł y obowi ą zywa ć od 01 stycznia 2007r. s ą one przedmiotem bada ń w od- r ę bnych post ę powaniach prowadzonych przez Prezesa Urz ę du. Niniejsza decyzja nie odnosi si ę do zasad sprzeda ż y drewna okre ś lonych w Zarz ą dzeniu Nr 52 DGLP z dnia 23 pa ź dziernika 2006r. i w ż aden sposób nie ogra- nicza uprawnie ń Prezesa Urz ę du do podejmowania oceny ww. zasad w drodze od- r ę bnych post ę powa ń wyja ś niaj ą cych lub antymonopolowych. P OUCZENIE : Od niniejszej decyzji zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy o ochro- nie […], w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 K.p.c. i art. 131 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), przys ł uguje stronom post ę powania odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochro- ny Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gda ń sku. Otrzymuj ą : 1. Zak ł ad Produkcji Opakowa ń Drewnianych Pawe ł Horbaczewski za po ś rednictwem pe ł nomocnika radcy prawnego Franciszki Pniewskiej Kancelaria Radcy Prawnego ul. J. Pi ł sudskiego 2/6 75-509 Koszalin 2. Regionalna Dyrekcja Lasów Pa ń stwowych w Pile za po ś rednictwem pe ł nomocnika doktora prawa - radcy prawnego Artura Gilla, Kancelaria Radcy Prawnego ul. Dolna Wilda 16d m. 7 61-522 Pozna ń 3. a/a