RKR-13/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-400-17/04/MS-10/04 Kraków, dn. 12 lipca 2004r. DECYZJA Nr RKR – 13/2004 Na podstawie art. 85 ust. 1, w zwi ą zku z art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. Nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 18 poz. 172 z pó ź n. zm.), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia si ę wszcz ę cia , na wniosek Pana Stefana Wrzaska – przedsi ę biorcy prowadz ą cego Zak ł ad Produkcyjno-Us ł ugowy CMOL-FRUT z siedzib ą w Cmolasie, post ę powania antymonopolowego w sprawie nadu ż ywania przez Rzeszowski Zak ł ad Energetyczny S.A. z siedzib ą w Rzeszowie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej, polegaj ą cego na: - narzucaniu w latach 2000 – 2002 nieuczciwych i uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych Zak ł adowi nieuzasadnione korzy ś ci poprzez narzucenie obowi ą zku zakupu energii wg okre ś lonej mocy umownej bez mo ż liwo ś ci jej ró ż nicowania w ci ą gu roku na: wy ż sz ą w sezonie przetwórczym obejmuj ą cym miesi ą ce czerwiec – wrzesie ń i ni ż sz ą w pozosta ł ych miesi ą cach oraz - stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uci ąż liwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzaj ą cych tym osobom zró ż nicowane warunki konkurencji. UZASADNIENIE Do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie wp ł yn ął w dniu 1.04.2004r. wniosek Pana Stefana Wrzaska prowadz ą cego Zak ł ad Produkcyjno- Us ł ugowy CMOL-FRUT z siedzib ą w Cmolasie, (zwanego dalej „Wnioskodawc ą ”), o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Rzeszowskiemu Zak ł adowi Energetycznemu S.A. (zwanemu dalej „Zak ł adem”). Pismem z dnia 6.04.2004r. poinformowano Wnioskodawc ę o wymogach, jakie powinien spe ł nia ć wniosek, przypominaj ą c jednocze ś nie, i ż podniesiony w nim zarzut by ł ju ż przedmiotem prawomocnej decyzji organu antymonopolowego wydanej w 2003r. W dniu 22.04.2004r. Wnioskodawca op ł aci ł i uzupe ł ni ł wniosek. W uzasadnieniu wniosku podniós ł , ż e w dniu 15.12.1999r. zawar ł z Zak ł adem - na czas nieokre ś lony - umow ę nr 0321165 sprzeda ż y energii elektrycznej, która obowi ą zuje od dnia 1.01.2000r.. W umowie tej Zak ł ad – zdaniem Wnioskodawcy – narzuci ł mu obowi ą zek zakupu energii o mocy umownej jednakowej przez ca ł y rok, co pozbawi ł o go wp ł ywu na wielko ść zamówionej mocy w poszczególnych miesi ą cach. Mo ż liwo ść zakupu energii o mocy umownej zró ż nicowanej w ci ą gu roku ma istotne znaczenie, poniewa ż prowadzona przez niego dzia ł alno ść gospodarcza w zakresie przetwórstwa owocowo- warzywnego posiada sezonowy charakter, czego skutkiem jest du ż e zró ż nicowanie 2 miesi ę cznego zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą w ci ą gu roku: wy ż sze w okresie przetwórczym, obejmuj ą cym miesi ą ce czerwiec - wrzesie ń , a ni ż sze w pozosta ł ych miesi ą cach. Wnioskodawcy pozosta ł zatem wybór: albo zamówi ć energi ę o wy ż szej mocy, z której przez 8 miesi ę cy nie b ę dzie korzysta ł i poniesie z tego tytu ł u nieuzasadnione koszty, albo zamówi ć ni ż sz ą moc umown ą i w sezonie przetwórczym uiszcza ć naliczone przez Zak ł ad op ł aty karne z tytu ł u przekroczenia mocy umownej. Ostatecznie Wnioskodawca zdecydowa ł si ę na zakup energii o mocy umownej 240 kW. Po podpisaniu umowy Wnioskodawca wyst ę powa ł o zwi ę kszenie mocy umownej w sezonie przetwórczym, tj. od czerwca do wrze ś nia do 630 kW lecz dzia ł ania te okaza ł y si ę bezskuteczne, bowiem Zak ł ad - powo ł uj ą c si ę na tre ść taryfy zatwierdzonej przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki (zwanego dalej „Prezesem URE”) - odmawia ł uwzgl ę dnienia jego pró ś b oraz nalicza ł op ł aty karne za przekroczenie mocy umownej 240 kW w okresie czerwiec – sierpie ń 2002r. Zdaniem Wnioskodawcy, narzucone w okresie 2000 – 2002 przez Zak ł ad warunki dostawy energii elektrycznej by ł y nieuczciwe w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (...)”, o czym ś wiadczy okoliczno ść , ż e w 1999r. móg ł zamawia ć energi ę o zró ż nicowanej mocy umownej, dostosowanej do jego potrzeb. Zró ż nicowan ą moc umown ą Wnioskodawca móg ł zamówi ć równie ż na 2003r., poniewa ż w dniu 1.07.2002r. wesz ł a w ż ycie taryfa Zak ł adu, która dopu ś ci ł a mo ż liwo ść ró ż nicowania mocy umownej w ci ą gu roku. Podniós ł , ż e dodatkow ą uci ąż liwo ś ci ą narzucon ą przez Zak ł ad by ł okre ś lony w taryfie obowi ą zek zamawiania mocy umownej na przysz ł y rok w terminie do dnia 31 pa ź dziernika roku poprzedniego. I tak Wnioskodawca musia ł zamawia ć moc umown ą na 2002r. do dnia 31.10.2001r. i odpowiednio na rok 2003 – do dnia 31.10.2002r. Dopiero taryfa z 2003r. nie wskazuje terminu, do którego odbiorca energii powinien okre ś li ć wielko ść moc umownej na przysz ł y rok, lecz odsy ł a w tym zakresie do postanowie ń umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. W ocenie Wnioskodawcy by ł to warunek uci ąż liwy dla odbiorcy, który musia ł z wyprzedzeniem zamawia ć na dany rok energi ę o okre ś lonej mocy, nie znaj ą c przy tym stawek cen i op ł at zawartych w taryfie wchodz ą cej w ż ycie dopiero od po ł owy tego roku. Wnioskodawca zarzuci ł tak ż e Zak ł adowi stosowanie praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie (...), polegaj ą cej – jego zdaniem – na ró ż nicowaniu warunków sprzeda ż y energii elektrycznej, poprzez zawarcie z Zak ł adem Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego „HORTINO” Sp. z o.o. w Le ż ajsku, zwanym dalej „HORTINO”, umowy, na podstawie której przedsi ę biorca ten – w przeciwie ń stwie do Wnioskodawcy - uzyska ł ró ż ne wielko ś ci mocy umownej w sezonie i poza nim. Postanowieniem nr RKR-71/2004 z dnia 23.04.2004r. organ antymonopolowy wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce w celu ustalenia, czy stosowane przez Zak ł ad warunki zamawiania mocy umownej naruszaj ą przepisy ustawy o ochrony (...), uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy. W toku post ę powania Zak ł ad wyja ś ni ł , ż e termin zamawiania mocy na nast ę pny rok zosta ł okre ś lony zarówno w umowie sprzeda ż y energii elektrycznej, jak i w obowi ą zuj ą cych w tym okresie taryfach zatwierdzonych ka ż dorazowo przez Prezesa URE. Obowi ą zuj ą ce w latach 2000 – 2002 taryfy nie przewidywa ł y mo ż liwo ś ci zamawiania przez odbiorców energii elektrycznej o mocy umownej zró ż nicowanej w ci ą gu roku. Dopiero 2 3 taryfa Zak ł adu zatwierdzona przez Prezesa URE decyzj ą znak: DTA-821/2690-D/4/2002/AB z dnia 15 czerwca 2002r. dopuszcza ł a, i ż odbiorcy o sezonowym zró ż nicowaniu poboru mocy mog ą zamawia ć moc umown ą w dwóch ró ż nych wielko ś ciach miesi ę cznych w rocznym okresie umownym. Taryfa ta obowi ą zywa ł a od dnia 1.07.2002r. i stanowi ł a podstaw ę do wprowadzenia zmian mocy umownej zamówionej przez Wnioskodawc ę od dnia 1.01.2003r. Odnosz ą c si ę natomiast do zarzutu ró ż nicowania warunków zamawiania mocy umownej, Zak ł ad uzna ł go za bezpodstawny oraz dostarczy ł kopie umów zawartych z „HORTINO”. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zawarte w przedmiotowym wniosku żą danie wszcz ę cia przeciwko Zak ł adowi post ę powania antymonopolowego w sprawie narzucania Wnioskodawcy w okresie 2000 – 2002 nieuczciwych i uci ąż liwych warunków umowy sprzeda ż y energii elektrycznej oraz stosowania wobec kontrahentów niejednolitych warunków jej dostawy, nie mo ż e zosta ć uwzgl ę dnione. W szczególno ś ci podniesiony przez Wnioskodawc ę zarzut, dotycz ą cy narzucania w okresie 2000 – 2002 obowi ą zku zakupu energii o jednakowej - w ci ą gu roku – mocy umownej i odmowy dostarczania w tym okresie energii o zró ż nicowanej mocy: wy ż szej w sezonie przetwórczym obejmuj ą cym miesi ą ce czerwiec - wrzesie ń , a ni ż szej w pozosta ł ych miesi ą cach, by ł ju ż przedmiotem prawomocnej decyzji organu antymonopolowego Nr RKR- 6/2003 z dnia 18.02.2003r. Decyzj ą t ą organ antymonopolowy odmówi ł wszcz ę cia – na jego wniosek - post ę powania antymonopolowego, uzasadniaj ą c to zarówno brakiem kompetencji w zakresie kwestionowania taryf zatwierdzanych prawomocnymi orzeczeniami Prezesa URE, jak i up ł ywem okresu przedawnienia wynikaj ą cym z przepisu art. 93 ustawy o ochronie (...). Od decyzji tej Wnioskodawca nie z ł o ż y ł odwo ł ania. Nale ż y zwróci ć uwag ę , ż e na mocy par. 8 ust. 7 umowy sprzeda ż y energii elektrycznej zawartej w dniu 15.12.1999r. Wnioskodawca by ł zobowi ą zany zamawia ć wielko ść mocy umownej na nast ę pny rok w terminie do dnia 31 pa ź dziernika danego roku. Powy ż szy termin zosta ł tak ż e okre ś lony w taryfach zatwierdzonych przez Prezesa URE. Zgodnie z: - pkt 5.2.2 taryfy zatwierdzonej przez Prezesa URE decyzj ą nr DTA-821/2690- C/2/2001/AB z dnia 19.06.2001r. - pkt 5.2.3. taryfy zatwierdzonej przez Prezesa URE decyzj ą nr DTA-821/2690- D/4/2002/AB z dnia 15.06.2002r. odbiorcy energii elektrycznej – w tym równie ż Wnioskodawca – byli zobowi ą zani zamawia ć moc na nast ę pny okres umowny (rok kalendarzowy) w terminie do dnia 31 pa ź dziernika ka ż dego roku, chyba ż e w umowie ustal ą z Zak ł adem inny termin zamawiania mocy. Dopiero taryfa Zak ł adu zatwierdzona przez Prezesa URE decyzj ą znak: DTA-821/2690- E/3/2003/AB z dnia 12 czerwca 2003r. nie okre ś la terminu zamawiania mocy, odsy ł aj ą c w tym zakresie do postanowie ń umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. Zgodnie z powo ł anym par 8 ust. 7 umowy sprzeda ż y energii elektrycznej termin ten – w przypadku Wnioskodawcy – up ł ywa w dniu 31 pa ź dziernika. Ustalenie przez Zak ł ad warunku umowy, zgodnie z którym moc umowna na nast ę pny rok jest zamawiana do ko ń ca pa ź dziernika roku bie żą cego – w sytuacji, gdy taryfa, zawieraj ą ca ceny energii obowi ą zuje w nast ę pnym roku jest znana odbiorcom 3 4 dopiero od 1 lipca nast ę pnego roku – jest niew ą tpliwie niekorzystne dla Wnioskodawcy. Zmusza go bowiem do zamawiania energii elektrycznej bez posiadania wiedzy o wysoko ś ci cen, jakie b ę d ą obowi ą zywa ć po wej ś ciu w ż ycie nowej taryfy i tym samym utrudnia planowanie dzia ł a ń gospodarczych. Nale ż y mie ć jednak na uwadze, i ż terminy wej ś cia w ż ycie taryf s ą niezale ż ne od Zak ł adu, albowiem wynikaj ą z przepisów rozporz ą dze ń wykonawczych do ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54 poz. 348 z pó ź n. zm.). Zgodnie z par. 6 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz zasad rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą (Dz. U. z 2001r. Nr 1 poz. 7) wprowadzane przez Zak ł ad taryfy obowi ą zywa ł y od dnia 1 lipca ka ż dego roku. Zmian ę tego terminu przynios ł o dopiero – obowi ą zuj ą ce od dnia 8.05.2004r. - rozporz ą dzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo ł ecznej z dnia 23 kwietnia 2004r. w sprawie szczegó ł owych zasad kszta ł towania i kalkulacji taryf oraz rozlicze ń w obrocie energi ą elektryczn ą (Dz. U. Nr 105, poz. 1114), które w par. 6 ust. 1 stanowi, ż e rok (okres) obowi ą zywania taryfy rozpoczyna si ę od dnia 1 stycznia ka ż dego roku. Stosowany przez Zak ł ad termin, w którym Wnioskodawca jest zobowi ą zany do zamawiania mocy umownej na nast ę pny rok, jest terminem umownym, co oznacza, ż e móg ł by ć i nadal mo ż e by ć negocjowany przez strony. Wynika to zarówno z charakteru samej umowy, jak i powo ł anych wy ż ej postanowie ń taryf Zak ł adu. Podkre ś li ć nale ż y, i ż Wnioskodawca nie przedstawi ł ż adnego dowodu, ś wiadcz ą cego o tym, ż e kiedykolwiek podj ął lub usi ł owa ł podj ąć negocjacje w zakresie zmiany tego terminu. Niezale ż nie od powy ż szego, nawet gdyby przyj ąć , i ż termin zamawiania mocy umownej zosta ł Wnioskodawcy narzucony przez Zak ł ad i jest dla niego uci ąż liwy, to i tak brak jest podstaw do wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego. Zgodnie bowiem z tre ś ci ą art. 93 w/w ustawy o ochronie (...) nie wszczyna si ę post ę powania w sprawie stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , je ż eli od ko ń ca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, up ł yn ął rok. W ś wietle wyroku S ą du OKiK z dnia 27.09.2000r. (sygn. akt XVII Ama 97/99) w odniesieniu do praktyki polegaj ą cej na narzucaniu uci ąż liwych warunków umów, o trwaniu praktyki mo ż na mówi ć jedynie do czasu zawarcia przez strony umowy zawieraj ą cej taki warunek. Po zawarciu umowy nie mo ż na ju ż mówi ć o „narzucaniu”, bowiem w tym czasie uci ąż liwy warunek sta ł si ę tre ś ci ą umowy. Zdaniem S ą du, pokrzywdzony przez stosowanie praktyki ma - najpó ź niej w dacie zawarcia umowy – pe ł n ą ś wiadomo ść co do ewentualnego uci ąż liwego charakteru warunków zawartej umowy i mo ż liwo ść podj ę cia dzia ł a ń chroni ą cych jego prawa. Podobnie wypowiedzia ł si ę S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn. akt I CKN 504/01) stwierdzi ł , „... ż e najpó ź niejsz ą dat ą w jakiej zaprzestano praktyki (...), jest data zawarcia umowy z odbiorc ą energii. Termin przedawnienia zatem nale ż y liczy ć od ko ń ca roku, w którym umow ę tak ą zawarto.” W rozpoznawanej sprawie ewentualne narzucenie przez Zak ł ad uci ąż liwego warunku umowy nast ą pi ł o w dacie zawarcia umowy sprzeda ż y energii elektrycznej Nr 0321165, tj. w dniu 15.12.1999r. Stosownie zatem do tre ś ci powo ł anego art. 93 ustawy o ochronie (...), post ę powanie antymonopolowe – o ile by ł oby zasadne - mog ł oby by ć wszcz ę te najpó ź niej do dnia 31.12.2000r. Tymczasem żą danie Wnioskodawcy wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w przedmiotowej sprawie wp ł yn ęł o ostatecznie do organu antymonopolowego w dniu 1.04.2004r., a wi ę c po up ł ywie terminu, o którym mowa w art. 93 ustawy o ochronie (...). 4 5 Podkre ś lenia wymaga, ż e poprzedni wniosek – b ę d ą cy podstaw ą do wydania decyzji Nr RKR-6/2003 – zosta ł z ł o ż ony w dniu 10.01.2003r., a zatem tak ż e po up ł ywie terminu przedawnienia. W uzasadnieniu w/w decyzji organ antymonopolowy stwierdzi ł , i ż sprawa podlega przedawnieniu. Równie ż zarzut stosowania przez Zak ł ad w stosunkach z odbiorcami niejednolitych warunków zamawiania mocy umownej, stwarzaj ą cy Wnioskodawcy i „HORTINO” zró ż nicowane warunki konkurencji nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Z dostarczonej przez Zak ł ad umowy wynika, ż e „HORTINO” posiada dwa przy łą cza energetyczne, dla których zawar ł z Zak ł adem dwie umowy na zakup energii elektrycznej o jednakowej mocy umownej w ci ą gu roku dla ka ż dego z przy łą czy. Zró ż nicowanie mocy umownej w ci ą gu roku na: wy ż sz ą w sezonie przetwórczym oraz ni ż sz ą w pozosta ł ych miesi ą cach nast ą pi ł o w przypadku „HORTINO” od 1.01.2003r., tj. po wej ś ciu w ż ycie w dniu 15.06.2002r. taryfy, dopuszczaj ą cej – podobnie jak w przypadku Wnioskodawcy - mo ż liwo ść ró ż nicowania mocy umownej w ci ą gu roku. Podkre ś li ć nale ż y, i ż Wnioskodawca nie przedstawi ł ż adnych innych dowodów, które potwierdza ł yby, a przynajmniej uprawdopodobnia ł y podniesiony zarzut. Art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż Prezes UOKiK mo ż e odmówi ć – w drodze decyzji - wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez organ informacji wynika w sposób oczywisty, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7 lub zakazu okre ś lonego w art. 8. Maj ą c na uwadze, i ż w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego nie uzyskano dowodów potwierdzaj ą cych zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (...), a na podstawie informacji zawartych we wniosku oraz posiadanych przez organ antymonopolowy brak jest podstaw do postawienia takiego zarzutu, orzeczono jak w sentencji i odmówiono wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji s ł u ż y stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów 31-011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Zast ę pca Dyrektora Otrzymuj ą : 1. Pan Krzysztof Andrzej Wi ś niewski Kancelaria Adwokacka ; ul. 3 maja 30/3, 35-030 Rzeszów – pe ł nomocnik Stefana Wrzaska Zak ł ad Produkcyjno-Us ł ugowy „CMOL-FRUT” 36-105 Cmolas 360a 2. a/a RKR 5