RKR-18/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-400-15/04/MS- /04 Kraków, dn. 28 lipca 2004r. DECYZJA Nr RKR - 18/2004 Na podstawie art. 85 ust. 1, w zwi ą zku z art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. Nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 18 poz. 172 z pó ź n. zm.), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia si ę wszcz ę cia , na wniosek przedsi ę biorców Stanis ł awa Ko ł odzieja i Ma ł gorzaty Ko ł odziej prowadz ą cych dzia ł alno ść gospodarcz ą pod nazw ą Firma Handlowo-Us ł ugowa „KOSTA” z siedzib ą w D ę bicy, post ę powania antymonopolowego w sprawie nadu ż ywania przez Firm ę Oponiarsk ą „D Ę BICA” S.A. z siedzib ą w D ę bicy pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku sprzeda ż y opon, polegaj ą cego na odmowie dostawy i sprzeda ż y opon. UZASADNIENIE Do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie wp ł yn ął w dniu 27.02.2004r. wniosek Stanis ł awa Ko ł odzieja i Ma ł gorzaty Ko ł odziej prowadz ą cych Firm ę Handlowo-Us ł ugow ą „KOSTA” z siedzib ą w D ę bicy (zwanych dalej „Wnioskodawcami”), o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Firmie Oponiarskiej „D Ę BICA” S.A. z siedzib ą w D ę bicy (zwanej dalej „D Ę BIC Ą ”). Pismem z dnia 9.03.2004r. poinformowano Wnioskodawców o wymogach, jakie powinien spe ł nia ć wniosek. Wnioskodawcy kolejnymi pismami z dnia 31.03.2004r. oraz 27.04.2004r. uzupe ł niali wniosek oraz wnie ś li o zwolnienie ich z obowi ą zku uiszczania op ł aty od wszcz ę cia post ę powania. W uzasadnieniu wniosku podnie ś li, i ż s ą dealerem D ę bicy, która doprowadzi ł a prowadzone przez nich przedsi ę biorstwo do bankructwa, realizuj ą c bez ich zgody weksel. Ponadto D ę bica odmówi ł a im dalszych dostaw opon. W kolejnych pismach podnie ś li zarzut zawarcia porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę poprzez stworzenie zrzeszenia PSO i firmowej sieci serwisów. Zarzucili D ę bicy równie ż naruszenie art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, 2, 3, 5 i 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003r. Nr 86 poz. 804 z pó ź n. zm.), polegaj ą ce w szczególno ś ci na stosowaniu nieuczciwych cen oraz bezpodstawnej odmowie realizowania zamówie ń Wnioskodawców na opony. Ponadto - zdaniem Wnioskodawców – organ antymonopolowy powinien zmusi ć D ę bic ę do zawarcia ugody i ustali ć wielko ść strat, które ponie ś li na skutek oszustwa. Postanowieniem nr RKR-60/2004 z dnia 8.04.2004r. organ antymonopolowy wszcz ął post ę powanie wyja ś niaj ą ce w celu ustalenia, czy dzia ł ania D ę bicy naruszaj ą przepisy ustawy o ochronie (...), uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy. W toku post ę powania D ę bica wyja ś ni ł a, i ż – w jej ocenie - sprawa nie posiada charakteru antymonopolowego lecz dotyczy indywidualnych rozlicze ń pomi ę dzy ni ą , a Wnioskodawcami. 2 Na podstawie umowy dealerskiej z dnia 16.02.2000r. Wnioskodawcy zostali zaliczeni do dealerów regionalnych, poniewa ż spe ł niali wymogi audytu kwalifikacyjnego, okre ś lone w za łą czniku nr 1 do umowy. Przedmiotem umowy by ł a sprzeda ż opon oraz d ę tek, jednak podstawowym przedmiotem obrotu by ł a sprzeda ż opon do samochodów osobowych i dostawczych oraz d ę tek do takich opon. Stosownie do tre ś ci za łą cznika nr 3 „Zasady sprzeda ż y opon osobowych i dostawczych” dealerzy regionalni - w tym Wnioskodawcy – otrzymali upusty w nast ę puj ą cej wysoko ś ci: - podstawowy 26% na opony osobowe i dostawcze oraz 22% na d ę tki do tych opon, - dodatkowy 0% - 1% za stopie ń realizacji kontraktu za rok po przedni, Ponadto dealerzy otrzymywali prowizj ę naliczan ą od warto ś ci opon dostarczanych do punktów serwisowych D ę bicy, której wysoko ść (3% lub 6%) by ł a uzale ż niona od statusu prawnego punktu serwisowego oraz prowizj ę kwartaln ą , której wysoko ść – wynosz ą ca od 0% do 5% - ustalana by ł a w zale ż no ś ci od stopnia realizacji zaplanowanej sprzeda ż y kwartalnej. W kolejnych latach ulega ł y zmianie stawki opustów i prowizji udzielanych przez D ę bic ę dealerom regionalnym. I tak wszystkich dealerów regionalnych obowi ą zywa ł y nast ę puj ą ce stawki: Od 1.05.2000r.: - opust podstawowy – 30%, - prowizja od warto ś ci opon dostarczanych do punktów serwisowych D ę bicy - 3% lub 6%, - prowizja kwartalna – od 0% do 4%, w 2001r.: - opust podstawowy – 29%, - opust dodatkowy – od 0% do 3%, - prowizja od warto ś ci opon dostarczanych do punktów serwisowych D ę bicy - 2% lub 6%, w 2002r.: - opust podstawowy – 36%, - prowizja kwartalna od warto ś ci opon dostarczanych do punktów serwisowych D ę bicy – do 4 %. W maju 2002r. D ę bica – dzia ł aj ą c wspólnie z Goodyear Dunlop Tires Polska Sp. z o.o. (zwan ą dalej „Goodyear Dunlop”) – skierowa ł a do swoich dealerów ofert ę promocyjn ą na dystrybucj ę opon zimowych dla samochodów osobowych i dostawczych produkowanych przez D ę bic ę oraz sprzedawanych przez Goodyear Dunlop. Ofert ą zostali obj ę ci wszyscy dealerzy, którzy nie zalegali z p ł atno ś ciami. W ramach oferty dealerzy otrzymali nast ę puj ą ce opusty: - opust podstawowy – 43% - opust dodatkowy na opony H, V – 4%, - opust za wielko ść zamówienia specjalnego – od 1% do 4%. Ponadto organizatorzy promocji przyznali dealerom, którzy zobowi ą zali si ę do odbioru opon obj ę tych promocj ą przed sezonem zimowym, bonusy na koszty magazynowania opon. By ł y one rozliczane na podstawie comiesi ę cznych faktur wystawionych przez dealerów, a ich wysoko ść by ł a uzale ż niona od ilo ś ci opon, ich marki i miesi ą ca odbioru. Promocj ą obj ę to równie ż sposób dokonywania p ł atno ś ci, poniewa ż dealerzy, którzy zap ł acili 75% nale ż no ś ci za zamówione opony do dnia 17.12.2002r. i nie sprzedali ich do inwentaryzacji przeprowadzonej po 17.0.2003r., uzyskali mo ż liwo ść zap ł aty do dnia 23.10.2003r. W zwi ą zku z istniej ą cym zad ł u ż eniem Wnioskodawców za zakupione opony, które na koniec grudnia 2002r. wynosi ł o 634.988 z ł , D ę bica wezwa ł a ich do zap ł aty nale ż no ś ci w terminie do dnia 5.02.2003r. Wobec niesp ł acenia zad ł u ż enia D ę bica rozpocz ęł a dochodzenie zap ł aty na drodze s ą dowej i w dniu 17.03.2003r. uzyska ł a nakaz zap ł aty na kwot ę 627.149,18 3 z ł . Jednocze ś nie D ę bica – powo ł uj ą c si ę na tre ść par 2 pkt 10 oraz par 5 pkt 3 umowy dealerskiej - zaprzesta ł a dostaw opon do przedsi ę biorstwa Wnioskodawców z powodu istniej ą cego zad ł u ż enia. Wskazana przez Wnioskodawców nazwa PSO jest w istocie firm ą przedsi ę biorcy – Polskie Sk ł ady Oponiarskie Sp. z o.o., powsta ł ego w 2002r. i skupiaj ą cego 15 dealerów opon. D ę bica nie jest udzia ł owcem w/w spó ł ki, ani nie dokonuje sprzeda ż y opon na jej rzecz. Ograniczy ł a si ę do zawarcia umowy wspó ł pracy, której przedmiotem jest pozyskiwanie przez PSO nowych dealerów. Udzia ł owcy PSO Sp. z o.o. zakupuj ą opony w D ę bicy na ogólnych warunkach i otrzymuj ą takie same opusty, jak inni dealerzy. Z tytu ł u przynale ż no ś ci do PSO nie otrzymuj ą oni ż adnych dodatkowych opustów. Goodyear Dunlop jest natomiast spó ł k ą zale ż n ą , dzia ł aj ą c ą w grupie kapita ł owej Goodyear, a przedmiotem jej dzia ł alno ś ci jest sprzeda ż opon marki: Goodyear, Fulda, Dunlop, Sava i Pneumat, produkowanych przez spó ł ki nale żą ce do tej grupy. D ę bica, mimo ż e nale ż y do grupy Goodyear, samodzielnie sprzedaje wyprodukowane przez siebie opony. Odnosz ą c si ę do zarzutu posiadania pozycji dominuj ą cej na rynku, D ę bica wskaza ł a na ustalenia dotycz ą ce jej udzia ł u w rynku, które by ł y podstaw ą do wydania przez organ antymonopolowy decyzji nr DDI-109/2002 z dnia 12.12.2002r., utrzymanej w mocy wyrokiem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 3/03). Powy ż sz ą decyzj ą organ antymonopolowy odmówi ł wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego przeciwko D ę bicy, poniewa ż dokonane przez niego ustalenia wykaza ł y, i ż jej udzia ł w rynku sprzeda ż y opon wynosi 34%, a zatem nie posiada ona pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zawarte w przedmiotowym wniosku żą danie wszcz ę cia przeciwko D ę bicy post ę powania antymonopolowego w sprawie nadu ż ywania przez D ę bic ę pozycji dominuj ą cej na rynku, nie mo ż e zosta ć uwzgl ę dnione. Istot ą praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie (...) jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Ustawa nie wymienia w sposób wyczerpuj ą cy wszystkich przejawów nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku lecz ogranicza si ę jedynie do wyliczenia w art. 8 ust. 2 typowych przyk ł adów takich zachowa ń . Niemniej jednak, warunkiem koniecznym do postawienia zarzutu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej jest wykazanie, ż e przedsi ę biorca stosuj ą cy t ę praktyk ę posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym. W ś wietle art. 4 pkt 9 tej ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą nale ż y rozumie ć pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli udzia ł w rynku przekracza 40 %. W niniejszej sprawie Wnioskodawcy prowadz ą dzia ł alno ść w zakresie sprzeda ż y opon i d ę tek produkowanych przez D ę bic ę , w szczególno ś ci sprzeda ż y opon do samochodów osobowych i dostawczych. Natomiast D ę bica jest producentem opon i d ę tek w pe ł nym 4 asortymencie, tj. opon do samochodów osobowych, dostawczych, ci ęż arowych itp. oraz d ę tek. Rynkiem w ł a ś ciwym w rozumieniu art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie (...) jest krajowy rynek sprzeda ż y opon dla odbiorców hurtowych. Za tak ą definicj ą rynku przemawia okoliczno ść , i ż zarzucana przez Wnioskodawców praktyka dotyczy odmowy przez D ę bic ę dostawy i sprzeda ż y produkowanych przez ni ą opon. Poniewa ż Wnioskodawcy nie podali ż adnych wiarygodnych danych pozwalaj ą cych na okre ś lenie pozycji rynkowej D ę bicy (poza ogólnikowym stwierdzeniem, ż e jej udzia ł w produkcji krajowej przekracza 70%), organ antymonopolowy opar ł si ę na posiadanych informacjach, które by ł y wykorzystane w powo ł anej decyzji nr DDI-109/2002. Dodatkowym uzasadnieniem wykorzystania tych danych jest okoliczno ść , i ż decyzja ta zosta ł a wydana w grudniu 2002r., a odmowa dostawy opon do Wnioskodawców nast ą pi ł a w 2003r. Przeprowadzone wtedy post ę powanie wykaza ł o, ż e rynek sprzeda ż y opon jest rynkiem konkurencyjnym, bowiem wyst ę puj ą na nim – obok krajowych producentów – tak ż e zagraniczni producenci, a udzia ł D ę bicy w tym rynku wynosi 34%. Okoliczno ść ta przes ą dza, ż e nie mo ż na postawi ć temu przedsi ę biorcy zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (....) albowiem nie posiada on pozycji dominuj ą cej na rynku. Niezale ż nie od powy ż szego, organ antymonopolowy dokona ł analizy postawionych przez Wnioskodawców zarzutów. Z dowodów zebranych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego i informacji zawartych we wniosku wynika, i ż zarzuty te dotycz ą w istocie sposobu dochodzenia przez D ę bic ę zap ł aty zad ł u ż enia przez Wnioskodawców, w tym odmowy dalszych dostaw opon. Przedmiotem dzia ł a ń organu antymonopolowego jest – stosownie do tre ś ci art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – podejmowana w interesie publicznym ochrona interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do wszcz ę cia procedur antymonopolowych i zastosowania instrumentów ochrony zawartych w tej ustawie jest zatem, aby dzia ł ania przedsi ę biorców – którym postawiono zarzut naruszenia jej przepisów – stanowi ł y potencjalne zagro ż enie interesu publicznego rozumianego jako konkurencja, nie za ś pojedynczego przedsi ę biorcy, konsumenta lub ich grupy. Stanowisko to znalaz ł o potwierdzenie w orzecznictwie zarówno S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (tak: wyroku z dnia 27.06.2001r. sygn. akt XVII Ama 92/00, z dnia 4.07.2001r. sygn. akt XVII Ama 108/00), jak i S ą du Najwy ż szego (tak: wyrok z dnia 29.05.2001r. sygn. akt I CKN 1217/98). W uzasadnieniu tego wyroku s ą d stwierdzi ł , i ż ustawa antymonopolowa ma charakter publicznoprawny i ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagro ż ona jest sama instytucja konkurencji. Powy ż sze stanowisko znalaz ł o potwierdzenie w kolejnym wyroku S ą du Najwy ż szego z dnia 26.02.2004r. (sygn. akt III SK 2/04), w którym S ą d ten uzna ł , i ż naruszenie indywidualnego interesu nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, ż e dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu, je ż eli indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub utrwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych, które wywo ł uj ą skutki na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. W rozwa ż anym stanie faktycznym zaistnia ł cywilnoprawny spór pomi ę dzy przedsi ę biorcami, którego przedmiotem jest wyegzekwowanie przez D ę bic ę zap ł aty istniej ą cego zad ł u ż enia. Spór ten nie posiada jednak publicznego charakteru, a dzia ł ania podejmowane przez D ę bic ę nie prowadz ą do ograniczenia konkurencji, ani tym bardziej do jej wyeliminowania. Okoliczno ść , ż e D ę bica odmówi ł a kontynuowania dostaw opon do przedsi ę biorstwa Wnioskodawców w sytuacji, gdy zalegaj ą oni z zap ł at ą ok. 635.000 z ł równie ż nie mo ż e by ć uznana za dzia ł anie antykonkurencyjne. Ż aden bowiem racjonalnie dzia ł aj ą cy przedsi ę biorca nie b ę dzie dostarcza ł towarów kontrahentowi, który 5 zalega ju ż z zap ł at ą za poprzednie dostawy i nara ż a ł si ę na mo ż liwo ść powstania dodatkowej szkody z tego tytu ł u. Indywidualny charakter sporu – który powinien zosta ć rozstrzygni ę ty na drodze cywilnej – powoduje, ż e nie spe ł niona zosta ł a podstawowa przes ł anka warunkuj ą ca dopuszczalno ść wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w niniejszej sprawie. Zebrany przez organ antymonopolowy materia ł dowodowy nie daje równie ż podstaw do postawienia zarzutu zawarcia – wskazanych przez Wnioskodawców – porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę . Wymaga podkre ś lenia, i ż oprócz podniesienia zarzutów (w tym wadliwego oznaczenia PSO jako zrzeszenia), Wnioskodawcy nie przytoczyli ż adnego dowodu, który przynajmniej uprawdopodobnia ł by zawarcie i istnienie takich porozumie ń . Dowodu na tak ą okoliczno ść nie dostarczy ł y równie ż przeprowadzone przez organ antymonopolowy czynno ś ci wyja ś niaj ą ce. Nie mo ż na bowiem uzna ć za dowód na t ę okoliczno ść faktu organizowania przez D ę bic ę oraz Goodyear Dunlop wspólnej promocji sprzeda ż y opon zimowych, czy te ż powo ł ania przez konkurencyjnych dealerów spó ł ki, której przedmiotem jest rozwój sieci punktów sprzeda ż y opon na terenie ca ł ego kraju. Zdaniem organu antymonopolowego przedstawione przez Wnioskodawców informacje, jak równie ż dowody uzyskane w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego nie daj ą wystarczaj ą cych podstaw do postawienia zarzutu zawarcia porozumie ń ograniczaj ą cych konkurencj ę . Art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż Prezes UOKiK mo ż e odmówi ć – w drodze decyzji - wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez organ informacji wynika w sposób oczywisty, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7 lub zakazu okre ś lonego w art. 8. Maj ą c na uwadze, i ż w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego nie uzyskano dowodów potwierdzaj ą cych zarzut naruszenia art. 5 lub art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (...), a na podstawie informacji zawartych we wniosku oraz posiadanych przez organ antymonopolowy brak jest podstaw do postawienia takiego zarzutu, orzeczono jak w sentencji i odmówiono wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...) w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji s ł u ż y stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów 31-011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Barbara du Vall Otrzymuj ą : 1. Stanis ł aw Ko ł odziej i Ma ł gorzata Ko ł odziej Firma Handlowo-Us ł ugowa „KOSTA” ; ul. Le ś na 40, 39-200 D ę bica 2. a/a RKR