RWA-21/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI i KONSUMENTÓW W WARSZAWIE RWA-57/4/2002/GM Warszawa, dn. 16 lipca 2004 r. DECYZJA Nr RWA – 21/2004 I. Na podstawie art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18 poz. 172 ze zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek cz ł onków zespo ł u „Brathanki”: Pani Haliny Mlynkowej, zam. w Na’vsi (Republika Czeska); Pana Janusza Musa, zam. w Ś wi ą tnikach Górnych; Pana Stefana B ł aszczy ń skiego, zam. w Krakowie; Pana Adama Prucnala, zam. w Krakowie; Pana Jacka Królika, zam. w Krakowie; Pana Grzegorza Pi ę taka, zam. w Ryczowie oraz Pana Piotra Królika, zam. w Krakowie, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów; a) uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nadu ż ywanie przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez wymuszanie na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę b ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia , udzielenia Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych – i nakazuje zaniechania jej stosowania . b) uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nadu ż ywanie przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez wymuszanie na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia , udzielenia Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania – i nakazuje zaniechania jej stosowania . c) uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nadu ż ywanie przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du tymi prawami na rzecz osób b ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia , od oddania w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo-telewizyjne – i nakazuje zaniechania jej stosowania . II. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek cz ł onków zespo ł u „Brathanki”, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: a) uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nadu ż ywanie przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez wymuszanie na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia , udzielenia Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie nagra ń mechanicznych i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 1 stycznia 2004 r. b) uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nadu ż ywanie przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du tymi prawami na rzecz autorów, nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia , od oddania w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo-telewizyjne i stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania z dniem 1 stycznia 2004 r. III. Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek cz ł onków zespo ł u „Brathanki”, – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nie stwierdza si ę stosowania przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez ograniczanie autorom swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS zbiorowego zarz ą du ich prawami autorskimi w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami skutecznego zarz ą dzania tymi prawami. 2 IV. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego, wszcz ę tego na wniosek cz ł onków zespo ł u „Brathanki”, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów nak ł ada si ę na Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 500.000 z ł (s ł ownie: pi ęć set tysi ę cy z ł otych ), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. V. Na podstawie art. 69 ust. 1 i 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpatrzeniu wniosku pe ł nomocnika cz ł onków zespo ł u „Brathanki” z dnia 4 lipca 2002 r. oraz uwzgl ę dniaj ą c wynik niniejszego post ę powania antymonopolowego, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: a) obci ąż a si ę Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie kosztami niniejszego post ę powania antymonopolowego, b) zobowi ą zuje si ę Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie do zwrotu na rzecz cz ł onków zespo ł u „Brathanki” kosztów post ę powania w kwocie 720 z ł (s ł ownie: siedemset dwadzie ś cia z ł otych). UZASADNIENIE Do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów wp ł yn ął wniosek cz ł onków zespo ł u „Brathanki”: Pani Haliny Mlynkowej, zam. w Na’vsi (Republika Czeska); Pana Janusza Musa, zam. w Ś wi ą tnikach Górnych; Pana Stefana B ł aszczy ń skiego, zam. w Krakowie; Pana Adama Prucnala, zam. w Krakowie; Pana Jacka Królika, zam. w Krakowie; Pana Grzegorza Pi ę taka, zam. w Ryczowie oraz Pana Piotra Królika, zam. w Krakowie (dalej: Wnioskodawcy) o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w sprawie uznania za praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę dzia ł a ń Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w Warszawie (dalej: ZAiKS). Wnioskodawcy zwrócili si ę o nakazanie ZAiKS zaniechania uzale ż niania przyj ę cia utworów muzycznych pod ochron ę od upowa ż nienia ZAiKS na zasadzie wy łą czno ś ci do udzielania licencji na wykonania publiczne tych utworów, ich nagrywanie mechaniczne lub wykonywanie nada ń radiowo-telewizyjnych (pismo Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r., s. 1). W uzasadnieniu Wnioskodawcy podnie ś li, i ż jako organizacja zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi ZAiKS z mocy decyzji ministra w ł a ś ciwego w sprawach kultury posiada pozycj ę monopolisty w zakresie zarz ą du prawami autorskimi. Podmiot praw autorskich, chc ą cy korzysta ć z ochrony swoich praw, jest zmuszony do zawierania umowy z ZAiKS. W opinii Wnioskodawców ZAiKS uzale ż nia przyj ę cie pod ochron ę utworów twórców nieb ę d ą cych jego cz ł onkami od udzielania ZAiKS wy łą cznego uprawnienia do udzielania zezwole ń na nagrywanie mechaniczne lub wykonywanie publiczne utworów okre ś lonego 3 twórcy. Autor oddaj ą cy ZAiKS utwory pod ochron ę jest pozbawiony mo ż liwo ś ci decydowania w sprawach zwi ą zanych z eksploatacj ą swoich utworów. ZAiKS chroni prawa autorskie twórców, którzy s ą jego cz ł onkami oraz twórców, którzy zg ł osz ą swoje utwory pod ochron ę ZAiKS. Zg ł oszenie nast ę puje na stosownym formularzu wniosku, zgodnie z „Regulaminem okre ś laj ą cym zasady udzielania przez ZAiKS ochrony utworom osób nieb ę d ą cych cz ł onkami stowarzyszenia”, przyj ę tym uchwa łą Zarz ą du ZAiKS z dnia 18 marca 1977 r. (za łą cznik nr 3 do wniosku z dnia 4 lipca 2002 r.). Zgodnie z ww. regulaminem, z dniem powzi ę cia uchwa ł y o przyj ę ciu utworu pod ochron ę stowarzyszenie uzyskuje wy łą czne prawo udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworu, jego nagrywanie mechaniczne, nadania radiowo-telewizyjne oraz prawo inkasowania z tych tytu ł ów wynagrodze ń autorskich oraz dochodzenie roszcze ń w tym zakresie. Wnioskodawcy podnie ś li, i ż przyj ę cie przez ZAiKS pod ochron ę utworów autora nieb ę d ą cego cz ł onkiem ZAiKS uzale ż nione jest od uprzedniego wype ł nienia stosownego wniosku o przyj ę cie utworów pod ochron ę (wzór tego wniosku stanowi za łą cznik nr 2 do pisma Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r.). W powy ż szym wniosku autor zobowi ą zuje si ę , i ż po przyj ę ciu utworów pod ochron ę , ZAiKS uprawniony b ę dzie, na zasadzie wy łą czno ś ci, do udzielania zezwole ń na nagrywanie mechaniczne i wykonywanie publiczne utworów autora oraz inkasowania wynagrodze ń z tego tytu ł u. W powo ł ywanym wniosku autor o ś wiadcza ponadto, i ż w zakresie umocowania ZAiKS, nie b ę dzie podejmowa ł ż adnych dzia ł a ń bez po ś rednictwa tej organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (dalej: OZZ). Klauzula wy łą cznego upowa ż nienia do udzielania licencji nie powinna by ć – wed ł ug Wnioskodawców – elementem umowy adhezyjnej. Umowa mi ę dzy autorem a OZZ powinna podlega ć negocjacjom odno ś nie terminu i warunków udzielenia tej organizacji wy łą cznego upowa ż nienia do udzielania licencji, w tym udzia ł u w zyskach od udzielonych licencji, wy łą cze ń w okresie promocji nowych albumów itp. Wnioskodawcy zwrócili uwag ę , i ż brak mo ż liwo ś ci negocjowania przez autorów ww. warunków mo ż e stanowi ć praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu przez ZAiKS pozycji dominuj ą cej poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych ZAiKS nieuzasadnione korzy ś ci. W uzasadnieniu Wnioskodawcy powo ł ali fakt udzielenia przez ZAiKS przedsi ę biorcy dzia ł aj ą cemu pod firm ą DIGI PRES zgody na reprodukcje utworów zespo ł u „Brathanki” na mechanicznym no ś niku d ź wi ę ku (p ł ytach CD oraz kasetach magnetycznych). Jak podnie ś li Wnioskodawcy, w wyniku stosowania powy ż szej praktyki ww. przedsi ę biorca móg ł nagrywa ć p ł yty zawieraj ą ce utwory oddane pod ochron ę ZAiKS bez indywidualnie udzielonej zgody podmiotów praw do tych utworów – co doprowadzi ł o do naruszenia praw Wnioskodawców. DIGI PRES nie móg ł by dopu ś ci ć si ę dzia ł a ń , które w ocenie Wnioskodawców maj ą znamiona czynu nieuczciwej konkurencji, gdyby ZAIKS nie nadu ż ywa ł o pozycji dominuj ą cej w sposób okre ś lony we wniosku (pismo Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r., s. 3). W uzupe ł nieniu wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego Wnioskodawcy uznali, i ż żą danie przez ZAiKS udzielenie wy łą cznego uprawnienia do zarz ą dzania prawami autorskimi zosta ł o przez nich b łę dnie okre ś lone jako praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę polegaj ą ca na uzale ż nianiu zawarcia umowy od przyj ę cia lub spe ł nienia przez drug ą stron ę innego ś wiadczenia, niemaj ą cego rzeczowego ani zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem umowy, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (pismo Wnioskodawców z dnia 29 lipca 2002 r., s. 2). Wnioskodawcy 4 podnie ś li, ż e umowa o zarz ą dzanie prawami autorskimi mo ż e pozostawa ć w zwyczajowym lub rzeczowym zwi ą zku z żą daniem udzielenia wy łą cznego upowa ż nienia na udzielanie w imieniu uprawnionego licencji na wykonywanie jego praw. Zaznaczyli jednocze ś nie, i ż wymaganie od autorów oddaj ą cych utwory pod ochron ę udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do udzielania licencji na korzystanie z utworów tych autorów nie jest konieczne do zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi lub pokrewnymi oddanymi pod ochron ę . Powy ż sze dzia ł ania ZAiKS nale ż y – zdaniem Wnioskodawców – uzna ć za spe ł niaj ą ce przes ł anki okre ś lone w art. 8 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który zawiera otwarty katalog zachowa ń definiowanych jako nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku. Za spe ł niaj ą ce znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 8 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 ww. ustawy Wnioskodawca uzna ł ograniczanie swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez ZAiKS Warszawie zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi Wnioskodawców w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami skutecznego zarz ą dzania tymi prawami. Powy ż sza praktyka ma miejsce wskutek niedopuszczanie przez ZAiKS mo ż liwo ś ci wyboru warunków licencji (por.: pisma Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r., s. 3, z dnia 17 lutego 2003 r., s. 3 i z dnia 11 lipca 2003 r., s. 1). We wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego i w jego uzupe ł nieniu Wnioskodawcy zarzucili ZAiKS stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu przez to stowarzyszenie pozycji dominuj ą cej poprzez: (a) wymuszanie na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę , udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych (art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) (pismo Wnioskodawców z dnia 29 lipca 2003 r.); (b) ograniczanie autorom swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie zbiorowego zarz ą du ich prawami autorskimi w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami skutecznego zarz ą dzania tymi prawami (art. 8 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy) (pismo Wnioskodawców z dnia 29 lipca 2003 r.); (c) narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych ZAiKS nieuzasadnione korzy ś ci (art.8 ust. 1 i 2 pkt 6 ww. ustawy) (pismo Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2003 r.); (d) narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci innym podmiotom gospodarczym kosztem Wnioskodawców (art. 8 ust. 1 i 2 ww. ustawy) (pismo Wnioskodawców z dnia 29 lipca 2003 r., s. 1). Cz ł onkowie zespo ł u „Brathanki” wnie ś li o nakazanie ZAiKS zaniechania stosowania zarzucanych mu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę oraz o na ł o ż enie na ZAiKS obowi ą zku zwrotu kosztów post ę powania, z uwzgl ę dnieniem kosztów zast ę pstwa procesowego (pismo Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2003 r.). Wzi ą wszy pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci, które zdaniem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów mog ł y wskazywa ć na naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, postanowieniem z dnia 19 wrze ś nia 2002 r. w imieniu Prezesa Urz ę du zosta ł o wszcz ę te post ę powanie wyja ś niaj ą ce, maj ą ce na celu wst ę pne ustalenie, czy poprzez dzia ł ania podejmowane przez ZAiKS w zakresie zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. 5 W zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania wyja ś niaj ą cego Urz ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Warszawie wezwa ł ZAiKS do ustosunkowania si ę do zarzutów zawartych we wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w niniejszej sprawie. W odpowiedzi ZAiKS podnios ł o, i ż na podstawie zezwolenia Ministra Kultury sprawuje zbiorowy zarz ą d prawami autorskimi zawieraj ą c umowy z polskimi autorami oraz z zagranicznymi zwi ą zkami zbiorowo zarz ą dzaj ą cymi prawami autorskimi. ZAiKS podkre ś li ł jednak, i ż nie jest na terytorium Polski jedyn ą OZZ (pismo ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r.). ZAiKS chroni twórczo ść 4700 cz ł onków oraz 6706 autorów, którzy powierzyli tej organizacji swoje utwory pod ochron ę . ZAiKS nie dysponuje jednak ż adnymi, nawet szacunkowymi, danymi o liczbie autorów, którzy ochron ę swych praw autorskich powierzyli innym OZZ. Po ś rednio o ich liczbie wnioskowa ć mo ż na z faktu, i ż z tytu ł u nada ń radiowych i telewizyjnych ZAiKS wyp ł aca wynagrodzenie przesz ł o trzem tysi ą com autorów niechronionych przez ZAiKS. Autorzy ci nie s ą chronieni przez ZAiKS tak ż e w zakresie nagra ń mechanicznych. Nale ż y wi ę c przypuszcza ć , i ż w tym zakresie autorzy ci zawieraj ą umowy z producentami fonograficznymi samodzielnie b ą d ź za po ś rednictwem agentów (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 1-2). ZAiKS podkre ś li ł o, i ż nie istnieje w Polsce przymus powierzania ZAiKS pod ochron ę praw autorskich s ł u żą cych twórcom do utworów. Takiego obowi ą zku nie narzuca ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.). Jedynie w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji wprowadzono obowi ą zkowe po ś rednictwo OZZ. W takim przypadku organizacja taka dzia ł a nie tylko na rzecz swoich cz ł onków, czy osób, które powierzy ł y danej organizacji utwory pod ochron ę , ale równie ż na rzecz twórców przez dan ą OZZ niereprezentowanych. Wówczas OZZ obowi ą zana jest do równego traktowania swoich cz ł onków i innych podmiotów. Tak te ż dzia ł a ZAiKS w zakresie ochrony praw autorskich na polach obj ę tych obowi ą zkowym po ś rednictwem. ZAiKS podkre ś la, i ż nigdy nie uzale ż nia ł wykonywania zada ń na ł o ż onych na ń przez ustaw ę od powierzenia przez autorów s ł u żą cych im praw do utworów pod ochron ę ZAiKS. To od woli autora zale ż y bowiem – jak podnosi ZAiKS – oddanie utworów pod ochron ę tej OZZ (pismo ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 1-2). Z pól eksploatacji obj ę tych przymusowym zbiorowym zarz ą dem ZAiKS, w ramach uzyskanego zezwolenia, jest zobowi ą zany do inkasowania wynagrodze ń autorskich dla wszystkich twórców okre ś lonej kategorii dzie ł , bez wzgl ę du na to, czy z twórcami ma zawarte umowy. Wnioskodawcy otrzymywaliby wi ę c od ZAiKS wynagrodzenie za eksploatacj ę ich utworów z tytu ł u nada ń przez organizacje radiowe i telewizyjne opublikowanych utworów muzycznych oraz drobnych utworów s ł ownych i s ł owno- muzycznych (art. 21 ust. 1 ww. ustawy) oraz z tytu ł u korzystania z utworów audiowizualnych (art. 70 ust. 3 ww. ustawy). Na pozosta ł ych polach eksploatacji, które nie zosta ł y obj ę te przymusowym po ś rednictwem OZZ, ka ż dy twórca mo ż e – wed ł ug ZAiKS – dzia ł a ć osobi ś cie. W czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego ZAiKS odniós ł si ę do kwestionowanego przez Wnioskodawców obowi ą zku dokonania przez autora, oddaj ą cego utwory pod ochron ę , wy łą cznego upowa ż nienia ZAiKS do udzielania zezwole ń na eksploatacje jego utworów. ZAiKS zarz ą dza prawami autorskimi przesz ł o dwóch milionów osób zrzeszonych w zwi ą zkach zbiorowo zarz ą dzaj ą cych prawami autorskimi oraz do kilku milionów utworów. Wszyscy twórcy oraz wydawcy, którzy powierzyli ZAiKS lub któremu ś z zagranicznych zwi ą zków zarz ą dzaj ą cych prawami autorów s ł u żą ce im prawa autorskie pod ochron ę s ą rejestrowani na ś wiatowej li ś cie utworów (lista WWL), tworzonej przez zwi ą zki, zrzeszone w mi ę dzynarodowej konfederacji zwi ą zków CISAC. Taki system umo ż liwia zarz ą dzanie 6 prawami autorskimi w odniesieniu do ogromnej ilo ś ci utworów oraz u ż ytkowników tych praw na terenie niemal ż e ca ł ego ś wiata. Przy takim zakresie repertuarowym zwi ą zki nie s ą w stanie z ka ż dym autorem konsultowa ć warunków udzielania poszczególnych licencji u ż ytkownikom. Przeprowadzenie takich konsultacji z ka ż d ą reprezentowan ą przez ZAiKS osob ą uniemo ż liwi ł oby w praktyce sprawne zbiorowe zarz ą dzanie utworami . Z powy ż szych powodów do udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami autorskimi s ą obowi ą zani wszyscy autorzy, których utwory chroni ZAiKS: zarówno cz ł onkowie tego stowarzyszenia (na podstawie postanowie ń „Zobowi ą zania organizacyjnego”) jak i twórcy nieb ę d ą cy cz ł onkami ZAiKS (na podstawie „Regulaminu okre ś laj ą cego zasady udzielania przez ZAiKS ochrony utworom osób nie b ę d ą cych cz ł onkami stowarzyszenia” z dnia 18 marca 1977 r.). Jak twierdzi ZAiKS – tak ż e w innych zwi ą zkach zarz ą dzaj ą cych prawami autorów stosuje si ę zasad ę zawierania z autorami czy wydawcami umów przenosz ą cych na te zwi ą zki, bez ż adnych ogranicze ń , prawa do wszystkich utworów danego twórcy, czy te ż na ca ł e katalogi wydawców (pismo ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 2-3). Jako dowód powy ż szego twierdzenia ZAiKS przekaza ł o przyk ł adowe umowy zawierane przez niemieckie Stowarzyszenie ochrony praw autorskich do wykonywania utworów muzycznych i mechanicznego zwielokrotniania GEMA, francuskie Stowarzyszenie Autorów, Kompozytorów i Wydawców Muzyki SACEM oraz angielskie stowarzyszenie PDS. Po dokonaniu analizy tre ś ci ww. umów prowadz ą ca niniejsze post ę powanie Delegatura UOKiK w Warszawie uzna ł a, i ż – wbrew twierdzeniom ZAiKS – nie potwierdzaj ą one istnienia ogólnej i powszechnie stosowanej zasady, zgodnie z któr ą wykonywanie zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi wi ąż e si ę z bezwarunkowym przeniesieniem przez autora wszystkich swoich praw autorskich na OZZ. Ww. umowy w ró ż nym zakresie, ograniczaj ą uprawnienia stowarzysze ń chroni ą cych prawa autorów. Umo ż liwiaj ą one autorowi m.in. nieprzeniesienie na dane stowarzyszenie praw do niektórych swoich utworów (zob.: umowa z dnia 16 lipca 1963 r. mi ę dzy stowarzyszeniem SACEM a kompozytorem Mauricem Jarrem ) , b ą d ź prawo do samodzielnego dysponowania prawami autorskimi w zakresie okre ś lonego sposobu eksploatacji swoich utworów (zob.: § 1 ust. 3 i 5 umowy z dnia 8 listopada 1966 r. mi ę dzy niemieckim Stowarzyszeniem ochrony praw autorskich do wykonywania utworów muzycznych i mechanicznego zwielokrotniania GEMA a wydawc ą Jürgenem Knieperem). ZAiKS nie zgodzi ł o si ę z interpretacj ą powo ł ywanych wy ż ej postanowie ń umów mi ę dzy autorami a zagranicznymi organizacjami wykonuj ą cymi kolektywny zarz ą d prawami autorów. W jego ocenie z umowy zawieranej przez SACEM wyra ź nie wynika, i ż autorzy wnosz ą jako aport do spó ł ki ca łą sw ą twórczo ść i wy łą cznie stowarzyszenie SACEM jest uprawnione do udzielania licencji i inkasowania wynagrodze ń zarówno w zakresie publicznych wykona ń , jak i nagra ń mechanicznych. Natomiast wskazane przez UOKiK postanowienia umowy zawieranej przez GEMA z cz ł onkami dotycz ą wy łą czenia uprawnie ń GEMA jedynie w odniesieniu do produkcji niektórych filmów. Wy łą czenie to dotyczy jedynie produkcji filmu, tzw. prawa synchronizacji, a nie dalszej eksploatacji utworu wykorzystanego w filmie. Zezwolenie na dalsz ą eksploatacj ę udzielane jest wy łą cznie przez GEMA. ZAiKS podkre ś li ł o, i ż mi ę dzynarodowy system sprawowania zarz ą du prawami autorskimi nie daje mo ż liwo ś ci wprowadzenia ogranicze ń w odniesieniu do poszczególnych pól eksploatacji. Natomiast zobowi ą zanie organizacyjne ZAiKS dopuszcza mo ż liwo ść zastrze ż enia przez autorów konieczno ś ci uzyskania ich zgody na przenoszenie poszczególnych utworów, dokonywania ich pierwszego utrwalenia na no ś niku oraz 7 przystosowania do reklamy, je ż eli prowadzi ł oby to do zmiany charakteru utworu. Takie same uprawnienia przys ł uguj ą autorom, którzy nie b ę d ą c cz ł onkami ZAiKS powierzyli tej organizacji ochron ę swojej twórczo ś ci (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 3). Informacje przekazane przez Wnioskodawców w czasie post ę powania wyja ś niaj ą cego mog ł y wskazywa ć , i ż autor utworów muzycznych mo ż e odda ć ZAiKS zarz ą d prawami do swoich utworów jedynie z uwzgl ę dnieniem nast ę puj ą cych pól eksploatacji: nagrywanie mechaniczne i publiczne wykonanie („Wniosek o przyj ę cie utworów pod ochron ę ” – za ł . nr 2 do pisma Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r.). ZAiKS potwierdzi ł o, i ż wszyscy autorzy, których prawami zarz ą dza, s ą chronieni łą cznie w zakresie publicznego wykonywania oraz nagra ń mechanicznych. Zdaniem ZAiKS nie jest mo ż liwe powierzanie przez autora pod ochron ę praw autorskich do utworów w odniesieniu do niektórych pól, np. z wy łą czeniem nagra ń mechanicznych. Takie zasady sprawowania ochrony praw autorskich zosta ł y przyj ę te przez w ł adze ZAiKS poprzez uchwalenie zobowi ą zania organizacyjnego oraz wniosku o przyj ę cie twórczo ś ci pod ochron ę (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 1 i 2). Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2002 r., zosta ł o wszcz ę te post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez ZAiKS pozycji dominuj ą cej na rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez: I. wymuszanie na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; II. ograniczanie autorom swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du ich prawami autorskimi w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami skutecznego zarz ą dzania tymi prawami, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 ww. ustawy. W poczet materia ł u dowodowego niniejszego post ę powania zaliczono informacje uzyskane przez Prezesa Urz ę du w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym, maj ą cym na celu wst ę pne ustalenie, czy poprzez dzia ł ania podejmowane przez ZAiKS w zakresie zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego (sygn. akt RWA-57/3/505/02/GM), o czym strony zosta ł y poinformowany w zawiadomieniu o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego, ZAiKS podtrzyma ł o swoje stanowisko przyj ę te w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego. Jednocze ś nie ZAiKS podnios ł o, i ż w jego ocenie przy ocenie zarzutów Wnioskodawców w aspekcie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y wzi ąć pod uwag ę , i ż powy ż sza ustawa ma zastosowanie do umów licencyjnych dotycz ą cych wykonywania m.in. praw autorskich mi ę dzy przedsi ę biorcami. Tymczasem ZAiKS jest stowarzyszeniem i nie prowadzi dzia ł alno ś ci gospodarczej, a przedmiotem niniejszego post ę powania nie s ą umowy zawierane z u ż ytkownikami (którzy posiadaj ą status przedsi ę biorców), ale z twórcami, a wi ę c podmiotami nieprowadz ą cymi dzia ł alno ś ci gospodarczej. Powo ł uj ą c si ę na pogl ą du doktryny, ZAiKS podnios ł o, i ż przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosuje si ę do dzia ł a ń podejmowanych przez OZZ 1 . Kontrola ta, w ś wietle dotychczasowej praktyki 1 E. Traple [w]: J. Barta, R. Markiewicz (red.): Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2001, s. 633 i nast. 8 dotyczy ł a jednak umów licencyjnych zawieranych przez OZZ z u ż ytkownikami. Zupe ł nie odmiennie kszta ł tuje si ę natomiast kwestia relacji tych organizacji z osobami powierzaj ą cymi im sw ą twórczo ść pod ochron ę . Wed ł ug ZAiKS w tym zakresie ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma zastosowania (pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 3-4). Pismem z dnia 27 grudnia 2002 r. Wnioskodawcy wyst ą pili o rozszerzenie niniejszego post ę powania o zarzut naruszenia przez ZAiKS art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez uzale ż nianie zawarcia umowy od przyj ę cia lub spe ł nienia przez drug ą stron ę innego ś wiadczenia, niemaj ą cego rzeczowego ani zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem umowy. Zdaniem Wnioskodawców zakaz ten narusza wykluczanie przez ZAiKS mo ż liwo ś ci powierzenia temu stowarzyszeniu zarz ą du prawami do utworów jedynie na wybranych przez autora polach eksploatacji (np. z wy łą czeniem wykonywania publicznego utworu lub z wy łą czeniem jego nagrywania mechanicznego). W dniu 4 listopada 2003 r. Prezes Urz ę du postanowi ł , i ż niniejsze post ę powanie toczy si ę równie ż w sprawie stosowania przez ZAiKS praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du tymi prawami od oddania Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS w Warszawie w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo-telewizyjne, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ustosunkowuj ą c si ę do ww. zarzutu, ZAiKS podtrzyma ł o swoje stanowisko wyra ż ane w toku post ę powania (pismo ZAiKS z dnia 17 listopada 2003 r.). Zdaniem ZAiKS, stosowanie zasady łą cznego powierzania w zarz ą d praw autorskich w zakresie publicznych wykona ń utworów oraz nagra ń mechanicznych jest spowodowane m.in. konieczno ś ci ą zminimalizowania kosztów inkasa i repartycji wynagrodze ń . Stosowane przez ZAiKS potr ą canie wynagrodze ń na pokrycie ponoszonych kosztów s ą u ś redniane i nie pokrywaj ą na wszystkich polach eksploatacji rzeczywi ś cie ponoszonych kosztów. Ma to miejsce w szczególno ś ci w odniesieniu do publicznych wykona ń , w zakresie których koszta inkasa i repartycji s ą bardzo wysokie. Zdaniem ZAiKS, gdyby autorzy powierzali pod ochron ę swe utwory jedynie w zakresie publicznych wykona ń , to musieliby ponosi ć o wiele wy ż sze ni ż ma to miejsce obecnie, koszty inkasa. Obj ę cie utworów łą czna ochron ą na wszystkich polach eksploatacji, w zakresie których dzia ł a ZAiKS, umo ż liwia utrzymanie kosztów inkasa na ś rednim poziomie 16% inkasowanych wynagrodze ń (pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r.). Pismem z dnia 27 grudnia 2002 r. Wnioskodawcy wnie ś li o uznanie, i ż ZAiKS nadu ż ywa pozycji dominuj ą cej na rynku poprzez: (a) udzielanie licencji na utrwalanie utworu i wprowadzanie do obrotu egzemplarzy utworu w zakresie pól eksploatacji niewymienionych w „Regulaminie okre ś laj ą cym zasady udzielania przez ZAiKS ochrony utworom osób nieb ę d ą cych cz ł onkami stowarzyszenia” oraz „Wniosku o przyj ę cie utworów pod ochron ę ”, co mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lona w art. 8 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; (b) przyjmowanie ra żą co niskiej ceny za udzielenie w imieniu w ł a ś ciciela praw autorskich licencji na utrwalanie, zwielokrotnianie i wprowadzanie do obrotu, co – wed ł ug Wnioskodawców – mo ż e stanowi ć praktyk ę okre ś lon ą w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (pismo Wnioskodawców z dnia 27 grudnia 2002 r., s. 4). Wobec w ą tpliwo ś ci Prezesa Urz ę du odno ś nie mo ż liwo ś ci wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w sprawie udzielania przez ZAiKS licencji na utrwalanie utworu 9 i wprowadzanie do obrotu egzemplarzy utworu w zakresie pól eksploatacji niewymienionych w „Regulaminie okre ś laj ą cym zasady udzielania przez ZAiKS ochrony utworom osób nieb ę d ą cych cz ł onkami stowarzyszenia” oraz „Wniosku o przyj ę cie utworów pod ochron ę ”, Wnioskodawcy zostali wezwani do ponownego rozwa ż enia zasadno ś ci tego wniosku. Wnioskodawcy zostali równie ż wezwani do ponownego rozwa ż enia zasadno ś ci wniosku o uznanie przyjmowania ra żą co niskiej ceny za udzielenie w imieniu w ł a ś ciciela praw autorskich licencji na utrwalanie, zwielokrotnianie i wprowadzanie do obrotu za naruszaj ą ce art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (pismo UOKiK z dnia 4 lutego 2003 r.). W zwi ą zku z zarzutem Wnioskodawców naruszenia przez ZAiKS art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez narzucanie ra żą co niskich op ł at za udzielenie w imieniu w ł a ś ciciela praw autorskich licencji na utrwalanie, zwielokrotnianie i wprowadzanie do obrotu, Prezes Urz ę du wezwa ł Wnioskodawców do usuni ę cia braków tego wniosku poprzez uprawdopodobnienie naruszenie przepisów ustawy, stosownie do jej art. 84 ust. 2 (pismo UOKiK z dnia 11 sierpnia 2003 r.). Pismami z dnia 17 lutego 2003 r., z dnia 26 sierpnia 2003 r. oraz z dnia 21 listopada 2003 r. Wnioskodawcy podtrzymali powy ż sze wnioski. Jednak ż e w dniu 13 kwietnia 2004 r. Wnioskodawcy poinformowali, ż e ograniczaj ą wniosek o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w niniejszej sprawie do zarzutów postawionych w postanowieniu Prezesa Urz ę du z dnia 6 grudnia 2002 r. Powy ż sze o ś wiadczenie zosta ł o sprostowane przez Wnioskodawców w dniu 23 kwietnia 2004 r. Wnioskodawcy poinformowali, ż e ograniczaj ą swój wniosek o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko ZAiKS do zarzutów postawionych ZAiKS w postanowieniach Prezesa Urz ę du z dnia 6 grudnia 2002 r. oraz z dnia 4 listopada 2003 r. Tym samym zakres post ę powania w niniejszej sprawie nie obejmuje innych zarzutów stawianych przez Wnioskodawców we wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego oraz w pismach sk ł adanych w toku post ę powania. Wskazane wy ż ej pisma Wnioskodawców zosta ł y przekazane ZAiKS w dniu 23 kwietnia 2004 r. W toku post ę powania ZAiKS wyst ę powa ł o o ograniczenie Wnioskodawcom wgl ą du do przekazywanych informacji. Pismem z dnia 23 grudnia 2002 r. ZAiKS z ł o ż y ł o równie ż formalny wniosek o ograniczenie pozosta ł ym stronom post ę powania prawa wgl ą du do materia ł u dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy, zawartych w za łą cznikach do ww. pisma. Poniewa ż w ś ród informacji wskazanych przez ZAiKS jako tajemnica przedsi ę biorstwa znajdowa ł y si ę takie, które mog ł y nie mie ć takich znamion, ZAiKS zosta ł o wezwane do precyzyjnego wskazania, które z informacji i danych, zawartych w za łą cznikach do ww. pisma stanowi ą tajemnic ę przedsi ę biorstwa oraz do uzasadnienia uznania za chronion ą prawem tajemnic ę przedsi ę biorstwa ka ż dej ze wskazanych informacji i danych w aspekcie definicji ustawowej „tajemnicy przedsi ę biorstwa” (pismo UOKiK z dnia 9 stycznia 2003 r.). Ustosunkowuj ą c si ę do ww. wezwania ZAiKS podtrzyma ł o wniosek o ograniczenie prawa wgl ą du do informacji zawartych we wszystkich za łą cznikach do jego pisma z dnia 23 grudnia 2002 r. Wed ł ug ZAiKS wszystkie dokumenty za łą czone do tego pisma stanowi ą tajemnic ę przedsi ę biorstwa ZAiKS, a tak ż e firm fonograficznych oraz BIEM. Udost ę pnienie tych dokumentów Wnioskodawcom grozi ł oby ujawnieniem tej tajemnicy (pismo ZAiKS z dnia 15 stycznia 2003 r.). Postanowieniem z dnia 3 lutego 2003 r. Prezes Urz ę du ograniczy ł Wnioskodawcom – na wniosek ZAiKS – prawo wgl ą du do informacji zawartych w nast ę puj ą cych za łą cznikach do pisma ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r.: (1) pismo BIEM z dnia 10 listopada 2000 r. 10 do Dyrektorów Generalnych Zwi ą zków zrzeszonych w BIEM, wraz z t ł umaczeniem na j ę zyk polski, (2) pismo BIEM z dnia 29 czerwca 2000 r. do Dyrektorów Generalnych zwi ą zków zrzeszonych w BIEM, wraz z t ł umaczeniem na j ę zyk polski, (3) „Standardowa Umowa Fonograficzna ZAiKS-ZPAV 1998-2000 opracowana na podstawie umowy standardowej BIEM-IFPI”, wraz z za łą cznikami nr 1, 4, 5 i 6, (4) pismo BIEM z dnia 2 lutego 2001 r. do Pana Krzysztofa Szustera, zast ę pcy Dyrektora Generalnego ZAiKS, wraz z t ł umaczeniem na j ę zyk polski, (5) wzór umowy fonograficznej zawieranej mi ę dzy ZAiKS a producentami fonograficznymi. Prezes Urz ę du odmówi ł ograniczenia – na wniosek ZAiKS – prawa wgl ą du do materia ł u dowodowego za łą czonego do akt ww. post ę powania antymonopolowego, obejmuj ą cego nast ę puj ą ce informacje przekazane w pi ś mie ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r.: (1) „Zobowi ą zania organizacyjne” Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w Warszawie, (2) „Regulamin udzielania przez ZAiKS ochrony utworom osób nieb ę d ą cych cz ł onkami stowarzyszenia (przyj ę ty uchwa łą Zarz ą du z dnia 18 marca 1977 r.)”, (3) dokument pt. „Tryb post ę powania przy przyjmowaniu pod ochron ę utworów osób nie b ę d ą cych cz ł onkami Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (przyj ę ty uchwa łą Zarz ą du z dnia 28 stycznia 1970 r.)”, (4) dokument pt.: “BIEM-IFPI Standard Contract for the phonographic industry 1975 (discs, tapes and cassettes)”, (5) t ł umaczenie dokumentu “BIEM-IFPI Standard Contract for the phonographic industry 1975 (discs, tapes and cassettes)” na j ę zyk polski, (6) za łą cznik nr 2 do „Standardowej Umowy Fonograficznej ZAiKS-ZPAV 1998-2000 opracowanej na podstawie umowy standardowej BIEM-IFPI”, (7) za łą cznik nr 3 do „Standardowej Umowy Fonograficznej ZAiKS-ZPAV 1998-2000 opracowanej na podstawie umowy standardowej BIEM-IFPI”. Na powy ż sze postanowienie za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z ł o ż y ł o ZAiKS, wnosz ą c o zmian ę zaskar ż onego postanowienia Prezesa Urz ę du w cz ęś ci dotycz ą cej odmowy ograniczenia prawa wgl ą du do materia ł u dowodowego za łą czonego do akt post ę powania antymonopolowego, obejmuj ą cego nast ę puj ą ce informacje przekazane przez ZAiKS w pi ś mie z dnia 23 grudnia 2003 r.: (1) „Zobowi ą zania organizacyjne” ZAiKS, (2) dokument pt. „Regulamin udzielania przez ZAiKS ochrony utworom osób nieb ę d ą cych cz ł onkami stowarzyszenia (przyj ę ty uchwa łą Zarz ą du z dnia 18 marca 1977 r.)”, (3) dokument pt. „Tryb post ę powania przy przyjmowaniu pod ochron ę utworów osób nie b ę d ą cych cz ł onkami Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (przyj ę ty uchwa łą Zarz ą du z dnia 28 stycznia 1970 r.)”, (4) t ł umaczenie dokumentu “ BIEM- IFPI Standard Contract for the phonographic industry 1975 (discs, tapes and cassettes) ” na j ę zyk polski, (5) za łą czniki nr 2 i 3 do „Standardowej Umowy Fonograficznej ZAiKS- ZPAV 1998-2000 opracowanej na podstawie umowy standardowej BIEM-IFPI”. Postanowieniem z dnia 14 maja 2003 r. (sygn. akt XVII Amz 11/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów oddali ł za ż alenie ZAiKS na postanowienie Prezesa Urz ę du z dnia 3 lutego 2003 r. odmawiaj ą ce ograniczenia – na wniosek ZAiKS – prawa wgl ą du do ww. materia ł u dowodowego. Pismem z dnia 18 lutego 2003 r. ZAiKS z ł o ż y ł o wniosek o ograniczenie pozosta ł ym stronom post ę powania prawa wgl ą du do materia ł u dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy, zawartych w za łą cznikach do tego pisma. Wed ł ug ZAiKS wszystkie dokumenty za łą czone do tego pisma stanowi ą tajemnic ę przedsi ę biorstwa ZAiKS i udost ę pnienie tych dokumentów Wnioskodawcom grozi ł oby ujawnieniem tej tajemnicy. W dniu 24 czerwca 2003 r. Prezes Urz ę du postanowi ł o ograniczeniu Wnioskodawcom prawa wgl ą du do informacji zawartych w nast ę puj ą cych za łą cznikach do pisma ZAiKS z dnia 18 lutego 2003 r.: (1) wzór umowy fonograficznej nr 1 zawieranej mi ę dzy ZAiKS a pi ę cioma najwi ę kszymi producentami fonograficznymi, (2) wzór umowy fonograficznej nr 2 11 zawieranej mi ę dzy ZAiKS a trzydziestoma jeden producentami fonograficznymi „z du ż ymi katalogami”, (3) umowy licencyjne mi ę dzy ZAiKS a Firm ą Digi Pres w Warszawie: nr 480/2001 z dnia 27 sierpnia 2001 r.; nr 567/2001 z dnia 11 pa ź dziernika 2001 r.; nr 634/2001 z dnia 15 pa ź dziernika 2001 r.; nr 763/2001 z dnia 28 grudnia 2001 r.; nr 14/2002 z dnia 17 stycznia 2002 r.; nr 185/2002 z dnia 9 kwietnia 2002 r. Prezes Urz ę du odmówi ł ograniczenia Wnioskodawcom prawa wgl ą du do materia ł u dowodowego za łą czonego do akt ww. post ę powania antymonopolowego, obejmuj ą cego nast ę puj ą ce informacje przekazane w pi ś mie ZAiKS z dnia 18 lutego 2003 r.: (1) wzór umowy fonograficznej nr 3, zawieranej mi ę dzy ZAiKS a innymi u ż ytkownikami praw autorskich, (2) dokument w j ę zyku niemieckim, francuskim i angielskim –wype ł niony przez ZAIKS formularz do mi ę dzynarodowej listy autorów, kompozytorów i wydawców IPI, tworzonej przez szwajcarski zwi ą zek SUISA, (3) wzór umowy licencyjnej ZAiKS na wykorzystanie utworów w drodze reemisji w sieciach kablowych utworów nadawanych przez inne organizacje radiowe i telewizyjne (znak KA/RK1/S), (4) wzór umowy licencji niewy łą cznej na nadawanie za pomoc ą wizji i fonii bezprzewodowej utworów s ł ownych z zakresu literatury pi ę knej, utworów muzycznych, s ł owno-muzycznych i choreograficznych, (5) wzór umowy licencji niewy łą cznej na nadawanie za pomoc ą fonii bezprzewodowej utworów s ł ownych z zakresu literatury pi ę knej, utworów muzycznych i s ł owno-muzycznych, (6) wzór umowy licencyjnej na publiczne wykonania i publiczne odtwarzania utworów (znak RD/_ _ _/S), (7) wzór umowy licencyjnej na publiczne wykonania utworów (znak W Ż /W _ _ /J), (8) wzór umowy licencyjnej na jednorazowe publiczne odtworzenie utworów podczas imprezy (znak IM/M _ _ /J), (9) wzór umowy licencyjnej na publiczne odtwarzanie lub udost ę pnianie utworów s ł ownych, muzycznych i s ł owno-muzycznych za pomoc ą odtwarzacza d ź wi ę ku, odtwarzacza obrazu i d ź wi ę ku, odbiornika radiowego, odbiornika telewizyjnego lub innych urz ą dze ń (znak RS/M _ _ /S), (10) wzór umowy licencyjnej na publiczne odtwarzanie utworów za pomoc ą szafy graj ą cej, gramofonu, odtwarzacza CD, magnetofonu, magnetowidu, odtwarzacza DVD, radioodbiornika, telewizora, karaoke lub innych urz ą dze ń (znak RO/M _ _ /S). Pismem z dnia 31 grudnia 2003 r. ZAiKS z ł o ż y ł o formalny wniosek o ograniczenie pozosta ł ym stronom post ę powania prawa wgl ą du do przekazanych tym pismem informacji o wp ł ywach uzyskanych przez to Stowarzyszenie w 2002 r. i w 2003 r., zawarte w dokumentach pt.: „Wykonanie inkasa I-XII 2002 r.” oraz „Wykonanie inkasa I-XI 2003 r.”. O ograniczenie prawa wgl ą du ZAiKS wnios ł o równie ż w odniesieniu do przekazanych pismem z dnia 15 stycznia 2004 r. informacji o uzyskanych przez to stowarzyszenie w 2002 r. i w 2003 r. wp ł ywach z tytu ł u potr ą ce ń od zainkasowanych kwot na koszty inkasa i repartycji wynagrodze ń . Pismem z dnia 25 stycznia 2003 r. ZAiKS wnios ł o z kolei o ograniczenie Wnioskodawcom prawa wgl ą du do przekazanych tym pismem informacji o wp ł ywach ZAiKS z tytu ł u sk ł adek cz ł onkowskich oraz o szacunkowych wp ł ywach ZAiKS z tytu ł u inkasa w grudniu 2003 r. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2004 r., Prezes Urz ę du ograniczy ł Wnioskodawcom prawo wgl ą du do materia ł u dowodowego w zakresie uwzgl ę dniaj ą cym wymienione powy ż ej wnioski ZAiKS. Maj ą c na uwadze, ż e przedstawione w ramach niniejszego post ę powania informacje i dokumenty stanowi ł y materia ł dowodowy wystarczaj ą cy do oceny sprawy, Prezes Urz ę du zawiadomi ł strony w dniu 23 kwietnia 2004 r. o zako ń czeniu zbierania dowodów w niniejszej sprawie oraz o mo ż liwo ś ci zapoznania si ę przez stron ę z ca ł o ś ci ą zebranego materia ł u dowodowego. Jednocze ś nie Prezes Urz ę du poinformowa ł strony o przed ł u ż eniu, z powodu konieczno ś ci dokonania analizy i ko ń cowej oceny materia ł ów dowodowych 12 zgromadzonych w toku przedmiotowego post ę powania, terminu zako ń czenia post ę powania do dnia 21 maja 2004 r. Ze wzgl ę du na konieczno ść dokonania dodatkowej analizy w toku ko ń cowej oceny materia ł ów dowodowych zgromadzonych w przedmiotowym post ę powaniu, Prezes Urz ę du przed ł u ż y ł termin zako ń czenia post ę powania do dnia 22 czerwca 2004 r., o czym strony zosta ł y poinformowane pismem Urz ę du z dnia 24 maja 2004 r. Z uwagi na obszerno ść i stopie ń skomplikowania przekazanego przez strony materia ł u dowodowego oraz wewn ę trzne procedury wymagaj ą ce zaopiniowania projektu decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie antymonopolowe przez Departament Prawny i Orzecznictwa Europejskiego w centrali Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, termin zako ń czenia post ę powania przed ł u ż ony zosta ł do dnia 16 lipca 2004 r. (pismo Urz ę du z dnia 23 czerwca 2004 r.). Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustali ł , co nast ę puje. Niniejsza sprawa dotyczy zasad sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych, oddawanych przez twórców pod ochron ę ZAiKS, które jest OZZ w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Konstrukcja praw autorskich na zasadzie praw wy łą cznych skutecznych erga omnes tworzy na rzecz autorów wy łą czne uprawnienie do korzystania i rozporz ą dzania obj ę tymi ochron ą dobrami intelektualnymi oraz prawo do wynagrodzenia za korzystanie z nich przez osoby trzecie. Wskutek masowej eksploatacji dóbr chronionych przez prawo autorskie, mo ż liwej dzi ę ki rozwojowi nowoczesnych technologii, skuteczne zarz ą dzanie prawami wy łą cznymi przez indywidualnego twórc ę cz ę sto w praktyce staje si ę niemo ż liwe, a co najmniej wysoce nieop ł acalne, jako ż e ten sam utwór mo ż e by ć wykorzystywany jednocze ś nie przez wielu u ż ytkowników przy pomocy ró ż nych mediów. W tej sytuacji – jak podkre ś la si ę w literaturze przedmiotu – skuteczny nadzór nad jego eksploatacj ą przerasta mo ż liwo ś ci organizacyjne i finansowe pojedynczego autora. W zwi ą zku z tym zarz ą d prawami wykonywany jest kolektywnie przez wyspecjalizowane podmioty, okre ś lane mianem organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub pokrewnymi 2 . Re ż im prawny dzia ł alno ś ci OZZ okre ś lony zosta ł w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z jej art. 104 ust. 1, OZZ to stowarzyszenia zrzeszaj ą ce twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarz ą dzanie i ochrona powierzonych im prawa autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnie ń wynikaj ą cych z ustawy. W granicach udzielonego upowa ż nienia OZZ udziela u ż ytkownikom zezwole ń na korzystanie z praw, b ę d ą cych w jego zarz ą dzie (powierzonych mu bezpo ś rednio przez uprawnionych, b ą d ź zarz ą dzanych na podstawie umów o wzajemnej reprezentacji zawartych z OZZ w innych krajach), sprawuje kontrol ę nad sposobem ich eksploatacji i chroni powierzone prawa, a tak ż e inkasuje i dokonuje podzia ł u mi ę dzy uprawnionych ś rodków finansowych uzyskanych od u ż ytkowników. Nie jest wykluczone realizowania przez OZZ innych zada ń i innych celów wa ż nych dla ś rodowiska swoich cz ł onków. 3 . 2 M. Walerjan: Zakres zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi w polskiej ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz znaczenie tego poj ę cia [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiello ń skiego, Prace z Wynalazczo ś ci i Ochrony W ł asno ś ci Intelektualnej Nr 78, Kraków 2001, s. 40. 3 Por. m.in.: J. B ł eszy ń ski: Organizacje zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi [w]: Przegl ą d Ustawodawstwa Gospodarczego Nr 11/1994; M. Bukowski: Organizacje zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi [w]: J. Barta, R. Markiewicz (red.): Prawo autorskie a post ę p 13 Status prawny OZZ zaw ęż a si ę do formy stowarzyszenia. OZZ dzia ł aj ą na podstawie zezwolenia ministra w ł a ś ciwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (art. 104 ust. 2 pkt 2 ustawy). Zezwolenie udzielane jest organizacjom daj ą cym r ę kojmi ę nale ż ytego zarz ą dzania powierzonymi prawami (art. 104 ust. 2 pkt 3 ustawy). Obecnie na podstawie ww. zezwolenia dzia ł a pi ę tna ś cie OZZ, których przedmiot dzia ł alno ś ci na ogó ł si ę nie pokrywa i zarz ą dzaj ą one odr ę bnymi rodzajami praw wy łą cznych. Na przyk ł ad dzia ł alno ść Zwi ą zku Producentów Audio Video ZPAV polega na sprawowaniu zarz ą du prawami pokrewnymi do fonogramów i wideogramów (decyzja Ministra Kultury nr DP.041/Z/10/95 zmieniona pó ź niejszymi decyzjami; § 1 ust. 1 statutu Zwi ą zku Producentów Audio Video, dost ę pny na stronach internetowych ZPAV, pod adresem: http://www.zpav.pl/intro.html). Natomiast Stowarzyszenie STOART zarz ą dza prawami pokrewnymi do artystycznych wykona ń utworów muzycznych (decyzja Ministra Kultury z dnia 14 lutego 1995 r. nr DP.041/Z/19/95 ze zm.). Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie ustanawia na rzecz ż adnego podmiotu prawnego monopolu w zakresie zarz ą du prawami autorskimi lub pokrewnymi. Obowi ą zuj ą ca jest zasada pluralizmu OZZ, dopuszczaj ą ca istnienie wi ę cej ni ż jednej OZZ do wykonywania zbiorowego zarz ą du danym rodzajem praw na okre ś lonych polach eksploatacji. Wyra ź nie przes ą dza to jej art. 107 z godnie z którym dopuszczalne jest dzia ł anie na danym polu eksploatacji wi ę cej ni ż jednej organizacji zbiorowego zarz ą dzania. ZAiKS dzia ł a w formie stowarzyszenia i jest zarejestrowany w S ą dzie Wojewódzkim w Warszawie VII Wydzia ł Cywilny i Rejestrowy w dniu 19 lutego 1998 r., pod poz. RTS 168 (za łą cznik do pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r.). ZAiKS dzia ł a w oparciu o zezwolenie udzielone decyzj ą Ministra Kultury i Sztuki nr DP.041/Z/8/95 z dnia 1 lutego 1995 r., zmienion ą decyzjami nr BP/WPA/041/ Z/9/98 z dnia 23 pa ź dziernika 1998 r. 4 oraz nr DP.WPA.024/98/03/mp z dnia 28 lutego 2003 r. (por.: za łą cznik do pisma ZAiKS z dnia 31 grudnia 2003 r.). Dzia ł alno ść ZAiKS okre ś laj ą równie ż postanowienia Statutu, uchwalonego przez Nadzwyczajne Walne Zebranie Statutowe Cz ł onków Stowarzyszenia w dniu 26 lutego 1987 r., zmienionego Uchwa łą Zjazdu Delegatów z dnia 7 grudnia 1997 r. ( Por.: za ł . do pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r.). OZZ sprawuj ą zbiorowy zarz ą d prawami autorskimi lub pokrewnymi w zakresie poszczególnych pól eksploatacji (obszarów korzystania z utworów lub innych chronionych dóbr). W art. 50 ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych w ś ród przyk ł adowych pól eksploatacji wymienia: (1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie okre ś lon ą technik ą egzemplarzy utworu, w tym technik ą drukarsk ą , reprograficzn ą , zapisu magnetycznego oraz technik ą cyfrow ą , (2) w zakresie obrotu orygina ł em albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, u ż yczenie lub najem orygina ł u albo egzemplarzy, (3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny ni ż okre ś lony w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wy ś wietlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a tak ż e publiczne udost ę pnianie utworu w taki sposób, aby ka ż dy móg ł mie ć do niego dost ę p w miejscu i w czasie przez siebie wybranym. techniczny, Kraków 1999, s. 188. 4 Za łą cznik do Obwieszczenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 27 listopada 1998 r. w sprawie og ł oszenia decyzji Ministra Kultury i Sztuki o udzieleniu i o cofni ę ciu zezwole ń na podj ę cie dzia ł alno ś ci organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (M.P. Nr 45, poz. 641). 14 Stosownie do zakresu udzielonego przez Ministra Kultury zezwolenia, ZAiKS sprawuje zbiorowy zarz ą d prawami autorskimi do utworów: (1) s ł ownych, (2) muzycznych, (3) s ł owno-muzycznych, 4) choreograficznych, (5) pantomimicznych, (6) s ł ownych, muzycznych, s ł owno-muzycznych i choreograficznych w utworze audiowizualnym, na nast ę puj ą cych polach eksploatacji: (a) utrwalanie, b) zwielokrotnianie, (c) wprowadzanie do obrotu, (d) wprowadzanie do pami ę ci komputera, (e) publiczne wykonanie, (f) publiczne odtwarzanie, (g) wy ś wietlanie, (h) wystawianie, (i) u ż yczanie i najem, (j) nadanie za pomoc ą wizji lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stacj ę naziemn ą , (k) nadanie za po ś rednictwem satelity, (l) reemisja, (m) publiczne udost ę pnianie utworów w taki sposób, aby ka ż dy móg ł mie ć do niego dost ę p w miejscu i w czasie przez siebie wybranym. ZAiKS jest jedyn ą organizacj ą w Polsce obejmuj ą c ą swym dzia ł aniem obszar ca ł ego kraju. ZAiKS legitymuje si ę umowami o zarz ą dzanie prawami autorskimi ponad o ś miu tysi ę cy twórców polskich, wydawców muzycznych oraz ponad 2,5 mln. Autorów i kompozytorów zagranicznych, reprezentowanych w Polsce na podstawie ponad stu umów o wzajemnej reprezentacji repertuarowej zawartych ze wszystkimi znacz ą cymi organizacjami zarz ą dzaj ą cymi prawami autorskimi w sumie do ponad 14.000.000 utworów (czyli wi ę cej ni ż 96% ca ł ego ś wiatowego repertuaru) 5 . Obok ZAiKS sprawowaniem zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych, których dotyczy niniejsze post ę powanie, zajmuj ą si ę jeszcze nast ę puj ą ce OZZ: Stowarzyszenie Twórców Ludowych w Lublinie (dalej: STL) oraz Stowarzyszenie Niezale ż nych Autorów Radiowych i Telewizyjnych w Warszawie. Przy czym celem STL jest „twórcze kultywowanie tradycji kultury ludowej we wszystkich dziedzinach i rodzajach plastyki, folkloru i literatury ludowej”. Z uwagi na ww. cele swojej dzia ł alno ś ci STL „nie reprezentuje i nie pobiera wynagrodze ń od zespo ł ów stylizowanych (…) oraz folkowych, tj. Golec Orkiestra, Brathanki, Orkiestra ś w. Miko ł aja itp.” (pismo STL z dnia 19 grudnia 2002 r.). Domniemywa si ę , ż e OZZ jest uprawniona do zarz ą dzania i ochrony w odniesieniu do pól eksploatacji obj ę tych zbiorowym zarz ą dzaniem oraz ż e ma legitymacj ę procesow ą w tym zakresie. Na domniemanie to nie mo ż na si ę powo ł a ć , gdy do tego samego utworu lub artystycznego wykonania ro ś ci sobie tytu ł wi ę cej ni ż jedna OZZ (art. 105 ust. 1 ustawy). OZZ dzia ł aj ą z regu ł y w warunkach prawnego lub faktycznego monopolu. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie wprowadza jednak generalnego obowi ą zku powierzania OZZ zarz ą du prawami autorskimi lub pokrewnymi, jak równie ż generalnego obowi ą zku po ś rednictwem tych organizacji przy pobieraniu od u ż ytkowników op ł at z tytu ł u korzystania z praw autorskich lub pokrewnych. Wymóg taki istnieje jedynie w odniesieniu do okre ś lonego rodzaju utworów i dóbr chronionych i tylko na niektórych obszarach eksploatacji: • zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy, OZZ dzia ł aj ą ce na rzecz twórców, artystów wykonawców, producentów fonogramów i wideogramów oraz wydawców s ą wy łą cznie uprawnione do pobierania op ł at od producentów i importerów (1) magnetofonów, magnetowidów i innych podobnych urz ą dze ń , (2) kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urz ą dze ń reprograficznych umo ż liwiaj ą cych pozyskiwanie kopii ca ł o ś ci lub cz ęś ci egzemplarza opublikowanego utworu, (3) czystych no ś ników s ł u żą cych do utrwalania, w zakresie w ł asnego u ż ytku osobistego, utworów lub przedmiotów praw 5 Informacje zawarte na stronie internetowej ZAiKS (http://www.zaiks.org.pl) oraz w dokumencie pt.: „Raport o naruszeniach prawa autorskiego w Polsce”, który zosta ł opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Kultury (http://www.mk.gov.pl/wnioski/Raport1.rdf). 15 pokrewnych, przy u ż yciu urz ą dze ń wymienionych w pkt 1 i 2 – z tytu ł u sprzeda ż y tych urz ą dze ń i no ś ników; • zgodnie z art. 20 1 ust. 1 ustawy, posiadacze urz ą dze ń reprograficznych, którzy prowadz ą dzia ł alno ść gospodarcz ą w zakresie zwielokrotniania utworów dla w ł asnego u ż ytku osobistego osób trzecich, s ą obowi ą zani do uiszczania, za po ś rednictwem OZZ, op ł at na rzecz twórców oraz wydawców, chyba ż e zwielokrotnienie odbywa si ę na podstawie umowy z uprawnionym; • zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy, organizacjom radiowym i telewizyjnym wolno nadawa ć opublikowane drobne utwory muzyczne, s ł owne i s ł owno-muzyczne wy łą cznie na podstawie umowy zawartej z organizacj ą zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi. Wymóg ten nie jest jednak bezwzgl ę dny. In fine ww. przepis zwalnia organizacje radiowe i telewizyjne z wymogu po ś rednictwa OZZ, gdy prawo do nadania utworów zamówionych przez organizacj ę radiow ą lub telewizyjn ą przys ł uguje jej na podstawie odr ę bnej umowy. Twórca mo ż e w umowie z organizacj ą radiow ą lub telewizyjn ą zrzec si ę po ś rednictwa OZZ, o którym mowa w ust. 1. Zrzeczenie to wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem niewa ż no ś ci (art. 21 ust. 2 ustawy); • zgodnie z art. 21 1 ust. 1 ustawy, operatorom sieci kablowych wolno reemitowa ć w sieciach kablowych utwory nadawane w programach organizacji radiowych i telewizyjnych wy łą cznie na podstawie umowy zawartej z w ł a ś ciw ą OZZ; • zgodnie z art. 70 ust. 2 i 3 ustawy, za po ś rednictwem w ł a ś ciwej OZZ korzystaj ą cy z utworu audiowizualnego wyp ł aca wynagrodzenie z tytu ł u wy ś wietlania utworu audiowizualnego w kinach, najmu egzemplarzy utworów audiowizualnych i ich publicznego odtwarzania, nadawania utworu w telewizji lub poprzez inne ś rodki publicznego udost ę pniania utworów, reprodukowania utworu audiowizualnego na egzemplarzu przeznaczonym do w ł asnego u ż ytku osobistego. Do osób uprawnionych do uzyskania tego wynagrodzenia ustawa zalicza g ł ównego re ż ysera, operatora obrazu, twórców scenariusza, twórców innych utworów literackich lub muzycznych, które stworzone zosta ł y do utworu audiowizualnego lub w nim wykorzystane, oraz artystów wykonawców. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych okre ś la podstawowe zasady, na jakich podstawie OZZ sprawuj ą swoje zadania, ustanawiaj ą c – tak w relacjach z u ż ytkownikami praw, jak i w relacjach z osobami, których prawami zarz ą dzaj ą – zasad ę równego traktowania. Stosownie do art. 106 ust. 1 ww. ustawy, OZZ jest obowi ą zana do jednakowego traktowania praw swoich cz ł onków oraz innych podmiotów przez siebie reprezentowanych w zakresie zarz ą dzania tymi prawami lub dochodzenia ich ochrony. OZZ nie mo ż e, bez wa ż nych powodów, odmówi ć zgody na korzystanie z utworów lub artystycznych wykona ń w granicach wykonywanego przez siebie zarz ą du (art. 106 ust. 2 ustawy). OZZ nie mo ż e, bez wa ż nych powodów, odmówi ć podj ę cia zarz ą dzania prawem autorskim lub prawem pokrewnym. Zarz ą dzanie to wykonuje zgodnie ze swoim statutem (art. 106 ust. 3 ustawy). W literaturze przedmiotu podkre ś la si ę , ż e „sformu ł owanie zasady jednakowego traktowania jest o tyle istotne, ż e OZZ wykonuj ą zwykle w pewnym zakresie uprawnienia osób nieb ę d ą cych ich cz ł onkami. Niekiedy autorzy niezrzeszeni powierzaj ą wykonywanie swych praw i ich ochron ę organizacji zbiorowego zarz ą dzania bez ubiegania si ę o jej cz ł onkostwo. Ponadto na niektórych polach eksploatacji mo ż e wyst ą pi ć negotiorum gestio 16 ze strony organizacji na rzecz twórców niezrzeszonych” 6 . Do sytuacji tych nale ż y zaliczy ć m.in. wymieniane wy ż ej art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 1 i 4 oraz art. 70 ust. 3 7 . Zgodnie ze statutem ZAiKS, stowarzyszenie to zrzesza autorów w celu reprezentowania ich interesów zwi ą zanych z ochron ą w zakresie prawa autorskiego, a tak ż e w sprawach bytu materialnego (§ 1 pkt 1 Statutu ZAiKS). Cz ł onkiem ZAiKS mo ż e by ć osoba maj ą ca pe ł ni ę praw publicznych, której twórczo ść stanowi przedmiot prawa autorskiego i która wyka ż e si ę dorobkiem twórczym odpowiadaj ą cym wymaganiom regulaminu w ł a ś ciwej sekcji stowarzyszenia oraz podpisze dokument okre ś lany jako zobowi ą zanie organizacyjne (§ 5 Statutu ZAiKS). Do zada ń ZAiKS nale ż y ochrona praw autorskich oraz reprezentowanie i udzielanie pomocy w realizowaniu praw autorskich autorom zrzeszonym w Stowarzyszeniu i ich nast ę pcom prawnym (§ 3 pkt 1 Statutu ZAiKS). ZAiKS chroni równie ż prawa autorskie i inne osób uprawnionych, które nie chc ą lub nie spe ł niaj ą wymogów, by sta ć si ę cz ł onkami tego stowarzyszenia (§ 3 pkt 2 Statutu ZAiKS). W tym zakresie ZAiKS inkasuje oraz dzieli i wyp ł aca wynagrodzenia twórcom i innym uprawnionym, nieb ę d ą cym cz ł onkami ZAiKS, z tytu ł u wykorzystania ich utworów zg ł oszonych temu stowarzyszeniu (§ 17 ust. 2 Statutu ZAiKS). Wykonywanie przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi cz ł onków tego stowarzyszenia odbywa si ę na podstawie tzw. „zobowi ą zania organizacyjnego”. Zobowi ą zania organizacyjne ZAiKS okre ś laj ą zasady wykonywania przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi i dotycz ą praw i obowi ą zków twórców utworów chronionych przez ZAiKS. Tekst zobowi ą zania organizacyjnego uchwalany jest przez Rad ę Stowarzyszenia 8 . Zgodnie z § 1 ust. 1 obecnie stosowanego zobowi ą zania organizacyjnego, cz ł onek ZAiKS powierza temu stowarzyszeniu autorskie prawa maj ą tkowe do wszystkich swoich utworów z kategorii ma ł ych i du ż ych praw, a w szczególno ś ci muzycznych, s ł owno- muzycznych, s ł ownych oraz choreograficznych, ju ż istniej ą cych oraz powsta ł ych w okresie przynale ż no ś ci do ZAiKS (zob.: za łą cznik do pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r. Zobowi ą zania organizacyjne stosowane przez ZAiKS przed przyj ę ciem obecnie obowi ą zuj ą cego stanowi ą za łą czniki nr 1, 2 i 3 do pisma ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r.). Powierzenie odbywa si ę na zasadzie powierniczej oraz wy łą czno ś ci, co oznacza, ż e w okresie cz ł onkostwa w ZAiKS uprawnienia maj ą tkowe wynikaj ą ce z praw autorskich wykonuje wy łą cznie to stowarzyszenie (§ 1 ust. 2 Zobowi ą zania organizacyjnego). Stosownie do § 2 omawianego wy ż ej zobowi ą zania organizacyjnego ZAiKS, powierzenie obejmuje: (a) wykonania publiczne w jakikolwiek sposób i w jakimkolwiek miejscu, w tym zw ł aszcza wykonania na ż ywo oraz odtworzenia z no ś ników d ź wi ę ku lub obrazu i d ź wi ę ku; (b) nadania przewodowej bezprzewodowe, w tym satelitarne oraz kablowe i transmisje (tak ż e równoczesne) tymi ś rodkami, (c) utrwalanie na no ś nikach d ź wi ę ku oraz obrazu, zwielokrotnianie i rozporz ą dzanie tymi no ś nikami, w tym dla publicznego wykonania, nadania, odtwarzania, wprowadzania do obrotu najmu i dzier ż awy, 6 M. Czajkowska-D ą browska: Komentarz do art. 106 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, [w:] J. Barta, M. Czajkowska-D ą browska, Z. Ć wi ą kalski, R. Markiewicz, E. Traple, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2001, wyd. II. 7 tam ż e 8 Zob.: § 16 ust. 1 Statutu ZAiKS. 17 (d) przenoszenie utworów, nie stanowi ą ce ich opracowania, w celu utrwalenia na no ś nikach, wykorzystania w innych dzie ł ach, w tym: dramatycznym, dramatyczno- muzycznym, muzycznym, choreograficznym, audiowizualnym lub multimedialnym oraz wykorzystanie takiego utrwalenia w zakresie § 2 lit. a-c, (e) ustalanie i dochodzenie wynagrodzenia oraz dochodzenie wszelkich roszcze ń zwi ą zanych z naruszeniem praw autorskich cz ł onka, tak ż e za korzystanie z utworów nie wymagaj ą cych wg prawa autorskiego zgody twórcy, lecz daj ą ce autorowi prawo do wynagrodzenia. Nie jest mo ż liwe powierzenie przez autora pod ochron ę praw autorskich do utworów w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji, np. z wy łą czeniem nagra ń mechanicznych (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., ad 2 i 5). Cz ł onek ZAiKS mo ż e natomiast powiadomi ć stowarzyszenie na pi ś mie, i ż dokonywanie przeniesienia poszczególnych jego utworów, dokonywanie ich pierwszego utrwalenia na no ś niku, a tak ż e przystosowanie ich do reklamy, je ś li prowadzi ł oby to do zmiany charakteru utworu, uzale ż nione jest od zgody cz ł onka (§ 4 ust. 1 Zobowi ą zania organizacyjnego). Twórca, który nie spe ł nia warunków wymaganych, aby sta ć si ę cz ł onkiem ZAiKS, b ą d ź te ż nie jest zainteresowany cz ł onkostwem w ZAiKS, mo ż e ubiega ć si ę o ochron ę swych praw na zasadach okre ś lonych w „Regulaminie udzielania ochrony utworom osób nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS-u” (dalej: Regulamin ZAiKS). Obecnie obowi ą zuje Regulamin ZAiKS przyj ę ty uchwa łą Zarz ą du ZAiKS z dnia 18 marca 1977 r. (za łą cznik nr 3 do wniosku z dnia 4 lipca 2002 r.). Do dnia 31 grudnia 2003 r. zarz ą dzanie przez ZAiKS prawami osób, które wprawdzie nie s ą cz ł onkami tego stowarzyszenia, ale zg ł osi ł y swoje utwory pod ochron ę ZAiKS, odbywa ł o si ę na podstawie wniosku, stanowi ą cego deklaracj ę twórcy, i ż ZAiKS b ę dzie uprawnione, na zasadzie wy łą czno ś ci, do udzielania zezwole ń na nagrywanie mechaniczne i wykonywanie publiczne jego utworów oraz do inkasowania wynagrodze ń z tego tytu ł u. We wniosku b ę d ą cym podstaw ą przyj ę cia przez ZAiKS utworów pod ochron ę , autor o ś wiadcza ł , ż e prawa autorskie do zg ł oszonych utworów nie s ą i nie b ę d ą w powy ż szym zakresie ograniczone prawami osób trzecich oraz ż e w zakresie umocowania ZAiKS autor nie b ę dzie podejmowa ł ż adnych dzia ł a ń bez po ś rednictwa ZAiKS (wzór tego wniosku stanowi za łą cznik nr 2 do pisma z dnia 4 lipca 2002 r.). Zgodnie z Regulaminem ZAiKS, z dniem powzi ę cia uchwa ł y o przyj ę ciu utworu pod ochron ę , ZAiKS uzyskuje wy łą czne prawo udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworu, jego nagrywanie mechaniczne, nadania radiowo-telewizyjne, prawo inkasowania wynagrodze ń autorskich oraz dochodzenia roszcze ń w tym zakresie. Tym samym nieb ę d ą ce cz ł onkami ZAiKS osoby, które powierzy ł y temu stowarzyszeniu ochron ę swoimi utworami, s ą chronione na wszystkich wymienionych wy ż ej polach eksploatacji łą cznie, z uwzgl ę dnieniem publicznego wykonywania utworów oraz nagra ń mechanicznych (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r.). Podobnie jak cz ł onkowie ZAiKS, równie ż osoby nieposiadaj ą ce takiego statusu mog ą powiadomi ć stowarzyszenie na pi ś mie, i ż dokonywanie przeniesienia poszczególnych jego utworów, dokonywanie ich pierwszego utrwalenia na no ś niku, a tak ż e przystosowanie ich do reklamy, je ś li prowadzi ł oby to do zmiany charakteru utworu, uzale ż nione jest od zgody cz ł onka (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2003 r., ad. 9). Od dnia 1 stycznia 2004 r. decyzj ą w ł adz stowarzyszenia, ZAiKS wprowadzi ł o dla osób nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS wzór „O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu na ZAiKS autorskich praw maj ą tkowych” (dalej: O ś wiadczenie), które – jak podkre ś li ł o ZAiKS – daje mo ż liwo ść wy łą czenia na oznaczony czas wszelkiego rodzaju utrwale ń 18 i zwielokrotnie ń ca ł ej twórczo ś ci danego autora (za łą cznik do pisma ZAiKS z dnia 31 grudnia 2003 r.). Twórca nieb ę d ą cy cz ł onkiem stowarzyszenia ZAiKS mo ż e obecnie ubiega ć si ę o ochron ę swych praw na zasadach okre ś lonych w Regulaminie ZAiKS, z ł o ż ywszy ww. O ś wiadczenie, a tak ż e formularze zg ł oszeniowe wszystkich utworów wraz z egzemplarzami utworów, formularz dotycz ą cy danych osobowych dla celów podatkowych, o ś wiadczenie o udost ę pnianiu danych osobowych. Stosownie do § 1 ust. 1 O ś wiadczenia, autor przenosi, na zasadzie powierniczej, na ZAiKS autorskie prawa maj ą tkowe do stworzonych przeze niego utworów s ł ownych, muzycznych, s ł owno-muzycznych i choreograficznych, zarówno nale żą cych do kategorii ma ł ych, jak i wielkich praw, zarówno dotychczas stworzonych, jak i stworzonych w czasie wi ą zania niniejszego o ś wiadczenia, w odniesieniu do terytorium ca ł ego ś wiata, bez ograniczenia ze wzgl ę du na sposób i miejsce korzystania, na zasadach przyj ę tych w ZAiKS. Dokonane przeniesienie obejmuje, na zasadach obowi ą zuj ą cych w ZAiKS-ie, zarówno zezwalanie na korzystanie z utworów wymagaj ą ce licencjonowania, jak i korzystanie, które wed ł ug ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie wymaga uzyskiwania zezwolenia, wobec czego obejmuje ono jedynie ustalanie wysoko ś ci i warunków p ł atno ś ci nale ż nego wynagrodzenia autorskiego, jak równie ż dochodzenie roszcze ń wynikaj ą cych z tej ustawy; wszystko to zarówno w odniesieniu do utworów ju ż istniej ą cych, jak i stworzonych po dokonaniu niniejszego przeniesienia oraz w odniesieniu do korzystania z tych utworów, zarówno przed, jak i po dokonaniu niniejszego przeniesienia (§ 2 ust. 1 O ś wiadczenia). Autor jest uprawniony do powiadomienia ZAiKS na pi ś mie, i ż dokonywanie pierwszego utrwalenia na no ś niku poszczególnych jego utworów, uzale ż nione jest od zgody autora (§ 3 ust. 4 O ś wiadczenia). Autor przyjmuje do wiadomo ś ci, z zastrze ż eniem § 3 ust. 1 i 2, ż e wszelkie rozporz ą dzenia lub zobowi ą zania w zakresie obj ę tym niniejszym przeniesieniem b ę d ą niewa ż ne, wobec czego ponosi ć b ę dzie odpowiedzialno ść za szkod ę wynik łą z ich zawarcia (§ 3 ust. 5 O ś wiadczenia). Zgodnie z § 3 ust. 6 O ś wiadczenia, autor oddaj ą cy ZAiKS utwory pod ochron ę , mo ż e poinformowa ć ZAiKS, ż e z dokonanego wskutek tego O ś wiadczenia przeniesienia wy łą czone zostaj ą wszystkie rodzaje utrwale ń i zwielokrotnie ń wszystkich jego utworów przez czas oznaczony. Wy łą czenie, o którym mowa wy ż ej, wywiera skutek na koniec kwarta ł u nast ę puj ą cego po tym, w którym o ś wiadczenie z ł o ż ono, chyba ż e z ł o ż enie o ś wiadczenia o zastrze ż eniu nast ę puje wraz ze z ł o ż eniem o ś wiadczenia o powierzeniu powierniczym autorskich praw maj ą tkowych. Z informacji przekazanych przez ZAiKS wynika, ż e powy ż sze O ś wiadczenie rozes ł ano wszystkim twórcom, którzy podpisali wnioski o przyj ę cie ich praw pod ochron ę do 31 grudnia 2003 r. Obowi ą zuje ono twórców powierzaj ą cych ZAiKS utwory pod ochron ę po dniu 1 stycznia 2004 r. Jak wynika z informacji przekazanych przez ZAiKS, od dnia 13 czerwca 2003 r. wprowadzono ponadto wzór dodatkowego o ś wiadczenia cz ł onka ZAiKS, precyzuj ą cego tre ść zobowi ą zania organizacyjnego, wynikaj ą c ą z dokonanego przez autora przeniesienia powierniczego „celem unikni ę cia w ą tpliwo ś ci interpretacyjnych zobowi ą zania organizacyjnego w kontek ś cie obecnych uwarunkowa ń eksploatacyjnych , wynikaj ą cych ze zmian w sferze techniki” (por.: za łą cznik do pisma ZAiKS z dnia 31 grudnia 2003 r.). Stanowisko ZAiKS W toku post ę powania ZAiKS podtrzyma ł o stanowisko, ż e ustawa o ochronie 19 konkurencji i konsumentów nie ma zastosowania do oceny relacji OZZ z osobami powierzaj ą cymi im sw ą twórczo ść pod ochron ę (pismo ZAiKS z dnia 9 lipca 2003 r., s. 2). ZAiKS poinformowa ł o, i ż w odniesieniu do wszystkich twórców powierzaj ą cych ZAiKS ochron ę praw maj ą tkowych przyj ęł o zasad ę kompleksowego sprawowania ochrony w zakresie wszystkich pól eksploatacji, na których ZAiKS dzia ł a. Wed ł ug ZAiKS, na takich samych zasadach dzia ł aj ą mi ę dzy innymi takie organizacje, jak niemiecka GEMA, francuska SACEM/SDRM, w ł oska SIAE, hiszpa ń ska SGAE, szwajcarska SUISA i wiele innych. W ocenie ZAiKS zasada kompleksowego zarz ą du prawami autorskimi na wszystkich polach dzia ł alno ś ci zwi ą zana jest z mi ę dzynarodowym systemem sprawowania ochrony praw autorskich. Z istnieniem tego systemu zwi ą zany jest brak mo ż liwo ś ci negocjowania z autorami warunków upowa ż nienia do udzielania licencji (m.in. pisma ZAiKS z dnia 21 grudnia 2002 r. i z dnia 9 lipca 2003 r.). ZAiKS podnios ł o, i ż ogromny zakres repertuaru, jakim zarz ą dza, uniemo ż liwia w praktyce ka ż dorazow ą konsultacj ę z autorem warunków licencji udzielanych u ż ytkownikom. ZAiKS poinformowa ł o ponadto, i ż stawki wynagrodze ń i zasady zawierania umów, dotycz ą cych praw zwi ą zanych z reprodukcj ą na mechanicznych no ś nikach d ź wi ę ku, s ą ustalane w wyniku negocjacji przez mi ę dzynarodowe zrzeszenia organizacji reprezentuj ą cych autorów (BIEM) oraz producentów fonograficznych (ZPAV) (pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r. oraz z dnia 23 grudnia 2002 r.). ZAiKS poinformowa ł o, i ż wszyscy autorzy, których prawami zarz ą dza ZAiKS i inne OZZ na ca ł ym ś wiecie, zostali umieszczeni na mi ę dzynarodowej, powsta ł ej na pocz ą tku lat dziewi ęć dziesi ą tych w formie elektronicznej, li ś cie autorów, kompozytorów i wydawców, na której s ą wskazane zwi ą zki zarz ą dzaj ą ce ich prawami. Jak podnosi ZAiKS, „nie by ł o mo ż liwo ś ci umieszczenia na tej li ś cie ogranicze ń polegaj ą cych na wy łą czeniu ze zbiorowego zarz ą du poszczególnych utworów b ą d ź zastrzeganiu konieczno ś ci kontaktowania si ę zwi ą zków z danym uprawnionym w celu ustalenia warunków licencji”. Wed ł ug ZAiKS „takie ograniczenia mog ą dotyczy ć jedynie pewnej w ą skiej kategorii uprawnie ń , np. pierwszego utrwalenia czy prawa synchronizacji, tj. w łą czenie utworu do filmu” (por.: pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., pkt 5). Zwi ą zki chroni ą ce prawa autorskie dopuszczaj ą mo ż liwo ść decydowania przez twórców o pierwszym utrwaleniu utworów. Jednak ż e po podj ę ciu przez twórców decyzji w tym zakresie, tj. w zakresie dokonywania pierwszego utrwalenia, dalszy obrót prawami autorskimi do utrwalania utworów jest realizowany przez organizacj ę (pismo ZAiKS z dnia 9 lipca 2003 r.). Nale ż y rozpatrzy ć , i ż ZAiKS nie jest organizacja prowadz ą c ą dzia ł alno ść gospodarcz ą . Nie otrzymuje te ż ż adnych dotacji na pokrycie kosztów zbiorowego zarz ą du. Koszty te musz ą pokrywa ć sami autorzy. Wprowadzanie zasad negocjowania z autorami warunków udzielania poszczególnych licencji poci ą gn ęł oby za sob ą ogromny wzrost kosztów, niemo ż liwy do ud ź wigni ę cia przez autorów (pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 2). Ponadto wprowadzenie odr ę bnych zasad sprawowania ochrony praw autorskich cz ł onków ZAiKS i twórców nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia stanowi ł oby naruszenie art. 106 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (pismo ZaiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 2-3). Równie ż wprowadzenie do umów zawieranych z twórcami proponowanych przez Wnioskodawców ogranicze ń , np. uzyskiwania pisemnej zgody uprawnionych na wszystkie utrwalenia czy emisj ę radiowo-telewizyjne, przekre ś la ł oby sens zbiorowego zarz ą dzania. Sens ten tkwi bowiem w tym, ż e organizacja udzielaj ą ca wielu u ż ytkownikom – w tym w szczególno ś ci organizacjom radiowym i telewizyjnym, czy producentom fonograficznym – licencji nie na okre ś lone utwory, ale na wszystkie utwory sk ł adaj ą ce si ę na repertuar danej organizacji. Konieczno ść uzgadniania warunków umowy z twórcami czy wprowadzenie 20 jakich ś czasowych ogranicze ń mia ł oby negatywny wp ł yw nie tylko na dzia ł alno ść ZAiKS, ale równie ż zagranicznych zwi ą zków, z którymi ZAiKS ma podpisane umowy o wzajemnej reprezentacji, bowiem wszystkie te zwi ą zki musia ł yby uwzgl ę dnia ć te ograniczenia. Takie sprawowanie ochrony wymaga ł oby rozbudowanego aparatu ka ż dego ze zwi ą zków i poci ą ga ł oby za sob ą trudny do przewidzenia wzrost kosztów zarz ą du (piso ZAiKS z dnia 9 lipca 2003 r., s. 2). Uwzgl ę dnienie jakichkolwiek, nawet czasowych, ogranicze ń w zakresie udzielania przez ZAiKS licencji na poszczególnych polach eksploatacji w odniesieniu do pojedynczych utworów poci ą ga ł oby za sob ą konieczno ść wprowadzenia takich informacji na mi ę dzynarodowe listy posiadaczy praw autorskich i utworów, a nast ę pnie – po up ł ywie okresu, na jaki zosta ł y ustalone te ograniczenia – ich usuni ę cia. Przy uwzgl ę dnieniu tych ogranicze ń wszystkie OZZ maj ą ce zawarte z ZAiKS umowy o wzajemnej reprezentacji, musia ł yby ś ledzi ć wprowadzanie ogranicze ń oraz ich zakresy i terminy obowi ą zywania (pismo ZAiKS z dnia 6 sierpnia 2003 r., s. 1). Odnosz ą c si ę do kwestii łą cznego przyjmowania pod ochron ę utworów w odniesieniu do nagra ń mechanicznych i wykona ń publicznych, ZAiKS podnios ł o, i ż jest to spowodowane konieczno ś ci ą zminimalizowania kosztów inkasa i repartycji wynagrodze ń autorskich. Stosowane przez ZAiKS potr ą cenia wynagrodze ń na pokrycie ponoszonych kosztów s ą u ś redniane i nie pokrywaj ą na poszczególnych polach eksploatacji rzeczywi ś cie podniesionych kosztów. Ma to miejsce w szczególno ś ci w odniesieniu do publicznych wykona ń , w zakresie których koszty inkasa i repartycji s ą bardzo wysokie. Zdaniem ZAiKS, gdyby autorzy powierzali pod ochron ę swe utwory jedynie w zakresie publicznych wykona ń , to musieliby ponosi ć koszty inkasa o wiele wy ż sze ni ż ma to miejsce obecnie. Obj ę cie utworów łą czna ochron ą na wszystkich polach eksploatacji, w zakresie których ZAiKS dzia ł a, umo ż liwia utrzymanie kosztów inkasa z wi ę kszo ś ci ź róde ł na ś rednim poziomie 16% inkasowanych wynagrodze ń (pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 4). Stanowisko Wnioskodawców W odpowiedzi na twierdzenie stowarzyszenia ZAiKS, ż e nie jest ono przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Wnioskodawcy powo ł ali liczne wyroki S ą du Antymonopolowego, a tak ż e tezy z pi ś miennictwa przes ą dzaj ą ce o posiadaniu przez ZAiKS znamion przedsi ę biorcy (pismo Wnioskodawców z dnia 17 lutego 2003 r., s. 2). Zdaniem Wnioskodawcy idea zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi powsta ł a z powodu wysokich kosztów i ma ł ej efektywno ś ci osobistego (indywidualnego) zarz ą dzania prawami autorskimi. Ustawodawca skonstruowa ł system zbiorowego zarz ą du ze wzgl ę du na s ł absz ą pozycje rynkow ą twórców, zmierzaj ą c do skuteczniejszej ochrony ich praw. Wnioskodawcy nie byliby w stanie sprawowa ć indywidualnego zarz ą du swoimi prawami w zakresie publicznego wykonywania, publicznego odtwarzania, nadawania za pomoc ą wizji i fonii, wy ś wietlania, najmu i dzier ż awy. Ze wzgl ę du na wielo ść u ż ytkowników, na ww. polach eksploatacji nie jest mo ż liwe efektywne zarz ą dzanie osobiste. Takie indywidualne zarz ą dzanie mo ż liwe jest natomiast na polach eksploatacji zwi ą zanych z nagraniami mechanicznymi (zwielokrotnianie okre ś lona technik ą ), utrwalanie i wprowadzanie do obrotu. Autor mo ż e samodzielnie udziela ć zgody na tego rodzaju wykorzystanie jego utworów. Z powy ż szego uprawnienia skorzystali Wnioskodawcy, którzy zawarli z przedsi ę biorstwem fonograficznym Sony Music Entertainment Polska w Warszawie umow ę na wydanie albumu muzycznego pt. „Patataj” (por.: pismo Wnioskodawców z dnia 27 grudnia 2002 r., s. 3). Ustosunkowuj ą c si ę do stanowiska ZAiKS, zgodnie z którym istnienie systemu kompleksowego sprawowania ochrony na wszystkich polach dzia ł alno ś ci ZAiKS 21 uniemo ż liwia negocjowanie z autorami warunków upowa ż nienia do udzielania licencji (pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., pkt 1), Wnioskodawcy podkre ś lili, ż e owa kompleksowo ść dzia ł alno ś ci ZAiKS nie mo ż e si ę obraca ć przeciwko autorom. Prawd ą jest – wed ł ug Wnioskodawców – ż e zindywidualizowanie szczegó ł owych warunków udzielania licencji na utwory by ł oby trudne, gdyby przyj ąć prowadzenie negocjacji z liczna rzesz ą w ł a ś cicieli praw autorskich. Nie ma jednak przeszkód, aby w umowie adhezyjnej, jak ą jest umowa oddaj ą ca utwory pod ochron ę OZZ, przewidzie ć ró ż ne warianty, uzale ż niaj ą ce udzielenie licencji na mechaniczne nagrania i nagrania radiowo-telewizyjne od up ł ywu czasu lub pisemnej zgody uprawnionego. O udzielenie takiej licencji wyst ę puje do ZAiKS okre ś lony podmiot, którego wniosek mo ż e wymaga ć pisemnej zgody w ł a ś cicieli praw, na przyk ł ad w okresie dwóch lat od pierwszego utrwalenia utworu w okre ś lony sposób (pismo Wnioskodawców z dnia 17 lutego 2003 r., s. 2-3). Za chybiony Wnioskodawcy uznali argument ZAiKS, jakoby uwzgl ę dnienie stanowiska Wnioskodawców narusza ł oby art. 106 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Uwzgl ę dnienie woli uprawnionych wyra ż one np. w wyborze wariantu umowy adhezyjnej nie sprzeciwia si ę zasadzie jednakowego traktowania autorów. Na wezwanie UOKiK (pismo z dnia 4 lutego 2003 r.), Wnioskodawcy uzupe ł nili przedstawion ą we wniosku o wszcz ę cie post ę powania argumentacji odno ś nie braku uzasadnienia dla umieszczania w umowach z autorami klauzuli wy łą cznego upowa ż nienia do udzielania licencji. Umowa mi ę dzy autorem a OZZ powinna – w ocenie Wnioskodawców – podlega ć negocjacjom odno ś nie terminu i warunków udzielenia organizacji zbiorowego zarz ą dzania wy łą cznego upowa ż nienia do udzielania licencji, w tym udzia ł u w zyskach od udzielonych licencji, wy łą cze ń w okresie promocji nowych albumów itp. W uzupe ł nieniu Wnioskodawcy wyja ś nili, ż e nie domagaj ą si ę umo ż liwienia przez ZAiKS negocjowania przez autorów warunków, na jakich oddaj ą ZAiKS utwory pod ochron ę , a z braku takich negocjacji nie czyni ą zarzutu. Wnioskodawcy domagaj ą si ę natomiast wprowadzenia mo ż liwo ś ci wyboru warunków licencji, wed ł ug schematów przygotowanych przez ZAiKS (por.: pisma Wnioskodawców z dnia 17 lutego 2003 r., s. 3 i z dnia 11 lipca 2003 r., s. 1). Przyk ł adem spe ł nienia żą dania Wnioskodawców mo ż e by ć zgoda w umowie adhezyjnej na udzielenie licencji uzale ż niona wed ł ug wyboru uprawnionego od up ł ywu czasu, proponowanej przez odpowiednio skonstruowan ą tabel ę lub potencjalnego licencjobiorc ę wysoko ś ci wynagrodzenia, które mo ż e by ć okre ś lane procentowo lub kwotowo. Mo ż liwych potencjalnie propozycji jest wiele. Na pewno umowa adhezyjna powinna i mo ż e przewidywa ć wy łą czenie udzielania licencji w okresie, kiedy promowane s ą pierwsze nagrania mechaniczne. Nie mo ż na uzna ć za ochron ę praw autorskich dzia ł ania, które dopuszczaj ą do produkcji równolegle z pierwszym wydaniem oryginalnej p ł yty wydanej na licencji ZAiKS, p ł yt z takimi samymi utworami wbrew woli w ł a ś cicieli tych praw. Zdaniem Wnioskodawców, dostosowanie praktyki przyjmowania pod ochron ę utworów przynajmniej w tym zakresie jest zabiegiem prostym. Uprawnieni powinni móc wybra ć opcj ę wy łą czenia udzielania takich licencji w okre ś lonym czasie, wystarczaj ą co d ł ugim do wyci ą gni ę cia ekonomicznych korzy ś ci z promowanych pierwszych wyda ń (pismo Wnioskodawców z dnia 17 lutego 2003 r., s. 3). Zdaniem Wnioskodawców nieprawdziwe s ą twierdzenia ZAiKS, jakoby nie by ł o mo ż liwe uwzgl ę dnienie w umowach zawieranych przez to stowarzyszenie z autorami ogranicze ń w zakresie udzielania przez ZAiKS licencji na poszczególnych polach eksploatacji, co ZAiKS podnios ł o w pi ś mie z dnia 6 sierpnia 2003 r. Na potwierdzenie Wnioskodawcy przedstawili pismo ZAiKS z dnia 14 stycznia 2002 r. W ich ocenie ś wiadczy ono, i ż nie jest dla ZAiKS problemem nawet daleko posuni ę ta indywidualizacja zarz ą dzania prawami autorskimi. Z pisma tego wynika, ż e ZAiKS potrafi wyliczy ć prawa ze sprzedanej 22 licencji co do sztuki, a nawet proporcjonalnie do czasu trwania utworów. Zatem mo ż liwe jest znalezienie takiej konstrukcji umownej, która uniemo ż liwi praktyk ę publikowania tzw. coverów (nagra ń popularnych utworów w nieoryginalnym wykonaniu) w czasie trwania promocji pierwszej, oryginalnej p ł yty zawieraj ą cej nowe, wcze ś niej niepublikowane utwory (pismo Wnioskodawców z dnia 21 listopada 2003r., s. 1). Zdaniem Wnioskodawcy o istnieniu mo ż liwo ś ci uwzgl ę dniania przez ZAiKS woli autorów co do zakresu eksploatacji ich praw w zale ż no ś ci od pola eksploatacji ś wiadczy fakt wprowadzenia przez ZAiKS od dnia 1 stycznia 2004 r. nowego o ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu na ZAiKS autorskich praw maj ą tkowych przez osoby nieb ę d ą ce cz ł onkami tego stowarzyszenia. (pismo Wnioskodawców z dnia 27 stycznia 2004 r.). Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwa ż y ł , co nast ę puje. I. Strony post ę powania Post ę powanie antymonopolowe, podobnie jak ka ż de inne post ę powanie administracyjne, toczy si ę z udzia ł em osób maj ą cych przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Stosownie do brzmienia tego przepisu stron ą jest ka ż dy, czyjego interesu prawnego lub obowi ą zku dotyczy post ę powanie, lub kto żą da czynno ś ci organu ze wzgl ę du na swój interes prawny lub obowi ą zek. Natomiast zgodnie z art. 86 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stron ą post ę powania jest ka ż dy, kto wnosi o wydanie decyzji w sprawie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub wobec kogo zosta ł o wszcz ę te post ę powanie o stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę lub naruszenie innych przepisów ustawy. Przy pomocy norm prawa antymonopolowego realizowana jest ochrona uczestników rynku przed antykonkurencyjnymi praktykami ze strony innych przedsi ę biorców. Przepisy okre ś laj ą ce zakaz stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , zawarte w art. 5 i 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosuje si ę zatem jedynie do przedsi ę biorców i ich zwi ą zków. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsi ę biorc ę nale ż y rozumie ć przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), a tak ż e: a) osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , a tak ż e jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, b) osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu 9 . Przy czym ustawa – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej rozumie pod poj ę ciem przedsi ę biorcy osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą lub niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej spó ł k ę prawa handlowego, która zawodowo, we w ł asnym imieniu podejmuje i wykonuje dzia ł alno ść gospodarcz ą (art. 2 ust. 2 ustawy – Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej). W ł a ś ciwa dla przedsi ę biorcy dzia ł alno ść gospodarcza to prowadzona na w ł asny rachunek w sposób zorganizowany i ci ą g ł y dzia ł alno ść nastawiona na zysk (por.: art. 2 ust. 1 ww. ustawy). Rozwa ż aj ą c kwesti ę kompetencji Prezesa Urz ę du do rozstrzygni ę cia niniejszej sprawy 9 Przedsi ę biorc ą jest te ż osoba fizyczna, posiadaj ą ca akcje lub udzia ł y zapewniaj ą ce jej co najmniej 25% g ł osów w organach co najmniej jednego przedsi ę biorcy lub posiadaj ą c ą kontrol ę , w rozumieniu pkt 13, nad co najmniej jednym przedsi ę biorc ą , cho ć by nie prowadzi ł a dzia ł alno ś ci gospodarczej w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, je ż eli podejmuje dalsze dzia ł ania podlegaj ą ce kontroli koncentracji, o której mowa w art. 12 (art. 4 pkt 1 lit. c ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). 23 nale ż y mie ć na uwadze, i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ś ci ś le okre ś la kr ą g podmiotów legitymowanych do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przed Prezesem Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w zwi ą zku z podejrzeniem naruszenia przepisów ww. ustawy. Zgodnie z art. 84 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego mo ż e wyst ą pi ć przedsi ę biorca lub zwi ą zek przedsi ę biorców, którzy wyka żą swój interes prawny. Tym samym wszcz ę cie przez Prezesa Urz ę du post ę powania antymonopolowego uzale ż nione jest tym samym od uprzedniego wykazania, i ż Wnioskodawcy, którzy s ą autorami – artystami wykonawcami, cz ł onkami zespo ł u muzycznego „Brathanki”, posiadaj ą status przedsi ę biorcy w rozumieniu ww. ustawy. W ś wietle wszystkich powy ż szych okoliczno ś ci zastosowanie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do oceny relacji OZZ z osobami, których prawami zarz ą dzaj ą , uzale ż nione jest zatem od tego, czy obu stronom tych stosunków mo ż na przypisa ć przymiot przedsi ę biorcy w rozumieniu art. 4 pkt 1 ww. ustawy. Zdaniem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów powy ż szy warunek zosta ł w niniejszym przypadku spe ł niony. Zarówno ZAiKS, jak i Wnioskodawców nale ż y traktowa ć jak przedsi ę biorców w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o czym b ę dzie mowa dalej w pkt. II i III. II. ZAiKS w ś wietle definicji przedsi ę biorcy Zdaniem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów OZZ nale ż y uzna ć za przedsi ę biorców w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Za przedsi ę biorc ę nale ż y tym samym uzna ć równie ż skar ż one w niniejszym post ę powaniu antymonopolowym stowarzyszenie ZAiKS, które jest tak ą organizacj ą i sprawuje zbiorowy zarz ą d prawami autorskimi, w oparciu o zezwolenie udzielone decyzj ą Ministra Kultury i Sztuki nr DP.041/Z/8/95 z dnia 1 lutego 1995 r. Nale ż y zauwa ż y ć , ż e zgodnie z literaln ą wyk ł adni ą poj ę cia „przedsi ę biorca” z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, biern ą legitymacj ę w post ę powaniu antymonopolowym nale ż a ł oby ograniczy ć wy łą cznie do podmiotów ś ci ś le spe ł niaj ą cych wymogi formalnej definicji zawartej w powo ł ywanym przepisie, która przymiot przedsi ę biorcy uzale ż nia od podejmowania i prowadzenia zawodowo we w ł asnym imieniu dzia ł alno ś ci gospodarczej, ś wiadczenia lub organizowania us ł ug o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej (art. 4 pkt 1 lit. a ustawy) lub – w odniesieniu do osób fizycznych – wykonywania zawodu we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadzenia dzia ł alno ś ci w ramach wykonywania takiego zawodu (art. 4 pkt 1 lit. b ustawy). OZZ, a wi ę c równie ż ZAiKS, nie prowadz ą dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, form ą organizacyjno- prawn ą , w jakiej dzia ł aj ą OZZ jest forma stowarzyszenia. Do OZZ stosuje si ę przepisy prawa o stowarzyszeniach (art. 104 ust. 2 ww. ustawy). W my ś l art. 2 ust. 1 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach 10 stowarzyszenia s ą dobrowolnymi, samorz ą dnymi i trwa ł ymi zrzeszeniami o celach niezarobkowych. Ich celem nie jest prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Zdaniem Prezesa Urz ę du przes ą dzenie w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ż e OZZ nie prowadz ą dzia ł alno ś ci gospodarczej nie przes ą dza o braku antymonopolowej podmiotowo ś ci ZAiKS. W ocenie Prezesa Urz ę du rozstrzygaj ą c o podmiotowo ś ci ZAiKS w post ę powaniu antymonopolowym nale ż y w pierwszym rz ę dzie 10 Ustawa z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79. poz. 855 ze zm.). 24 wzi ąć pod uwag ę charakter prowadzonej przez to stowarzyszenie dzia ł alno ś ci. Do statutowych zada ń OZZ nale ż y zbiorowe zarz ą dzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych oraz wykonywanie uprawnie ń wynikaj ą cych z tej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W granicach udzielonego upowa ż nienia OZZ, w tym ZAiKS, udzielaj ą u ż ytkownikom praw autorskich zezwole ń na korzystanie z utworów b ę d ą cych w ich repertuarze, sprawuj ą kontrol ę nad sposobem eksploatacji praw, a tak ż e inkasuj ą i dokonuj ą podzia ł u mi ę dzy uprawnionych ś rodków finansowych uzyskanych od u ż ytkowników. OZZ odgrywaj ą istotn ą rol ę w obrocie prawami autorskimi i pokrewnymi. Beneficjentami takiego systemu zarz ą dzania prawami s ą zarówno autorzy, jak i u ż ytkownicy praw. Z punktu widzenia interesu twórców, za zbiorowym zarz ą dem prawami autorskimi przemawia uci ąż liwo ść i nieekonomiczno ść indywidualnej ochrony tych praw, która w przypadku niektórych rodzajów eksploatacji (na przyk ł ad drobnych utworów s ł owno- muzycznych odtwarzanych przez radio i telewizj ę ) jest niemo ż liwa. W tych przypadkach kolektywny zarz ą d prawami jest w ł a ś ciwie jedynym skutecznym sposobem nadzoru nad wykonywaniem praw autorskich 11 . Pe ł nienie tych funkcji przez OZZ zwalnia twórców z konieczno ś ci samodzielnego nadzoru nad wykorzystaniem ich utworów. Kolektywne zarz ą dzanie prawami jest równie ż korzystne dla u ż ytkowników dóbr chronionych prawami autorskimi. Podpisuj ą c umow ę z jednym tylko podmiotem (w ł a ś ciw ą OZZ) mog ą oni przy ma ł ym nak ł adzie ś rodków i czasu uzyska ć dost ę p do ca ł ego obecnego i przysz ł ego repertuaru autorów, których prawami dana OZZ zarz ą dza. W zwi ą zku z u ż yteczno ś ci ą kolektywnego zarz ą du prawami autorskimi w wielu ustawodawstwach wprowadza si ę wr ę cz obowi ą zek po ś rednictwa OZZ w odniesieniu do niektórych kategorii dóbr 12 . Wobec powy ż szych okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , ż e wykonuj ą c funkcje okre ś lone w ustawie o prawie autorskimi prawach pokrewnych ZAiKS ś wiadczy us ł ugi na rzecz autorów (b ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS, nieposiadaj ą cymi takiego statusu) oraz u ż ytkowników praw autorskich, którym ZAiKS odp ł atnie udost ę pnia prawa do utworów b ę d ą cych w jego repertuarze. Tym samym ZAiKS uczestniczy w wymianie handlowej, której przedmiotem s ą prawa autorskie. Dzia ł alno ść ZAiKS w sposób bezpo ś redni wp ł ywa na poziom konkurencji na rynkach zwi ą zanych z masow ą eksploatacj ą dóbr niematerialnych. O faktycznym oddzia ł ywaniu OZZ na rynki zwi ą zane z obrotem dobrami intelektualnymi ś wiadczy dobitnie fakt, i ż w ś wiatowym pi ś miennictwie antymonopolowym w ł a ś nie w dzia ł alno ś ci OZZ upatruje si ę najwi ę kszych potencjalnych zagro ż e ń dla konkurencji w sferze wykonywania praw autorskich, co ma uzasadnia ć ich obj ę cie regu ł ami prawa antymonopolowego 13 . Stanowisko Prezesa Urz ę du zbie ż ne jest z ustalonym orzecznictwem antymonopolowym, które traktuje OZZ jak przedsi ę biorców na potrzeby stosowania przepisów prawa antymonopolowego 14 . Tak ż e w krajowym pi ś miennictwie antymonopolowym uznaje si ę , ż e OZZ nale ż y traktowa ć jak przedsi ę biorców na potrzeby przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 15 . 11 M. Czajkowska-D ą browska: Rozpowszechnianie utworów przez radio, Warszawa 1981, s. 103. 12 M.in. na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych organizacjom radiowym i telewizyjnym wolno nadawa ć opublikowane utwory muzyczne oraz drobne utwory s ł owne i s ł owno-muzyczne wy łą cznie na podstawie umowy zawartej z w ł a ś ciw ą OZZ. 13 W. R. Cornish: Intellectual Property: Patents, Copyright, Trade Marks and Allied Rights, Londyn 1996, s. 423. 14 Wyroki S ą du Antymonopolowego z dnia 20 grudnia 1995 r., sygn. akt XVII Amr 49/95, z dnia 1 kwietnia 1998 r., sygn. akt XVII Ama 35/97, z dnia 13 listopada 2000 r.; sygn. akt XVII Ama 11/00 oraz wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2003 r.; sygn. akt XVII Ama 128/02. 25 Stanowisko Prezesa Urz ę du co do antymonopolowej podmiotowo ś ci OZZ jest zgodne z ustalonym orzecznictwem wspólnotowym na tle art. 81 i 82 Traktatu ustanawiaj ą cego Wspólnot ę Europejsk ą (dalej: TWE). Zdaniem Komisji Europejskiej oraz Europejskiego Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci (dalej: ETS) przes ą dza o tym charakter ich dzia ł alno ś ci, której istot ą jest odp ł atne ś wiadczenie us ł ug zarówno w stosunku do podmiotów uprawnionych z tytu ł u praw zarz ą dzanych przez OZZ, jak i u ż ytkowników tych praw, co oznacza, ż e OZZ uczestnicz ą w gospodarczej wymianie us ł ug i tym samym s ą zaanga ż owane w wykonywanie dzia ł alno ść gospodarcz ą 16 . Za nieistotny dla oceny antymonopolowej podmiotowo ś ci OZZ uznany zosta ł fakt, i ż organizacje te nie dzia ł aj ą w celu osi ą gni ę cia zysku 17 . Mo ż liwo ść przypisania OZZ znamion przedsi ę biorcy nie jest zale ż na od tego, jakiego aspektu ich dzia ł alno ś ci dotyczy zarzut stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Wspólnotowe regu ł y konkurencji tradycyjnie stosuje si ę do oceny poziomu stosowanych przez OZZ op ł at z tytu ł u wynagrodze ń autorskich 18 , porozumie ń zawieranych mi ę dzy OZZ 19 oraz – b ę d ą cej przedmiotem niniejszego post ę powania – kwestii kszta ł towania wewn ę trznych relacji z cz ł onkami 20 . Bez znaczenia s ą zatem argumenty ZAiKS, który kwestionuje kompetencj ę Prezesa Urz ę du do rozstrzygania o zgodno ś ci z przepisami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zasad relacji mi ę dzy ZAiKS i osobami, których prawami to stowarzyszenie zarz ą dza. Nale ż y podkre ś li ć , ż e na Prezesie Urz ę du spoczywa obowi ą zek wyk ł adni krajowych przepisów o ochronie konkurencji w zgodzie z prawem Unii Europejskiej. Obowi ą zek taki jeszcze przed przyst ą pieniem Polski do Unii Europejskiej wynika ł z art. 68 i art. 69 Uk ł adu Europejskiego, ustanawiaj ą cego stowarzyszenie mi ę dzy Rzecz ą pospolit ą Polsk ą a Wspólnotami Europejskimi i ich pa ń stwami cz ł onkowskimi, podpisanego w Brukseli w dniu 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38). Uk ł ad nakazuje Polsce zbli ż anie istniej ą cego i przysz ł ego ustawodawstwa do ustawodawstwa istniej ą cego we Wspólnocie – równie ż w dziedzinie dotycz ą cej ochrony konkurencji. S ą d Najwy ż szy jednoznacznie wypowiedzia ł si ę w wyroku z dnia 29 maja 2001 r., i ż obowi ą zek ten realizowany mo ż e by ć tak przez tworzone ustawodawstwo, jak i w drodze wyk ł adni obowi ą zuj ą cych przepisów prawa. W ą tpliwo ś ci co do zakresu poj ę cia „przedsi ę biorcy” powinny by ć rozstrzygane w oparciu o wyk ł adni ę funkcjonaln ą , tak aby uzyska ć rezultat zgodny z prawem Unii Europejskiej 21 . 15 W. Macha ł a: Ustawa antymonopolowa a wykonywanie praw autorskich [w]: Monitor Prawniczy Nr 7/1997; M. K ę pi ń ski [w]: J. Barta (red.): System Prawa Prywatnego. Tom 13. Prawo autorskie, Warszawa 2003, s. 555. 16 M.in. wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie nr C 127/73 BRT przeciwko SABAM i FONIOR ; Decyzja Komisji z dnia 8 pa ź dziernika 2002 r. w sprawie nr COMP/C2/38.014 IFPI „Simulcasting” , par. 59; Dz. Urz. UE z dnia 30 kwietnia 2003 r. nr L 107, s. 58. 17 Decyzja Komisji z 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL , par. 44; Dz. Urz. WE z 28 grudnia 1981 r. nr L 370, s. 49. 18 Wyrok ETS z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie nr 395/97 Minist ē re Public przeciwko Tournier [1989] ECR s. 2521. 19 Decyzja Komisji z dnia 8 pa ź dziernika 2002 r. w sprawie nr COMP/C2/38.014 IFPI „Simulcasting” ; Dz. Urz. UE z dnia 30 kwietnia 2003 r. Nr L 107, s. 58. 20 Por. m.in. wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie nr C 127/73 BRT przeciwko SABAM i FONIOR ; Decyzja Komisji z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL ; Dz. Urz. WE z dnia 28 grudnia 1981 r. Nr L 370; Decyzja Komisji z dnia 6 lipca 1972 r. w sprawie nr IV/26.760 GEMA ; Dz. Urz. WE z dnia 24 lipca 1972 r. Nr L 166, s 22; Decyzja Komisji w sprawie GEMA z dnia 4 grudnia 1981 r.; Dz. Urz. WE z dnia 8 kwietnia 1982 r. nr L 094, s. 12 i nast. 21 Wyrok S ą du Najwy ż szego z 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98. 26 Ci ążą cy na pa ń stwach cz ł onkowskich Unii Europejskiej, do których Polska nale ż y od dnia 1 maja 2004 r., obowi ą zek stosowania prawa krajowego w sposób zgodny z celami TWE potwierdza wprost orzecznictwo ETS. Zgodnie z orzeczeniem w sprawie Walt Wilhelm zastosowanie przez pa ń stwa cz ł onkowskie prawa krajowego nie mo ż e oznacza ć zalegalizowania dzia ł a ń zabronionych w prawie wspólnotowym 22 . W ś wietle powy ż szego oczywistym jest – zdaniem Prezesa Urz ę du – ż e ewentualne uznanie OZZ za niepodlegaj ą ce ocenie z punktu widzenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów by ł oby jednoznaczne z legalizacj ą ex ante ich dzia ł a ń w ś wietle prawa konkurencji, co stanowi ł oby naruszenie ci ążą cych na Polsce obowi ą zków wynikaj ą cych z cz ł onkostwa we Wspólnocie Europejskiej. Uniemo ż liwia ł oby bowiem praktycznie poddanie ich dzia ł a ń re ż imowi prawa antymonopolowego. III. Wnioskodawcy w ś wietle definicji przedsi ę biorcy Zdaniem Prezesa Urz ę du Wnioskodawców nale ż y uzna ć za przedsi ę biorców w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wnioskodawcy s ą cz ł onkami zespo ł u muzycznego „Brathanki”. W zwi ą zku z tym ka ż dy z nich wykonuje na w ł asny rachunek i we w ł asnym imieniu zawód muzyka i piosenkarza. Wnioskodawcy s ą autorami oryginalnych utworów lub opracowa ń utworów s ł owno-muzycznych (piosenek) (za ł . 6 do pisma Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r.). Z tytu ł u wykorzystywania tych utworów przez u ż ytkowników praw autorskich (m.in. poprzez publiczne wykonanie, odtworzenie oraz nadawanie, wprowadzanie do obrotu, utrwalania i zwielokrotniania) Wnioskodawcy uzyskuj ą – za po ś rednictwem ZAiKS – stosowne wynagrodzenie autorskie (por.: formularze deklaracyjne – za ł . 5 do pisma Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r.). Wnioskodawcy zawarli ponadto z przedsi ę biorstwem fonograficznym Sony Music Entertainment Polska Sp. z o.o. w Warszawie umow ę , w ramach której odp ł atnie dostarczaj ą nagrania d ź wi ę kowe, w tym po łą czone z wizj ą , artystyczne wykonania utworów w celu utrwalenia i rozpowszechniania (za łą cznik do pisma Wnioskodawców z dnia 27 grudnia 2002 r.). Wnioskodawcy prowadz ą te ż dzia ł alno ść koncertow ą , wykonuj ą c odp ł atnie utwory muzyczne. W zwi ą zku z tym nale ż y stwierdzi ć , ż e Wnioskodawcy uczestnicz ą w obrocie gospodarczym, prowadz ą c we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek w sposób profesjonalny dzia ł alno ść twórcz ą i artystyczn ą , nastawion ą na osi ą ganie zysku. Opisany charakter dzia ł alno ś ci Wnioskodawców przes ą dza, zdaniem Prezesa Urz ę du, o mo ż liwo ś ci traktowania ich jak przedsi ę biorców w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du przychyla si ę do sugestii Wnioskodawców odno ś nie mo ż liwo ś ci uznania, ż e prowadz ą c dzia ł alno ść twórcz ą i artystyczn ą ka ż dy z nich mie ś ci si ę w kategorii przedsi ę biorców, o jakiej mowa w art. 4 pkt 1 lit. b ww. ustawy, który pod tym poj ę ciem rozumie osoby fizyczne wykonuj ą ce zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą ce dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu. Ka ż dy z Wnioskodawców niew ą tpliwie prowadzi – we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek – dzia ł alno ść zawodow ą , wykonuj ą c odpowiednio zawód autora tekstów, kompozytora, artysty-wykonawcy. Zdaniem Prezesa Urz ę du tak art. 4 pkt 1 ustawy w ca ł o ś ci nale ż y definiowa ć szeroko w oparciu o wyk ł adni ę funkcjonaln ą , opart ą o faktyczny charakter dzia ł alno ś ci danego podmiotu. Pozwala to na uznanie twórców i artystów-wykonawców takich jak Wnioskodawcy, za przedsi ę biorców, o jakich mowa w ww. przepisie. 22 Wyrok ETS z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie C-14/68 Walt Wilhelm i inni przeciwko Bundeskartelamt . 27 Zdaniem Prezesa Urz ę du takie rozwi ą zanie jest zgodne z celem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, która okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów (art. 1 ust. 1 ww. ustawy). Prawo antymonopolowe stanowi istotny instrument kszta ł towania warunków dla rozwoju konkurencji na rynku i tym samym powinno obejmowa ć swym zasi ę giem jak najszerszy kr ą g uczestników rynku. Normy prawa antymonopolowego wyznaczaj ą przedsi ę biorcom dzia ł aj ą cym w warunkach gospodarki rynkowej publicznoprawne granice swobody korzystania z przynale ż nej im w ł asno ś ci i wolno ś ci gospodarczej 23 . Przepisy okre ś laj ą ce zakaz stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę stosuje si ę jedynie do przedsi ę biorców i ich zwi ą zków. W celu zapewnienia równomiernego rozwoju wszystkich sektorów gospodarki niezb ę dne jest, by regu ł y prawa antymonopolowego by ł y stosowane przy ocenie dzia ł alno ś ci szerokiego kr ę gu uczestników rynku. W innym wypadku mog ł oby doj ść do sytuacji, w której w okre ś lonym sektorze dzia ł aliby przedsi ę biorcy pozbawieni kontroli antymonopolowej. Stanowi ł oby to niew ą tpliwie wypaczenie celów prawa konkurencji. Przemawia to za zastosowaniem szerokiej, funkcjonalnej wyk ł adni poj ę cia przedsi ę biorca na potrzeby stosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kompozytorzy, autorzy tekstów, arty ś ci-wykonawcy tacy jak Wnioskodawcy aktywnie uczestnicz ą w obrocie rynkowym w oparciu o kontrakty zawierane z kontrahentami (oficynami wydawniczymi, wytwórniami fonograficznymi, agencjami koncertowymi itp.). W praktyce s ą oni aktywnymi podmiotami wymiany rynkowej niezale ż nie od spe ł nienia jakichkolwiek formalnych kryteriów. Ewentualne uzale ż nienie uznania danej osoby fizycznej za przedsi ę biorc ę na potrzeby stosowania przepisów o ochronie konkurencji od ś cis ł ego spe ł nienia wymogów formalnych (np. dokonanie wpisu do rejestru przedsi ę biorców) wykluczy ł oby w szczególno ś ci kognicj ę Prezesa Urz ę du w wielu sprawach z zakresu praw w ł asno ś ci intelektualnej (na przyk ł ad wynalazców, którzy eksploatuj ą swoje prawa w ł asno ś ci przemys ł owej), które mog ą wywiera ć wp ł yw na rynek. Tymczasem we wspó ł czesnej gospodarce segmenty rynku oparte na obrocie i eksploatacji praw autorskich stanowi ą jeden z najbardziej dynamicznych obszarów, które generuj ą równie ż coraz wi ę ksze obroty. Udzia ł tego rodzaju przemys ł u w gospodarce stanowi ponad 5% produktu krajowego brutto wszystkich pa ń stw cz ł onkowskich Unii Europejskiej sprzed 1 maja 2004 r. 24 . Obserwacja wspó ł czesnego rynku musi prowadzi ć do wniosku, i ż w obrocie gospodarczym funkcjonuje znaczna liczba osób, które wy łą cznie okazjonalnie, na jaki ś czas staj ą si ę aktywnymi uczestnikami gry rynkowej, co szczególnie jest zauwa ż alne w bran ż y rozrywkowej. W tej sferze gospodarki osoby, które stworzy ł y nierzadko i eksploatuj ą jeden lub kilka utworów, mog ą z tytu ł u ich rynkowej eksploatacji generowa ć obroty wielokrotnie przewy ż szaj ą ce obrót osi ą gany przez „tradycyjnych” przedsi ę biorców. W ą ska wyk ł adnia poj ę cia przedsi ę biorca prowadzi ł aby do ograniczenia stosowania zasad prawa antymonopolowego w sprawach zwi ą zanych z wykonywaniem praw w ł asno ś ci intelektualnej. Nieprzyznanie autorom i artystom-wykonawcom statusu strony w post ę powaniu przed Prezesem Urz ę du by ł oby równie ż sprzeczne z wyk ł adni ą poj ę cia 23 R. Janusz, M. Sachajko, T. Skoczny: Nowa ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów [w:] Kwartalnik Prawa Publicznego Nr 3/2001, s. 175-176. 24 Communication from the Commission to the Council, the European Parliament and the European Economic and Social – Committee The Management of Copyright and Related Rights in the Internal Market; COM/2004/0261 final. Tekst dost ę pny na stronie internetowej Eur-Lex, pod adresem http://europa.eu.int/eur- lex/en/com/cnc/2004/com2004_0261en01.pdf 28 przedsi ę biorca w prawie Unii Europejskiej, które – ze wzgl ę dów przedstawionych przy okazji analizy antymonopolowej podmiotowo ś ci ZAiKS – powinno by ć uwzgl ę dniane przy stosowaniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. We wspólnotowym prawie konkurencji brak jest legalnej definicji „przedsi ę biorcy” na potrzeby art. 81 i 82 TWE. Ramy poj ę ciowe tego terminu zosta ł y ukszta ł towane w orzecznictwie Komisji Europejskiej i ETS w drodze rozszerzaj ą cej interpretacji funkcjonalnej przepisów TWE. Przez „przedsi ę biorc ę ” rozumie si ę ka ż d ą samodzieln ą jednostk ę 25 prowadz ą c ą dzia ł alno ść o charakterze gospodarczym, której dzia ł ania nie s ą skierowane na zaspokajanie codziennych potrzeb, bez wzgl ę du na form ę prawn ą i sposób finansowania tej jednostki 26 . Dla uznania danej osoby za przedsi ę biorc ę nie ma znaczenia okoliczno ść , czy dzia ł a ona w celu osi ą gni ę cia zysku, jak równie ż czy powsta ł a w celu prowadzenia dzia ł alno ś ci o charakterze ekonomicznym ( economic purpose ), je ż eli tylko faktycznie prowadzi tak ą dzia ł alno ść komercyjn ą Istotny jest zatem rzeczywisty skutek, jaki zachowanie danej osoby wywiera lub mo ż e wywiera ć . Komisja oraz ETS uzna ł y za przedsi ę biorców m.in. artystów-wykonawców – ś piewaków operowych w ł oskiego teatru La Scala , jak równie ż wynalazc ę , dokonuj ą cego komercyjnej eksploatacji swojego wynalazku poprzez firm ę , której udzieli ł licencji na swój wynalazek. W decyzji z dnia 26 maja 1978 r. w sprawie RAI przeciwko Unitel 27 Komisja Europejska opowiedzia ł a si ę za uznaniem za przedsi ę biorców w rozumieniu art. 81 ust. 1 TWE artystów estradowych, którzy w sposób komercyjny wykorzystuj ą swoje wyst ę py artystyczne. Komisja dosz ł a do przekonania, ż e umowy artystów ze stacj ą telewizyjn ą , okre ś laj ą ce zasady eksploatacji praw do inscenizacji przedstawienia z ich udzia ł em nie wywieraj ą co do zasady istotnego wp ł ywu na konkurencj ę – zw ł aszcza gdy stron ą porozumie ń s ą arty ś ci ma ł o znani. Jednak ż e porozumieniach, których stron ą s ą arty ś ci popularni, mog ą wywiera ć istotny wp ł yw na konkurencj ę na rynku 28 . Komisja uzna ł a rówie ż za przedsi ę biorc ę osob ę fizyczn ą – posiadacza patentu, który gospodarczo ekspolatuje opatentowany przez siebie wynalazek z udzia ł em firmy dysponuj ą cej licencj ą na korzystanie z tego patentu 29 . Zdaniem Komisji za porozumienie mi ę dzy przedsi ę biorcami, o którym mowa w art. 81 TWE, nale ż a ł o uzna ć umow ę zawart ą przez wynalazc ę z firm ą powo ł an ą w celu eksploatacji jego wynalazku, nawet w przypadku je ż eli uprawniony z tytu ł u patentu jest wynalazc ą tylko jednego patentu i wy łą cznie wykonuje prawa w ł asno ś ci przemys ł owej wynikaj ą ce z tego jedynego wynalazku. W ś wietle powy ż szego oczywistym jest, ż e uznanie przez Prezesa Urz ę du, i ż na potrzeby stosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Wnioskodawców nale ż y traktowa ć jak przedsi ę biorców, jest zgodne z wyk ł adni ą poj ę cia ”przedsi ę biorca” w europejskim wspólnotowym prawie konkurencji, w tym – zbie ż ne ze stanowiskiem przyj ę tym przez Komisj ę Europejsk ą i ETS. Poniewa ż , jak wykazano powy ż ej, zarówno ZAiKS, jak i Wnioskodawców nale ż y 25 Wyrok ETS z 24 pa ź dziernika 1996 r. w sprawie C-73/95 P Viho Europe BV przeciwko Komisji , [1996] ECR I-05457. 26 Por.: wyroki ETS z dnia 23 kwietnia 1991 r. w sprawach C-41/90 Höfner i Elser przeciwko Macrotron [1991] ECR I-1979; z dnia 17 lutego 1993 r. w po łą czonych sprawach C-159/91 i C-160/91 Poucet i Pistr e [1993] ECR I-637 oraz wyrok S ą du Pierwszej Instancji w sprawie T-513/93 Consiglio Nazionale degli Spdizionieri Doganali przeciwko Komisji [2000] ECR II-1807. 27 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 26 maja 1978 r. w sprawie C-78/516 RAI przeciwko Unitel ; opubl. w Dz. Urz. WE z dnia 15 czerwca 1978 r., nr L 157 s. 39. 28 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 26 maja 1978 r. w sprawie C-78/516 RAI przeciwko Unitel , par. IV. 29 Sprawa C-79/86 H. Vaessen BV przeciwko Alex Moris [1979], par. 12; opubl. w: Dz. Urz. WE z dnia 26 pa ź dziernika 1979 r. nr L 019, s. 32. 29 traktowa ć jak przedsi ę biorców na potrzeby stosowania przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, podmioty te s ą legitymowane do udzia ł u w niniejszym post ę powaniu w charakterze stron. IV Rynek w ł a ś ciwy Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej, którego dotyczy powo ł any wy ż ej przepis, ujawnia si ę na rynku w ł a ś ciwym. Dominacja rynkowa nie wyst ę puje na rynku pojmowanym ogólnie (w znaczeniu ekonomicznym), rozumianym jako ogó ł stosunków zachodz ą cych mi ę dzy podmiotami uczestnicz ą cymi w procesach wymiany towarowej. Zatem stwierdzenie, czy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą , b ę dzie w ostatecznym rachunku determinowa ł o ustalenie rynku, na jakim okre ś lona praktyka ma miejsce 30 . Przez rynek w ł a ś ciwy rozumie si ę rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci uznawane s ą przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane s ą na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (art. 4 pkt 8 ww. ustawy). Przy czym przez towary nale ż y rozumie ć zarówno rzeczy, jak i energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane (art. 4 pkt 6 ww. ustawy). Poj ę cie rynku w ł a ś ciwego odnosi si ę przedmiotowo do wszystkich wyrobów (us ł ug) jednego rodzaju, które ze wzgl ę du na swoje szczególne w ł a ś ciwo ś ci odró ż niaj ą si ę od innych wyrobów (us ł ug) w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Post ę powanie w niniejszej sprawie dotyczy ograniczania Wnioskodawcom, którzy s ą kompozytorami i artystami-wykonawcami utworów muzycznych, swobody w zakresie zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych ich autorstwa. Wykonywanie tych praw w imieniu Wnioskodawców po ś redniczy ZAiKS, zbiorowo nimi zarz ą dzaj ą c. Sprawowanie zbiorowego zarz ą du prawami swoich cz ł onków i innych osób powierzaj ą cych ZAiKS wykonywanie swoich praw wy łą cznych stanowi bez w ą tpienia „us ł ug ę ”, mieszcz ą c ą si ę w definicji towaru z art. 4 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do ww. przepisu ustawy, ilekro ć mowa jest o „towarach” – rozumie si ę przez to rzeczy, jak równie ż energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane. Szeroka definicja poj ę cia „towar” z art. 4 pkt 6 ww. ustawy obejmuje równie ż prawa na dobrach niematerialnych 31 . Podobnie szeroko interpretuje si ę poj ę cie „us ł ugi” w orzecznictwie Komisji Europejskiej i ETS. W decyzji w sprawie GVL, Komisja Europejska uzna ł a, ż e us ł ug ę stanowi zarówno udzielanie przez OZZ licencji praw autorskich na rzecz u ż ytkowników praw, jak i ś wiadczenie podmiotom praw autorskich zarz ą du prawami 32 . Wykonywanie zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych stanowi wyodr ę bniony rynek w ł a ś ciwy w wymiarze produktowym. 30 Wyroki S ą du Antymonopolowego z dnia 26 pa ź dziernika 1994 r., sygn. akt XVII Amr 24/94 oraz z dnia 21 stycznia 1998 r., sygn. akt XVII Ama 55/97. 31 E. Modzelewska-W ą chal: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 47. 32 Decyzja Komisji z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL , par. 43; Dz. Urz. WE z dnia 28 grudnia 1981 r. nr L 370, s. 49. Por. równie ż wyrok ETS z 27 marca 1974 r. w sprawie nr C 127/73 BRT przeciwko SABAM i FONIOR. 30 Prawa autorskie maj ą charakter praw wy łą cznych skutecznych erga omnes , maj ą cych posta ć ustawowych monopoli, w ramach których uprawniony mo ż e co do zasady swobodnie decydowa ć o sposobie eksploatacji utworów, a tak ż e uzyskuje prawo do wynagrodzenia za korzystanie z nich przez osoby trzecie. W ramach swoich uprawnie ń autorzy zawieraj ą w szczególno ś ci umowy licencji przys ł uguj ą cych im praw, decyduj ą c o warunkach korzystania przez osoby trzecie z materialnych przedmiotów, w których zawarte s ą prawa wy łą czne. Przynale ż ne autorowi prawo do decydowania o sposobie wykorzystania jego utworów mo ż e on realizowa ć samodzielnie, jak i poprzez wyspecjalizowane organizacje, które kolektywnie zarz ą dzaj ą takimi prawami – OZZ. Ka ż dy z tych dwóch sposobów wykonywania prawa ma swoiste cechy, które czyni ą oczywistym ich niesubstytutywno ść . Jak powszechnie podkre ś la si ę w pi ś miennictwie, w zwi ą zku z rozwojem nowoczesnych technologii, umo ż liwiaj ą cym masow ą eksploatacj ę dóbr chronionych przez prawo autorskie, skuteczne zarz ą dzanie prawami wy łą cznymi przez indywidualnego twórc ę co do zasady w praktyce staje si ę niemo ż liwe, a co najmniej wysoce nieop ł acalne 33 . Z punktu widzenia pojedynczego autora, po ś rednictwo OZZ nie wymaga tyle zaanga ż owania twórcy, co samodzielne zarz ą dzanie utworami. Skuteczny nadzór nad eksploatacj ą utworów przerasta na ogó ł jego mo ż liwo ś ci organizacyjne i finansowe 34 . Zarz ą d kolektywny usprawnia wykonywanie praw i powoduje obni ż enie kosztów zwi ą zanych z wykonywaniem praw 35 . Dodatkowo – na okre ś lonych polach eksploatacji zarz ą dzanie indywidualne jest praktycznie niemo ż liwe. Przyk ł adowo w odniesieniu do utworów muzycznych w literaturze przedmiotu do pól, na których indywidualne zarz ą dzanie jest co najmniej utrudnione zalicza si ę publiczne wykonanie, publiczne odtwarzanie oraz nadawanie utworów, obejmuj ą ce w szczególno ś ci równoczesn ą i integraln ą emisj ę utworu nadawanego przez inn ą organizacje radiow ą i telewizyjn ą 36 . Forma zbiorowego wykonywania praw autorskich pozwala na bardziej efektywne wykonywanie praw autorskich w sytuacjach, gdy pojedynczy, rozproszeni twórcy nie mogliby tego osi ą gn ąć , a niekiedy te ż stanowi alternatyw ę wobec konieczno ś ci wprowadzania licencji pozaumownych 37 . Inn ą istotn ą cech ą , w ł a ś ciw ą jedynie dla zbiorowego zarz ą du, jest uniformizacja obrotu prawami, skutkuj ą ca utrat ą przez osoby uprawnione mo ż liwo ś ci swobodnego korzystania z utworów i decydowania o ich eksploatacji 38 . Przy indywidualnym zarz ą dzie, inaczej ni ż przy zarz ą dzie zbiorowym, autor ma wi ę ksz ą mo ż liwo ść swobodnego decydowania o sposobie eksploatacji jego utworów i cenie, za jak ą decyduje si ę udzieli ć zgody na eksploatacj ę swojej twórczo ś ci. Równie ż od strony u ż ytkowników praw autorskich zbiorowy nimi zarz ą d jest nieporównywalny z zarz ą dem wykonywanym przez pojedynczych twórców. Istnienie OZZ umo ż liwia u ż ytkownikowi poprzez jedn ą umow ę z jednym tylko podmiotem uzyskanie dost ę pu do katalogu praw obejmuj ą cego utwory wielu tysi ę cy autorów. W przypadku praw zarz ą dzanych indywidualnie przez uprawnionych, u ż ytkownik chc ą cy eksploatowa ć czyje ś dobra intelektualne jest zmuszony zawiera ć stosowne umowy z poszczególnymi autorami. Dla u ż ytkownika – przedsi ę biorcy chc ą cego wykorzysta ć czyj ąś twórczo ść w zwi ą zku ze swoj ą profesjonaln ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą , rodzi to znacz ą ce utrudnienie, nie tylko 33 M. Bukowski: op. cit., s. 174. 34 M. Walerjan: op. cit., s. 40. 35 M. Bukowski, op. cit., s. 179. 36 M. Walerjan: op. cit., s. 27-28. 37 M. Czajkowska-D ą browska: Zbiorowe zarz ą dzanie prawami autorskimi i pokrewnymi – refleksje po o ś miu latach, Przegl ą d Prawa Handlowego nr 11/2002, s. 1. 38 M. Czajkowska-D ą browska: Zbiorowe zarz ą dzanie prawami autorskimi i pokrewnymi – refleksje po o ś miu latach, op. cit. 31 poprzez wyd ł u ż enie procesu uzyskiwania niezb ę dnych zgód na komercyjne wykorzystanie utworów, ale i zwi ę kszenie kosztów tego. Problemy wyst ę puj ą ce w zwi ą zku z konieczno ś ci ą uzyskania zgody autora na wykorzystanie jego utworów mog ą powstawa ć m.in. przy tworzeniu utworów multimedialnych, powstaj ą cych poprzez ze znacznym udzia ł em w łą czanych do nich innych utworów. Przy prowadzeniu negocjacji z wieloma podmiotami, poza wi ę kszymi kosztami i czasoch ł onno ś ci ą , rodzi si ę dodatkowo ryzyko zawarcia umowy z podmiotem nieuprawnionym 39 . Zatem pomimo faktu, ż e zapotrzebowanie autora na zarz ą dzanie jego prawami mo ż e zosta ć zaspokojone nie tylko przez OZZ, to te istniej ą ce sposoby zarz ą dzania prawami autorskimi nie maj ą ani zbli ż onych kosztów, ani nie reprezentuj ą podobnego poziomu jako ś ci. Tymczasem tylko łą czne wyst ę powanie tych w ł a ś nie cech charakteryzuje towary substytutywne 40 . Z uwagi na powy ż sze okoliczno ś ci Prezes Urz ę du uzna ł , ż e w niniejszej sprawie rynek w ł a ś ciwy b ę dzie od strony produktowej stanowi ć rynek zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych . Bez znaczenia dla powy ż szej oceny jest podnoszony przez ZAiKS argument, i ż wobec braku ustawowego przymusu powierzania ZAiKS pod ochron ę praw autorskich s ł u żą cych twórcom do utworów, poza kilkoma polami eksploatacji, na których ustawa o prawie autorskimi i prawach pokrewnych wprowadza obowi ą zkowe po ś rednictwo OZZ (por.: pismo ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 1-2). Jak bowiem bezsprzecznie wynika z przytoczonej wy ż ej charakterystyki zbiorowego i indywidualnego zarz ą du, obie te formy ochrony praw autorskich nie s ą substytutywne. Wobec trudno ś ci i nieefektywno ś ci samodzielnego zarz ą dzania przez twórc ę prawami do utworów muzycznych na polach, na których eksploatowane s ą masowo, po ś rednictwo OZZ, przynajmniej w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji, jest konieczne dla skutecznej ochrony praw autorskich. ZAiKS samo po ś rednio potwierdzi ł o prawid ł owo ść uznania zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi za rynek w ł a ś ciwy produktowo, nieb ę d ą cy substytutem zarz ą du indywidualnego. Wed ł ug ZAiKS powierzenie OZZ wykonywania praw poci ą ga za sob ą szereg korzy ś ci, zdejmuj ą c z twórców „ci ęż ar zarz ą dzania prawami w odniesieniu do dziesi ą tek je ś li nie setek u ż ytkowników dzia ł aj ą cych na terytorium Polski. Ponadto powierzenie utworów pod ochron ę ZAIKS poci ą ga za sob ą w łą czenie twórców w zorganizowany system ochrony praw autorskich w wi ę kszo ś ci krajów kuli ziemskiej” (pismo ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 2). Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. Definicja ustawowa odnosi rynek geograficzny do obszaru „na którym, ze wzgl ę du na ich [towarów] rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji” (art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Zgodnie z przepisami ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, która okre ś la zasady zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi na terenie Polski, zadania te wykonuj ą stowarzyszenia, posiadaj ą ce na podstawie decyzji ministra w ł a ś ciwego w sprawach kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, status organizacji zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi w rozumieniu ww. ustawy. Minister udziela zezwolenia 39 M. Bukowski: op. cit., s. 181. 40 E. Modzelewska-W ą chal: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 49. 32 na prowadzenie takiej dzia ł alno ś ci organizacjom daj ą cym r ę kojmi ę nale ż ytego zarz ą dzania powierzonymi prawami (art. 104 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy). ZAiKS zarz ą dza na terytorium Polski prawami autorskimi twórców polskich oraz zagranicznych, reprezentowanych na podstawie zawieranych przez ZAiKS z OZZ dzia ł aj ą cymi w innych krajach umów o wzajemnej reprezentacji repertuarowej. Na podstawie ww. umów ZAiKS zarz ą dza prawami autorskimi b ę d ą cymi w repertuarze OZZ z obcych pa ń stw. Jak informuje ZAiKS na swoich stronach internetowych, „ZAiKS wspó ł pracuje z blisko setk ą stowarzysze ń i agencji z ca ł ego ś wiata, z którymi podpisa ł umowy o wzajemnej reprezentacji. Na mocy tych umów, ZAiKS reprezentuje i chroni na terenie Polski prawa kompozytorów i autorów z innych krajów ś wiata, których utwory wykorzystywane s ą w Polsce. Na tej samej zasadzie chronione s ą dzie ł a polskich twórców eksploatowane poza granicami naszego kraju” 41 . W zwi ą zku z powy ż szym pod wzgl ę dem terytorialnym rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie ogranicza si ę do terytorium Polski. Wskazane powy ż ej okoliczno ś ci przemawiaj ą za tym, by za rynek w ł a ś ciwy w niniejszej sprawie uzna ć krajowy rynek zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych. V. Pozycja dominuj ą ca ZAiKS na rynku w ł a ś ciwym Mo ż liwo ść stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, uzale ż niona jest od uprzedniego stwierdzenia, i ż przedsi ę biorca posiada na tak okre ś lonym rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Ustalaj ą c, czy na rynku w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie ZAiKS posiada pozycj ę dominuj ą c ą , nale ż y mie ć na uwadze definicj ę pozycji dominuj ą cej, zawart ą w art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z t ą definicj ą pozycja dominuj ą ca to pozycja przedsi ę biorcy na rynku, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. ZAiKS jest najwi ę ksz ą polsk ą organizacj ą zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi. Ze z ł o ż onych w niniejszej sprawie wyja ś nie ń oraz informacji b ę d ą cych w posiadaniu Prezesa UOKiK wynika, i ż ZAiKS posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych. ZAiKS legitymuje si ę umowami o zarz ą dzanie prawami autorskimi ponad o ś miu tysi ę cy twórców polskich, wydawców muzycznych oraz ponad 2,5 mln. autorów i kompozytorów zagranicznych, reprezentowanych w Polsce na podstawie ponad stu umów o wzajemnej reprezentacji repertuarowej, zawartych ze wszystkimi znacz ą cymi OZZ do w sumie ponad 14.000.000 utworów, czyli wi ę cej ni ż 96% ca ł ego ś wiatowego repertuaru 42 . Na pozycj ę rynkow ą ZAiKS wp ł ywa okoliczno ść , i ż stowarzyszenie to jest jedyn ą organizacj ą zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi w Polsce, obejmuj ą c ą swym dzia ł aniem obszar ca ł ego kraju. 41 http://www.zaiks.org.pl/portalzaiks/zax_JakDzialaFirst.jsp?sysparameters=packed=(true);&parameters= IndexPath=(JAK_DZIALA/JAK_DZIALA.ZAIKS_A_INNE_ORGANIZACJE);wariant=(JakSkorzystac);wher eClause=(ZAX_STATUS=!039!4!039!!032!AND!032!ZAX_MIEJSCE=`JAK_DZIALA.ZAIKS_A_INNE_OR GANIZACJE!039!);wstep=(n); 42 „Raport o naruszeniach prawa autorskiego w Polsce”, opublikowany na stronie internetowej Ministerstwa Kultury pod adresem: www.mk.gov.pl/wnioski/Raport1.rdf. 33 Posiadanie pozycji dominuj ą cej przez ZAiKS potwierdzone zosta ł o równie ż w orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów 43 . W zwi ą zku z powy ż szym nale ż y stwierdzi ć , i ż ZAiKS posiada pozycj ę dominuj ą c ą na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych . VI Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej przez ZAIKS Sam fakt posiadania pozycji dominuj ą cej nie stanowi jeszcze naruszenia prawa. Bezprawne jest dopiero nadu ż ywanie przez przedsi ę biorc ę tej pozycji. Nadu ż ycie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej nie musi tym samym wyst ę powa ć na rynku, na jakim przedsi ę biorca zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą , przy czym nadu ż ycie pozycji dominuj ą cej na jednym rynku produktu mo ż e równie ż skutkowa ć ograniczeniem konkurencji na innym rynku produktowym 44 . Maj ą c na uwadze powy ż sze okoliczno ś ci Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatrzy ł zarzut naruszenia przez ZAiKS zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez: 1. wymuszanie na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę , udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du tymi prawami od oddania ZAiKS w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo-telewizyjne, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3. ograniczanie autorom swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du ich prawami autorskimi w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami skutecznego zarz ą dzania tymi prawami, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad. 1. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Z kolei w art. 8 ust. 2 ww. ustawy podany zosta ł katalog praktyk nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku. Przepis ten stanowi jedynie uszczegó ł owienie art. 8 ust. 1 ww. ustawy. Jednak katalog w nim ma charakter otwarty i stanowi jedynie przyk ł adowe wyliczenie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , które najcz ęś ciej wyst ę puj ą na rynku. Daje to organowi antymonopolowemu mo ż liwo ść uznania za praktyk ę ograniczaj ą ca konkurencj ę poprzez nadu ż ycie pozycji dominuj ą cej na rynku takiego zachowania przedsi ę biorcy, które nie zosta ł o wymienione w powo ł ywanym przepisie. W pi ś miennictwie podkre ś la si ę , i ż w szczególno ś ci, umo ż liwia 43 Wyroki z dnia 1 kwietnia 1998 r. sygn. akt XVII Ama 35/97 i z dnia 13 listopada 2003 r.; sygn. akt XVII Ama 128/02. 44 Por. m.in.: wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 12 lutego 1993 r., sygn. akt XVII Amr 33/92 oraz wyrok ETS z dnia 6 marca 1974 r. w po łą czonych sprawach C-6 i 7/73 Instituto Chemioterapico Italiano S.p.S. oraz Commercial Solvents przeciwko Komisji. 34 to przenoszenie na polski grunt sprawdzonych rozwi ą za ń ochrony konkurencji, które ju ż funkcjonuj ą w innych ustawodawstwach 45 . Zgodnie z pogl ą dem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, praktyki niewymienione w katalogu z art. 8 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ą nienazwan ą praktyk ę nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 46 . W ocenie Prezesa Urz ę du kwestionowane przez Wnioskodawców dzia ł anie ZAiKS polegaj ą ce na wymuszaniu na autorach, oddaj ą cych ZAiKS utwory pod ochron ę , udzielenia temu stowarzyszeniu wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych stanowi naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urz ę du uzna ł , ż e nie jest uzasadnione żą danie przez OZZ od osób powierzaj ą cych im zarz ą d swoimi prawami autorskimi do utworów muzycznych, upowa ż nienia OZZ do zarz ą dzania prawami na zasadzie wy łą czno ś ci w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych, przy jednoczesnym zobowi ą zaniu autora do powierzenia tych praw na zasadzie wy łą czno ś ci. Brak jest uzasadnienia wymuszania przez OZZ na osobach, powierzaj ą cych tym organizacjom zarz ą d prawami autorskimi do utworów muzycznych, udzielenia upowa ż nienia do zarz ą dzania tymi prawami na okre ś lonych autonomicznie przez OZZ polach eksploatacji w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych. Zdaniem Prezesa Urz ę du skutkiem rozpatrywanego dzia ł ania jest ograniczenie, w nieuzasadnionym stopniu, osobom powierzaj ą cym OZZ wykonywanie zarz ą du prawami swobody prowadzenia dzia ł alno ś ci. Powoduje to wy łą czenie autorom utworów muzycznych mo ż liwo ś ci wyboru innej organizacji zbiorowego zarz ą dzania w zakresie publicznego wykonania lub nagra ń mechanicznych. Uniemo ż liwia te ż podj ę cie si ę indywidualnego wykonywania swoich praw do utworów w zakresie którego ś z ww. pól eksploatacji – podczas gdy twórca powinien mie ć swobod ę do decydowania, na jakich polach eksploatacji okre ś lona OZZ zarz ą dza jego prawami lub samodzielnego zarz ą dzania tymi prawami na wybranych polach eksploatacji. Jak podkre ś lano to ju ż wcze ś niej, efektywne indywidualne zarz ą dzanie prawami autorskimi na pewnych polach eksploatacji jest wysoce utrudnione. Za zbiorowym zarz ą dem prawami autorskimi przemawia uci ąż liwo ść i nieekonomiczno ść indywidualnej ochrony tych praw, która w przypadku niektórych form eksploatacji niektórych kategorii utworów jest wr ę cz niemo ż liwa 47 . W tym zakresie tradycyjnie autorzy mog ą odda ć zarz ą d prawami wybranej przez siebie OZZ. Zakres pól eksploatacji obj ę tych zbiorowym zarz ą dem jest inny w zale ż no ś ci od rozpatrywanej kategorii utworów. Niniejsza decyzja dotyczy kategorii drobnych utworów muzycznych, których twórcami s ą Wnioskodawcy. Brak jest precyzyjnego ustawowego rozró ż nienia form eksploatacji utworów obj ę tych zbiorowym zarz ą dem i takich, które dla skutecznego wykonywania takiej formy zarz ą du nie wymagaj ą . Jak podnosi m.in. M. Walerian, „w odniesieniu do wskazanej kategorii utworów za po ś rednictwem organizacji 45 S. Gronowski: Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1996, s. 118. 46 Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 pa ź dziernika 2001 r.; sygn. akt XVII Ama 101/00. 47 M. Czajkowska-D ą browska: Zbiorowe zarz ą dzanie prawami autorskimi i pokrewnymi – refleksje po o ś miu latach, op. cit., s. 1, M. K ę pi ń ski: Organizacje zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi [w]: J. Barta (red.): System Prawa prywatnego. Tom 13. Prawo autorskie, Warszawa 2003, s. 523. 35 zbiorowego zarz ą dzania wykonywane jest tradycyjnie prawo publicznego wykonania 48 oraz prawo publicznego odtworzenia . Zbli ż one warunki eksploatacji przes ą dzaj ą , i ż za po ś rednictwem organizacji zbiorowego zarz ą du wykonywane jest równie ż prawo nadawania , obejmuj ą ce w szczególno ś ci równoczesn ą i integraln ą emisj ę utworu nadawanego przez inn ą organizacj ę radiow ą i telewizyjn ą ” 49 . Przejawem uwzgl ę dnienia tej specyfiki przez polskiego ustawodawc ę jest m.in. wprowadzenie w art. 21 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przymusowego po ś rednictwa OZZ w zakresie pobierania op ł at za nadania radiowe i telewizyjne drobnych utworów muzycznych, s ł ownych i s ł owno-muzycznych. Tak ż e na innych polach eksploatacji tradycyjnie obj ę tych zbiorowym zarz ą dem ustawodawca wprowadzi ł obowi ą zek po ś rednictwa OZZ. W ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych obowi ą zek taki wprowadzono w zakresie pobierania op ł at od producentów i importerów urz ą dze ń i no ś ników s ł u żą cych utrwalania, w zakresie w ł asnego u ż ytku osobistego, utworów lub przedmiotów praw pokrewnych (art. 20 ust. 1 ustawy), op ł at od posiadaczy urz ą dze ń reprograficznych z tytu ł u zwielokrotniania utworów dla w ł asnego u ż ytku osobistego osób trzecich (art. 20 1 ust. 1 ustawy), op ł aty za reemisj ę w sieciach kablowych (art. 21 1 ust. 1 ustawy), op ł aty za korzystanie z utworu audiowizualnego (art. 70 ust. 2 i 3 ustawy). Zdaniem Prezesa Urz ę du nale ż y przyj ąć , ż e na wskazanych wy ż ej polach eksploatacji indywidualny zarz ą d prawami do utworów muzycznych jest utrudniony. Skuteczny nadzór nad eksploatacj ą utworu wymaga na nich co do zasady po ś rednictwa OZZ. Nie zmienia tego fakt, i ż twórca mo ż e w umowie z organizacj ą radiow ą lub telewizyjn ą zrzec si ę po ś rednictwa OZZ, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 21 ust. 2 ww. ustawy). W przypadku tzw. ma ł ych praw, obejmuj ą cych m.in. prawa do utworów muzycznych, indywidualna realizacja praw na omawianym polu jest w praktyce utrudniona 50 . Jednak nie na wszystkich polach eksploatacji zarz ą d prawami musi by ć wykonywany kolektywnie by by ł skuteczny. Zarz ą d wykonywany zbiorowo przez wyspecjalizowan ą organizacj ę jest zb ę dny, je ś li na danym polu autor mo ż e skutecznie zarz ą dza ć swoimi prawami we w ł asnym zakresie. Nie jest konieczne kolektywne wykonywanie przez OZZ praw do utworów muzycznych z zakresu np. reprodukcji fonograficznej, tj. praw do wyra ż ania zgody na utrwalanie, zwielokrotnianie i wprowadzanie do obrotu no ś ników z utrwalonymi wykonaniami chronionych utworów. Z powy ż szej mo ż liwo ś ci skorzystali Wnioskodawcy, zawieraj ą c z przedsi ę biorstwem fonograficznym Sony Music Entertainment Polska umow ę na wydanie albumu muzycznego pt. „Patataj” (por.: pismo Wnioskodawców z dnia 27 grudnia 2002 r., s. 3). Zbiorowe zarz ą dzanie odró ż nia od indywidualnego zarz ą du sposób wykonywania praw. „G ł ównym instrumentem upowa ż niaj ą cym do u ż ytku [utworów muzycznych] jest licencja generalna (mo ż na by j ą tak ż e nazwa ć otwart ą ), która upowa ż nia u ż ytkowników do 48 Publiczne wykonanie utworów muzycznych, „nazywane jest cz ę sto wykonaniem ‘na ż ywo’, gdy ż odbywa si ę bez udost ę pniania egzemplarzy dzie ł a publiczno ś ci i wykorzystuje ś wiadczenia artystów wykonawców (…). W odniesieniu do publicznych wykona ń u ż ywa si ę tak ż e czasem okre ś lenia ‘reprodukcja o charakterze jednorazowym’, podkre ś laj ą cego, ż e chodzi o danie jednorazowej mo ż no ś ci poznania dzie ł a przez przedstawienie go ż ywym s ł owem, ś piewem, mimik ą , ruchem, wykonaniem na instrumentach”. E. Traple: Komentarz do art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] J. Barta, M. Czajkowska- D ą browska, Z. Ć wi ą kalski, R. Markiewicz, E. Traple: Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2001. 49 M. Walerjan: op. cit., s. 27. 50 M. Walerjan: op. cit., s. 28. 36 korzystania z ka ż dego dzie ł a znajduj ą cego si ę w ś wiatowym repertuarze na cele i czas przewidziany w tej licencji” 51 . OZZ udost ę pniaj ą u ż ytkownikom utwory kompozytorów i autorów krajowych (repertuar krajowy) oraz nale żą ce do repertuaru zagranicznego, zarz ą dzanego na mocy dwustronnych porozumie ń krajowej OZZ z jej odpowiednikami w innych krajach. Licencja taka okre ś la jednakowe warunki do korzystania z dzie ł danej kategorii 52 . Wykonywanie praw autorskich przy pomocy licencji generalnej jest typowe dla zarz ą du wykonywanego kolektywnie. Natomiast w przypadku, gdy na danym polu eksploatacji w umowach z u ż ytkownikami praktykowane mo ż liwe jest udzielanie zgody na wykorzystanie konkretnych utworów konkretnego autora, nale ż y przyj ąć , ż e na polu tym mo ż liwe by ł oby zast ą pienie OZZ indywidualnym zarz ą dem wykonywanym przez twórc ę . Do takich praw nale żą – zdaniem Prezesa Urz ę du – prawa reprodukcji fonograficznej. Ta forma eksploatacji utworów muzycznych praw autorskich nie wymaga kolektywnego wykonywania przez OZZ. Tym, samym mo ż e by ć skutecznie wykonywana bezpo ś rednio przez samego autora i nie wymaga upowa ż nienia do zarz ą du OZZ. Potwierdza to fakt, i ż w niektórych krajach wykonywane s ą one indywidualnie przez podmioty uprawnione lub przez ich agentów 53 , a tak ż e powo ł ywany wy ż ej przyk ł ad indywidualnego zawarcia przez Wnioskodawców umowy na wydanie albumu muzycznego pt. „Patataj”. Jak podkre ś la si ę w literaturze przedmiotu, kolektywny zarz ą d prawami nie jest jedyn ą optymaln ą form ą wykonywania praw autorskich. Jak wskazuje M. Czajkowska-D ą browska, ta forma wykonywania praw autorskich nie jest ani jedynie mo ż liwa ani „lepsza” od ich wykonywania indywidualnego. Przeciwnie, stanowi ona swego rodzaju z ł o konieczne – pozwala na bardziej efektywne wykonywanie praw autorskich w sytuacjach, gdy pojedynczy, rozproszeni twórcy nie mogliby tego osi ą gn ąć , a niekiedy te ż stanowi alternatyw ę wobec konieczno ś ci wprowadzania licencji pozaumownych 54 . Jednak ż e mimo niew ą tpliwych korzy ś ci p ł yn ą cych ze zbiorowego zarz ą du, ten sposób wykonywania praw wi ąż e si ę te ż z istotnymi ograniczeniami dla podmiotów praw autorskich. Jego istota opiera si ę bowiem na znacznej uniformizacji obrotu prawami, co niew ą tpliwie skutkuje utrat ą przez osoby uprawnione jednego z podstawowych uprawnie ń autorskich, jakim jest mo ż liwo ść swobodnego korzystania z utworów i decydowania o ich eksploatacji. Dlatego za niew ą tpliwe uznaje si ę powszechnie w pi ś miennictwie, ż e „regu łą powinno by ć nadal, tam gdzie to mo ż liwe, indywidualne wykonywanie praw [autorskich]. Podporz ą dkowanie si ę jednolitym warunkom zarz ą du stosowanym przez organizacj ę jest usprawiedliwione wy łą cznie w sytuacji, gdy indywidualny zarz ą d prawami jest b ą d ź praktycznie niemo ż liwy, b ą d ź ekonomicznie nieop ł acalny” 55 . Narzucanie twórcy przez OZZ powierzenia jej wykonywania praw na okre ś lonych przez ni ą polach eksploatacji ogranicza prawo autora do swobodnego decydowania o sposobie wykonywania praw. Niedopuszczalne jest takie ograniczanie swobody autora w odniesieniu do kategorii pól eksploatacji, na których ten móg ł by skutecznie wykonywa ć zarz ą d bez po ś rednictwa OZZ, tak jak w zakresie reprodukcji mechanicznej b ą d ź publicznego wykonania. 51 E. Traple: Komentarz do art. 104 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] J. Barta, M. Czajkowska-D ą browska, Z. Ć wi ą kalski, R. Markiewicz, E. Traple, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2001. 52 E. Traple: Komentarz do art. 104 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, op. cit. 53 M. Walerjan: op. cit., s. 29. 54 M. Czajkowska-D ą browska: Zbiorowe zarz ą dzanie prawami autorskimi i pokrewnymi – refleksje po o ś miu latach, op. cit., s. 1. 55 M. Walerjan: op. cit., s. 40. 37 Nale ż y ponadto zauwa ż y ć , ż e równie ż ustawodawca w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie wprowadzi ł generalnego obowi ą zku powierzania OZZ zarz ą du prawami autorskimi lub pokrewnymi, jak równie ż generalnego obowi ą zku po ś rednictwa tych organizacji przy pobieraniu od u ż ytkowników op ł at z tytu ł u korzystania z praw autorskich lub pokrewnych. Wymóg taki istnieje jedynie w odniesieniu do wymienionych wy ż ej pewnych rodzajów utworów i dóbr chronionych i tylko na niektórych obszarach eksploatacji. Po ś rednictwo OZZ nie zosta ł o jednak przes ą dzone w odniesieniu do praw reprodukcji fonograficznej utworów muzycznych. Dobitnie ś wiadczy to o intencji ustawodawcy umo ż liwienia twórcom indywidualnego decydowania o sposobie wykonywania ww. praw. Podkre ś lenia wymaga zbie ż no ść stanowiska Prezesa Urz ę du z orzecznictwem Komisji Europejskiej i ETS. We wspólnotowym prawie konkurencji w ocenie zachowa ń OZZ pod k ą tem naruszenia prawa antymonopolowego bierze si ę pod uwag ę , i ż funkcj ą OZZ jest ochrona ich cz ł onków przed u ż ytkownikami o silnej pozycji rynkowej (nadawcami radiowymi i telewizyjnymi) 56 . Prawowitym celem dzia ł alno ś ci OZZ jest ochrona praw i interesów swoich cz ł onków. ETS wyrazi ł przekonanie, i ż OZZ s ą w stanie efektywnie chroni ć praw i interesów ekonomicznych swoich cz ł onków jedynie przy odpowiednio szerokim umocowaniu do wykonywania tych praw 57 . W zwi ą zku z tym stosuj ą c zakazy okre ś lone w przepisach prawa antymonopolowego Komisja Europejska dokonuje analizy, czy korzy ś ci dla konkurencji wynikaj ą ce ze stosowania danej praktyki przewa ż aj ą nad jej negatywnymi skutkami. Warunki wykonywania zbiorowego zarz ą du przez OZZ nie mog ą by ć uznane za ograniczaj ą ce konkurencj ę , je ś li s ą absolutnie konieczne do skutecznego wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami 58 . Oceniaj ą c ograniczenia nak ł adane przez OZZ na swoich cz ł onków, Komisja Europejska ma na wzgl ę dzie potrzeb ę zapewnienia, by realizowanie przez OZZ kolektywnego zarz ą du prawami by ł o dla twórców tak ma ł o restryktywne, jak to tylko mo ż liwe 59 . OZZ powinny kszta ł towa ć owe relacje w sposób zapewniaj ą cy zrównowa ż enie interesów swoich cz ł onków oraz u ż ytkowników ich praw, równowa żą c potrzeby efektywnego wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi z prawem autora do swobodnego dysponowania swoimi utworami 60 . Decyzje Komisji okre ś li ł y, jaki poziom zwi ą zania autora warunkami zbiorowego zarz ą du narzuconymi przez OZZ jest dopuszczalny. Komisja stwierdzi ł a w szczególno ś ci, ż e istota zbiorowego zarz ą du uzasadnia wymaganie przez OZZ przeniesienia przez autora praw autorskich do wszystkich utworów tak istniej ą cych jak i przysz ł ych – w ramach jednego z pól eksploatacji 61 . Jak jednak wynika wprost z orzecznictwa Komisji, w ż adnym wypadku nie mo ż e by ć uznany za zgodny z prawem konkurencji obowi ą zek udzielenia OZZ przez autora upowa ż nienia do wy łą cznego udzielania licencji praw chronionych łą cznie w zakresie pól eksploatacji, na jakich OZZ sprawuje zarz ą d. Autor powinien mie ć prawo wyboru kategorii praw, na jakich wykonywanie powierza OZZ. 56 Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 2 czerwca 1971 r. w sprawie GEMA : Dz. Urz. WE z dnia 20 czerwca 1971 r. Nr L 134, s 15. 57 Wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie nr C 127/73 BRT przeciwko SABAM i FONIOR . 58 Wyrok ETS z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie nr 395/97 Minist ē re Public przeciwko Tournier [1989] ECR 2521, par. 31. 59 D. Wood: Collective Management and EU Competition Law, s. 2. Artyku ł opublikowany na stronie internetowej Unii Europejskiej, pod adresem http://www.europa.eu.int/comm/competition/speeches. 60 Wyrok z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie nr 127/73, BRT przeciwko SABAM i FONIOR [1974] ECR 317. 61 Por.: D. Wood: Collective Management and EU Competition Law, op. cit., s. 7. 38 W sprawie GEMA I 62 Komisja uzna ł a za nieuzasadnione uniemo ż liwianie autorom powierzenia OZZ zarz ą du prawami do utworów jedynie na niektórych polach eksploatacji. Komisja zakwestionowa ł a postanowienia Statutu oraz zobowi ą za ń organizacyjnych niemieckiej organizacji zarz ą dzaj ą cej prawami autorów (GEMA), na mocy których jej cz ł onkowie zostali zobligowani do powierzania GEMA zarz ą du prawami autorskimi na wszystkich polach eksploatacji i na terytorium ca ł ego ś wiata. Wed ł ug Komisji cz ł onkowie GEMA powinni mie ć mo ż liwo ść wyboru mi ę dzy oddaniem tej OZZ zarz ą du wszystkimi kategoriami praw do swoich utworów i oddaniem pod ochron ę utworów jedynie na jednej lub kilku kategoriach praw. Komisja wskaza ł a siedem kategorii praw 63 , co do których cz ł onek GEMA powinien swobodnie decydowa ć podmiot sprawuj ą cy zarz ą d. Powy ż sze stanowisko Komisja podtrzyma ł a w kolejnej decyzji w sprawie GEMA 64 , w której Komisja dokona ł a jednak jeszcze bardziej rygorystycznego (dla OZZ) podzia ł u praw autorskich na dwana ś cie kategorii (pól eksploatacji). W obliczu rozwoju znaczenia Internetu dla obrotu prawami autorskimi Komisja obecnie zaostrza swoje stanowisko w sprawie oceny adekwatno ś ci ogranicze ń nak ł adanych przez OZZ na osoby oddaj ą ce im prawa w zarz ą d 65 . Udost ę pnianie utworów za po ś rednictwem tego medium stanowi odr ę bne pole eksploatacji – tym ró ż ni ą ce si ę od innych sposobów korzystania z praw autorskich, ż e umo ż liwia indywidualnym osobom sprawowanie osobistej kontroli nad eksploatacj ą w ł asno ś ci intelektualnej w ś rodowisku elektronicznym. Poniewa ż skuteczne zarz ą dzanie prawami do utworów wykorzystywanych za po ś rednictwem Internetu nie wymaga po ś rednictwa OZZ, ocena wprowadzanych przez OZZ ogranicze ń swobody autorów, nawet dot ą d akceptowanych przez Komisj ę , wymaga rewizji 66 . Zasady sprawowania zbiorowego zarz ą du, które nie budzi ł y obaw co do ich wp ł ywu na stan konkurencji kilkadziesi ą t lat temu – obecnie mog ą hamowa ć rozwój indywidualnego zarz ą dzania prawami autorskimi na obszarach, na których po ś rednictwo OZZ nie jest konieczne. W sprawie Banghalter / Homem Christo ( Daft Punk ) przeciwko SACEM 67 francuskie stowarzyszenie wykonuj ą ce kolektywnie prawa autorów tekstów, kompozytorów lub wydawców wymaga ł o od osób chc ą cych powierzy ć mu zarz ą d jedynie niektórymi kategoriami praw, wskazania podmiotu profesjonalnie trudni ą cego si ę zarz ą dzaniem prawami autorskimi, któremu autor powierzy nadzór nad pozosta ł ymi kategoriami praw. Stowarzyszenie uzasadnia ł o to trosk ą o autorów, którzy mogliby by ć zmuszani przez wytwórnie fonograficzne do powierzania im zarz ą du prawami. W praktyce opisane dzia ł anie w sposób oczywisty uniemo ż liwia ł y autorom indywidualne wykonywanie wybranych kategorii swoich praw. Niewskazanie profesjonalnego podmiotu maj ą cego przej ąć zarz ą d cz ęś ci ą praw autorskich niepowierzonych SACEM, skutkowa ł o odmow ą podj ę cia si ę zarz ą du 62 Decyzja Komisji z dnia 2 czerwca 1971 r. w sprawie nr IV/26.760 - GEMA ; Dz. Urz. WE z dnia 20 czerwca 1971 r. nr L 134, s. 15. 63 W ś ród ww. kategorii praw Komisja wyodr ę bni ł a m.in. ogólne prawo publicznego wykonywania utworu, prawa do rozpowszechnienia utworów przy pomocy ś rodków przekazu wraz z prawami do ich odtworzenia, prawo do projekcji kinematograficznej, prawa u ż ytkowania, jakie powstan ą w przysz ł o ś ci w zwi ą zku z rozwojem technicznym lub zmianami w ustawodawstwie. 64 Decyzja Komisji z dnia 6 lipca 1972 r. w sprawie nr IV/26.760 GEMA ; Dz. Urz. WE z dnia 24 lipca 1972 r. nr L 166. 65 Communication from the Commission to the Council, the European Parliament and the European Economic and Social – Committee The Management of Copyright and Related Rights in the Internal Market; COM/2004/0261 final, pkt 3.4, s. 16. Dokument dost ę pny na stronach internatowych Komisji Europejskiej, pod adresem http://www.europa.eu.int/comm. 66 Szerzej m.in. D. Wood: Collective Management and EU Competition Law, op. cit.; H. Ungerer: Application of competition law to rights management in the music market. Some orientations. Artyku ł dost ę pny na stronie internetowej Komisji Europejskiej, pod adresem http://www.europa.eu.int/comm/competition. 67 Decyzja Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo ( Daft Punk ) przeciwko SACEM . 39 prawami przez SACEM. W zwi ą zku z prowadzonym przez Komisj ę post ę powaniem w tej sprawie, SACEM zmieni ł o swój statut, umo ż liwiaj ą c autorom b ę d ą cym obywatelami Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego zachowania prawa do indywidualnego wykonania niektórych praw, pod warunkiem przedstawienia uzasadnionego wniosku 68 . Na marginesie nale ż y zauwa ż y ć , ż e powo ł ywane tutaj orzecznictwo wywar ł o oczywisty wp ł yw na tre ść statutów OZZ dzia ł aj ą cych w Krajach Cz ł onkowskich Unii Europejskiej. Stanowisko Komisji i ETS doprowadzi ł o m.in. do zmiany zasad wykonywania zbiorowego zarz ą du przez brytyjsk ą OZZ Performing Right Society (dalej: PRS). PRS oficjalnie deklaruje respektowanie okre ś lonych w decyzjach Komisji Europejskiej zasad wykonywania zbiorowego zarz ą dzania i umo ż liwianie autorom powierzenia praw na jedynie niektórych, okre ś lonych przez Komisj ę w decyzjach w sprawach GEMA, polach eksploatacji 69 . Ponadto, w wyniku konfliktu z grup ą U2 i firm ą Polygram PRS zaprzesta ł a równie ż ograniczania indywidualnego zarz ą dzania prawami przez twórców samodzielnie wykonuj ą cych swoje utwory na koncertach. PRS dokona ł a zmian w swoim statucie, umo ż liwiaj ą c swoim cz ł onkom na okre ś lonych w nim warunkach indywidualne wykonywania praw do publicznych wykona ń swoich utworów 70 . W my ś l statutu du ń skiego stowarzyszenia KODA 71 , które zarz ą dza prawami kompozytorów, jego cz ł onkowie mog ą powierzy ć KODA prawo do wy łą cznego zarz ą dzania prawami łą cznie w zakresie publicznych wykona ń i zwielokrotniania na no ś nikach mechanicznych, b ą d ź wy łą cznie na jednym z tych pól eksploatacji 72 . Wykazana powy ż ej zbie ż no ść stanowiska Prezesa Urz ę du w niniejszej sprawie z ustalonym orzecznictwem wspólnotowym czyni zado ść ci ążą cemu na Polsce, jako pa ń stwie cz ł onkowskim Unii Europejskiej obowi ą zkowi stosowania prawa krajowego w sposób zgodny z celami TWE 73 poprzez stosowanie prawa krajowego w sposób nieoznaczaj ą cy zalegalizowania dzia ł a ń zabronionych w prawie wspólnotowym 74 . Jednocze ś nie za nieznajduj ą ce poparcia w obiektywnych faktach nale ż y uzna ć twierdzenia ZAiKS, jakoby mi ę dzynarodowy system sprawowania zarz ą du prawami autorskimi nie dawa ł mo ż liwo ś ci wprowadzenia ogranicze ń wykonywania zbiorowego zarz ą du w odniesieniu do poszczególnych pól eksploatacji (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 3). W ś wietle przedstawionych wy ż ej okoliczno ś ci, za nieprawdziwe nale ż y uzna ć twierdzenie ZAiKS, ż e w zwi ą zkach zarz ą dzaj ą cych prawami autorów stosowana jest jedynie zasada zawierania z autorami umów przenosz ą cych na te zwi ą zki, bez ż adnych ogranicze ń , prawa do wszystkich utworów danego twórcy (por.: pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 2-3; z dnia 21 grudnia 2002 r. i z dnia 9 lipca 2003 r.). Nieistotnym czyni to przedstawione jako dowód prawdziwo ś ci tych twierdze ń przyk ł adowe umowy, zawierane z twórcami przez takie stowarzyszenia jak GEMA, SACEM oraz PDS, na mocy których przyk ł adowi autorzy przenosz ą na wymienione organizacje wszystkie swe prawa autorskie (za łą czniki do pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r.). 68 Art. 34 ust. 3 statutu SACEM. Tekst dost ę pny na stronach internetowych SACEM, pod adresem http://www.sacem.fr. 69 Monopolies and Merger Commission: Performing rights. A report on the supply in the UK of the services of administering performing rights and film synchronization rights, 1996, pkt 2.39-2.40, 14.100, 14.102. http://www.competition-commission.org.uk/rep_pub/reports/1996/378performing.htm 70 M. Walerian: op. cit., s. 41-42. 71 Statut KODA dost ę pny jest na stronach internetowych KODA, pod adresem http://www.koda.dk/usr/koda/english/kodaweb.nsf/index. 72 Art. 4 lit. a i b statutu KODA. 73 Wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98. 74 Wyrok ETS z dnia 13 lutego 1968 r. w sprawie C-14/68 Walt Wilhelm i inni przeciwko Bundeskartelamt . 40 Prezes Urz ę du nie kwestionuje bezsprzecznego faktu, ż e autorzy mog ą powierza ć ww. organizacjom wszystkie swoje prawa autorskie. Zapewne równie ż pod wzgl ę dem statystycznym przenoszenie przez autorów na OZZ praw bez ż adnych ogranicze ń jest zasad ą . Nie zmienia to jednak ż e faktu – potwierdzonego przez przytoczone tu orzecznictwo wspólnotowe – powszechnego poszanowania przez OZZ uprawnie ń twórcy do swobodnego wyboru pól eksploatacji, na jakich oddaje danej OZZ prawa pod ochron ę . Takiego poszanowania praw autorów nale ż y wymaga ć tak ż e od ZAiKS. Nieuzasadnione i sprzeczne z zakazem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej jest żą danie przez OZZ powierzenia zarz ą du prawami w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych. Tym bardziej nale ż y uzna ć za naruszaj ą ce zakaz z art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów żą danie powierzenia zarz ą du prawami autorskimi na ww. polach eksploatacji na zasadzie wy łą czno ś ci . W ocenie Prezesa Urz ę du twórca nawet wówczas, gdy powierza powy ż sze prawa w zarz ą d OZZ, ma nadal prawo do osobistego ich wykonywania poprzez indywidualne udzielanie zezwole ń na eksploatacj ę przez konkretnych u ż ytkowników utworów w drodze konkretnych aktów eksploatacji. Funkcj ą zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi jest usprawnienie obrotu prawnoautorskiego poprzez skupienie w r ę ku OZZ praw do wielu utworów znacznej liczby twórców. OZZ pe ł ni ą rol ę miejsc, w których potencjalny u ż ytkownik praw autorskich mo ż e za ł atwi ć formalno ś ci prawne zwi ą zane z uzyskaniem zezwolenia na korzystanie z utworów wielu twórców. Oszcz ę dza mu to kosztownego i czasoch ł onnego procesu uzyskiwania indywidualnych zezwole ń od ka ż dego z poszczególnych twórców, których utwory chcia ł by wykorzysta ć . Twórcom po ś rednictwo wyspecjalizowanych profesjonalnych podmiotów (OZZ) umo ż liwia ochron ę praw g ł ównie na polach masowej eksploatacji utworów i oszcz ę dza konieczno ś ci indywidualnego negocjowania warunków wykorzystania utworów z ka ż dym u ż ytkownikiem z osobna. Niezale ż nie od powy ż szego w konkretnej sytuacji po ś rednictwo OZZ jest zb ę dne. Jest oczywisty, ż e nie ma konieczno ś ci korzystania z po ś rednictwa OZZ w przypadku, gdy kontakt twórcy i u ż ytkownika nie jest utrudniony, gdy strony chc ą i mog ą bezpo ś rednio umówi ć si ę co do warunków korzystania z konkretnych utworów. W tym kontek ś cie żą danie przez OZZ od twórcy absolutnego zaniechania osobistego wykonywania, na ww. polach eksploatacji, swoich praw do utworów, których ochron ę powierzy ł OZZ jest nieuzasadniona. Zachowanie takie stoi w sprzeczno ś ci z postulatem: „tak ma ł o praw, jak tylko mo ż liwe oraz tak du ż o praw, jak to jest konieczne” 75 , który powinien wyznacza ć granice legalno ś ci zachowa ń OZZ w aspekcie prawa konkurencji. Zdaniem Prezesa Urz ę du brak jest uzasadnienia niezb ę dno ś ci dla skuteczno ś ci zbiorowego zarz ą du na ww. polach eksploatacji przeniesienia na OZZ prawa do wy łą cznego wykonywania autorskich uprawnie ń . Dowodzi tego przyk ł ad Stanów Zjednoczonych. W ukszta ł towanym w USA orzecznictwie uznaje si ę prawo podmiotów praw autorskich, które zawar ł y umowy z OZZ, do samodzielnego udzielania indywidualnych licencji niewy łą cznych na publiczne wykonanie swoich utworów, oddanych w zarz ą d OZZ, bez ponoszenia na jej rzecz op ł at z tytu ł u kosztów inkasa, pobieranych przez t ę organizacj ę od ka ż dej udzielonej licencji 76 . S ą downie zakazano stowarzyszeniu ASCAP ( American Association of Composers, Authors and Publishers ) ograniczanie lub ingerowanie przez ASCAP w prawo cz ł onków do samodzielnego udzielania indywidualnym u ż ytkownikom niewy łą cznej licencji praw do 75 M. Möller: Collective administration of Copyright and Neighbouring Rights. The Experience in the Federal Republic of Germany, Copyright Nr 11/1998, s. 483; M. Walerjan: op. cit., s. 40; M. Bukowski: op. cit., s. 178. 76 Por.: decyzja irlandzkiego Urz ę du ds. Konkurencji Nr 326 z dnia 18 maja 1994 r., par. 62; www.tca.ie. 41 wykona ń publicznych 77 . Na podobnym stanowisku stan ął irlandzki organ antymonopolowy, s ł usznie – zdaniem Prezesa Urz ę du – uznaj ą c, ż e kilkudziesi ę cioletnie do ś wiadczenia Stanów Zjednoczonych w wystarczaj ą cym stopniu dowodz ą braku zwi ą zku mi ę dzy skutecznym zarz ą dem a udzielaniem OZZ wy łą cznego uprawnienia do zarz ą dzania prawami 78 . Dokonuj ą c oceny, czy w rozpatrywanej tu sprawie ZAiKS naruszy ł o opisane wy ż ej regu ł y konkurencji w wykonywaniu zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi, nale ż y wzi ąć pod uwag ę , ż e ZAiKS stosuje odr ę bne zasady sprawowania zarz ą du prawami oddaj ą cych ZAiKS utwory pod ochron ę : (a) twórców b ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia; (b) twórców, którzy nie posiadaj ą takiego statusu. W zwi ą zku z tym odr ę bnie nale ż y rozpatrzy ć , w aspekcie stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , zachowanie ZAiKS w stosunku do ka ż dej z tych dwóch kategorii twórców. Ad. a) Jak zostanie to wykazane poni ż ej, do chwili obecnej ZAiKS narzuca swoim cz ł onkom obowi ą zek powierzenia wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do utworów muzycznych w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych. Bezsporne jest, i ż powierzenie ZAiKS wykonywania praw wed ł ug kwestionowanych tu zasad jest przez ZAiKS wymuszane . Twórcy oddaj ą cy ZAiKS prawa pod ochron ę (niezale ż nie do tego, czy chc ą by ć cz ł onkami ZAiKS, czy tylko powierzy ć mu ochron ę praw) musz ą przyj ąć warunki zarz ą du stosowanego przez ZAiKS przymusowo, tj. w sposób wymuszony si łą rynkow ą tego stowarzyszenia. Oczywiste jest, i ż autorzy, maj ą c zapewnion ą mo ż liwo ść wyboru, nie skorzystaliby z us ł ug OZZ, która narzuca im niekorzystne warunki zbiorowego zarz ą du. Uzasadniony jest wi ę c wniosek, i ż warunki te s ą przez ZAiKS narzucane. Bez znaczenia dla powy ż szej oceny jest okoliczno ść braku ustawowego przymusu powierzania ZAiKS pod ochron ę praw autorskich s ł u żą cych twórcom do utworów, poza kilkoma polami eksploatacji, na których ustawa o prawie autorskimi i prawach pokrewnych wprowadza obowi ą zkowe po ś rednictwo OZZ (pismo ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 1-2). Jak bowiem wykazano w niniejszej decyzji zbiorowy zarz ą d nie jest substytutywny wobec innych form wykonywania praw autorskich. Tym samym, chc ą c skutecznie wykonywa ć swoje prawa, twórcy s ą de facto zmuszeni zawrze ć umow ę z w ł a ś ciw ą OZZ, co ZAiKS po ś rednio przyzna ł o (pismo z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 2). Bez znaczenia jest równie ż podnoszona przez ZAiKS okoliczno ść , i ż na niektórych polach eksploatacji ustawa o prawie autorskimi i prawach pokrewnych wprowadza obowi ą zkowe po ś rednictwo OZZ, w zwi ą zku z czym ZAiKS zarz ą dza ł by ich prawami niezale ż nie od wyra ż onej zgody. Po pierwsze – wprawdzie bezsprzecznie Wnioskodawcy otrzymywaliby z mocy ustawy od ZAiKS wynagrodzenie z tytu ł u eksploatacji ich utworów na polach eksploatacji, o których mowa w art. 21 ww. ustawy (nadawanie przez organizacje radiowe i telewizyjne opublikowanych drobnych utworów muzycznych, s ł ownych i s ł owno-muzycznych) i 70 ww. ustawy (korzystanie z utworu audiowizualnego przez osoby wskazane w art. 70 ust. 2) – nawet wówczas, gdyby nie byli jego cz ł onkami lub nie powierzyli ZAiKS ochrony swoich utworów (pismo ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r., s. 1-2). Jednak ż e ż adnego z ww. pól eksploatacji, na których ustawodawca wprowadzi ł obowi ą zkowe po ś rednictwo OZZ, 77 United States District Court Southern District of New York (White Plants). Wyrok z dnia 11 czerwca 2001 r. w sprawie U.S.A. przeciwko American Society of Composers, Authors and Publishers ( ASCAP ) [Civ. Action No. 41-1395(WCC)]. Dost ę pny na stronach internetowych ASCAP, pod adresem www.ascap.com. 78 Decyzja irlandzkiego Urz ę du ds. Konkurencji Nr 326 z dnia 18 maja 1994 r., par. 105-106; www.tca.ie. 42 nie dotyczy rozpatrywana tutaj praktyka. W zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych, na których zarzucono ZAiKS stosowanie praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , ustawodawca nie wprowadzi ł obligatoryjnego po ś rednictwa OZZ. Tym samym gdyby nie praktyka ZAiKS, autor poddaj ą cy si ę zbiorowemu zarz ą dowi tej OZZ w zakresie innych pól eksploatacji, prawa w zakresie publicznego wykonania i mechanicznego nagrania móg ł by wykonywa ć bez po ś rednictwa ZAiKS. Po drugie nale ż y stwierdzi ć , ż e – wbrew stanowisku ZAiKS – nawet na polach eksploatacji obj ę tych obowi ą zkowym zarz ą dem OZZ u s t a w a o p r a w i e a u t o r s k i m i p r a w a c h p o k r e w n y c h n i e w p r o w a d z a u s t a w o w e g o m o n o p o l u Z A i K S w tym zakresie, tylko w ł a ś ciwej OZZ, dzia ł aj ą cej na danym polu. Natomiast stosownie do art. 107 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, na danym polu eksploatacji mo ż e dzia ł a ć wi ę cej ni ż jedna OZZ. W takich przypadkach organizacj ą w ł a ś ciw ą w rozumieniu ustawy jest organizacja, do której nale ż y twórca lub artysta wykonawca, a gdy twórca lub artysta wykonawca nie nale ż y do ż adnej organizacji albo nie ujawni ł swojego autorstwa – organizacja wskazana przez Komisj ę Prawa Autorskiego. W ś wietle przytoczonych przepisów jest oczywiste, ż e wobec ustawowego pluralizmu OZZ autor móg ł by wi ę c wykonywanie praw na tych polach przekaza ć innej ni ż ZAiKS organizacji . Jak wyra ź nie wynika z przytoczonego przepisu ww. ustawy to do autora zawsze nale ż y ostateczny wybór co do tego, jakiej OZZ powierzy swoje prawa lub czy b ę dzie samemu realizowa ć swoje uprawnienia 79 . Zatem równie ż na obszarach eksploatacji utworów, obj ę tych obowi ą zkowym po ś rednictwem OZZ autorzy powinni mie ć swobod ę wyboru OZZ, która b ę dzie wykonywa ć ich prawa. Opisane tutaj dzia ł ania ZAiKS bezspornie wy łą czaj ą twórcom tak ą swobod ę , któr ą bezsprzecznie przyzna ł im ustawodawca. Fakt wymuszania przez ZAiKS powierzania mu przez jego cz ł onków zarz ą dzania prawami do utworów muzycznych w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych jest bezsporny. Na podstawie zobowi ą zania organizacyjnego stosowanego przez ZAiKS cz ł onkowie tego stowarzyszenia musz ą mu powierzy ć zarz ą d swoimi autorskimi prawami maj ą tkowymi do wszystkich utworów, ju ż istniej ą cych oraz powsta ł ych w okresie przynale ż no ś ci do ZAiKS (zob.: za łą cznik do pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r.). Nie jest mo ż liwe powierzenie przez autora pod ochron ę praw autorskich do utworów w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji, np. z wy łą czeniem nagra ń mechanicznych. Zgodnie z zobowi ą zaniem organizacyjnym obecnie obowi ą zuj ą cym, powierzenie obejmuje ł ą c z n i e prawo wyra ż ania zgody: (a) na wykonanie publiczne; (b) na nadania przewodowe i bezprzewodowe, w tym satelitarne oraz kablowe i transmisje (tak ż e równoczesne) tymi ś rodkami; (c) na utrwalanie na no ś nikach d ź wi ę ku oraz obrazu, zwielokrotnianie i rozporz ą dzanie tymi no ś nikami, w tym dla publicznego wykonania, nadania, odtwarzania, wprowadzania do obrotu najmu i dzier ż awy; (d) utrwalanie na no ś nikach d ź wi ę ku oraz obrazu, zwielokrotnianie i rozporz ą dzanie tymi no ś nikami, w tym dla publicznego wykonania, nadania, odtwarzania, wprowadzania do obrotu najmu i dzier ż awy (§ 2 omawianego zobowi ą zania organizacyjnego). Uniemo ż liwianie przez ZAiKS powierzenia mu wykonywania praw autorskich na tylko niektórych polach eksploatacji zosta ł w toku post ę powania w niniejszej sprawie potwierdzony przez samo stowarzyszenie ZAiKS, które przyzna ł o, ż e wszyscy autorzy, którzy powierzaj ą mu zarz ą d prawami autorskimi, s ą chronieni łą cznie w zakresie publicznego wykonywania 79 W.Z Dziomdziora: Art. 107 prawa autorskiego - organizacje zbiorowego zarz ą dzania [w]: Przegl ą d Ustawodawstwa Gospodarczego Nr 9/2003. 43 oraz nagra ń mechanicznych. ZAiKS podkre ś la ł o, i ż „wszyscy autorzy, którzy powierzyli ZAiKS-owi w zarz ą d prawa autorskie SA chronieni łą cznie w zakresie obu powy ż szych kategorii wykorzystania” (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 1). Jak podkre ś la ZAiKS, „nie jest (…) mo ż liwe powierzenie przez autora pod ochron ę praw autorskich do utworów w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji, np. z wy łą czeniem wykonywania publicznego utworu lub z wy łą czeniem nagra ń mechanicznych. Takie zasady sprawowania ochrony praw autorskich zosta ł y przyj ę te przez w ł adze Stowarzyszenia poprzez uchwalenie zobowi ą zania organizacyjnego oraz wniosku o przyj ę cie twórczo ś ci pod ochron ę ” (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 2). Tym samym za bezsprzeczny nale ż y uzna ć fakt, i ż przez ca ł y okres, kiedy Prezes Urz ę du prowadzi ł post ę powanie w niniejszej sprawie autorzy b ę d ą cy cz ł onkami ZAiKS s ą zobligowani do udzielenia temu stowarzyszeniu wy łą cznego upowa ż nienia do wykonywania ich praw autorskich obejmuj ą cych publiczne wykonanie i nagrania mechaniczne. Nie mog ą wy łą czy ć spod zarz ą du ZAIKS którego ś z tych pól eksploatacji. ZAiKS nie zmieni ł o swojej praktyki w tym zakresie ani bezpo ś rednio po wszcz ę ciu, ani w chwili wydawania niniejszej decyzji. W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci nale ż y uzna ć za udowodnione bezprawne wymuszanie przez ZAiKS na autorach oddaj ą cych utwory pod ochron ę , którzy s ą cz ł onkami ZAiKS, udzielenia temu stowarzyszeniu wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych. Tym samym uzasadniony jest wniosek, i ż w wyniku skar ż onych tutaj dzia ł a ń , ZAiKS w sposób nieuczciwy ogranicza swoim cz ł onkom mo ż liwo ść oddania temu stowarzyszeniu zarz ą du prawami autorskimi jedynie w zakresie jednej z rozpatrywanych form eksploatacji. ZAiKS ogranicza zatem twórcom swobod ę do samodzielnego wykonywania swoich praw tam, gdzie po ś rednictwo OZZ nie jest konieczne dla zapewnienia skutecznego zarz ą du prawami, a tak ż e mo ż liwo ść powierzenia ich innym OZZ. Nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie argumentacja ZAiKS, wed ł ug którego nie jest mo ż liwe powierzanie przez autora pod ochron ę praw autorskich do utworów w odniesieniu do niektórych pól, np. z wy łą czeniem nagra ń mechanicznych lub z wy łą czeniem praw do publicznego wykonania (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 1 i 2). Wbrew twierdzeniu stowarzyszenia ZAiKS, powierzanie OZZ przez twórców wykonywania praw na jedynie niektórych polach eksploatacji jest powszechnie przyj ę te w krajach cz ł onkowskich Unii Europejskiej. Takie zachowanie wymusi ł o na OZZ konsekwentne orzecznictwo Komisji Europejskiej i ETS, przytoczone wy ż ej w niniejszej decyzji. Zdaniem Prezesa Urz ę du skar ż one przez Wnioskodawców dzia ł anie ZAiKS istotnie ogranicza równie ż konkurencj ę na rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych, uniemo ż liwiaj ą c w praktyce powstanie konkurencji na tym rynku. Wy łą czaj ą c swoim cz ł onkom mo ż liwo ść powierzenia ZAiKS zarz ą du prawami autorskimi tylko na wybranych polach eksploatacji, stowarzyszenie to w sposób istotny ograniczy ł o mo ż liwo ść ukszta ł towania si ę konkurencji w zakresie zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi. Obowi ą zek udzielania ZAiKS upowa ż nienia do wy łą cznego udzielania licencji praw chronionych w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych utworów stanowi istotne ograniczenie mo ż liwo ś ci swobodnego kszta ł towania przez autorów warunków udost ę pnienia ich utworów. Ograniczania przez ZAiKS swobody cz ł onków tego stowarzyszenia w ż adnym stopniu nie mo ż e by ć uzasadniane konieczno ś ci ą skutecznego zarz ą dzania prawami autorskimi. Zgodnie z powo ł ywanym wy ż ej orzecznictwem 44 wspólnotowym, brak mo ż liwo ś ci okre ś lenia przez twórc ę pól eksploatacji, na jakich OZZ ma zarz ą dza ć jego prawami, nadmiernie ogranicza gwarantowan ą mu ustawowo swobod ę decydowania o sposobie eksploatacji przypisanych mu praw wy łą cznych. W ocenie Prezesa Urz ę du skutkiem opisanych tutaj dzia ł a ń ZAiKS jest równie ż istotnie ograniczenie konkurencji na rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych, uniemo ż liwiaj ą ce w praktyce powstanie konkurencji na tym rynku. W efekcie dzia ł a ń ZAiKS twórcy s ą zmuszeni powierzy ć temu stowarzyszeniu zarz ą d prawami do swoich utworów w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych, co uniemo ż liwia im przeniesienie cz ęś ci swoich uprawnie ń na rzecz innych OZZ. Polski ustawodawca przyj ął w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych zasad ę pluralizmu OZZ (art. 107 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Omawiana zasada dopuszcza istnienie wi ę cej ni ż jednej OZZ do wykonywania zbiorowego zarz ą du danym rodzajem praw. Ograniczanie przez ZAiKS autorom mo ż liwo ś ci podzia ł u ich praw wy łą cznych pomi ę dzy ró ż ne OZZ w oparciu o poszczególne sposoby eksploatacji utworów hamuje wykszta ł cenie si ę na rynku realnej konkurencji wobec tego stowarzyszenia. Hamuje to równie ż mo ż liwo ść przeniesienia przez autora cz ęś ci swoich praw na OZZ z innych krajów Unii Europejskiej, ograniczaj ą c konkurencj ę mi ę dzy poszczególnymi krajowymi OZZ 80 . W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci za udowodnione nale ż y uzna ć stosowanie przez ZAiKS praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku wskutek wymuszania na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę , b ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia, udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych . Ad. b) Jak wynika z akt sprawy, obowi ą zek powierzenia wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania, na zasadzie wy łą czno ś ci, prawami do utworów muzycznych w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych stowarzyszenie ZAiKS narzuca ł o równie ż osobom nieb ę d ą cym jego cz ł onkami, które powierza ł y ZAiKS zarz ą d swoimi prawami na zasadach okre ś lonych w Regulaminie ZAiKS. Zgodnie z przedk ł adanym autorom wzorem wniosku o przyj ę cie utworu pod ochron ę , stosowanym przez ZAiKS do dnia 31 grudnia 2003 r. , autor móg ł odda ć ZAiKS pod ochron ę swoje prawa wy łą cznie po upowa ż nieniu ZAiKS na zasadzie wy łą czno ś ci do udzielania zezwole ń na nagrywanie mechaniczne lub wykonywanie publiczne jego utworów oraz do inkasowania wynagrodze ń z tego tytu ł u, zobowi ą zuj ą c si ę równie ż , i ż w zakresie umocowania ZAiKS, autor nie b ę dzie podejmowa ł ż adnych dzia ł a ń bez po ś rednictwa ZAiKS (za ł . nr 2 do pisma Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r.). Tym samym do dnia 31 grudnia 2003 r. ZAiKS wy łą czy ł o mo ż liwo ść powierzenia mu przez osoby nieb ę d ą ce cz ł onkami tego stowarzyszenia zarz ą du prawami autorskimi tylko na wybranych polach eksploatacji. Powy ż sze ustalenia potwierdzi ł o w toku post ę powania w niniejszej sprawie samo stowarzyszenie ZAiKS, przyznaj ą c, ż e wszyscy autorzy, którzy powierzaj ą mu zarz ą d prawami autorskimi, s ą chronieni łą cznie w zakresie publicznego wykonywania oraz nagra ń mechanicznych (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 1 i 2). 80 Por. m.in.: decyzja Komisji Europejskiej z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo przeciwko SACEM. 45 Bezsporne jest równie ż , i ż ZAiKS wymusi ł o na autorach nieb ę d ą cych jego cz ł onkami powierzanie mu wykonywania praw wed ł ug kwestionowanych tu zasad, co zosta ł o ju ż dowiedzione w niniejszej decyzji. W zwi ą zku z powy ż szym za udowodnione nale ż y uzna ć stosowanie przez ZAiKS praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku wskutek wymuszania na oddaj ą cych ZAiKS utwory pod ochron ę autorach nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia, udzielenia wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych . Jednocze ś nie nale ż y zauwa ż y ć , ż e od dnia 1 stycznia 2004 r. stowarzyszenie ZAiKS zmieni ł o zasady wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami twórców, którzy nie s ą cz ł onkami tego stowarzyszenia. Stosownie do tre ś ci wprowadzonego wówczas i stosowanego obecnie „O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu na ZAiKS autorskich praw maj ą tkowych”, na podstawie którego od dnia 1 stycznia 2004 r. autorzy nieb ę d ą cy cz ł onkami ZAiKS powierzaj ą temu stowarzyszeniu zarz ą d prawami, ZAiKS przyjmuje w zarz ą d, na zasadzie powierniczej, autorskie prawa maj ą tkowe do stworzonych przez autora utworów w odniesieniu do terytorium ca ł ego ś wiata, bez ograniczenia ze wzgl ę du na sposób i miejsce korzystania, na zasadach przyj ę tych w ZAiKS (por.: § 1 ust. 1 O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu). Przeniesienie to ma charakter wy łą czny. Autor przyjmuje do wiadomo ś ci (z niemaj ą cymi znaczenia dla niniejszej sprawy zastrze ż eniami odno ś nie § 3 ust. 1 i 2 O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu), ż e wszelkie rozporz ą dzenia lub zobowi ą zania w zakresie obj ę tym niniejszym przeniesieniem b ę d ą niewa ż ne, wobec czego ponosi ć b ę dzie odpowiedzialno ść za szkod ę wynik łą z ich zawarcia (§ 3 ust. 5 O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu). Nale ż y jednak przy tym zauwa ż y ć , ż e stosownie do § 3 ust. 6 ww. O ś wiadczenia, autor oddaj ą cy ZAiKS utwory pod ochron ę , mo ż e z ł o ż y ć o ś wiadczenie, ż e z dokonanego nim przeniesienia wy łą czone zostaj ą wszystkie rodzaje utrwale ń i zwielokrotnie ń wszystkich jego utworów przez czas oznaczony. Wy łą czenie, o którym mowa wy ż ej, wywiera skutek na koniec kwarta ł u nast ę puj ą cego po tym, w którym o ś wiadczenie z ł o ż ono, chyba ż e z ł o ż enie o ś wiadczenia o zastrze ż eniu nast ę puje wraz ze z ł o ż eniem o ś wiadczenia o powierzeniu powierniczym autorskich praw maj ą tkowych. O ś wiadczenie rozes ł ane zosta ł o przez ZAiKS wszystkim twórcom, którzy podpisali wnioski o przyj ę cie ich praw pod ochron ę do 31 grudnia 2003 r. Obowi ą zuje ono równie ż twórców powierzaj ą cych ZAiKS utwory pod ochron ę po dniu 1 stycznia 2004 r. Wskazane tu informacje, przekazane w toku post ę powania przez ZAiKS (pismo ZAiKS z dnia 31 grudnia 2003 r.), nie zosta ł y przez Wnioskodawców zakwestionowane. Z powy ż szych okoliczno ś ci wynika, ż e od 1 stycznia 2004 r. twórcy nieb ę d ą cy cz ł onkami ZAiKS mog ą wybra ć mi ę dzy powierzeniem temu stowarzyszeniu prawa do udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do utworów w zakresie wszystkich pól eksploatacji lub z wy łą czeniem nagra ń mechanicznych . Od tego momentu stowarzyszenie ZAiKS zaprzesta ł o zatem wymuszania na autorach nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia, udzielenia wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami w zakresie nagra ń mechanicznych. Okoliczno ść , i ż zaprzestano stosowania zarzucanej przedsi ę biorcy praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę stanowi podstaw ę wydania decyzji, o której mowa w art. 10 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 10 ust. 1 niniejszej ustawy, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki 46 za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy albo zwi ą zku przedsi ę biorców przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 5 lub w art. 8, w szczególno ś ci z powodu trwa ł ego zmniejszenia ich udzia ł u w rynku. W takim przypadku Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania (art. 10 ust. 2 ustawy). W zwi ą zku z powy ż szym, w sprawie nadu ż ywanie przez ZAiKS pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez wymuszanie na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia, udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie nagra ń mechanicznych – nale ż a ł o, stosownie do art. 10 ust. 2 ww. ustawy, wyda ć decyzj ę uznaj ą c ą , ż e ZAiKS narusza ł o okre ś lony w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej i zaniecha ł o stosowania tej praktyki z dniem 1 stycznia 2004 r. Niezale ż nie od powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e ZAiKS nadal wymusza na autorach, nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia, udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do utworów w zakresie publicznego wykonania. Tre ść powo ł ywanego wy ż ej „O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu na ZAiKS autorskich praw maj ą tkowych”, obowi ą zuj ą cego od dnia 1 stycznia 2004 r. nie pozostawia ż adnej w ą tpliwo ś ci, ż e powierzaj ą cy ZAiKS ochron ę swych utworów autor nieb ę d ą cy cz ł onkiem tego stowarzyszenia mo ż e zrezygnowa ć z powierzenia tej OZZ zarz ą du prawami do nagra ń mechanicznych. Natomiast musi powierzy ć ZAiKS wykonywanie praw w zakresie pól eksploatacji obejmuj ą cym publiczne wykonanie. Autor powierza ZAiKS ww. prawa na zasadzie wy łą czno ś ci. Zgodnie z powo ł ywanym O ś wiadczeniem, autor przyjmuje do wiadomo ś ci, ż e wszelkie rozporz ą dzenia lub zobowi ą zania w zakresie obj ę tym niniejszym przeniesieniem b ę d ą niewa ż ne, wobec czego ponosi ć b ę dzie odpowiedzialno ść za szkod ę wynik łą z ich zawarcia (§ 3 ust. 5 O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu). W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci za udowodnione nale ż y uzna ć stosowanie przez ZAiKS praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej wskutek wymuszania na autorach, oddaj ą cych utwory pod ochron ę , nieb ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia, udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów (udzielania licencji na korzystanie z tych utworów) w zakresie publicznego wykonania . Ad. 2. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zakazuje nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców, poprzez uzale ż nianie zawarcia umowy od przyj ę cia lub spe ł nienia przez drug ą stron ę innego ś wiadczenia, niemaj ą cego rzeczowego ani zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem umowy ( art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ). Ustawa nie precyzuje, co nale ż y rozumie ć pod poj ę ciem rzeczowego lub zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem umowy. Jednak ż e w pi ś miennictwie antymonopolowym uznaje si ę , i ż zwi ą zek rzeczowy wyst ę puje wtedy, gdy dane ś wiadczenie gwarantuje prawid ł ow ą , zgodn ą z wol ą i oczekiwaniem stron realizacje zasadniczej umowy. Uzale ż nianie zawarcia umowy od przyj ę cia lub spe ł nienia przez drug ą stron ę innego ś wiadczenia mo ż e by ć uznane za dopuszczalne, gdy ma oparcie w typowej praktyce rynkowej, pod warunkiem, ż e nie jest 47 to zwyczaj przedsi ę biorcy dominuj ą cego 81 . Praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę okre ś lona w art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest odpowiednikiem praktyki z art. 82 lit. d TWE, zgodnie z którym zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polegaj ą ce na uzale ż nianiu zawarcia umów od przyj ę cia przez partnerów handlowych zobowi ą za ń dodatkowych, które ze wzgl ę du na swój charakter lub zwyczaje handlowe nie maj ą zwi ą zku z przedmiotem umowy. Europejski S ą d Pierwszej Instancji uzna ł za sprzeczne z art. 82 lit. d TWE m.in. uzale ż nianie przez spó ł k ę Hilti AG dystrybucji chronionych prawami w ł asno ś ci przemys ł owej pistoletów do wstrzeliwania ko ł ków od zakupu ko ł ków oraz nabojów strzelniczych, co skutkowa ł o eliminacj ą z rynku przedsi ę biorców, konkuruj ą cych z Hilti AG w zakresie produkcji ko ł ków oraz nabojów strzelniczych 82 . Poniewa ż ZAiKS odr ę bnie reguluje zasady zbiorowego zarz ą du prawami: (a) twórców b ę d ą cych cz ł onkami tego stowarzyszenia; (b) twórców, którzy nie posiadaj ą takiego statusu, dokonuj ą c oceny, czy w rozpatrywanej tu sprawie ZAiKS naruszy ł o art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nale ż y oddzielnie rozpatrzy ć praktyk ę ZAiKS w stosunku do ka ż dej z tych kategorii twórców. Ad. a) Jak wynika z informacji zebranych w niniejszym post ę powaniu, do chwili obecnej ZAiKS uzale ż nia cz ł onkostwo i zwi ą zane z tym wykonywanie zbiorowego zarz ą du prawami od powierzenia ZAiKS zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych łą cznie w zakresie wszystkich pól eksploatacji. Twórca nie mo ż e udzieli ć ZAiKS upowa ż nienia do zarz ą dzania jego twórczo ś ci ą tylko w odniesieniu do niektórych form wykorzystania utworów, co potwierdzi ł o samo stowarzyszenie ZAiKS (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r.). Ze stosowanego zobowi ą zania organizacyjnego ZAiKS wynika, i ż z chwil ą przyj ę cia utworu pod ochron ę , ZAiKS uzyskuje wy łą czne prawo udzielania zezwole ń na wykonywanie publiczne utworu, jego nagrywania mechaniczne, nadania radiowo-telewizyjne oraz prawo inkasowania z tych tytu ł ów wynagrodze ń autorskich oraz dochodzenie roszcze ń w tym zakresie. Oznacza to, i ż ZAiKS nie dopuszcza zawarcia umowy o oddanie pod ochron ę utworów na jedynie niektórych polach eksploatacji. Tym samym wyklucza to mo ż liwo ść decydowania przez autora, w zakresie których pól eksploatacji chce, by prawa do jego utworów by ł y zarz ą dzane przez ZAiKS. Za udowodnione nale ż y zatem przyj ąć , ż e wskutek dzia ł a ń ZAiKS nie jest mo ż liwe powierzenie przez cz ł onka ZAiKS wykonywania przez to stowarzyszenie praw autorskich tylko w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji, na przyk ł ad z wy łą czeniem nagrywania mechanicznego. ZAiKS uzale ż ni ł o sprawowanie zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych od oddania sobie w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo- telewizyjne. Na postawione w toku post ę powania w niniejszej sprawie pytanie Prezesa Urz ę du, czy autor mo ż e powierzy ć ZAiKS zarz ą d prawami do swoich utworów jedynie w odniesieniu do niektórych pól eksploatacji (pismo UOKiK z dnia 29 pa ź dziernika 2002 r.), ZAiKS jednoznacznie stwierdzi ł o, ż e „nie jest [to] mo ż liwe (…) Takie zasady sprawowania ochrony praw autorskich zosta ł y przyj ę te przez w ł adze Stowarzyszenia poprzez uchwalenie 81 Patrz: E. Modzelewska-W ą chal: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2002, s. 110. 82 Por.: wyrok S ą du Pierwszej Instancji z dnia 12 grudnia 1991 r. w sprawie nr C-53/92 Hilti AG przeciwko Komisji Europejskiej; tekst w j ę zyku polskim opublikowany w: Zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej II, Warszawa 1996, s. 111-142. 48 zobowi ą zania organizacyjnego oraz wniosku o przyj ę cie twórczo ś ci pod ochron ę ” (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 2). Powy ż szemu zachowaniu ZAiKS zarzuca si ę naruszenie zakazu uzale ż niania zawarcia umowy od przyj ę cia lub spe ł nienia przez drug ą stron ę innego ś wiadczenia, niemaj ą cego rzeczowego ani zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem umowy (art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W ś wietle ustalonych w orzecznictwie zasad oceny spraw w aspekcie naruszenia ww. zakazu, w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalenie: (i) czy rozpatrywane zachowanie ZAiKS ma oparcie w typowej praktyce rynkowej, która nie jest zwyczajem przedsi ę biorcy dominuj ą cego; (ii) czy powierzenie przez autora wykonywania praw autorskich łą cznie w zakresie ww. trzech form eksploatacji jest niezb ę dne dla prawid ł owego wykonywania przez to stowarzyszenie zbiorowego zarz ą du. Zdaniem Prezesa Urz ę du nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e w omawianej sprawie nie zosta ł spe ł niony ż aden z powy ż szych warunków, co oznacza brak przes ł anek do legalizacji rozpatrywanego zachowania ZAiKS na gruncie przepisów o ochronie konkurencji. Skar ż one zachowanie nie ma oparcia w typowej praktyce wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi. Potwierdza to powo ł ywane ju ż w niniejszej decyzji orzecznictwo organów stosuj ą cych europejskie prawo konkurencji. W wyniku interwencji Komisji Europejskiej w powo ł ywanej wy ż ej sprawie Banghalter / Homem Christo ( Daft Punk ) przeciwko SACEM 83 , francuskie stowarzyszenie zmieni ł o zasady zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi wycofuj ą c ze swoich wewn ą trzorganizacyjnych regulacji postanowienia utrudniaj ą ce twórcom powierzenie SACEM w zarz ą d jedynie niektórych kategorii praw autorskich, przy zachowaniu prawa do indywidualnego wykonania niektórych praw 84 . Statut SACEM dopuszcza równie ż mo ż liwo ść powierzenia temu stowarzyszeniu zarz ą dzania jedynie prawami do publicznych wykona ń w sytuacji gdy autor tekstów, kompozytor lub wydawca powierzy ł ju ż innej OZZ zarz ą d prawami do reprodukcji utworów na no ś nikach mechanicznych 85 . Powierzenie przez autora wykonywania praw autorskich łą cznie w zakresie wykonania publicznego utworów, ich nagrywania mechanicznego oraz nadania radiowo- telewizyjnego nie jest te ż niezb ę dne dla prawid ł owego wykonywania zbiorowego zarz ą du. Jak wynika z powo ł ywanych wy ż ej decyzji Komisja Europejska w sprawie niemieckiej organizacji GEMA, zbiorowo zarz ą dzaj ą cej prawami autorów 86 , Komisja Europejska jednoznacznie oceni ł a, ż e uniemo ż liwianie powierzenie OZZ wykonywania praw autorskich tylko w zakresie okre ś lonych form eksploatacji nie mo ż e by ć skutecznie usprawiedliwiane niezb ę dno ś ci ą dla prawid ł owego wykonywania zbiorowego zarz ą du. Za naruszenie prawa uznawane s ą zawierane mi ę dzy OZZ i osobami oddaj ą cymi im zarz ą d prawami autorskimi umowy o powierzenie praw autorskich na zasadzie wy łą czno ś ci, je ż eli twórcy uniemo ż liwia 83 Decyzja Komisji z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo ( Daft Punk ) przeciwko SACEM . 84 Zgodnie z art. 34 statutu SACEM, osoby b ę d ą ce obywatelami Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego mog ą powierzy ć SACEM zarz ą d swoimi prawami autorskimi w zakresie jednej lub kilku kategorii, je ż eli w pozosta ł ym zakresie zawarli umow ę z inn ą OZZ. Art. 34 ust. 3 statutu SACEM. Tekst dost ę pny na stronach internetowych SACEM, pod adresem http://www.sacem.fr. 85 Art. 2 bis statutu SACEM. 86 Decyzje Komisji w sprawie nr IV/26.760 GEMA z dnia 2 czerwca 1971 r.; Dz. Urz. WE z dnia 20 czerwca 1971 r. Nr L 134, s 15) i z dnia 6 lipca 1972 r.; Dz. Urz. WE z dnia 24 lipca 1972 r. Nr L 166, s 22. 49 si ę dokonywanie „podzia ł u” przenoszonych praw wed ł ug pól eksploatacji 87 . W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci nie znajduje uzasadnienia praktyka uzale ż niania przez ZAiKS sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych od oddania ZAiKS w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo-telewizyjne. Przytoczone powy ż ej orzecznictwo wspólnotowe dowodzi, ż e w obszarze europejskiego prawa konkurencji regu łą jest, ż e twórca ma prawo dokonywa ć podzia ł u przenoszonych praw wed ł ug pól eksploatacji. OZZ nie mo ż e ogranicza ć mu mo ż liwo ś ci swobodnego wykonywania tego uprawnienia. Dokonuj ą c oceny praktyki ZAiKS nale ż y równie ż podnie ść , ż e w zgodnej opinii doktryny kolektywne wykonywanie praw autorskich przez OZZ „nie jest ani jedyn ą mo ż liw ą , ani zawsze optymaln ą form ą wykonywania praw autorskich. [Na niektórych polach eksploatacji] jest ono u ż yteczne ze wzgl ę dów praktycznych” 88 , jednak ż e „za punkt wyj ś cia nale ż y w ka ż dym razie uzna ć osobiste wykonywanie praw autorskich przez twórców. Legitymacja organizacji zbiorowego zarz ą dzania wynika dopiero z decyzji autora – chyba, ż e wyj ą tkowo narzuca j ą ustawodawca” 89 . Zbiorowe zarz ą dzanie ma niew ą tpliwie du ż e znaczenie dla skutecznej eksploatacji praw autorskich w zakresie wykonywania publicznego utworu oraz jego nadania radiowo- telewizyjnego. Nie wynika to jedynie z przepisów prawnych, ale z charakteru eksploatacji utworów na tych polach. Ich masowe wykorzystanie, cz ę sto przez wiele podmiotów jednocze ś nie, czyni nieop ł acalnym i de facto fizycznie niemo ż liwym wykonywanie zarz ą du przez autora osobi ś cie. W tych przypadkach autor praktycznie zmuszony jest do korzystania z po ś rednictwa organizacji zbiorowego zarz ą dzania. Nawet jednak w takich przypadkach ustawodawca nie przes ą dza ostatecznie sposobu wykonywania praw. W przypadku nadania radiowo-telewizyjnego, zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, twórca mo ż e w umowie z organizacj ą radiow ą lub telewizyjn ą zrzec si ę po ś rednictwa OZZ, o którym mowa w ust. 1. Niew ą tpliwe nie wymaga jednak po ś rednictwa OZZ wykonywanie praw do reprodukcji fonograficznej (nagrywania na no ś nikach mechanicznych), które z uwagi na sw ą incydentalno ść mog ą by ć efektywnie wykonywane bezpo ś rednio przez podmioty uprawnione b ą d ź przez ich agentów 90 . W zwi ą zku z powy ż szym autorzy powinni mie ć mo ż liwo ść oddania w zarz ą d ZAiKS praw do swoich utworów jedynie na tych polach eksploatacji, na których skuteczna kontrola eksploatacji utworu nie mo ż e si ę odbywa ć w sposób inny ni ż przy pomocy organizacji zbiorowego zarz ą dzania. Narzucanie autorom wykonywania przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du na polach eksploatacji, na których autor móg ł by faktycznie samodzielnie decydowa ć o wykorzystaniu swoich utworów mo ż e stanowi ć praktyk ę ograniczaj ą ca konkurencj ę , polegaj ą ca na nadu ż yciu pozycji dominuj ą cej. Ogranicza to bowiem mo ż liwo ść osobistego zarz ą dzania utworami przez autora. Uzale ż nianie zbiorowego zarz ą du od oddania ZAiKS wykonywania praw autorskich łą cznie na polach eksploatacji wymagaj ą cych zbiorowego zarz ą du i niewymagaj ą cych go ogranicza dost ę p do rynku zarz ą du prawami autorskimi agentów, którym w innych okoliczno ś ciach twórcy mogliby powierzy ć zarz ą d swoimi utworami na polu wykonywanie 87 M. K ę pi ń ski [w]: J. Barta (red.): System Prawa Prywatnego. Tom 13. Prawo autorskie, Warszawa 2003, s. 553. 88 M. Czajkowska-D ą browska: Glosa do wyroku SN z dnia 20 maja 1999 r., I CKN 1139/97, op. cit., M. Walerjan: op. cit., s. 40. 89 M. Czajkowska-D ą browska: Glosa do wyroku SN z dnia 20 maja 1999 r., I CKN 1139/97, op. cit., M. Walerjan: op. cit., s. 40. 90 M. Walerjan, op. cit., s. 29. 50 praw do reprodukcji fonograficznej. Przeciwdzia ł a to równie ż konkurencji mi ę dzy OZZ, które – jak wskazuje na to praktyka UE – powinny ze sob ą konkurowa ć , co umo ż liwia uprawnienie autora do „podzia ł u” swych praw mi ę dzy ró ż ne OZZ. Bior ą c pod uwag ę powy ż sze okoliczno ś ci nale ż y stwierdzi ć , i ż mi ę dzy wykonywaniem zbiorowego zarz ą du prawami i obligacj ą do powierzenia ZAiKS wykonywania praw łą cznie w zakresie publicznego wykonania utworów, ich nagrywania mechanicznego oraz nadania radiowo-telewizyjnego nie ma zwi ą zku rzeczowego. Bowiem OZZ mo ż e prawid ł owo wykonywa ć kolektywny zarz ą d wy łą cznie na jednym z ww. pól eksploatacji. Natomiast uzale ż niaj ą c wykonywanie zarz ą d prawami autorskimi od ich powierzenia łą cznie w zakresie ww. pól eksploatacji ZAiKS wyzyskiwa ł o przymusow ą sytuacj ę twórców, którzy musieli korzysta ć z us ł ug ZAiKS. W ś wietle powy ż szego za bezpodstawne i nieznajduj ą ce uzasadnienia z punktu widzenia prawa konkurencji nale ż y uzna ć uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych od oddania w zarz ą d praw łą cznie w zakresie ww. pól eksploatacji. Bezprawne i sprzeczne z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów jest stwarzanie autorom barier, ograniczaj ą cych mo ż liwo ść swobodnego zakresu powierzanych OZZ praw autorskich – w odniesieniu do sposobów korzystania z nich. Zdaniem Prezesa Urz ę du uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych od oddania w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne tych utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo- telewizyjne, istotnie ogranicza mo ż liwo ść swobodnego kszta ł towania przez twórców warunków wykonywania ich praw. Skutkiem opisanych tutaj dzia ł a ń ZAiKS jest równie ż istotne ograniczenie konkurencji na rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych, uniemo ż liwiaj ą ce w praktyce powstanie konkurencji na tym rynku. Rozpatrywana tu praktyki ZAiKS wywiera negatywny wp ł yw w strukturze konkurencji na rynku, hamuj ą c powstanie i rozwój konkurencji mi ę dzy OZZ 91 . Dzia ł anie ZAiKS ogranicza tak ż e mo ż liwo ść prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej agentom, którzy mogliby w zast ę pstwie ZAiKS zarz ą dza ć prawami autorów na polach eksploatacji, na których nie jest konieczny zbiorowy nimi zarz ą d. W ś wietle przytoczonych okoliczno ś ci nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie stanowisko ZAiKS uzasadniaj ą ce stosowanie zasady łą cznego powierzania w zarz ą d praw autorskich w zakresie publicznych wykona ń utworów oraz nagra ń mechanicznych konieczno ś ci ą zminimalizowania kosztów inkasa i repartycji wynagrodze ń (pisma ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., s. 4 i z dnia 17 listopada 2003 r.). W niniejszej sprawie dowiedzione zosta ł o, ż e ograniczanie twórcom mo ż liwo ś ci „podzia ł u” swoich uprawnie ń pomi ę dzy ró ż ne OZZ ogranicza konkurencj ę mi ę dzy tymi OZZ. Wobec tego próby dowodzenia przez ZAiKS finansowych korzy ś ci dla twórców, które rzekomo mia ł yby p ł yn ąć z faktu zmonopolizowania rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi nale ż y uzna ć za wyj ą tkowo przewrotny sposób obrony przed zarzutem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. Zw ł aszcza, ż e zakwestionowana niniejsz ą decyzj ą praktyka uzale ż niania zawarcia umowy od przyj ę cia lub spe ł nienia przez drug ą stron ę innego ś wiadczenia, niemaj ą cego rzeczowego ani zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem umowy, stosowana przez ZAiKS, jest s ł usznie w pi ś miennictwie antymonopolowym okre ś lana jest jako „jeden z najci ęż szych przejawów 91 Por. m.in.: decyzja Komisji Europejskiej z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo przeciwko SACEM. 51 ograniczania konkurencji” 92 . Z praktyki orzeczniczej Komisji Europejskiej i ETS wynika wyra ź nie, ż e oczywi ś cie antykonkurencyjnych skutków ograniczania autorom mo ż liwo ś ci powierzania OZZ swych praw autorskich na tylko niektórych polach eksploatacji nie równowa żą ż adne inne potencjalne po ż ytki mog ą ce z tego tytu ł u p ł yn ąć dla autora. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e korzy ś ci wi ę ksze ni ż te, które p ł yn ąć mia ł yby z zakwestionowanej tu praktyki stowarzyszenia ZAiKS, przynios ł oby twórcom samodzielne wykonywanie praw autorskich np. w zakresie nagrywania mechanicznego utworów. Jak podniesiono to ju ż wy ż ej, zbiorowy zarz ą d prawami prowadzi do ujednolicenia zasad (te ż finansowych) udost ę pniania utworów. Natomiast realizuj ą c swoje prawa osobi ś cie autor mo ż e wynegocjowa ć z u ż ytkownikiem lepsze warunki udzielenia licencji na korzystanie z jego utworów. Za udowodnione nale ż y uzna ć stosowanie przez ZAiKS praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du tymi prawami na rzecz autorów, b ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS, od oddania w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo- telewizyjne. Ad. b) Jak wynika z akt sprawy, uznany za naruszaj ą cy art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obowi ą zek powierzenia wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania, na zasadzie wy łą czno ś ci, prawami do utworów muzycznych jedynie łą cznie w zakresie publicznego wykonania oraz nagra ń mechanicznych, ZAiKS stosowa ł o równie ż wobec osób nieb ę d ą cych jego cz ł onkami, które powierza ł y ZAiKS zarz ą d swoimi prawami na zasadach okre ś lonych w „Regulaminie udzielania ochrony utworom osób nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS-u”. Zgodnie z przedk ł adanym autorom wzorem wniosku o przyj ę cie utworu pod ochron ę , stosowanym przez ZAiKS do dnia 31 grudnia 2003 r. , autor móg ł odda ć ZAiKS pod ochron ę swoje prawa wy łą cznie po upowa ż nieniu ZAiKS na zasadzie wy łą czno ś ci do udzielania zezwole ń na nagrywanie mechaniczne lub wykonywanie publiczne jego utworów oraz do inkasowania wynagrodze ń z tego tytu ł u, zobowi ą zuj ą c si ę równie ż , i ż w zakresie umocowania ZAiKS, autor nie b ę dzie podejmowa ł ż adnych dzia ł a ń bez po ś rednictwa ZAiKS (za ł . nr 2 do pisma Wnioskodawców z dnia 4 lipca 2002 r.). Tym samym do dnia 31 grudnia 2003 r. ZAiKS wy łą czy ł o mo ż liwo ść powierzenia mu przez osoby nieb ę d ą ce cz ł onkami tego stowarzyszenia zarz ą du prawami autorskimi tylko na wybranych polach eksploatacji. Powy ż sze ustalenia potwierdzi ł o w toku post ę powania w niniejszej sprawie samo stowarzyszenie ZAiKS, przyznaj ą c, ż e wszyscy autorzy, którzy powierzaj ą mu zarz ą d prawami autorskimi, s ą chronieni łą cznie w zakresie publicznego wykonywania oraz nagra ń mechanicznych (pismo ZAiKS z dnia 12 listopada 2002 r., s. 1 i 2). W zwi ą zku z tym za udowodnione nale ż y uzna ć stosowanie przez ZAiKS praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du tymi prawami na rzecz autorów, nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS, od oddania w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo-telewizyjne. 92 S. Gronowski: Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1999, s. 231. 52 Jednocze ś nie nale ż y zauwa ż y ć , ż e od dnia 1 stycznia 2004 r. ZAiKS zmieni ł o zasady wykonywania zbiorowego zarz ą du prawami twórców, którzy nie s ą cz ł onkami tego stowarzyszenia. Stosownie do tre ś ci wprowadzonego wówczas i stosowanego obecnie „O ś wiadczenia o powierniczym przeniesieniu na ZAiKS autorskich praw maj ą tkowych”, na podstawie którego od dnia 1 stycznia 2004 r. autorzy nieb ę d ą cy cz ł onkami ZAiKS oddaj ą c utwory pod ochron ę tego stowarzyszenia mog ą z ł o ż y ć o ś wiadczenie, ż e z dokonanego nim przeniesienia wy łą czone zostaj ą wszystkie rodzaje utrwale ń i zwielokrotnie ń wszystkich utworów przez czas oznaczony. Wy łą czenie, o którym mowa wy ż ej, wywiera skutek na koniec kwarta ł u nast ę puj ą cego po tym, w którym o ś wiadczenie z ł o ż ono, chyba ż e z ł o ż enie o ś wiadczenia o zastrze ż eniu nast ę puje wraz ze z ł o ż eniem o ś wiadczenia o powierzeniu powierniczym autorskich praw maj ą tkowych (§ 3 ust. 6 ww. O ś wiadczenia). Z powy ż szych okoliczno ś ci wynika, ż e od 1 stycznia 2004 r., twórcy nieb ę d ą cy cz ł onkami ZAiKS mog ą wybra ć mi ę dzy powierzeniem temu stowarzyszeniu prawa do udzielenia ZAiKS wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do utworów łą cznie w zakresie publicznego wykonania, nagra ń mechanicznych orz nada ń radiowo-telewizyjnych lub z wy łą czeniem nagra ń mechanicznych . Od tego momentu ZAiKS zaprzesta ł o uzale ż nia ć sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi twórców nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS, od oddania temu stowarzyszeniu w zarz ą d łą cznie wszystkich ww. praw. Okoliczno ść , i ż zaprzestano stosowania zarzucanej przedsi ę biorcy praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę stanowi podstaw ę wydania decyzji, o której mowa w art. 10 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 10 ust. 1 niniejszej ustawy, nie wydaje si ę decyzji o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą cej zaniechanie jej stosowania, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy albo zwi ą zku przedsi ę biorców przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 5 lub w art. 8, w szczególno ś ci z powodu trwa ł ego zmniejszenia ich udzia ł u w rynku. W takim przypadku Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania (art. 10 ust. 2 ustawy). W zwi ą zku z powy ż szym, w sprawie nadu ż ywanie przez ZAiKS pozycji dominuj ą cej na krajowym rynku zbiorowego zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych poprzez uzale ż nianie sprawowania zbiorowego zarz ą du tymi prawami na rzecz autorów, nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS, od oddania w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo- telewizyjne – nale ż a ł o, stosownie do art. 10 ust. 2 ww. ustawy, wyda ć decyzj ę uznaj ą c ą , ż e ZAiKS narusza ł o okre ś lony w art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej i zaniecha ł o stosowania tej praktyki z dniem 1 stycznia 2004 r. Ad. 3. Wnioskodawcy zarzucaj ą ZAiKS stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej poprzez ograniczanie autorom swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du ich prawami autorskimi w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami skutecznego zarz ą dzania tymi prawami. Nale ż y zwróci ć uwag ę , ż e we wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego Wnioskodawcy uznali, ż e ZAiKS ogranicza, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami 53 skutecznego zarz ą dzania prawami autorskimi, swobod ę autorów okre ś lenia warunków sprawowania przez to stowarzyszenie zarz ą du prawami autorskimi w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych. Wnioskodawcy wpierw uznali za wype ł niaj ą ce znamiona ww. praktyki przyjmowanie przez ZAiKS utworów pod ochron ę w umowach adhezyjnych. Wnioskodawcy wymienili przyk ł adowe warunki, które w ich ocenie powinny stanowi ć przedmiot negocjacji mi ę dzy autorem a organizacj ą zbiorowego zarz ą dzania: termin udzielenia OZZ wy łą cznego upowa ż nienia do udzielania licencji, udzia ł autora w przychodach z tytu ł u licencji, mo ż liwo ść wy łą czenia udzielania licencji w okresie promocji nowych albumów. Po wezwaniu do wyczerpuj ą cego wskazania konkretnych warunków umów mi ę dzy autorem a ZAiKS, które powinny stanowi ć przedmiot negocjacji z ka ż dym autorem, Wnioskodawcy wyja ś nili, ż e w rzeczywisto ś ci nie domagaj ą si ę mo ż liwo ś ci negocjowania warunków, na jakich oddaj ą ZAiKS utwory pod ochron ę . Domagaj ą si ę natomiast wprowadzenia mo ż liwo ś ci wyboru warunków licencji, wed ł ug schematów, które móg ł by przygotowa ć ZAiKS (pisma Wnioskodawców z dnia 17 lutego 2003 r., s. 3 i z dnia 11 lipca 2003 r., s. 1). Na przyk ł ad poprzez umo ż liwienie w umowie adhezyjnej czasowego wy łą czenia korzystania z utworów autora na wszystkich b ą d ź poszczególnych polach eksploatacji (pismo Wnioskodawców z dnia 11 lipca 2003 r.). Uprawnieni powinni – wed ł ug Wnioskodawców – móc wybra ć opcj ę wy łą czenia udzielania takiej licencji w okre ś lonym czasie, wystarczaj ą co d ł ugim do wyci ą gni ę cia ekonomicznych korzy ś ci (pismo Wnioskodawców z dnia 17 lutego 2003 r., s. 3). W ś wietle powy ż szych okoliczno ś ci nale ż y podkre ś li ć , ż e Prezes Urz ę du prowadz ą c post ę powanie antymonopolowe w sprawie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę na wniosek z ł o ż ony przez uprawniony podmiot, pozostaje tre ś ci ą tego ż wniosku zwi ą zany 93 . Tym samym dokonuj ą c oceny trafno ś ci stawianego przez Wnioskodawców zarzutu Prezes Urz ę du rozpatruje je w granicach z ł o ż onego wniosku. Równie ż w niniejszym przypadku Prezes Urz ę du rozpatruje zarzut ograniczania przez ZAiKS swobody autorów okre ś lenia warunków sprawowania przez to stowarzyszenie zarz ą du prawami autorskimi jedynie w granicach przytoczonego tu stanowiska, jakie w czasie post ę powania antymonopolowego zaj ę li Wnioskodawcy. Wobec braku – jak dot ą d – krajowego orzecznictwa antymonopolowego w sprawach relacji mi ę dzy OZZ a osobami oddaj ą cymi im kolektywne wykonywanie zarz ą du prawami autorskimi, rozpatruj ą c powy ż szy zarzut Wnioskodawców, Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę zasady wypracowane w prawie wspólnotowym. Jak ju ż to wielokrotnie podkre ś lano w niniejszej decyzji, w prawie Unii Europejskiej nie kwestionuje si ę samej istoty zbiorowego zarz ą du– pod warunkiem, ż e OZZ nie ogranicza uprawnie ń autora ponad to, co jest konieczne dla zapewnienia skuteczno ś ci swoich dzia ł a ń . Uznaje si ę , ż e w przypadku kategorii utworów eksploatowanych masowo, taka forma zarz ą du gwarantuje skuteczn ą i efektywn ą organizacj ę obrotu licencyjnego. Beneficjentami takiego systemu zarz ą dzania prawami s ą zasadniczo nie tylko twórcy, ale równie ż u ż ytkownicy praw, którzy podpisuj ą c umow ę z jednym tylko podmiotem (w ł a ś ciw ą OZZ) mog ą przy ma ł ym nak ł adzie ś rodków i czasu uzyska ć dost ę p do ca ł ego obecnego i przysz ł ego repertuaru autorów, których prawami dana OZZ zarz ą dza. OZZ s ą w stanie efektywnie chroni ć praw i interesów ekonomicznych swoich cz ł onków jedynie przy odpowiednio szerokim umocowaniu do wykonywania tych praw 94 . Nie mo ż e by ć zakazane, jako ograniczaj ą ce konkurencj ę , podejmowanie przez OZZ takich dzia ł a ń , które s ą absolutnie konieczne do skutecznego osi ą gni ę cia ich statutowych 93 Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 stycznia 2004 r., sygn. akt: XVII Ama 24/03. 94 Wyrok ETS z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie nr C 127/73 BRT przeciwko SABAM i FONIOR . 54 celów 95 . Za przejaw nadu ż ycia przez OZZ pozycji rynkowej mog ą by ć natomiast uznane tylko takie ograniczenia swobody autorów, które nie s ą niezb ę dne dla prawid ł owego wykonywania kolektywnego zarz ą du prawami. Przeprowadzone post ę powanie w niniejszej sprawie nie dowiod ł o, by ograniczanie przez ZAiKS swobody autorów w opisany przez Wnioskodawców sposób by ł o nieusprawiedliwione z punktu widzenia skutecznego zarz ą dzania prawami autorskimi. Równie ż Wnioskodawcy nie przedstawili ż adnych dowodów abuzywno ś ci kwestionowanego przez nich zachowania ZAiKS, wyra ż aj ą c jedynie przekonanie, ż e takie dzia ł anie narusza przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niew ą tpliwie jednak samo tylko subiektywne przekonanie Wnioskodawców o bezprawno ś ci dzia ł ania skar ż onego przedsi ę biorcy nie stanowi jeszcze dowodu w sprawie. Wed ł ug Prezesa Urz ę du równie ż zebrane w niniejszym post ę powaniu szczegó ł owe wyja ś nienia ZAiKS, a tak ż e przeprowadzona przez Prezesa Urz ę du analiza obowi ą zuj ą cych przepisów prawa oraz orzecznictwa wspólnotowego nie dowodzi sprzeczno ś ci z regu ł ami konkurencji kwestionowanego zachowania ZAiKS. Prezes Urz ę du nie podzieli ł stanowiska Wnioskodawców, wed ł ug których ZAiKS powinien umo ż liwia ć autorom okre ś lanie warunków oddania utworów pod ochron ę odno ś nie udzia ł u w zyskach od udzielonych licencji, czy te ż umo ż liwienia czasowego wy łą czenia korzystania z wszystkich b ą d ź poszczególnych pól eksploatacji. Zdaniem Prezesa Urz ę du ju ż z samej istoty zbiorowego zarz ą dzania wynika konieczno ść pewnej uniformizacji zasad wykonywania praw przez OZZ, które odbywa si ę zasadniczo w oparciu o licencje generalne uprawniaj ą ce u ż ytkowników do korzystania z ka ż dego dzie ł a znajduj ą cego si ę w ś wiatowym repertuarze danej OZZ. Licencja taka okre ś la jednakowe warunki do korzystania z dzie ł danej kategorii 96 . Warunki udzielanej przez OZZ licencji generalnej „nie podlegaj ą negocjacjom, w wyniku czego jej zawarcie nast ę puje de facto na zasadzie przyst ą pienia do umowy” 97 . W ramach wykonywania zbiorowego zarz ą du OZZ nie udziela zezwolenia na wykorzystanie poszczególnych utworów konkretnego twórcy, tylko generalnego zezwolenia na wykorzystanie ca ł ego repertuaru OZZ. Jak si ę podkre ś la w literaturze przedmiotu, „obrót pierwotnie indywidualnego uprawnienia nast ę puje w ramach zbiorczej formu ł y repertuaru, przy czym zgodnie z zasad ą równego traktowania podmiotów praw, warunki tego obrotu powinny by ć identyczne dla wszystkich praw sk ł adaj ą cych si ę na ten pakiet (...) dla podmiotów reprezentowanych przez organizacj ę skutkiem omawianego przymusu kontraktowego jest zbli ż enie sposobu wykonywania praw powierzonych organizacji do realizacji roszcze ń o wynagrodzenie. W zwi ą zku z tym, ż e zasady pobierania przez organizacj ę wynagrodze ń autorskich oraz ich podzia ł u musz ą zak ł ada ć znaczne uogólnienia, mechanizm zbiorowego zarz ą dzania w bardzo ograniczonym zakresie zdolny jest uwzgl ę dnia ć indywidualne cechy utworów tworz ą cych repertuar” 98 . W ten w ł a ś nie sposób swoje zadania wykonuje ZAiKS. Dowodz ą tego przedstawione przez ZAiKS wzory umów licencyjnych, na podstawie których ZAiKS licencjonuje u ż ytkownikom powierzone mu prawa (por.: za łą czniki do pisma ZAiKS z dnia 18 lutego 2003 r.). Tego typu licencje okre ś laj ą na ogó ł jednakowe warunki do korzystania z dzie ł danej 95 Wyrok ETS z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie nr 395/97 Minist ē re Public przeciwko Tournier [1989] ECR 2521, par. 31. Powy ż sze nale ż y odnie ść jednakowo zarówno do relacji OZZ z u ż ytkownikami praw autorskich, jak i do relacji OZZ z osobami, których prawami zarz ą dzaj ą . 96 E. Traple: Komentarz do art. 104 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, op. cit. 97 M. Bukowski: op. cit., s. 178. 98 M. Walerjan.: op. cit., s. 38-39. 55 kategorii. Brak jest zatem bezpo ś redniego zwi ą zku mi ę dzy wynagrodzeniem uiszczanym przez u ż ytkownika, a faktycznym zakresem eksploatacji utworów 99 . Na dokonan ą przez Prezesa Urz ę du ocen ę niniejszej sprawy istotne znaczenie ma fakt, i ż zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, OZZ s ą zobowi ą zane do jednakowego traktowania praw swoich cz ł onków oraz innych podmiotów przez siebie reprezentowanych w zakresie zarz ą dzania tymi prawami lub dochodzenia ich ochrony. Przepis ten wyra ż a zasad ę identycznego traktowania wszystkich podmiotów reprezentowanych przez OZZ. Zgodnie z powy ż sz ą zasad ą , reprezentowani przez OZZ twórcy musz ą by ć traktowani jednakowo i nie mog ą by ć nawet w najmniejszym stopniu dyskryminowani. Obowi ą zek równego traktowania dotyczy w szczególno ś ci kwot tantiem otrzymywanych przez autorów chronionych przez OZZ. Obowi ą zek równego traktowania autorów przez ich OZZ wyra ż a równie ż powo ł ywane wy ż ej orzecznictwo wspólnotowe 100 . Zdaniem Prezesa Urz ę du powy ż sze okoliczno ś ci przemawiaj ą za uznaniem, ż e brak mo ż liwo ś ci wyboru przez autora warunków licencji jego utworów udzielnych przez ZAiKS u ż ytkownikom wed ł ug wi ę cej ni ż jednego schematu, nie jest sprzeczny z ustaw ą o ochronie konkurencji i konsumentów. Za sprzeczn ą z regu ł ami konkurencji nie mo ż e by ć uznana uniformizacja finansowych warunków, na jakich ZAiKS zarz ą dza prawami autorów. Przedstawione przez ZAiKS wyja ś nienia i dokumenty dowodz ą braku mo ż liwo ś ci indywidualnego ustalania stawek za wykorzystanie konkretnych utworów konkretnego wykonawcy – gdy jest udost ę pniany w ramach zbiorowego zarz ą du przez OZZ. Stawki wynagrodze ń i zasady zawierania umów, dotycz ą cych praw zwi ą zanych z reprodukcj ą na mechanicznych no ś nikach d ź wi ę ku, s ą ustalane w wyniku negocjacji przez mi ę dzynarodowe zrzeszenia organizacji reprezentuj ą cych autorów (BIEM) oraz producentów fonograficznych (ZPAV). (pisma ZAiKS z dnia 4 pa ź dziernika 2002 r. oraz z dnia 23 grudnia 2002 r.). Stosowane przez ZAiKS stawki s ą zatwierdzane w drodze decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (pismo ZAiKS z dnia 18 lutego 2003 r., s. 4). Prezes Urz ę du podzieli ł stanowisko ZAiKS, i ż brak jest podstaw do żą dania umo ż liwienia autorom wy łą czania ze zbiorowego zarz ą du poszczególnych utworów b ą d ź zastrzegania konieczno ś ci kontaktowania si ę zwi ą zków z danym uprawnionym w celu ustalenia warunków licencji (pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r.). Zbiorowy zarz ą d prawami autorskimi funkcjonuje w oparciu o stale aktualizowan ą mi ę dzynarodow ą list ę autorów, kompozytorów i wydawców, prowadzon ą przez szwajcarski zwi ą zek SUISA (pismo ZAiKS z dnia 18 lutego 2003 r., s. 4). W oparciu o t ę list ę na ca ł ym ś wiecie udzielane s ą licencje obejmuj ą ce rocznie miliony operacji (pismo ZAiKS z dnia 18 lutego 2003 r., s. 5). Na ww. li ś cie nie mo ż na umie ś ci ć ogranicze ń polegaj ą cych na wy łą czeniu ze zbiorowego zarz ą du poszczególnych utworów, na której takie ograniczenia mog ą dotyczy ć jedynie pewnej w ą skiej kategorii uprawnie ń , np. pierwszego utrwalenia czy prawa synchronizacji, tj. w łą czenie utworu do filmu” (pismo ZAiKS z dnia 23 grudnia 2002 r., pkt 5). W takim zakresie równie ż ZAiKS dozwala twórcom wp ł ywa ć na wykonywany przez siebie zarz ą d ich prawami. Brak jest jednak mo ż liwo ś ci umieszczenia na ww. li ś cie zastrze ż e ń odno ś nie konieczno ś ci indywidualnej negocjacji warunków wykorzystania poszczególnych utworów (pismo ZAiKS z dnia 18 lutego 2003 r., s. 4). 99 M. Bukowski: op. cit., s. 178. 100 Decyzja Komisji z 2 czerwca 1971 r. w sprawie GEMA, Decyzja Komisji z 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL. 56 Powy ż sze wyja ś nienia ZAiKS s ą zbie ż ne z ustalonym orzecznictwem wspólnotowym, w którym uznaje si ę za uzasadnione żą danie przez OZZ przeniesienia praw do wszystkich utworów w ramach danej kategorii utworów i na okre ś lonym polu eksploatacji 101 . Z aktualnego orzecznictwa wspólnotowego wynika, ż e ingerencja organów antymonopolowych w relacje mi ę dzy OZZ a autorów i artystów-wykonawców jest uzasadniona, gdy OZZ: (a) w sposób nieuzasadniony ró ż nicuj ą osoby, których prawami zarz ą dzaj ą 102 , (b) nadmiernie ograniczaj ą swobod ę cz ł onków do okre ś lania zakresu pól eksploatacji, na jakich oddaj ą OZZ wykonywania swoich praw wy łą cznych 103 . Skuteczna kontrola przez organ antymonopolowy zachowa ń OZZ poprzez kontrol ę wymienionych kwestii odpowiednio kszta ł tuje warunki sprawowania przez OZZ zarz ą du prawami w sposób zapewniaj ą cy twórcom odpowiedni ą swobod ę wykonywania swoich praw. Równie ż w niniejszej sprawie, poprzez ingerencj ę w zachowanie ZAiKS w ramach zakre ś lonych w pkt VI A i B niniejszej decyzji mo ż liwe jest osi ą gni ę cie skutków, które Wnioskodawcy chcieliby uzyska ć poprzez ograniczenie OZZ uprawnienia do samodzielnego decydowania o warunkach upowa ż nienia do wykonywania praw autorskich. Postulat umo ż liwienia twórcom swobodnego decydowania o udzielaniu licencji w okresie, kiedy promowane s ą pierwsze nagrania mechaniczne (pismo z dnia 17 lutego 2003 r., s. 3) spe ł nia przyznane autorom nieb ę d ą cym cz ł onkami ZAiKS uprawnienie o ś wiadczenia o nieprzenoszeniu na ZAiKS praw do utrwale ń i zwielokrotnie ń utworów. W opinii Prezesa Urz ę du zaprzestanie przez ZAiKS zachowa ń , które w pkt VI A i B niniejszej decyzji zosta ł y uznane za praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę zwi ę kszy swobod ę twórców, umo ż liwiaj ą c im decydowanie o warunkach zbiorowego zarz ą du ich prawami z poszanowaniem dla ich ustawowych uprawnie ń , wynikaj ą cych z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych – zgodnie z zasadami konkurencji wynikaj ą cymi z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak wynika z powy ż szego, nie zosta ł o dowiedzione, by ograniczanie autorom przez ZAiKS swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi stanowi ł o praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę . Nie mo ż na tym samym uzna ć , by skutkiem skar ż onych dzia ł a ń ZAiKS by ł o nieuzasadnione ograniczenie swobody dzia ł alno ś ci gospodarczej Wnioskodawców lub istotne ograniczenie konkurencji na rynku. Zachowanie ZAiKS polegaj ą ce na ograniczaniu autorom swobody okre ś lenia warunków sprawowania przez ZAiKS zbiorowego zarz ą du ich prawami autorskimi w zakresie publicznych wykona ń oraz nagra ń mechanicznych, w stopniu nieuzasadnionym potrzebami skutecznego zarz ą dzania tymi prawami nie narusza zakazu okre ś lonego art. 8 ust 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Wobec powy ż szych okoliczno ś ci nale ż y uzna ć , i ż ZAiKS nie stosuje praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. VII. Naruszenie interesu publicznego Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y do dziedziny prawa publicznego, a prawo to ma na celu ochron ę interesu ogólnospo ł ecznego. 101 D. Wood: op. cit., s.7. 102 Por. m.in.: decyzja Komisji z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL oraz wyrok ETS z dnia 2 marca 1983 r. w sprawie nr C 7/82 GVL przeciwko Komisji. 103 Por.: powo ł ywane wielokrotnie decyzje Komisji w sprawie GEMA . 57 Zgodnie z tre ś ci ą art. 1 ust. 1 tej ustawy, okre ś la ona warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowane w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. W czasie post ę powania i przy wydawaniu decyzji Prezes Urz ę du jest tym samym rzecznikiem interesu publicznego. Wynika to równie ż z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – m.in. z art. 7 k.p.a. Decyzja administracyjna mo ż e bowiem dotyczy ć nie tylko stron, lecz jej skutki mog ą rozci ą ga ć si ę tak ż e na inne osoby – osoby fizyczne, jednostki organizacyjne (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks post ę powania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 57). W rozstrzyganych przez Prezesa Urz ę du post ę powaniach zasadnym jest zatem ustalenie, czy nast ą pi ł o naruszenie interesu publicznoprawnego. Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. Publicznoprawny charakter ustawy oznacza, ż e nie wszystkie zachowania przedsi ę biorców i ich zwi ą zków, nawet formalnie podlegaj ą ce literze prawa, uzasadniaj ą uruchomienie przewidzianych przez ni ą instrumentów. Powinno to nast ę powa ć wówczas, gdy w nast ę pstwie zachowa ń naruszaj ą cych ustaw ę zagro ż ony jest interes ogólnospo ł eczny. Naruszenie za ś tego interesu ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z ustaw ą dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie gdy te dzia ł ania wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 24 stycznia 1991 r., sygn. akt XV Ama 8/90; S. Gronowski: Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1996, s. 1-2). Poj ę cie naruszenia interesu publicznoprawnego nie mo ż e by ć jednak pojmowane w sposób mechaniczny i oceniane ilo ś ciowo. W niniejszej sprawie dowiedziono, i ż ZAiKS stosuje praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę istotnie ograniczaj ą c w stopniu nieuzasadnionym zagwarantowan ą ustawowo swobod ę twórców do samodzielnego decydowania o sposobie wykonywania ich praw autorskich. Praktyki ZAiKS wp ł ywaj ą w sposób istotny na stan konkurencji na rynku zarz ą dzania prawami autorskimi do utworów muzycznych, hamuj ą c proces powstawania konkurencji na tym rynku mi ę dzy ró ż nymi stowarzyszeniami zbiorowo zarz ą dzaj ą cymi prawami autorskimi. Stosowanie przez ZAiKS praktyk uniemo ż liwiaj ą cych twórcy zró ż nicowanie sposobu wykonywania swoich praw na poszczególnych polach eksploatacji utworów i powierzenie ich w cz ęś ci innym OZZ, wyspecjalizowanym agentom lub samodzielne ich wykonywanie uniemo ż liwia swobodne ukszta ł towanie si ę najbardziej optymalnego sposobu zarz ą dzania prawami na ka ż dym z tych pól 104 . W obecnej sytuacji to nie twórcy, tylko dominuj ą cy na rynku ZAiKS decyduje jako jedyny o tym, w zakresie jakich pól eksploatacji zarz ą d prawami jest wykonywany zbiorowo. Twórca nie mo ż e wybra ć innego sposobu wykonywania jego praw, nawet gdyby w jego ocenie by ł on bardziej efektywny i lepiej chroni ł jego interesy prawne i ekonomiczne. W tym stanie rzeczy bezsprzeczne jest w ocenie Prezesa Urz ę du, i ż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem interesu publicznego. VIII. Kara pieni ęż na Stosownie do art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł 104 Jak podkre ś la si ę w literaturze przedmiotu, jedn ą z podstawowych zasad prawa w ł asno ś ci intelektualnej jest oparte na prawie zakazowym indywidualne prawo wykonywania praw autorskich i praw pokrewnych. „Ka ż da inna forma wykonywania tych praw ma charakter wyj ą tkowy i w zwi ą zku z tym powinna mie ć zastosowanie jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach”. Patrz: M. Bukowski: op. cit., s. 177 i nast. 58 si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i art. 7, lub naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzi ł a zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa Urz ę du na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę naruszenia zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W przypadku stwierdzenia naruszenia przez przedsi ę biorc ę zakazu praktyk, o którym mowa w art. 5 lub 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę kar ę pieni ęż n ą . Za udowodnione nale ż y uzna ć , i ż dosz ł o do naruszenia przez ZAiKS okre ś lonego w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej w sposób okre ś lony w sentencji niniejszej decyzji. Charakter i uci ąż liwo ść stosowanych przez ZAiKS praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę w pe ł ni uzasadniaj ą , zdaniem Prezesa Urz ę du, na ł o ż enie na tego przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 101 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę konieczno ść spe ł nienia przes ł anek podmiotowych, tj. stwierdzenia, ż e okre ś lone w ww. przepisie naruszenie dokonane by ł o co najmniej nieumy ś lnie. Konieczno ść brania pod uwag ę przes ł anki winy w przypadku stosowania kar pieni ęż nych okre ś lonych w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika bezpo ś rednio nie tylko z tre ś ci tego przepisu, ale równie ż pozostaje jednak w zgodzie z orzecznictwem Trybuna ł u Konstytucyjnego 105 oraz z zasadami stosowania kar pieni ęż nych, które obowi ą zuj ą we wspólnotowym prawie konkurencji. Zgodnie z art. 23 ust. 2 lit. a Rozporz ą dzenia Rady Unii Europejskiej z dnia 16 grudnia 2002 r. (Dz. Urz. UE nr L 1 z dnia 4 stycznia 2003 r.) Komisja mo ż e w drodze decyzji na ł o ż y ć kar ę pieni ęż n ą na przedsi ę biorców lub zwi ą zki przedsi ę biorców, je ż eli umy ś lnie lub nieumy ś lnie naruszaj ą zakazy okre ś lone w art. 81 lub 82 TWE. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i przestrzegania norm prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak ZAiKS. Podmioty profesjonalnie dzia ł aj ą ce na rynku powinny mie ć mo ż liwo ść przewidzenia, ż e podejmowane przez nie dzia ł ania b ę d ą uznane przez Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nie mog ą skutecznie dowodzi ć braku ś wiadomo ś ci naruszenia zakazu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej. W ocenie Prezesa Urz ę du, charakter praktyk, których dopu ś ci ł o si ę stowarzyszenie ZAiKS w pe ł ni uzasadnia na ł o ż enie na nie kary pieni ęż nej. Zakwestionowane przez Prezesa Urz ę du zasady wykonywania zbiorowego zarz ą du pozostaj ą w jawnej sprzeczno ś ci z wieloletni ą praktyk ą OZZ w innych krajach. Sprzeczno ść z regu ł ami konkurencji żą dania od twórców przez OZZ powierzenia wykonywania praw na wszystkich polach eksploatacji – co udowodniono ZAiKS w niniejszej decyzji – zosta ł a wielokrotnie wyra ź nie wyartyku ł owana w rozstrzygni ę ciach krajowych 106 i wspólnotowych 107 instytucji 105 Orzeczenie Trybuna ł u Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r.; sygn. U. 7/93. 106 Por. m.in.: decyzja irlandzkiego Urz ę du ds. Konkurencji Nr 326 z dnia 18 maja 1994 r., par. 62; United States District Court Southern District of New York (White Plants), orzeczenie z dnia 11 czerwca 2001 r. w sprawie U.S.A. przeciwko American Society of Composers, Authors and Publishers ( ASCAP ) [Civ. Action No. 41-1395(WCC)]. 107 Por.: decyzje Komisji z dnia 2 czerwca 1971 r. w sprawie GEMA ; Dz. Urz. WE z dnia 20 czerwca 1971 r. Nr L 134, s 15; z dnia 6 lipca 1972 r. w sprawie nr IV/26.760 GEMA (II) ; Dz. Urz. WE z dnia 24 lipca 1972 r. Nr L 166, s 22; z dnia 29 pa ź dziernika 1981 r. w sprawie nr IV/29.839 GVL ; z dnia 4 grudnia 1981 r. w sprawie 59 chroni ą cych konkurencj ę . Tak ż e w powszechnie dost ę pnym pi ś miennictwie 108 – równie ż krajowym 109 – w sposób jasny i wyczerpuj ą cy opisane zosta ł y obowi ą zuj ą ce tendencje w europejskim orzecznictwie antymonopolowym, niepozostawiaj ą ce w ą tpliwo ś ci co do sprzeczno ś ci dzia ł a ń ZAiKS ze obowi ą zuj ą cymi standardami ochrony uprawnie ń autora. Powszechno ść g ł osów o nielegalno ś ci tego typu praktyk musia ł a wzbudzi ć refleksj ę ZAIKS co do zgodno ś ci z prawem podejmowanych przez to stowarzyszenie dzia ł a ń . Zw ł aszcza, ż e dzia ł alno ść jego ma charakter w znacznym stopniu mi ę dzynarodowy i opiera si ę na wzajemnych kontaktach z innymi OZZ, których cz ł onków ZAiKS reprezentuje na terenie Polski. Jest – zdaniem Prezesa Urz ę du – oczywiste, ż e kontakty z zagranicznymi OZZ musia ł y dawa ć ZAiKS wiedz ę o aktualnych od kilkudziesi ę ciu lat standardach prowadzenia zbiorowego zarz ą du, obowi ą zuj ą cych w prawie wspólnotowym, a tak ż e o tendencjach ś wiatowych w tym wzgl ę dzie. Opisane w niniejszej decyzji dzia ł ania ZAiKS nie mog ł y si ę zatem kojarzy ć z niczym innym, jak tylko z nieuchronno ś ci ą nast ę pstwa w postaci naruszenia zakazu stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje mo ż liwo ść na ł o ż enia na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary. Ustawa nie przes ą dza bezwzgl ę dnie wysoko ś ci kary nak ł adanej przez Prezesa Urz ę du, który decyduje o tym w ka ż dym konkretnym przypadku, kieruj ą c si ę za ł o ż eniem, ż e sankcja musi spe ł nia ć zarówno funkcj ę represyjn ą , jak i prewencyjn ą (dyscyplinuj ą c ą ). Przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 101-103, Prezes Urz ę du powinien wzi ąć pod uwag ę w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ść uprzedniego naruszenia przepisów ustawy (art. 104 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Maj ą c na uwadze znaczny stopie ń naruszenia interesu publicznoprawnego, organ antymonopolowy postanowi ł na ł o ż y ć na ZAiKS kar ę w wysoko ś ci 500.000 z ł (s ł ownie: pi ęć set tysi ę cy z ł otych). Stosownie do art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wysoko ść nak ł adanej na przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej nie mo ż e przekracza ć 10% przychodu, osi ą gni ę tego przez karanego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż przychody ZAiKS maj ą ce znaczenie przy zastosowaniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ą jedynie uzyskiwane przez ZAiKS wp ł ywy ze sk ł adek cz ł onkowskich oraz wp ł ywy z tytu ł u potr ą ce ń od zainkasowanych kwot na koszty inkasa i repartycji wynagrodze ń . Nie za ś wszystkie nale ż no ś ci autorskie, którymi ZAiKS obraca w zwi ą zku z inkasowaniem nale ż no ś ci autorskich od u ż ytkowników. Wed ł ug informacji przekazanych przez ZAiKS, w 2003 r. stowarzyszenie to uzyska ł o łą cznie wp ł ywy z tytu ł u potr ą ce ń od zainkasowanych kwot na koszty inkasa i repartycji GEMA (III) ; Dz. Urz. WE z dnia 8 kwietnia 1982 r. nr L 094, s. 12; z dnia 12 sierpnia 2002 r. w sprawie COMP/C2/37.219 Banghalter / Homem Christo przeciwko SACEM , wyroki ETS z 2 marca 1983 r. w sprawie C-7/82 GVL przeciwko Komisji oraz z dnia 27 marca 1974 r. w sprawie C-127/73 BRT przeciwko SABAM i FONIOR. 108 Por. m.in.: H. Ungerer: op. cit.; D. Wood: op. cit., M. Möller: op. cit.; R. Whish: Competition Law. Fourth Edition, Butterworths 2001; D. G. Goyder: EC Competition Law, Oxford 1998, s. 362 i nast. 109 Por. m.in.: M. Walerjan: op. cit.; M. K ę pi ń ski: op. cit.; s. 550 i nast.; A. Matlak: Prawo autorskie w europejskim prawie wspólnotowym, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiello ń skiego, Prace z Wynalazczo ś ci i Ochrony W ł asno ś ci Intelektualnej Nr 79; Kraków 2002, s. 355 i nast. 60 wynagrodze ń w wysoko ś ci podanej w za łą cznikach do pism ZAiKS z dnia 15 stycznia 2004 r. oraz z dnia 25 stycznia 2004 r. Natomiast z tytu ł u sk ł adek cz ł onkowskich ZAiKS uzyska ł o w 2003 r. wp ł ywy w wysoko ś ci podanej w pi ś mie ZAiKS z dnia 25 stycznia 2004 r.). Przy czym informacje na temat przychodów ZAiKS, które Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę przy wa ż eniu wysoko ś ci nak ł adanej na tego przedsi ę biorc ę kary pieni ęż nej, stanowi ą cze ść akt post ę powania w niniejszej sprawie, do których, na wniosek ZAiKS, zosta ł o Wnioskodawcom ograniczone prawo wgl ą du (postanowienie Prezesa Urz ę du z dnia 30 stycznia 2004 r.). Prezes Urz ę du wymierzy ł wi ę c ZAiKS kar ę w wysoko ś ci 500.000 z ł (s ł ownie: pi ęć set tysi ę cy z ł otych), uznaj ą c, i ż musi ona posiada ć charakter represyjny, jak i prewencyjny. Nale ż y jednocze ś nie zauwa ż y ć , ż e ww. kara pieni ęż na, na ł o ż ona na ZAiKS, nie przekracza górnej granicy zagro ż enia kar ą i jednocze ś nie znajduje si ę blisko dolnej granicy wymiaru kary, okre ś lonego w art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa Urz ę du kara ta w pe ł ni odpowiada stopniowi zawinienia ZAiKS. Nak ł adaj ą c kar ę w ustalonej wy ż ej wysoko ś ci, Prezes Urz ę du wyszed ł z za ł o ż enia, i ż powinna ona mie ć charakter zarówno represyjny, jak i prewencyjny. Na ł o ż ona kara pieni ęż na powinna przyczyni ć si ę do zapewnienia trwa ł ego zaniechania naruszania przez ZAiKS w przysz ł o ś ci regu ł konkurencji. Aby skutecznie zapobiega ć próbom pojawienia si ę w przysz ł o ś ci takich niekorzystnych zjawisk, musi by ć ostrze ż eniem odczuwalnym. Wa żą c wysoko ść nak ł adanej kary Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę istotna rol ę ZAiKS, podobnie jak innych OZZ, w organizacji ś wiatowego obrotu prawnoautorskiego Istnienie zdrowych zasad konkurencji na tym polu jest istotne z punktu widzenia rozwoju wspó ł czesnej gospodarki, która w znacznym stopniu opiera jest na wykorzystywaniu praw w ł asno ś ci intelektualnej (w tym praw autorskich) 110 . W ś wiatowym pi ś miennictwie antymonopolowym w ł a ś nie w dzia ł alno ś ci OZZ upatruje si ę najwi ę kszego potencjalnego zagro ż enia dla konkurencji w sferze wykonywania praw autorskich 111 . Taka sytuacja niew ą tpliwie zaistnia ł a w niniejszym przypadku. Na wysoko ść kary wywiera równie ż wp ł yw okoliczno ść , ż e stwierdzone niniejsz ą decyzj ą nadu ż ywanie przez ZAiKS pozycji dominuj ą cej ma charakter d ł ugotrwa ł y i ci ą g ł y. ZAiKS nie umo ż liwia ł o twórcom w swojej dotychczasowej praktyce powierzenia wykonywania praw na tylko niektórych polach eksploatacji. Wobec powy ż szego kara ta winna by ć na tyle dolegliwa, by ZAiKS odczu ł o j ą w sposób wymierny. Zdaniem Prezesa Urz ę du kara w wysoko ś ci 500.000 z ł b ę dzie mia ł a wobec ZAiKS taki w ł a ś nie wymiar. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem antymonopolowym, na wysoko ść zas ą dzonej kary pieni ęż nej wywiera ponadto wp ł yw okoliczno ść cz ęś ciowego zaniechania przez przedsi ę biorc ę zarzucanej mu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę 112 . W zwi ą zku z tym, przy wa ż eniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej w niniejszej sprawie, Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę okoliczno ść , i ż jeszcze przed zako ń czeniem post ę powania w niniejszej sprawie, ZAiKS cz ęś ciowo zaniecha ł o stosowania jednej z zarzucanych 110 Communication from the Commission to the Council, the European Parliament and the European Economic and Social – Committee The Management of Copyright and Related Rights in the Internal Market; COM/2004/0261 final. 111 W.R. Cornish: Intellectual Property: Patents, Copyright, Trade Marks and Allied Rights, Londyn 1996, s. 423. 112 Wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 16 listopada 1994 r., sygn. akt XVII Amr 31/94. 61 stowarzyszeniu praktyk, która w niniejszej decyzji zosta ł a uznana za ograniczaj ą c ą konkurencj ę . Przy wa ż eniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej, Prezes Urz ę du uwzgl ę dni ł równie ż okoliczno ść , i ż ZAiKS zaniecha ł o stosowania nast ę puj ą cych praktyk nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku, polegaj ą cych na: (a) wymuszaniu na autorach nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS, udzielenia temu stowarzyszeniu wy łą cznego upowa ż nienia do zarz ą dzania prawami do tych utworów w zakresie nagra ń mechanicznych oraz (b) uzale ż nianiu sprawowania zbiorowego zarz ą du prawami autorskimi do utworów muzycznych na rzecz autorów nieb ę d ą cych cz ł onkami ZAiKS, od oddania w zarz ą d łą cznie prawa udzielania zezwole ń na wykonanie publiczne utworów, ich nagrywanie mechaniczne oraz nadania radiowo-telewizyjne – w dniu 1 stycznia 2004 r., a wi ę c podczas obowi ą zywania wzgl ę dniejszych dla ZAiKS przepisów o wymiarze kary pieni ęż nej za naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przed wej ś ciem w dniu 1 maja 2004 r. w ż ycie ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 93, poz. 891), Prezes Urz ę du móg ł , w oparciu o art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , który dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci stanowi ą cej równowarto ść od 1.000 do 5.000.000 euro, jednak nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu, osi ą gni ę tego przez karanego przedsi ę biorc ę w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enie kary. Poniewa ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w swoim obecnym brzmieniu nie okre ś la kwotowo górnej granicy zagro ż enia kar ą , jej przepisy o karach pieni ęż nych sprzed ww. nowelizacji nale ż y uzna ć za oczywi ś cie wzgl ę dniejsze dla przedsi ę biorców, którym zarzuca si ę stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . W oparciu o powo ł ywane – nieobowi ą zuj ą ce ju ż – przepisy, kara pieni ęż na na ł o ż ona na ZAiKS nie mog ł aby przekracza ć równowarto ś ci 5.000.000 euro podlegaj ą cych – zgodnie z art. 115 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – przeliczeniu na z ł ote wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzaj ą cego rok na ł o ż enia kary, tj. w 2003 r. Wzi ą wszy pod uwag ę , ż e kurs ten wynosi ł wówczas 4,7170 z ł , ustalana w tych ramach kara pieni ęż na nie powinna przekroczy ć kwoty 23.585.000 z ł 113 . Na ł o ż ona na ZAiKS kara pieni ęż na nie przekracza zatem okre ś lonej kwotowo górnej granicy zagro ż enia kar ą i stanowi ok. 2,11% maksymalnego wymiaru kary pieni ęż nej, ustalanego wed ł ug poprzedniego stanu prawnego. Na koniec warto równie ż zwróci ć uwag ę , i ż mimo oczywistego naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ZAiKS nie przyzna ł o si ę do stosowania zarzucanych mu praktyk. ZAiKS tylko w niewielkim stopniu zmieni ł o swoj ą polityk ę w tym zakresie. W ś wietle wskazanych okoliczno ś ci, na ł o ż enie przedmiotowej kary, jak i jej wysoko ść , jest w pe ł ni uzasadniona. IX Zwrot kosztów post ę powania Stosownie do art. 75 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urz ę du rozstrzyga o kosztach post ę powania, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ww. ustawy w post ę powaniu wszcz ę tym na wniosek strona przegrywaj ą ca spraw ę jest obowi ą zana zwróci ć drugiej stronie, 113 Warto ść euro zosta ł a przeliczona wed ł ug kursu ś redniego walut obcych og ł oszonych przez Narodowy Bank Polski 31 grudnia 2003 r. – Tabela nr 253/A/NBP/2003. 62 na jej żą danie, koszty niezb ę dne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, w tym tak ż e koszty opinii bieg ł ych i instytucji naukowych. Wnioskodawcy wnie ś li o przyznanie zwrotu kosztów post ę powania uwzgl ę dniaj ą cych koszty zast ę pstwa procesowego wed ł ug spisu przedstawionego w pi ś mie z dnia 4 lipca 2002 r. Jednak ż e – w ocenie Prezesa Urz ę du – przedstawione koszty obok uzasadnionych kosztów „administracyjnych”, poniesionych przez pe ł nomocnika (op ł ata od pe ł nomocnictwa w wysoko ś ci 15 z ł ), zawieraj ą równie ż koszty reprezentowania strony przed Prezesem Urz ę du w łą cznej wysoko ś ci 1800 z ł , która zdaniem Prezesa Urz ę du jest nieuzasadniona i przewy ż sza kwoty wynikaj ą ce ze stawek op ł at okre ś lonych w przepisach dotycz ą cych op ł at za czynno ś ci radców prawnych. Zgodnie z art. 69 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w post ę powaniu przed Prezesem Urz ę du do niezb ę dnych kosztów post ę powania strony reprezentowanej przez adwokata lub radc ę prawnego zalicza si ę jego wynagrodzenie, jednak nie wy ż sze ni ż wynikaj ą ce ze stawek op ł at okre ś lonych w odr ę bnych przepisach , i wydatki jednego adwokata oraz koszty osobistego stawiennictwa strony na wezwanie Prezesa Urz ę du (art. 69 ust. 3 niniejszej ustawy). Przy okre ś leniu wysoko ś ci tych kosztów, Prezes Urz ę du pos ł u ż y ł si ę pomocniczo regulacjami prawnymi dotycz ą cymi op ł at za czynno ś ci radców prawnych. Zgodnie z § 14 ust. 3 pkt 1 rozporz ą dzenia Ministra Sprawiedliwo ś ci z dnia 28 wrze ś nia 2002 r. w sprawie op ł at za czynno ś ci radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pa ń stwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radc ę prawnego ustanowionego z urz ę du (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.), stawka minimalna w post ę powaniu przed S ą dem Okr ę gowym w Warszawie – s ą dem antymonopolowym w sprawach z zakresu ochrony konkurencji wynosi 360 z ł . Zgodnie za ś z § 2 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia, op ł aty stanowi ą ce podstaw ę zas ą dzenia przez s ą dy kosztów zast ę pstwa prawnego nie mog ą by ć wy ż sze ni ż stawki minimalne, o których mowa w rozdzia ł ach 3 i 4, niezale ż nie od wysoko ś ci tych op ł at ustalonych w umowie mi ę dzy radc ą prawnym a klientem. Na podstawie ust. 2 tego paragrafu S ą d mo ż e przyzna ć op ł aty wy ż sze od wskazanych w ust. 1, je ż eli uzasadnia to rodzaj i stopie ń zawi ł o ś ci sprawy oraz niezb ę dny nak ł ad pracy radcy prawnego; nie mog ą by ć one wy ż sze ni ż sze ś ciokrotne stawki minimalne. Post ę powanie antymonopolowe zako ń czono wydaniem niniejszej decyzji administracyjnej, stwierdzaj ą cej stosowanie przez ZAiKS praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę okre ś lonych w art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 8 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odniesieniu do jednego z trzech skar ż onych przez Wnioskodawców zachowa ń ZAiKS Prezes Urz ę du nie stwierdzi ł stosowanie praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 8 ust. 1 i 2 ww. ustawy. Maj ą c zatem na wzgl ę dzie wynik przeprowadzonego post ę powania, które w cz ęś ci potwierdzi ł o zasadno ść podniesionych przez Wnioskodawców zarzutów, Prezes Urz ę du postanowi ł nakaza ć ZAiKS zwrot kosztów zast ę pstwa prawnego na rzecz Wnioskodawców w kwocie 720 z ł . Ustalaj ą c powy ż sz ą kwot ę , Prezes Urz ę du wzi ął pod uwag ę rodzaj i stopie ń zawi ł o ś ci sprawy, a tak ż e konieczno ść wk ł adu pracy pe ł nomocnika Wnioskodawców. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż sprawa nie odbiega ł a stopniem trudno ś ci od innych post ę powa ń antymonopolowych, cho ć – co niew ą tpliwe – pe ł nomocnik do ł o ż y ł wszelkich stara ń , udzielaj ą c rzetelnych i precyzyjnych wyja ś nie ń . Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie, orzeczono jak w sentencji. 63 Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem niniejszej Delegatury. Otrzymuj ą : Stowarzyszenie Autorów ZAiKS ul. Hipoteczna 2 00–092 Warszawa Pan Zbigniew Wawak Pe ł nomocnik cz ł onków zespo ł u „Brathanki” Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych Gala i Wawak sp. p. ul. Cieszy ń ska 8 43–300 Bielsko-Bia ł a 64