RKR-25/2010

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-17/10/WJ-8/10 Kraków, dnia 27 grudnia 2010 r. DECYZJA Nr RKR - 25/2010 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 26 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosowanie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy , działania Banku Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” postanowień umownych, wpisanych na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1) „Za przekroczenie przez Bank terminu realizacji dyspozycji posiadaczowi rachunku przysługuje prawo Ŝądania odsetek w wysokości ustawowej za kaŜdy dzień zwłoki” (tak: § 45 ust. 2 Ogólnych warunków ) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 1962; 2) „W przypadku wysyłania korespondencji drogą pocztową listami zwykłymi – przesyłkę uznaje się za doręczoną po upływie pięciu dni roboczych od daty jej nadania w urzędzie pocztowym” (tak: § 51 Ogólnych warunków ) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 1954; i jednocześnie stwierdza się zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 3 listopada 2010 r. II. Na podstawie art. 27 ust. 4 w związku z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowanie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji 2 i Konsumentów , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, określa się środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów , poprzez nałoŜenie na Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie obowiązku doręczenia konsumentom, z którymi umowy zawarte zostały w oparciu o obowiązujący do dnia 3 listopada 2010 r. wzorzec umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” , zawierający niedozwolone postanowienia umowne, zmienionego wzorca, uwzględniającego zastrzeŜenia Prezesa Urzędu wskazane w punkcie I. sentencji decyzji, w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowanie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie karę pienięŜną w wysokości 1.993.350 zł (słownie: milion dziewięćset dziewięćdziesiąt trzy tysiące trzysta pięćdziesiąt złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ww. ustawy , w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obciąŜa się Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 25 zł (słownie: dwadzieścia pięć złotych), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W dniu 27 sierpnia 2010 r. - w związku ze skargami konsumentów - Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „Prezesem Urzędu”) wszczął postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy postanowienia wzorców umów 3 związanych z obsługą rachunków rozliczeniowych, stosowanych przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie w obrocie konsumenckim nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami Kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów oraz przepisami ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . W toku przedmiotowego postępowania dokonano analizy wzorców umów stosowanych przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie (zwany dalej „Przedsiębiorcą”) w obrocie z konsumentami. W sumie w ramach ww. postępowania Przedsiębiorca przedstawił 30 wzorców umów oraz dokumenty innych informacji (np. komunikatów) kierowanych do klientów, które poddane zostały następnie szczegółowemu badaniu. Przeprowadzona w ten sposób analiza wykazała, Ŝe we wzorcu umowny pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” (zwanym dalej „Ogólnymi warunkami” ) mogą znajdować się postanowienia, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego . Mając powyŜsze na uwadze, Prezes Urzędu wszczął - postanowieniem Nr RKR - 180/2010 z dnia 15 października 2010 r. - postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę działającego pod firmą Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” postanowień umownych, wpisanych na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1) „Za przekroczenie przez Bank terminu realizacji dyspozycji posiadaczowi rachunku przysługuje prawo Ŝądania odsetek w wysokości ustawowej za kaŜdy dzień zwłoki (tak: § 45 ust. 2 Ogólnych warunków ) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 1962; 2) „W przypadku wysyłania korespondencji drogą pocztową listami zwykłymi – przesyłkę uznaje się za doręczoną po upływie pięciu dni roboczych od daty jej nadania w urzędzie pocztowym” (tak: § 51 Ogólnych warunków ) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycją 1954; - co moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Jednocześnie - postanowieniem Nr RKR - 181/2010 z dnia 15 października 2010 r. - Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu dokumenty i informacje uzyskane w trakcie wymienionego wyŜej postępowania wyjaśniającego. Pismem z dnia 15 października 2010 r. Prezes Urzędu zawiadomił Przedsiębiorcę o wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym pismem wezwano Przedsiębiorcę do ustosunkowania się do zarzutów postępowania oraz udzielenia informacji w zakresie przyczyn stosowania we wzorcu umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” niedozwolonych postanowień, wpisanych do rejestru takich postanowień, a takŜe ewentualnych działań podjętych w celu dostosowania tego wzorca do obowiązujących przepisów prawa. 4 Ustosunkowując się do postawionych zarzutów - pismem z dnia 3 listopada 2010 r. – Przedsiębiorca oświadczył, Ŝe nie podejmował działań zmierzających do usunięcia lub zmiany treści postanowień § 45 ust. 2 i § 51 Ogólnych warunków , kwestionowanych w trakcie przedmiotowego postępowania, uznając zgodność tych klauzul z prawem. Przedsiębiorca wyjaśnia ponadto, Ŝe ostatnie dokonywane przez niego zmiany treści Ogólnych warunków miały miejsce w marcu 2010 r., a zatem jeszcze przed wpisaniem przez Prezesa UOKiK do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone klauzul figurujących pod pozycjami: 1954 (data wpisu: 25 maja 2010 r.) oraz 1962 (data wpisu: 7 czerwca 2010 r.). Przedsiębiorca podniósł równieŜ, Ŝe wpisane pod pozycjami 1954 oraz 1962 rejestru niedozwolone postanowienia nie są toŜsame z postanowieniami, zamieszczonymi przez niego odpowiednio w treści § 45 ust. 2 oraz § 51 Ogólnych warunków . Nie przedstawił jednak Ŝadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska w tym zakresie. Przedsiębiorca odniósł się natomiast kolejno do treści obu ww. postanowień. W zakresie postanowienia § 45 ust. 2 Przedsiębiorca wyjaśniał, Ŝe intencją wprowadzenia tego zapisu do Ogólnych warunków było zapewnienie posiadaczowi rachunku moŜliwości dochodzenia odszkodowania, bez konieczności wykazywania faktu oraz wysokości poniesionej przez posiadacza rachunku szkody. Przedmiotowa klauzula stwarzać miała zatem, w ocenie Przedsiębiorcy, prawo dochodzenia od niego przez posiadacza rachunku roszczeń nawet w sytuacji, kiedy z tytułu opóźnienia w realizacji dyspozycji posiadacz rachunku nie poniósł Ŝadnej szkody. W opinii Przedsiębiorcy, posiadacz rachunku ma w ten sposób moŜliwość uzyskania od niego odszkodowania w wysokości odsetek ustawowych, bez wypełnienia szeregu warunków formalnych, wymaganych w przypadku dochodzenia odszkodowania według ogólnych zasad Kodeksu cywilnego . Odnosząc się z kolei do postanowienia § 51 Ogólnych warunków Przedsiębiorca wyjaśnił, Ŝe wprowadzenie tego zapisu było podyktowane obowiązującym w doktrynie prawa stanowiskiem, zgodnie z którym dowód nadania listu nie jest wprawdzie dowodem doręczenia go adresatowi, lecz jest dowodem prima facie . Adresat oświadczenia moŜe natomiast obalić to domniemanie wykazując, iŜ nie miał moŜliwości zapoznania się z treścią oświadczenia. Zdaniem Przedsiębiorcy pogląd, Ŝe nie jest uprawnione stanowisko wykluczające moŜliwość zastosowania tzw. doręczenia zastępczego do składania oświadczeń woli w sferze prawa materialnego, został wyraŜony przez Sąd NajwyŜszy w tezie wyroku z dnia 20 stycznia 2004 r. (sygn. akt: II CK 358/02). Ponadto Przedsiębiorca podkreślił, iŜ jego przekonanie o braku sprzeczności z prawem klauzuli zawartej w § 51 Ogólnych warunków wynikało równieŜ ze stanowiska Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zawartego w treści pisma Departamentu Ochrony Interesów Konsumentów UOKiK z dnia 26 lipca 2002 r. (sygn.: DDK-62-29/02/VP). W ocenie Przedsiębiorcy, po dokonaniu przez niego modyfikacji pierwotnej treści postanowienia § 51 Ogólnych warunków , polegającej na wydłuŜeniu z 3 do 5 dni roboczych od nadania przesyłki na poczcie terminu, po upływie którego przesyłkę uznaje się za doręczoną, tj. po doprowadzeniu tego zapisu do brzmienia aktualnie obowiązującego, Urząd uznał tę zmianę za „satysfakcjonującą” i nie kwestionował niedozwolonego charakteru powoływanej klauzuli. NiezaleŜnie od powyŜszego Przedsiębiorca poinformował, iŜ kierując się zasadą transparentności zapisów umownych - w wyniku wpisania do rejestru niedozwolonych postanowień umownych klauzul figurujących pod pozycjami 1954 i 1962 i powstania ryzyka uznania postanowień § 45 ust. 2 i § 51 Ogólnych warunków za postanowienia o treści zbliŜonej do tych klauzul, które mogłyby wywoływać takie same skutki, jak niedozwolone 5 postanowienia umowne ujawnione w rejestrze - podjął następujące działania, mające na celu dostosowanie postanowień § 45 ust. 2 i § 51 Ogólnych warunków do obowiązujących przepisów prawa: Przedsiębiorca przeprowadził postępowanie legislacyjne, w wyniku którego z dniem 3 listopada 2010 r. weszło w Ŝycie Zarządzenie Prezesa Zarządu Banku Nr A/106/2010 „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S.A. rachunków wkładów oszczędnościowych”, wprowadzającego Ogólne warunki , które nie zawierają juŜ postanowienia oznaczonego jako § 51. Zmianie uległa w nich takŜe treść § 45, który otrzymał następujące brzmienie: “§ 45. 1. W razie nieprawidłowej realizacji dyspozycji Bank ponosi odpowiedzialność za niezachowanie naleŜytej staranności według ogólnych zasad określonych przepisami Kodeksu cywilnego. 2. Z zastrzeŜeniem ust. 3, za przekroczenie przez Bank terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku Bank zapłaci odszkodowanie w wysokości odsetek ustawowych za kaŜdy dzień opóźnienia. 3. W razie wykazania szkody przewyŜszającej wysokość odszkodowania określonego zgodnie z ust. 2, posiadacz rachunku moŜe Ŝądać od Banku odszkodowania uzupełniającego.” Dla potwierdzenia prawdziwości swoich informacji Przedsiębiorca przedstawił – uwierzytelnione za zgodność z oryginałem - kopię Zarządzenia Prezesa Zarządu Banku Nr A/106/2010 z dnia 3 listopada 2010 r. oraz kopię Ogólnych warunków , które uwzględniają zmiany dokonane przez niego w wyŜej przedstawionym zakresie. Jednocześnie Przedsiębiorca oświadczył, Ŝe zmienione Ogólne warunki - w brzmieniu wprowadzonym ww. Zarządzeniem Nr A/106/2010 z dnia 3 listopada 2010 r. - mają zastosowanie nie tylko do umów rachunków bankowych zawieranych począwszy od dnia 3 listopada 2010 r., ale takŜe do umów zawartych przed tą datą. Stosownie bowiem do treści postanowienia § 3 ust. 2 Zarządzenia Nr A/106/2010: „W stosunku do Umów zawartych do dnia poprzedzającego dzień wejścia w Ŝycie niniejszego Zarządzenia włącznie - Zarządzenie wchodzi w Ŝycie po upływie 3 miesięcy od dnia podpisania” . Zgodnie z wyjaśnieniami Przedsiębiorcy, wyznaczenie takiego trzymiesięcznego terminu wynika z konieczności zachowania przewidzianego w treści § 50 Ogólnych warunków trybu wprowadzenia w nich zmian. Zapisy § 50 Ogólnych warunków stanowią bowiem: „Bank doręcza posiadaczowi rachunku informacje o zmianie warunków prowadzenia rachunku w trybie wynikającym z postanowienia art. 384 1 Kodeksu cywilnego. Zmienione postanowienia wiąŜą strony, jeŜeli posiadacz rachunku nie wypowie umowy w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji” . Ostatecznie w dniu 1 grudnia 2010 r., w wyniku wezwaniu Prezesa Urzędu skierowanego do Przedsiębiorcy, przedstawił on dane finansowe za rok 2009 oraz kopie własnych dokumentów finansowych w postaci „Jednostkowego Sprawozdania Finansowego Banku Pekao S. A. za rok zakończony dnia 31 grudnia 2009 r.” - poświadczonego za zgodność z oryginałem. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca - Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie jest wpisany do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000014843. Przedmiotem jego działalności gospodarczej ujawnionej w Rejestrze jest przede wszystkim szeroki zakres usług bankowych. 6 W ramach prowadzonej działalności Przedsiębiorca zawiera m.in. z konsumentami umowy rachunku bankowego, a takŜe posługuje się stosownymi regulaminami rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz „Ogólnymi warunkami otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” - zakwestionowanymi w niniejszej decyzji, które regulują wzajemne prawa i obowiązki Przedsiębiorcy oraz konsumentów, korzystających ze świadczonych przez niego usługi. Analiza wskazanych wyŜej wzorców umów pod nazwą: „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” pozwoliła na postawienie Przedsiębiorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w nich postanowień, o następującej treści: 1) „Za przekroczenie przez Bank terminu realizacji dyspozycji posiadaczowi rachunku przysługuje prawo Ŝądania odsetek w wysokości ustawowej za kaŜdy dzień zwłoki (tak: § 45 ust. 2 Ogólnych warunków ); 2) „W przypadku wysyłania korespondencji droga pocztową listami zwykłymi – przesyłkę uznaje się za doręczoną po upływie pięciu dni roboczych od daty jej nadania w urzędzie pocztowym” (tak: § 51 Ogólnych warunków ). W nawiązaniu do powyŜszego naleŜy zauwaŜyć, iŜ do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostały wpisane - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego – postanowienia, o następującej treści: Poz. 1962: „W przypadku nieterminowej realizacji dyspozycji Posiadacza rachunku, Bank zapłaci odszkodowanie w wysokości odpowiadającej odsetkom od zadłuŜenia przeterminowanego, określonym w Cenniku usług, naleŜnym od kwoty dyspozycji, za kaŜdy dzień zwłoki” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 2 marca 2010 r., sygn.: XVII AmC 483/09); Poz. 1954: „Pisemne zawiadomienie o dokonanych zmianach wraz z podaniem dnia ich wejścia w Ŝycie uwaŜa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Klienta adres do korespondencji” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24 lutego 2010 r., sygn.: XVII AmC 787/09). Prezes Urzędu ustalił, Ŝe wzorzec umowy pod nazwą: „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” , zawierający kwestionowane powyŜej postanowienia umowne, był stosowany przez Przedsiębiorę w momencie wszczęcia postępowania wyjaśniającego, a następnie - będącego jego efektem - postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W dacie wydawania niniejszej decyzji Przedsiębiorca nie stosuje juŜ zapisów § 45 ust. 2 i § 51 Ogólnych warunków - w kształcie zakwestionowanym przez Prezesa Urzędu, co jednoznacznie wynika z jego pisma z dnia 3 listopada 2010 r. W dniu 3 listopada 2010 r. Przedsiębiorca wprowadził bowiem w Ŝycie Zarządzenie Prezesa Zarządu Banku Nr A/106/2010 „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S.A. rachunków wkładów oszczędnościowych”, zmieniające z tą samą datą Ogólne warunki w taki sposób, Ŝe usunięto z ich treści postanowienie § 51, zaś zapis § 45 uzyskał nowe brzmienie. W ocenie Prezesa Urzędu, zmienione w tym trybie przez Przedsiębiorcę postanowienia Ogólnych warunków są zgodne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz nie zawierają klauzul wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. 7 Prezes Urzędu ustalił dodatkowo, Ŝe zmienione Ogólne warunki - w brzmieniu wprowadzonym Zarządzeniem Nr A/106/2010 z dnia 3 listopada 2010 r. – stosuje się nie tylko do umów rachunków bankowych zawieranych począwszy od dnia 3 listopada 2010 r., ale takŜe do umów zawartych przed tą datą. Stosownie bowiem do treści postanowienia § 3 ust. 2 Zarządzenia Nr A/106/2010: „W stosunku do Umów zawartych do dnia poprzedzającego dzień wejścia w Ŝycie niniejszego Zarządzenia włącznie - Zarządzenie wchodzi w Ŝycie po upływie 3 miesięcy od dnia podpisania” . Jak ustalono w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie niniejszej decyzji, wyznaczenie takiego trzymiesięcznego terminu wynika z konieczności zachowania trybu wprowadzenia zmian Ogólnych warunków , określonego postanowieniem ich § 50. Zgodnie bowiem z treścią przedmiotowego postanowienia: „Bank doręcza posiadaczowi rachunku informacje o zmianie warunków prowadzenia rachunku w trybie wynikającym z postanowienia art. 384 1 Kodeksu cywilnego. Zmienione postanowienia wiąŜą strony, jeŜeli posiadacz rachunku nie wypowie umowy w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji” . Wobec dokonanych w tym miejscu ustaleń zauwaŜyć naleŜy, Ŝe w obrocie konsumenckim wciąŜ jeszcze występują skutki niedozwolonych postanowień umownych, albowiem Przedsiębiorca jest w trakcie doręczania konsumentom, z którymi umowy zawarte zostały w oparciu o Ogólne warunki obowiązujące do dnia 3 listopada 2010 r., zmienionego ich wzorca, uwzględniającego zastrzeŜenia Prezesa Urzędu. NiezaleŜnie od powyŜszego, Prezes Urzędu - na skutek wezwania Przedsiębiorcy – ustalił dodatkowo, Ŝe przychód osiągnięty przez Przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym 2009 wyniósł 9.966.749.000 zł. W celu potwierdzenia tego faktu, Przedsiębiorca posłuŜył się poświadczoną za zgodność z oryginałem kopią „Jednostkowego Sprawozdania Finansowego Banku Pekao S. A. za rok zakończony dnia 31 grudnia 2009 r.”. Mając powyŜsze ustalenia na uwadze Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: Na wstępie naleŜy stwierdzić, iŜ treść art. 1 ust. 1 powoływanej wyŜej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” ) wyraźnie wskazuje, Ŝe jej przepisy mają zastosowanie wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Zatem warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorcy naruszają przepisy ustawy o ochronie (…) i jednocześnie stanowią zagroŜenie dla interesu publicznego bądź teŜ naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy stosowanego przez Przedsiębiorcę wzorca umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” . Wzorzec ten był stosowany przy zawieraniu umów rachunku bankowego z klientami Przedsiębiorcy – korzystającymi ze świadczonych przez niego usług bankowych. Dotyczy on zatem obecnych i wszystkich potencjalnych kontrahentów Przedsiębiorcy, co oznacza, iŜ moŜe mieć zastosowanie do nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Stwierdzić zatem naleŜy, Ŝe postępowanie poprzedzające wydanie niniejszej decyzji oraz zawarte w niej rozstrzygnięcie mają na celu ochronę interesu publicznego. Zdaniem Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Banku Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie. 8 Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów nakazuje rozumieć godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga zatem spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Powołany wyŜej przepis ustawy o ochronie (…) zawiera w punktach 1 - 3 przykładowe wyliczenie praktyk, zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten precyzuje, Ŝe praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji oraz naruszenia szeroko ujmowanych praw konsumenta do informacji. A zatem kolejne punkty art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) dookreślają klauzulę generalną wyraŜoną na początku tego przepisu, poprzez egzemplifikację najczęściej występujących rodzajów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Z kolei miarodajny dla potrzeb oceny niniejszej sprawy przepis art. 24 ust. 2 pkt 1 tej ustawy wprost uznaje za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów stosowanie postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone. Jak juŜ zasygnalizowano powyŜej, aby moŜliwe było stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj.: - działania przedsiębiorcy muszą nosić znamiona bezprawności, - działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. NaleŜy zatem przyjąć, zgodnie z literalnym jego brzmieniem, Ŝe „działanie bezprawne” to takie zachowanie, które jest sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współŜycia społecznego (dobrymi obyczajami). Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. nie zaleŜy od wystąpienia szkody, ani zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej w skrócie „SOKiK”) zwrócił uwagę, iŜ przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy. W wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn.: XVII Ama 32/05) SOKiK stwierdził, iŜ art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007 r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyŜ dopiero na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak ustawa o ochronie (…) w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu. 9 Stanowisko takie SOKiK potwierdził równieŜ w innym wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn.: XVII Ama 51/03), wywodząc, Ŝe moŜna sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeŜeli ustali się, Ŝe przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Zatem wykazanie, Ŝe przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny, zawierający postanowienia o treści juŜ wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych, stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Do stwierdzenia praktyki, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iŜ przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokreślenia wymaga, Ŝe wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy jako takiego (art. 479 36 - 479 45 K.p.c. ) dokonuje się niezaleŜnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy teŜ nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje SOKiK i wyłącznie do kompetencji tego Sądu naleŜy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania postanowienia wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencją prawną umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, Ŝe posłuŜenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, Ŝe od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych takŜe przez innych przedsiębiorców. Prezes Urzędu moŜe stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy teŜ nie. Podobnie Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2005 r. (sygn.: VI ACa 760/05) wskazał, Ŝe zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r., praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał teŜ, Ŝe naruszenie interesów konsumentów moŜe nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do rejestru, podczas gdy wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 września 2005 r. (sygn.: VI ACa 381/05), w którym powołując się na uchwałę Sądu NajwyŜszego z 19 grudnia 2003 r. (sygn.: III CZP 95/03), stwierdził, Ŝe wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma - zgodnie z art. 479 43 K.p.c. - od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek takŜe wobec osób trzecich. Z kolei zgodnie ze stanowiskiem SOKiK, wyraŜonym w wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn.: XVII Ama 46/04), dla uznania, iŜ określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, Ŝe mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna 10 literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma słuŜyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy moŜna uznać za toŜsame. Podobne stanowisko zajął takŜe Sąd NajwyŜszy, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn.: III SZP 3/06) stwierdził, iŜ „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści toŜsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c., moŜe być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)” . W uzasadnieniu do powyŜszej uchwały Sąd uznał m.in., Ŝe „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a uokik (obecnie art. 24 – przyp. własny UOKiK) obejmuje równieŜ przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeŜeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, Ŝe jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliŜonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecieŜ tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyŜej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje równieŜ uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27, a takŜe orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą takŜe takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, których treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną ich wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, Ŝe zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy wzorca umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” , stosowanego przez Przedsiębiorcę, są toŜsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKiK, wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Podkreślenia wymaga na wstępie okoliczność, Ŝe wszystkie postanowienia wpisane do przedmiotowego rejestru, które zostały wskazane w sentencji niniejszej decyzji dotyczą problematyki świadczenia usług bankowych, co oznacza, iŜ zachodzi toŜsamość wykazywanych stosunków prawnych. Odnosząc się do postanowienia, o którym mowa w punkcie I.1) sentencji niniejszej decyzji, tj. zapisu § 45 ust. 2 Ogólnych warunków o treści: „Za przekroczenie przez Bank terminu realizacji dyspozycji posiadaczowi rachunku przysługuje prawo Ŝądania odsetek w wysokości ustawowej za kaŜdy dzień zwłoki , Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe jest on toŜsamy z klauzulą niedozwoloną wpisaną pod pozycją 1962 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W wyroku z dnia 2 marca 2010 r. (sygn.: XVII AmC 483/09) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał bowiem za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 1962 rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o następującej treści: „W przypadku nieterminowej realizacji dyspozycji Posiadacza rachunku, Bank zapłaci odszkodowanie w wysokości odpowiadającej odsetkom od zadłuŜenia przeterminowanego, określonym w Cenniku usług, naleŜnym od kwoty dyspozycji, za kaŜdy dzień zwłoki” . 11 W powołanym wyroku Sąd wskazał, Ŝe zgodnie z ww. postanowieniem w przypadku nieterminowej realizacji dyspozycji posiadacza rachunku, bank zobowiązany jest do zapłaty odszkodowania w wysokości odpowiadającej odsetkom od zadłuŜenia przeterminowanego, określonego w cenniku usług banku, naleŜnym od kwoty dyspozycji, za kaŜdy dzień zwłoki. Zgodnie z przedmiotowym cennikiem usług banku, odsetki od zadłuŜenia przeterminowanego wynoszą 21 % w skali roku. Treść tego zapisu pozwoliła Sądowi na przyjęcie, Ŝe określone w nim odszkodowanie jest jedynym na jakie moŜe liczyć konsument, będący posiadaczem rachunku w przypadku braku wykonania przez bank w terminie realizacji jego dyspozycji, niezaleŜnie od tego jaka była rzeczywista szkoda konsumenta w związku z niewywiązaniem się przez bank z ciąŜącego na nim zobowiązania. W ocenie SOKiK, takie właśnie przekonanie moŜe odnieść przeciętny konsument, nie będący profesjonalistą, po zapoznaniu się z treścią cytowanego wyŜej postanowienia uznanego przez Sąd za niedozwolone. SOKiK odniósł równieŜ zakwestionowane przez niego postanowienie do całokształtu brzmienia wzorca umowy, w którym zostało ono zawarte. W wyniku tego stwierdził, Ŝe Ŝaden inny zapis wzorca umowy nie informuje konsumenta o prawie do dochodzenia przez niego od banku odszkodowania uzupełniającego (do granic określonych w art. 361 Kodeksu cywilnego ), w razie gdyby wypłacone mu - na postawie zakwestionowanego postanowienia - odszkodowanie nie pokryło w całości poniesionej przez niego szkody. Mając na uwadze wyŜej przedstawione okoliczności SOKiK uznał, Ŝe zakwestionowane przez niego postanowienie, poprzez niedoinformowanie konsumenta moŜe wywołać u niego błędne przekonanie co do zakresu przysługujących mu praw. Tym samym, w ocenie Sądu, zapis ten naleŜy uznać za sprzeczny z art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego , jako godzący w dobre obyczaje (rzetelne traktowanie konsumenta, szacunek, zaufanie stron) i raŜąco naruszający interesy konsumenta (dezinformacja, wykorzystanie niewiedzy konsumenta). Omawiane postanowienie stanowi przy tym, zdaniem SOKiK, niedozwoloną klauzulę umowną w myśl art. 385 3 pkt 2 K.c. , ogranicza bowiem odpowiedzialność banku względem konsumenta za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie zobowiązania, w stosunku do zasad ogólnych przewidzianych w art. 471 i art. 472 K.c. w związku z art. 355 § 2 K.c. NiezaleŜnie od powyŜszego, Sąd zwrócił uwagę na wymogi wynikające z art. 52 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, z późn. zm.). Stosownie do treści tego przepisu, umowa rachunku bankowego powinna określać w szczególności zakres odpowiedzialności banku za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pienięŜnych oraz wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku. W celu ustalenia w jaki sposób powołany przepis powinien być rozumiany, SOKiK posłuŜył się poglądami przyjmowanymi w doktrynie. Zgodnie z rzeczonymi poglądami, zacytowanymi w ww. wyroku przez Sąd: „przepis ten nie moŜe być interpretowany w ten sposób, iŜ wprowadza on ustawowe zezwolenie na ograniczenie odpowiedzialności banku w stosunku do zasad ogólnych. Trudno wskazać jakiekolwiek racje do wykładni tego przepisu jako podstawy ograniczenia odpowiedzia1ności banku, skoro – jako profesjonalista - tym bardziej powinien gwarantować wykonanie swojego zobowiązania umownego zgodnie z jego treścią (art. 355 § 2 K.c. ). Omawiany przepis naleŜałoby odczytywać wręcz odwrotnie, jako sugestię zaostrzenia odpowiedzialności w stosunku do zasad ogólnych, w Ŝadnym natomiast razie jako dozwolenie, czy nakaz jej ograniczenia (tak: Dominika Rogoń [w:] Fryderyk Zoll – red., Prawo bankowe. Komentarz, Zakamycze 2005)” . Treść zakwestionowanego postanowienia § 45 ust. 2 Ogólnych warunków wskazuje, Ŝe określone w nim odszkodowanie, w wysokości odsetek ustawowych za kaŜdy dzień zwłoki 12 Przedsiębiorcy w realizacji dyspozycji, jest jedynym na jakie moŜe liczyć konsument – posiadacz rachunku zlecający jej wykonanie, niezaleŜnie od tego jaka była rzeczywista szkoda konsumenta w związku z niewywiązaniem się przez Przedsiębiorcę z ciąŜącego na nim zobowiązania. Podobnie równieŜ, jak ma to miejsce w przypadku porównywanej klauzuli wpisanej pod pozycją 1962 rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, Ŝaden inny zapis Ogólnych warunków nie informuje konsumenta o prawie do dochodzenia przez niego od Przedsiębiorcy odszkodowania uzupełniającego, w razie gdyby wypłacone mu - na postawie kwestionowanego postanowienia § 45 ust. 2 - odszkodowanie nie pokryło w całości poniesionej przez niego szkody. Postanowienie § 45 ust. 2 Ogólnych warunków jest teŜ sprzeczne z powołanym wyŜej przepisem art. 52 ust. 2 pkt 10 Prawa bankowego , wskazuje bowiem na ograniczenie odpowiedzialności Przedsiębiorcy za naleŜyte wykonywanie jego zobowiązań umownych. W kaŜdym zaś razie, poprzez niedoinformowanie konsumenta moŜe wywołać u niego błędne przekonanie co do zakresu odpowiedzialności Przedsiębiorcy za terminowe i prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pienięŜnych oraz wysokości odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku. Tak więc, pomimo róŜnic w sformułowaniu treści postanowienia § 45 ust. 2 Ogólnych warunków wywołuje ono takie same skutki prawne, jak przytoczona wyŜej klauzula wpisana do rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 1962. Oba porównywane postanowienia naleŜy uznać zatem są one toŜsame, ograniczając odpowiedzialność stosujących je banków względem konsumenta za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie zobowiązania, w stosunku do zasad ogólnych przewidzianych w art. 471 i art. 472 K.c. w związku z art. 355 § 2 K.c. , stanowią jednocześnie niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu art. 385 1 § 1 oraz art. 385 3 pkt 2 K.c. Oceniając drugie z postanowień kwestionowanych w niniejszej decyzji, które zawarte zostało w punkcie I.2) jej sentencji, tj. zapis § 51 Ogólnych warunków w brzmieniu: „W przypadku wysyłania korespondencji drogą pocztową listami zwykłymi – przesyłkę uznaje się za doręczoną po upływie pięciu dni roboczych od daty jej nadania w urzędzie pocztowym” , Prezes Urzędu uznał, Ŝe jest on toŜsamy z klauzulą niedozwoloną wpisaną pod pozycją 1954 rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W wyroku z dnia 24 lutego 2010 r. (sygn.: XVII AmC 787/09) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał bowiem za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod pozycją 1954 do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o następującej treści: „Pisemne zawiadomienie o dokonanych zmianach wraz z podaniem dnia ich wejścia w Ŝycie uwaŜa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Klienta adres do korespondencji” . W powołanym wyroku Sąd stwierdził, iŜ cytowane wyŜej postanowienie daje pozwanemu uprawnienie do jednostronnej oceny doręczenia korespondencji konsumentom. Nie jest ono zatem zgodne z art.61 § 1 Kodeksu cywilnego , w myśl którego: „oświadczenie woli, które ma być złoŜone innej osobie, jest złoŜone z chwili, gdy doszło do niej w taki sposób, Ŝe mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeŜeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej” . Stosownie do stanowiska przedstawionego przez SOKiK, ocena prawidłowości oświadczeń woli złoŜonych w powyŜszy sposób stanowi wyłącznie uprawnienie sądu, natomiast w zakwestionowanym przez Sąd postanowieniu takie uprawnienie przyznał sobie pozwany. Zdaniem Sądu, takie ukształtowanie treści postanowienia umownego jest raŜąco sprzeczne z obowiązującymi przepisami i nieuczciwe w stosunku do konsumentów, gdyŜ bazuje na ich niskiej znajomości przepisów prawa. W treści uzasadnienia powoływanego wyroku 13 SOKiK podniósł równieŜ, Ŝe zakwestionowana klauzula moŜe ponadto spowodować, iŜ konsument nawet czasowo nieobecny pod wskazanym adresem, moŜe nie mieć świadomości treści adresowanej do niego korespondencji. Reasumując SOKiK stwierdził, Ŝe zakwestionowana przez niego klauzula, jako wprowadzająca w błąd co do przysługujących konsumentom uprawnień, wywołuje błędne przekonanie konsumentów w tym zakresie, a wykorzystując ich niewiedzę narusza dobre obyczaje i w sposób sprzeczny z nimi kształtuje prawa i obowiązki konsumentów. Ponadto, zdaniem Sądu, postanowienie w takim kształcie godzi równieŜ w równowagę kontraktową, powodując przewagę po stronie pozwanego, czym raŜąco narusza interesy konsumentów. Mając powyŜsze na uwadze Sąd uznał, iŜ przedmiotowe postanowienie jest niedozwolone w myśl przepisu art. 385 1 § 1 Kodeksu cywilnego . Uwzględniając całość przedstawionych powyŜej wywodów i argumentacji SOKiK, Prezes Urzędu uznał oba cytowane wyŜej zapisy za toŜsame, czego nie wykluczają odmienności wynikające z róŜnic w sformułowaniach i uŜytych zwrotach porównywanych klauzul. ZauwaŜyć naleŜy przede wszystkim, Ŝe oba cytowane wyŜej postanowienia dają stosującym je bankom uprawnienie do jednostronnej oceny skuteczności doręczenia konsumentom korespondencji, wbrew powszechnie obowiązującym przepisom art. 61 § 1 K.c. , co stanowi jednocześnie wyłączenie uprawnień sądu w tym zakresie. Obie porównywane klauzule mogą ponadto – jak słusznie podniósł Sąd - spowodować, iŜ konsument nawet czasowo nieobecny pod wskazanym adresem moŜe nie mieć świadomości treści adresowanej do niego korespondencji. Tym samym obie analizowane klauzule - wprowadzając w błąd co do przysługujących konsumentom uprawnień i wykorzystując ich niewiedzę w tym zakresie, a jednocześnie przewagę kontraktową Przedsiębiorcy – naruszają przepis art. 385 1 § 1 K.c. NiezaleŜnie od powyŜszego podkreślić naleŜy równieŜ, iŜ zarówno Przedsiębiorca, któremu został postawiony zarzut w przedmiotowym postępowaniu, jak i przedsiębiorca, który stosował w swoim wzorcu umowy postanowienia uznane za niedozwolone na mocy ww. wyroku SOKiK, prowadzą działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług bankowych. Uwzględniając wszystkie powyŜsze okoliczności, ustalenia i wnioski naleŜy uznać, iŜ kwestionowane w niniejszej decyzji przez Prezesa Urzędu postanowienia § 45 ust. 2 oraz § 51 Ogólnych warunków , stosowane przez Przedsiębiorcę, są toŜsame z porównywanymi klauzulami, uznanymi za niedozwolone na podstawie wyroków SOKiK. Tym samym wykazano, iŜ spełniona została przesłanka bezprawności działania Przedsiębiorcy, polegająca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Uregulowanie art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź moŜe dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów moŜe polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagroŜeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest 14 ustalenie, Ŝe konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, Ŝe nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym moŜliwość (chociaŜby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości, przesądza o naruszeniu zbiorowych interesów. PowyŜsze stanowisko jest trwale ugruntowane w orzecznictwie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por.: wyroki SOKiK z dnia 4 lipca 2001 r., sygn.: XVII Ama 108/00 oraz z dnia 23 lutego 2002 r., sygn.: XVII Ama 133/2001). Stanowisko to potwierdzone zostało równieŜ w orzecznictwie Sądu NajwyŜszego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003 r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, Ŝe „nie jest zasadne uznawanie, Ŝe postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej moŜna wszczynać tylko wtedy, gdy zagroŜone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to moŜliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni takŜe funkcję prewencyjną, słuŜy bowiem ochronie takŜe nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . Stosowany przez Przedsiębiorcę wzorzec umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” wykorzystywany jest w ramach stosunków prawnych nawiązanych z klientami, zainteresowanymi otwarciem i prowadzeniem przez Przedsiębiorcę tego typu rachunków. Stroną takich umów mogli być zarówno dotychczasowi klienci Przedsiębiorcy, jak równieŜ wszyscy potencjalni jego klienci. Zatem krąg adresatów przedmiotowych Ogólnych warunków nie był z góry określony. Biorąc natomiast pod uwagę fakt, Ŝe klienci Przedsiębiorcy nie mają wpływu na zapisy stosowanych w kontaktach z nimi Ogólnych warunków , gdyŜ nie są one z nimi indywidualnie negocjowane, uznać naleŜy, Ŝe wszelkie zawarte w nich bezprawne zapisy godzą w interesy ekonomiczne lub prawne konsumentów. Mając powyŜsze na uwadze naleŜy przyjąć, Ŝe obie przesłanki niezbędne dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostały w niniejszej sprawie spełnione. Uwzględniając zatem opisane i przeanalizowane powyŜej warunki faktyczne i prawne, Prezes Urzędu uznał, Ŝe działania Przedsiębiorcy zakwalifikować naleŜy jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, Ŝe Przedsiębiorca zaprzestał stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, poprzez usunięcie zapisu § 51 Ogólnych warunków oraz zmianę treści § 45 ust. 2 Ogólnych warunków w ten sposób, Ŝe wprowadził w jego miejsce postanowienia zgodne z obowiązującymi normami prawnymi. NaleŜy przyjąć, Ŝe zmodyfikowane w ten sposób postanowienia Ogólnych warunków zostały wprowadzony do obrotu prawnego w dniu 3 listopada 2010 r. W tym dniu bowiem Przedsiębiorca podjął pierwsze działania zmierzające do wprowadzenia nowych postanowień Ogólnych warunków – zmodyfikowanych zgodnie z obowiązującym prawem – do umów zawieranych z konsumentami. A mianowicie działania te polegały na wprowadzeniu w Ŝycie Zarządzenia Prezesa Zarządu Banku Nr A/106/2010 „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S.A. rachunków wkładów oszczędnościowych”, a tym samym rozpoczęciu stosowania w obrocie konsumenckim zmodyfikowanych Ogólnych warunków . W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ w dniu 3 listopada 2010 r. nastąpiło zaniechanie stosowania przez Przedsiębiorcę praktyk naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. 15 Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 tej ustawy . W takim przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (art. 27 ust. 2 ustawy ), przy czym cięŜar udowodnienia okoliczności zaniechania stosowania zarzucanej praktyki spoczywa na przedsiębiorcy (art. 27 ust. 3 ustawy ). Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania, wskazanych w art. 27 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy , Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. W przypadku wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania – w myśl uregulowania art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie (…) - stosuje się odpowiednio przepis art. 26 ust. 2 tej ustawy . Na podstawie tego ostatniego przepisu, Prezes Urzędu moŜe w decyzji określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałoŜenie na Przedsiębiorcę obowiązku doręczenia konsumentom, z którymi umowy zawarte zostały w oparciu o obowiązujący do dnia 3 listopada 2010 r. wzorzec umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” , zawierający niedozwolone postanowienia umowne, zmienionego wzorca, uwzględniającego zastrzeŜenia Prezesa Urzędu wskazane w punkcie I. sentencji decyzji, w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. NaleŜy zaznaczyć, Ŝe bezprawna praktyka Przedsiębiorcy - wskazana w niniejszej decyzji - została juŜ zaniechana, co ustalono w toku przeprowadzonego postępowania. JednakŜe Przedsiębiorca nie dokonała jeszcze zmiany dotychczas zawartych – w oparciu o wzorzec umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” - umów z konsumentami. PowyŜsza sytuacja moŜe prowadzić do swoistego usankcjonowania nierównoprawnego traktowania konsumentów, z którymi zawarto umowy na nowych i starych zasadach. Pozostawienie tym konsumentom, z którymi wcześniej Przedsiębiorca zawarł umowy na starych zasadach, a które nie zostały zmodyfikowane, jako jedynej moŜliwości dochodzenia swych praw na drodze cywilnoprawnej, czyniłoby ochronę, jaką zapewnia ustawa o ochronie (…) iluzoryczną. Prowadziłoby to do zniweczenia funkcji, jaką mają do spełnienia zawarte w tej ustawie uregulowania. Mając na uwadze konieczność zapewnienia realizacji celu ustawy o ochronie (…) , wskazanego w jej art. 1 ust. 1, którym jest m.in. podejmowanie w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz celem zapobieŜenia nierównoprawnego traktowania konsumentów, Prezes Urzędu uznał za zasadne nakazanie Przedsiębiorcy doręczenia konsumentom, z którymi umowy zawarte zostały w oparciu o obowiązujący do dnia 3 listopada 2010 r. wzorzec umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” , zawierający niedozwolone postanowienia umowne, zmienionego wzorca, uwzględniającego zastrzeŜenia Prezesa Urzędu wskazane w punkcie I. sentencji decyzji. Mając na uwadze wszystkie powyŜsze okoliczności, ustalenia i wnioski oraz dowody na ich poparcie, Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji . 16 Kara za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…) Stosownie do treści art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - „Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24” . Jak z powyŜszego przepisu wynika, ustawa o ochronie (…) wprowadziła zasadę fakultatywności kar nakładanych przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorców, którzy dopuścili się naruszenia wskazanego w nim zakazu. A zatem w przypadku stwierdzenia jego naruszenia przez przedsiębiorcę Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na niego karę pienięŜną. W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iŜ doszło do naruszenia przez Przedsiębiorę - określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) - zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w sposób wskazany w pkt I sentencji decyzji. Przy czym charakter i uciąŜliwość tego naruszenia uzasadniają nałoŜenie na Przedsiębiorcę kary pienięŜnej. Podkreślenia wymaga, Ŝe naruszenie przez przedsiębiorców przepisów ustawy o ochronie (…) moŜe nastąpić zarówno umyślnie (tj. wówczas, gdy dopuszczający się naruszenia miał taki zamiar), jak teŜ i nieumyślnie (tj. wtedy, gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy ). Natomiast kara pienięŜna - zgodnie z cytowanym wyŜej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - moŜe zostać nałoŜona takŜe w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. Oznacza to, Ŝe kara pienięŜna moŜe być nałoŜona nawet wówczas, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował wspomniany element umyślności. Nakładając karę pienięŜną, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Z tego względu, Prezes Urzędu ocenił całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Przedsiębiorcę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, opisane w niniejszej decyzji działania - podejmowane przez Przedsiębiorcę w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej - powinny były mu się kojarzyć z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. NaleŜy jednak przyznać, Ŝe w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Przedsiębiorcy naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyŜej nieumyślne działanie Przedsiębiorcy. Pomimo tego – jak juŜ wcześniej sygnalizowano - samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałoŜenia na Przedsiębiorcę kary pienięŜnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) . Art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) przewiduje moŜliwość nałoŜenia na przedsiębiorcę kary pienięŜnej w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenie kary. Ustawa nie przesądza w sposób jednoznaczny o wysokości kary nakładanej przez Prezesa Urzędu, który decyduje o tym samodzielnie w odniesieniu do kaŜdego konkretnego przypadku, kierując się załoŜeniem, Ŝe sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną (czyli dyscyplinującą). Niemniej jednak przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, 17 o których mowa w art. 106 - 108 ustawy o ochronie (…) , Prezes Urzędu powinien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy , a takŜe uprzednie naruszenie tych przepisów (tak: art. 111 ustawy o ochronie (… ). W punkcie I. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , co daje podstawy do nałoŜenia na niego kary pienięŜnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 tej ustawy . Przy ustalaniu kary pienięŜnej Prezes Urzędu przyjął za podstawę obliczeń kwotę odpowiadającą wysokości przychodów, osiągniętych przez Przedsiębiorcę w roku 2009. Wynosi ona 9.966.749.000 zł. Stosownie do treści przepisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) , maksymalna kara nakładana na przedsiębiorcę moŜe stanowić 10 % jego przychodów, co w niniejszej sprawie daje kwotę 996.674.900 zł (10 % z 9.966.749.000 zł przychodów Przedsiębiorcy). Ustalenie wysokości kary w analizowanej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem licznych okoliczności mających wpływ na tę wysokość. Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych wyliczeń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wymiar kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ naruszenie przez Przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów polega na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych, wpisanych do publicznie i powszechnie dostępnego rejestru niedozwolonych postanowień umownych, prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Podkreślenia wymaga, Ŝe praktyka ta była stosowania przez Przedsiębiorcę przez krótki okres czasu, tj. od daty dokonania wpisów w rejestrze niedozwolonych postanowień umownych odpowiednio pod pozycjami 1954 (dnia 25 maja 2010 r.) i 1962 (dnia 7 czerwca 2010 r.) do chwili jej zaniechanie z dniem 3 listopada 2010 r., a więc zaledwie około 5 miesięcy. Prezes Urzędu zwaŜył równieŜ, Ŝe w wyniku analizowanego zachowania Przedsiębiorcy pozycja kontraktowa konsumentów została osłabiona, jednakŜe wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne klauzule abyzywne naleŜało przeanalizować oddzielnie dla kaŜdego zakwestionowanego postanowienia. Pierwsze z tych postanowień, to klauzula powołana w punkcie I.1) sentencji niniejszej decyzji. Przedmiotowy zapis ogranicza odpowiedzialność Przedsiębiorcy względem konsumenta za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie zobowiązania, polegające na przekroczeniu terminu realizacji dyspozycji posiadaczowi rachunku, przewidując jedynie prawo Ŝądania odsetek ustawowych za kaŜdy dzień zwłoki, niezaleŜnie od wysokości faktycznie poniesionej przez konsumenta szkody. Postanowienie to naleŜy zakwalifikować jako zapis o stosunkowo niewielkiej szkodliwości, którego zastosowanie moŜe doprowadzić do dezinformacji konsumenta co do przysługujących mu uprawnień w zakresie moŜliwości dochodzenia od Przedsiębiorcy odszkodowania uzupełniającego, ponad wyliczone odsetki ustawowe, do wysokości rzeczywiście poniesionej szkody. Uwzględnić naleŜy jednocześnie, Ŝe stosowanie tego zapisu mogło rodzić zagroŜenie dla wszystkich konsumentów, związanych postanowieniami Ogólnych warunków , lecz jedynie w nielicznych przypadkach mogły one znaleźć faktyczne zastosowanie. Drugie z kolei postanowienie, to zapis wskazany w punkcie I.2) sentencji niniejszej decyzji. Przywołana klauzula reguluje zagadnienie, które mogło w rzeczywistości odnosić się do wszystkich konsumentów, związanych Ogólnymi warunkami . Przyznaje ona 18 bowiem Przedsiębiorcy uprawnienie do jednostronnej oceny skuteczności doręczenia konsumentom korespondencji, wbrew powszechnie obowiązującym przepisom art. 61 § 1 K.c. , co stanowi jednocześnie wyłączenie uprawnień sądu w tym zakresie. Postanowienie w kwestionowanym kształcie spowodować mogło równieŜ, iŜ konsument nawet czasowo nieobecny pod wskazanym adresem mógł nie mieć świadomości treści adresowanej do niego korespondencji. Mając powyŜsze na uwadze, wskazane postanowienie naleŜało zaklasyfikować, jako zapis o stosunkowo duŜej szkodliwości dla konsumentów. Niemniej jednak uwzględnić naleŜy równieŜ, Ŝe jego stosowanie, chociaŜ rodziło zagroŜenie dla wszystkich konsumentów związanych postanowieniami Ogólnych warunków , lecz jedynie w nielicznych przypadkach mogło ono znaleźć faktyczne zastosowanie. NaleŜy zauwaŜyć w tym miejscu, Ŝe rozwaŜane w niniejszej decyzji zachowania Przedsiębiorcy ujawniały się na rynku, na którym mamy do czynienia z wielością podmiotów oferujących swoje usługi (tu: usługi bankowe), co powodowało, Ŝe konsumenci mieli znaczną swobodę przy wyborze kontrahenta i oferty. A zatem biorąc pod uwagę właśnie moŜliwość wyboru oferty innego przedsiębiorcy – innego banku, stopień zagroŜenia rozwaŜanymi praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów naleŜało ocenić jako względnie umiarkowany, zwłaszcza, Ŝe – jak podniesiono powyŜej – były one stosowane przez krótki okres czasu. Ostatecznie podsumowanie wagi stwierdzonych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów pozwoliło Prezesowi Urzędu na ustalenie, iŜ łącznie waga naruszeń, stosowanych przez Przedsiębiorcę w przedmiotowej sprawie, kształtuje się na poziomie 0,05 % przychodów osiągniętych przez niego w roku 2009. Uzyskana w ten sposób wielkości wynosi: 4.983.375 zł. Dokonując określenia wymiaru kary pienięŜnej nakładanej na Przedsiębiorcę przeprowadzono równieŜ ustalenia, czy w postępowaniu zaistniały okoliczności łagodzące lub obciąŜające, które mogą mieć wpływ na jej wysokość. Prezes Urzędu ustalając okoliczności łagodzące i obciąŜające, związane ze stosowaniem przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz postawę Przedsiębiorcy. Okoliczności te – w przypadku ich stwierdzenia – mogłyby mieć wpływ na procentowe zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej, będącej podstawą wymierzenia kary. Kierując się taką oceną Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie jest zaniechanie przez Przedsiębiorcę stosowania praktyki zdefiniowanej w punkcie I. sentencji decyzji, niezwłocznie po wszczęciu postępowania. Postępowanie w tej sprawie zostało bowiem wszczęte w dniu 15 października 2010 r., natomiast Przedsiębiorca podjął właściwe działania juŜ w dniu 3 listopada 2010 r., doprowadzając do zaniechania zarzucanych mu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ponadto Przedsiębiorca aktywnie współdziałał z Prezesem Urzędu w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie niniejszej decyzji, w bardzo duŜym stopniu przyczyniając się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia tego postępowania i wydania decyzji. Prezes Urzędu wziął pod uwagę równieŜ niski stopień zawinienia związany ze stosowanymi przez Przedsiębiorcę praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów. Z wyjaśnień Przedsiębiorcy wynika bowiem, Ŝe ostatnie dokonane przez niego zmiany Ogólnych warunków miały miejsce w marcu 2010 r., a więc tuŜ przed wpisaniem do rejestru (w maju i czerwcu 2010 r.) niedozwolonych postanowień umownych, będących podstawą uznania tych praktyk za zakazane. Jednocześnie postępowanie w niniejszej sprawie 19 zostało wszczęte w październiku 2010 r., czyli w niewielkim odstępie czasu od dokonania rzeczonych wpisów w ww. rejestrze. Tym samym Przedsiębiorca miał stosunkowo niewiele czasu na dokonanie odpowiednich korekt i modyfikacji Ogólnych warunków . Suma wszystkich trzech wskazanych wyŜej okoliczności łagodzących pozwala, w ocenie Prezesa Urzędu, na obniŜenie kwoty bazowej kary o 80 %. Dokonując ustalenia wymiaru kary pienięŜnej nakładanej na Przedsiębiorcę Prezes Urzędu zobowiązany był równieŜ uwzględnić okoliczności obciąŜające, które mają wpływ na procentowe zwiększenie kwoty bazowej. Za okoliczność obciąŜającą uznano ogólnopolski zasięg naruszenia, będącego przedmiotem oceny niniejszej decyzji. Przedsiębiorca działa bowiem – za pośrednictwem swoich oddziałów, filii i punktów obsługi klienta – na obszarze całego kraju, stosując we wszystkich swoich jednostkach organizacyjnych jednolity wzorzec umowy pod nazwą „Ogólne warunki otwierania i prowadzenia przez Bank Polska Kasa Opieki S. A. rachunków wkładów oszczędnościowych” , zawierający postanowienie kwestionowane niniejszą decyzją. W ocenie Prezesa Urzędu, powyŜsza okoliczność uzasadnia zwiększenie kwoty bazowej kary o 20%. Dokonując ostatecznego zsumowania wszystkich opisanych wyŜej okoliczności łagodzących i obciąŜających naleŜy przyjąć, Ŝe uzasadnione jest obniŜenie kary pienięŜnej - nakładanej na Przedsiębiorcę za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w punkcie I sentencji niniejszej decyzji - o 60 % kwoty bazowej. Obliczona w ten sposób kara pienięŜna z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) wynosi zatem 1.993.350 zł (słownie: milion dziewięćset dziewięćdziesiąt trzy tysiące trzysta pięćdziesiąt złotych), co stanowi 0,02 % przychodu Przedsiębiorcy oraz 0,2 % maksymalnego wymiaru kary. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorców, którzy dopuścili się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów słuŜy podkreśleniu naganności ocenianych zachowań. Decydując o nałoŜeniu kary pienięŜnej i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie wyŜej opisane okoliczności. Orzeczona kara powinna równieŜ stanowić dolegliwość dla strony niniejszego postępowania, tak, aby jej nałoŜenie skutkowało w przyszłości zapobieŜeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony naleŜy teŜ podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanej sankcji oraz wyrazić nadzieję, Ŝe odniesie ona spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, naleŜy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W świetle powyŜszych ustaleń i wywodów, za praktykę Przedsiębiorcy naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu 2 niedozwolonych postanowień umownych wpisanych do rejestru takich postanowień, nałoŜono na Przedsiębiorcę karę pienięŜną w wysokości 1.993.350 zł (słownie: milion dziewięćset dziewięćdziesiąt trzy tysiące trzysta pięćdziesiąt złotych). Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, Ŝe orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla strony niniejszego postępowania. Kara taka powinna jednak spełnić równieŜ funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak, aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie (…) . W ocenie Prezesa Urzędu, wymierzona kara pienięŜna w ostatecznej wysokości wynoszącej 0,02 % przychodów uzyskanych przez Przedsiębiorcę w roku 2009 i stanowiąca 0,2 % maksymalnego wymiaru kary - przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów tej ustawy i współmierna do moŜliwości finansowych Przedsiębiorcy. 20 Mając na uwadze wszystkie powyŜsze okoliczności, ustalenia i wnioski, Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji . Koszty postępowania Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie (…) – „Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie” . Natomiast w myśl art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania” . Podobnie w treści przepisu art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzono wymóg, zgodnie z którym „jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia” . Natomiast stosownie do dyspozycji przepisu art. 263 § 1 - „do kosztów postępowania zalicza się (…) równieŜ koszty doręczenia stronom pism urzędowych” . Postępowanie w sprawie stosowania przez Przedsiębiorcę - Bank Polska Kasa Opieki S. A. z siedzibą w Warszawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu - w punkcie I sentencji decyzji - stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…) . Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną - Przedsiębiorcą. W związku z powyŜszym postanowiono obciąŜyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 25 zł (słownie: dwadzieścia pięć złotych). Mając powyŜsze na uwadze Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie IV sentencji niniejszej decyzji . Zgodnie treścią art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) , określoną wyŜej karę pienięŜną naleŜy uiścić, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Koszty niniejszego postępowania Przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na to samo konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 K.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. 21 W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach, zawartego w punkcie IV sentencji niniejszej decyzji - stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) w związku z 479 32 K.p.c. oraz art. 264 § 2 K.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…) - przysługuje zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia tej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. Z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Krakowie Leszek Piekarz Otrzymują: 1. Bank Polska Kasa Opieki S. A., ul. Grzybowska 53/57, 00 - 950 Warszawa, skrytka pocztowa 1008, 2. RKR a/a.