RKR-27/2004

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE L.dz. RKR-400-16/04/JL- /04 Kraków, dn. 1 wrze ś nia 2004 r. DECYZJA nr RKR - 27 /2004 Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. nr 86, poz. 804 z pó ź n. zm.) oraz stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18, poz. 172), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego na wniosek Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Stalowej Woli, - w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nie stwierdza si ę stosowania przez Spó ł dzielni ę Mieszkaniow ą w Stalowej Woli ul. Okulickiego 32 oraz Spó ł dzielni ę Budownictwa Mieszkaniowego w Stalowej Woli ul. Ofiar Katynia 35 praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy o ochronie (...), polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku odbiorców energii otrzymywanej za po ś rednictwem sieci PEC na terenie Stalowej Woli, poprzez narzucanie Przedsi ę biorstwu Energetyki Cieplnej odleg ł ych terminów p ł atno ś ci za dostarczon ą energi ę . Uzasadnienie W dniu 17 marca 2004 r. do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie wp ł yn ął wniosek Przedsi ę biorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Stalowej Woli o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Spó ł dzielni Mieszkaniowej (zwanej dalej „SM”) oraz Spó ł dzielni Budownictwa Mieszkaniowego (zwanej dalej „SBM”) w Stalowej Woli, pod zarzutem stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , poprzez narzucanie przez spó ł dzielnie ra żą co niekorzystnych warunków umów sprzeda ż y ciep ł a i odleg ł ych terminów p ł atno ś ci, okre ś lonych w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy o ochronie (...) W oparciu o powy ż szy wniosek, uzupe ł niony w dniu 5 kwietnia 2004 r., organ antymonopolowy wszcz ął w dniu 14.04.2004 r. post ę powanie antymonopolowe pod zarzutem nadu ż ywania przez obie Spó ł dzielnie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku odbiorców energii otrzymywanej za po ś rednictwem sieci PEC na terenie Stalowej Woli. W toku post ę powania antymonopolowego organ antymonopolowy ustali ł co nast ę puje: Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. jest jedynym - na terenie Stalowej Woli - dostawc ą energii cieplnej. SM oraz SBM nale żą do jego najwi ę kszych odbiorców. Na ogóln ą ilo ść sprzedanego przez PEC ciep ł a w roku 2003, tj. 1 181 806,3 GJ, SM zosta ł o sprzedane 467 787 GJ, a SBM 124 001 GJ. Obie Spó ł dzielnie s ą zatem odbiorcami ok. 50 % sprzedawanego przez PEC ciep ł a. W dniu 1 wrze ś nia 1999 r. PEC zawar ł o ze SM, a 20.09.1999 r. ze SBM, jednobrzmi ą ce umowy sprzeda ż y ciep ł a. Zgodnie z postanowieniem § 12 ust. 3 obu umów, Spó ł dzielnie obowi ą zywa ł 14 – dniowy termin p ł atno ś ci za dostarczone ciep ł o, na podstawie wystawianych przez PEC faktur. SM, pismem z dnia 30.09.2003 r., wypowiedzia ł a powy ż sz ą umow ę ze skutkiem na 31.12.2003 r. Po wypowiedzeniu umowy, pomi ę dzy SM a PEC, trwa ł y negocjacje dotycz ą ce warunków nowej umowy. Punktem spornym okaza ł y si ę terminy p ł atno ś ci za dostarczone ciep ł o – SM za żą da ł a wyd ł u ż enia terminów p ł atno ś ci. Zmiany umowy i wyd ł u ż enia terminu p ł atno ś ci zacz ęł a domaga ć si ę równie ż SBM. Wobec braku post ę pu w negocjacjach i nie zawarcia umowy do ko ń ca roku 2003, PEC - pismem z dnia 6.01.2004 r. - wyrazi ł o stanowisko, i ż w skutek nie otrzymania podpisanej przez SM umowy sprzeda ż y ciep ł a, dosz ł o do jej zawarcia w trybie art. 68 2 k.c., tj. w wyniku milcz ą cego przyj ę cia przez SM oferty. SM zgodzi ł a si ę na podpisanie wspomnianej umowy, ale na warunkach protoko ł u rozbie ż no ś ci. I tak, umowa z dnia 29.12.2003 r. (zaproponowana przez PEC), stanowi ł a w § 12 ust. 3, i ż faktura za dostarczone ciep ł o b ę dzie p ł atna w dwóch równych ratach w terminach do 15 i ostatniego dnia ka ż dego miesi ą ca nast ę puj ą cego po miesi ą cu, którego faktura dotyczy. Protokó ł rozbie ż no ś ci, przedstawiony przez SM, przewidywa ł natomiast, i ż p ł atno ść b ę dzie regulowana w terminie 90 dni, licz ą c od ostatniego dnia miesi ą ca, którego faktura dotyczy. Taki termin p ł atno ś ci nie zosta ł zaakceptowany przez PEC. Nast ę pnie - pismem z dnia 10.02.2004 r. - SM poinformowa ł a PEC, i ż po spotkaniu przedstawicieli Zarz ą dów obu Spó ł dzielni z Prezydentem Miasta, SM przysta ł a na propozycj ę Prezydenta, aby ustali ć 60 – dniowy termin p ł atno ś ci faktur. Ta propozycja zosta ł a równie ż przez PEC odrzucona. Jak podniós ł Wnioskodawca, pomimo konfliktu co do warunków i obowi ą zywania umów, nie wstrzyma ł dostaw ciep ł a do budynków obu spó ł dzielni. Jednak wystawione faktury za dostarczone ciep ł o, nie zosta ł y w terminie uregulowane. Jednocze ś nie pomi ę dzy stronami istnia ł spór co do zwrotu nadp ł at cz ł onkom spó ł dzielni za dostarczon ą w roku 2003 energi ę . W trakcie tocz ą cego si ę post ę powania antymonopolowego dosz ł o mi ę dzy stronami do porozumienia i zawarcia umów sprzeda ż y ciep ł a. I tak, w dniu 26.04.2004 r. zosta ł a zawarta umowa pomi ę dzy PEC a SBM. W § 12 ust. 3 postanowiono, i ż za m-c stycze ń i luty 2004 r. faktura zaliczkowa b ę dzie p ł atna w terminie do 45 dnia licz ą c od ostatniego dnia ka ż dego miesi ą ca, którego faktura dotyczy. Natomiast od marca 2004 r. faktury b ę d ą p ł atne w dwóch równych ratach w terminie do 30 i 45 dnia licz ą c od ostatniego dnia ka ż dego miesi ą ca, którego faktura dotyczy. W dniu 7.05.2004 r. podobn ą umow ę zawar ł PEC ze SM. W § 12 ust. 3 tej umowy przewidziano nast ę puj ą ce terminy p ł atno ś ci: za m-ce stycze ń – luty 2004 r. faktury b ę d ą p ł atne w terminie 60 dni licz ą c od ostatniego dnia miesi ą ca, którego faktura dotyczy, za m-c marzec w terminie 50 dni od ostatniego dnia miesi ą ca, którego faktura dotyczy, za m-ce od 2 kwietnia do wrze ś nia w łą cznie w terminie 45 dni, za pa ź dziernik i listopad w terminie 50 dni, a za grudzie ń w terminie 60 dni. Pomimo zawartych ze Spó ł dzielniami umów, PEC podtrzyma ł swój wniosek co do rozstrzygni ę cia sprawy decyzj ą organu antymonopolowego, twierdz ą c, i ż zawar ł powy ż sze umowy ze wzgl ę du na ochron ę interesów odbiorców ciep ł a – cz ł onków spó ł dzielni, a tak ż e z uwagi na to, ż e przed ł u ż aj ą ce si ę negocjacje mia ł y negatywny wp ł yw na jego bie żą c ą dzia ł alno ść . PEC jest bowiem zwi ą zany w ł asnymi terminami p ł atno ś ci wobec Elektrowni Stalowa Wola S.A. za kupowan ą energi ę . W dniu 1.01.2004 r. PEC zawar ł umow ę sprzeda ż y ciep ł a z Elektrowni ą Stalowa Wola S.A. W my ś l § 8 ust. 1 PEC zobowi ą zany jest dokonywa ć p ł atno ś ci za zakupione w Elektrowni ciep ł o w dwóch równych ratach w terminach do 10 i 20 dnia drugiego miesi ą ca, nast ę puj ą cego po miesi ą cu, którego faktura dotyczy (tj. 40 i 50 dni po miesi ą cu, którego faktura dotyczy). Odpowiadaj ą c na postawione zarzuty SM zaprzeczy ł a, jakoby stosowa ł a praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , natomiast stwierdzi ł a, i ż praktyki takie stosuje PEC wzgl ę dem Spó ł dzielni, wykorzystuj ą c swoj ą pozycj ę dominuj ą c ą , tj. pozycj ę jedynego podmiotu, który dostarcza energi ę ciepln ą na lokalnym rynku w Stalowej Woli. Proponowane przez SM odleg ł e terminy p ł atno ś ci by ł y uzasadnione sytuacj ą materialn ą cz ł onków spó ł dzielni, a tak ż e faktem, i ż od 1.01.2004 r. op ł ata za ciep ł o jest sk ł adnikiem op ł aty za mieszkanie i zgodnie ze Statutem Spó ł dzielni cz ł onkowie winni j ą wnosi ć do ostatniego dnia miesi ą ca za dany miesi ą c. SBM odnosz ą c si ę do zarzutów Wnioskodawcy, poda ł a te same argumenty, co SM. Jednocze ś nie zapewni ł a, i ż wskutek zawarcia umowy sprzeda ż y ciep ł a w dniu 26.04.2004 r. wszelkie sprawy sporne zosta ł y rozstrzygni ę te, a terminy p ł atno ś ci zosta ł y uregulowane. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: W ś wietle art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie (…) praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy – przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym, poprzez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym stopniu niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. W my ś l przytoczonego wy ż ej art. 8 ust. 1 mo ż liwe jest nadu ż ycie zbiorowej pozycji dominuj ą cej. Ze zbiorow ą pozycj ą dominuj ą ca mo ż emy mie ć do czynienia w dwóch sytuacjach. Pierwsza dotyczy przedsi ę biorców wyodr ę bnionych w sensie prawnym, o nieznacznej indywidualnej sile rynkowej, nale żą cych jednak ż e do jednej grupy kapita ł owej, przy czym łą czny udzia ł w rynku jej cz ł onków jest na tyle wysoki, ż e mo ż e stwarza ć domniemanie posiadania pozycji dominuj ą cej przez grup ę . Druga sytuacja dotyczy rynków oligopolistycznych, na których wspó ł zawodnictwo miedzy przedsi ę biorcami niekiedy zanika na rzecz dostosowania si ę uczestników rynku w zakresie dzia ł a ń rynkowych. Dzia ł ania te, o ile nie stanowi ą porozumienia, o którym mowa w art. 5 ustawy o ochronie (...), odczytywane jako zachowania paralelne prowadz ą ce do uzyskania przez przedsi ę biorców si ł y rynkowej, przynosz ą cej im korzy ś ci – mog ą by ć rozwa ż ane jako zbiorowa pozycja 3 dominuj ą ca (tak E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie Konkurencji i Konsumentów Komentarz, Warszawa 2002, str. 56-57). Nie ulega zatem w ą tpliwo ś ci, ż e wspólnie obie Spó ł dzielnie - b ę d ą c odbiorcami ok. 50 % sprzedawanego przez PEC ciep ł a - posiadaj ą pozycj ę dominuj ą c ą na lokalnym rynku odbiorców energii otrzymywanej za po ś rednictwem sieci PEC na terenie Stalowej Woli. Do przesadzenia jest natomiast kwestia, czy dosz ł o do jej nadu ż ycia. Wracaj ą c do definicji pozycji dominuj ą cej nale ż y zwróci ć uwag ę na to, ż e jedn ą z jej cech jest mo ż liwo ść dzia ł ania niezale ż nego na rynku w ł a ś ciwym. Analiza zebranego w sprawie materia ł u dowodowego nasuwa jednak w ą tpliwo ś ci, czy dzia ł ania obu Spó ł dzielni mo ż na zakwalifikowa ć jako dzia ł ania niezale ż ne od kontrahenta (PEC). W ocenie organu antymonopolowego, mamy tu do czynienia z do ść trudn ą sytuacj ą , w której obie strony prowadz ą ce negocjacje posiadaj ą pozycj ę dominuj ą c ą . I tak, obie Spó ł dzielnie jako najwa ż niejsi odbiorcy sprzedawanej przez PEC energii mog ą narzuca ć w ł asne warunki umów, ale i te ż PEC jako jedyny dostawca móg ł by dzia ł a ć w ten sam sposób. Wa ż na jest wiec si ł a rynkowa wynikaj ą ca z pozycji przedsi ę biorcy - dominanta. Jednak nie wydaje si ę , aby Spó ł dzielnie mog ł y z niej skorzysta ć , gdy ż jedynym dzia ł aniem jakie mog ł yby podj ąć jest zrezygnowanie z kupowania energii w PEC. Jednak z braku alternatywy na rynku, zrobi ć tego nie mog ą . Zatem odpada argument, i ż w przypadku niezaakceptowania stawianych PEC warunków co do p ł atno ś ci faktur, zrezygnuj ą z jego us ł ug. Podobnie PEC, w przypadku gdyby Spó ł dzielnie nie przyj ęł y jego warunków p ł atno ś ci, nie zrezygnowa ł by z dostaw energii, gdy ż straci ł by swoich najwi ę kszych odbiorców. Zatem trudno jest w tym przypadku mówi ć o niezale ż nym od PEC dzia ł aniu obu Spó ł dzielni. W opinii organu antymonopolowego, mamy tu sytuacj ę , w której si ł a rynkowa obu Spó ł dzielni po jednej stronie oraz PEC po drugiej, mo ż e si ę równowa ż y ć . Odzwierciedleniem tego stanu jest d ł ugi okres negocjacji, jaki trwa ł zanim strony dosz ł y do porozumienia i zawarcia umów. Zebrany materia ł dowodowy potwierdza istnienie konfliktu oraz próby jego rozwi ą zania, poprzez negocjacje i interwencje Prezydenta Miasta Stalowa Wola. Dlatego te ż organ antymonopolowy doszed ł do wniosku, i ż nie mia ł o miejsca narzucenie uci ąż liwych warunków umów – gdy ż obie Spó ł dzielnie nie posiadaj ą takiej pozycji na rynku, która umo ż liwi ł aby stosowanie powy ż szej praktyki. W celu udowodnienia praktyki narzucania uci ąż liwych warunków umów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spe ł nienia trzech przes ł anek: narzucenia warunków, ich uci ąż liwo ś ci oraz uzyskania nieuzasadnionych korzy ś ci. Z narzucaniem warunków mo ż emy mie ć do czynienia w przypadku, gdy wyst ę puje brak elastyczno ś ci u przedsi ę biorcy o pozycji dominuj ą cej w akceptowaniu warunków umownych respektuj ą cych s ł uszne interesy obu stron. Pocz ą tkowo obie Spó ł dzielnie proponowa ł y 90 – dniowy termin p ł atno ś ci za dostarczon ą energi ę , pó ź niej termin 60 – dniowy. Obie Spó ł dzielnie podnios ł y, i ż proponowane prze nich terminy p ł atno ś ci, wynika ł y z terminów zap ł aty za czynsz i energi ę , jakie obowi ą zuj ą cz ł onków spó ł dzielni oraz na fakt, i ż PEC równie ż posiada odleg ł e terminy p ł atno ś ci za energi ę kupowan ą w Elektrowni. Ostatecznie terminy zosta ł y ustalone odr ę bnie dla obu Spó ł dzielni, ze zró ż nicowanymi terminami za poszczególne miesi ą ce. Przed podpisaniem umów strony zawar ł y porozumienia – ze SBM w dniu 26.04.2004 r., a ze SM w dniu 7.05.2004 r. Powy ż sz ą sytuacj ę mo ż na zatem ocenia ć w kategoriach kompromisu, a nie narzucenia warunków umowy. Kolejnymi przes ł ankami, które musz ą by ć spe ł nione, aby mo ż na stwierdzi ć stosowanie praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt. 6 jest uci ąż liwo ść narzuconych warunków dla jednej ze stron i osi ą ganie z tego tytu ł u nieuzasadnionych korzy ś ci dla drugiej. 4 Niew ą tpliwie proponowane przez Spó ł dzielnie terminy p ł atno ś ci mo ż na uzna ć za uci ąż liwe dla PEC, gdy ż on sam zwi ą zany jest swoimi terminami p ł atno ś ci wobec Elektrowni. Jednak nie przedstawiono dowodów na to, jakie nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gaj ą z tego tytu ł u Spó ł dzielnie. Tylko w przypadku umowy ze SM za dwa miesi ą ce 2004 r., tj. stycze ń i grudzie ń , zosta ł ustalony termin 60 – dniowy p ł atno ś ci, który przekracza terminy p ł atno ś ci PEC wobec Elektrowni. Wobec powy ż szego nie mo ż na przyj ąć , aby zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki konieczne do uznania dzia ł a ń Spó ł dzielni za narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych im nieuzasadnione korzy ś ci. Przedstawione przez PEC dowody nie przekona ł y organu antymonopolowego, aby dosz ł o do nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej, poprzez narzucanie odleg ł ych terminów p ł atno ś ci (art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy) oraz narzucanie uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych Spó ł dzielniom nieuzasadnione korzy ś ci (art. 8 ust. pkt 6). Co prawda, obie Spó ł dzielnie posiadaj ą kolektywn ą pozycj ę dominuj ą c ą , jednak nie jest ona to ż sama w tym przypadku z si łą rynkow ą , która pozwoli ł aby na dyktowanie warunków kontrahentowi. W my ś l art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie (...) Prezes Urz ę du wydaje decyzj ę o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , je ż eli nie stwierdzi naruszenia zakazów okre ś lonych w art. 8. Przeprowadzone post ę powanie antymonopolowe nie potwierdzi ł o nadu ż ywania przez SM i SBM pozycji dominuj ą cej, poprzez stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencje, okre ś lonych w art. 8 ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy. Maj ą c powy ż sze na uwadze, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji s ł u ż y odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 31-011 Kraków, pl. Szczepa ń ski 5, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Dyrektor Delegatury UOKIK w Krakowie Barbara du Vall Otrzymuj ą : 1. Spó ł dzielnia Mieszkaniowa ul. Okulickiego 32 37-450 Stalowa Wola 2. Spó ł dzielnia Budownictwa Mieszkaniowego ul. Ofiar Katynia 35 37-450 Stalowa Wola 3. Przedsi ę biorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. ul. Handlowa 11 37-450 Stalowa Wola 5