RKR-30/2006

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE L.dz. RKR-411-7/06/LP- /06 Kraków, dn. 27 czerwca 2006 r. Decyzja Nr RKR-30/2006 Na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 244, poz.. 2080), stosownie do art. 28 ust. 6 tej ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 18, poz. 172 ze zm. ), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: odmawia si ę wszcz ę cia – na wniosek Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Us ł ug Wielobran ż owych „GO-KOM” w Boguchwale Sp. z o.o. z siedzib ą w Boguchwale przy ul. Kolejowej 15 a - post ę powania antymonopolowego w sprawie nadu ż ywania przez Miejskie Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzib ą w Rzeszowie, przy ul. Naruszewicza 18, pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku hurtowego odbioru ś cieków z terenu gmin s ą siaduj ą cych z Gmin ą Miasta Rzeszowa, polegaj ą cego na stosowaniu w podobnych umowach, zawieranych z dostawcami hurtowymi ś cieków, niejednolitych warunków, stwarzaj ą cych tym dostawcom zró ż nicowane warunki konkurencji, tj. naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy. Uzasadnienie W dniu 22 maja 2006 r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura Urz ę du w Krakowie (zwanego dalej równie ż „organem antymonopolowym”), wp ł yn ął wniosek Zak ł adu Gospodarki Komunalnej i Us ł ug Wielobran ż owych „GO-KOM” w Boguchwale Sp. z o.o. (zwanego dalej „GO-KOM”), o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Miejskiemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Rzeszowie (zwanemu dalej „MPWiK”), w sprawie nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku hurtowego odbioru ś cieków, w sposób, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zwanej dalej „ustaw ą antymonopolow ą ”. Wniosek zosta ł uzupe ł niony pismem z dnia 7 czerwca 2006 r., które wp ł yn ęł o do Delegatury w dniu 12 czerwca 2006 r. W tym samym dniu organ antymonopolowy – postanowieniem nr RKR-173/2006 – wszcz ął , na wniosek GO-KOM, post ę powanie antymonopolowe pod zarzutem nadu ż ywania przez MPWiK, pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku hurtowego odbioru ś cieków z miejscowo ś ci po ł o ż onych na terenie Gminy Boguchwa ł a, poprzez: - bezpo ś rednie narzucanie GO-KOM Sp. z o.o. nieuczciwych cen i innych warunków zakupu us ł ugi przyj ę cia ś cieków do urz ą dze ń kanalizacyjnych MPWiK i ich oczyszczenia, tj. naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej oraz - uzale ż nianie zawarcia umowy na przyj ę cie ś cieków do urz ą dze ń kanalizacyjnych MPWiK od spe ł nienia innego ś wiadczenia, niemaj ą cego rzeczowego ani zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem tej umowy, tj. naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy. Na potrzeby oceny – postawionego przez GO-KOM - zarzutu naruszenia przez MPWiK art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny sprawy. Wnioskodawca jest przedsi ę biorc ą prowadz ą cym dzia ł alno ść w zakresie zbiorowego odprowadzania ś cieków od ich dostawców zlokalizowanych na terenie Gminy Boguchwa ł a. MPWiK prowadzi dzia ł alno ść w zakresie zbiorowej dostawy wody i zbiorowego odprowadzania ś cieków oraz ich oczyszczenia na rzecz odbiorców us ł ug z terenu Gminy Miasta Rzeszowa, s ą siaduj ą cej z Gmin ą Boguchwa ł a. Poniewa ż Spó ł ka GO-KOM nie posiada w ł asnej oczyszczalni ś cieków, zmuszona jest dostarcza ć je do urz ą dze ń MPWiK w Rzeszowie i w tym celu zawiera z MPWiK umowy o odbiór i oczyszczenie ś cieków. Umowy takie zawieraj ą tak ż e inni przedsi ę biorcy odprowadzaj ą cy ś cieki z terenu innych gmin s ą siaduj ą cych z Gmin ą Miasta Rzeszowa, którzy równie ż nie dysponuj ą oczyszczalniami ś cieków. S ą to: Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej EKO-STRUG Sp. z o.o. w Tyczynie (dalej EKO-STRUG) - odprowadzaj ą ce ś cieki z terenu miejscowo ś ci Bi ł a, Budziwój, Tyczyn i Matysówka) oraz Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w G ł ogowie Ma ł opolskim (dalej ZGKiM) - odprowadzaj ą cy ś cieki z terenu miejscowo ś ci Mi ł ocin, Mi ł ocin Stary, Pogwizdów Nowy i Rudna Ma ł a. Wnioskodawca przed ł o ż y ł umowy zawarte przez dwóch ww. przedsi ę biorców z MPWiK na hurtowy odbiór i oczyszczenie ś cieków. Przewidziano w nich, i ż ilo ść ś cieków dostarczona do urz ą dze ń MPWiK i ustalona na podstawie odczytu przep ł ywomierzy, zostanie pomniejszona, w ró ż nych okresach, o 10 do 20 % z tytu ł u wód infiltracyjnych i przypadkowych znajduj ą cych si ę w tych ś ciekach. Upusty te s ą udzielane z przeznaczeniem na uporz ą dkowanie gospodarki wodami opadowymi i roztopowymi na terenach obj ę tych umowami (dowód: umowa z EKO-STRUG z dnia 24.09.2004 r. oraz aneks z dnia 4.07.2005 r. do umowy z ZGKiM z dnia 1.07.2003 r.) W przypadku Wnioskodawcy takie upusty nie zosta ł y przez MPWiK przewidziane, pomimo, ż e dostarczane przez niego ś cieki równie ż zawieraj ą w sobie wody infiltracyjne i przypadkowe, a ilo ść ś cieków tak ż e ustalana jest w oparciu o wskazania przep ł ywomierzy (dowód: umowa bez daty proponowana GO-KOM przez MPWiK i do łą czona do wniosku). W ocenie Wnioskodawcy opisane wy ż ej zachowanie MPWiK narusza zakaz z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej i stanowi nadu ż ycie pozycji dominuj ą cej na rynku hurtowego odbioru ś cieków, polegaj ą ce na ró ż nicowaniu op ł at za analogiczne us ł ugi. Uwzgl ę dniaj ą powy ż sze organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Powo ł any przez Wnioskodawc ę art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż nadu ż yciem pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym jest stosowanie, w podobnych umowach z osobami trzecimi, uci ąż liwych lub niejednolitych warunków, stwarzaj ą cych tym osobom zró ż nicowane warunki konkurencji. Powy ż sze zachowanie stanowi typow ą praktyk ę antykonkurencyjn ą , a dla jej stwierdzenia konieczne jest łą czne spe ł nienie trzech nast ę puj ą cych przes ł anek. 2 Po pierwsze – przedsi ę biorca stosuj ą cy praktyk ę musi posiada ć pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym. Po drugie - umowy b ę d ą ce przedmiotem porówna ń powinny by ć podobne, a zatem dotyczy ć tej samej materii. Po trzecie - przedsi ę biorcy dotkni ę ci praktyk ą dyskryminuj ą cego ró ż nicowania warunków umów, musz ą wchodzi ć w relacje konkurencyjne, a zatem by ć uczestnikami tego samego rynku w ł a ś ciwego. Reguluje to wprost art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej, bowiem z literalnego jego brzmienia wynika, i ż zró ż nicowane warunki konkurencji winny odnosi ć si ę do tych samych osób trzecich , z którymi dominant rynkowy zawiera - zró ż nicowane w tre ś ci - umowy. O takim rozumieniu art. 8 ust 2 pkt 3 ustawy rozstrzyga orzeczenie S ą du Najwy ż szego z dnia 25 maja 2004 r. (sygn. akt III SK 48/04). S ą d stwierdzi ł w nim, i ż konsekwencj ą ró ż nicowania warunków umów z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy „ jest dyskryminacja podmiotu na rynku, polegaj ą ca na tym, ż e w wyniku zaistnia ł ego ró ż nicowania ma on na tym rynku gorsze warunki konkurencji, ani ż eli pozostali jego uczestnic y, którzy nie zostali dotkni ę ci t ą praktyk ą ”. W ocenie organu antymonopolowego, w niniejszej sprawie, spe ł nione zosta ł y jedynie dwie pierwsze, z trzech ww. przes ł anek. MPWiK posiada niew ą tpliwie pozycj ę dominuj ą ca na rynku w ł a ś ciwym. Stosownie do definicji zawartej w art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej, rynek w ł a ś ciwy to „ rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze , na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji” . Rynek w ł a ś ciwy wyznaczaj ą zatem jednocze ś nie produkt, b ę d ą cy jego przedmiotem oraz obszar, na którym produkt ten jest oferowany. Rynek w uj ę ciu produktowym odnosi si ę do wszystkich towarów jednego rodzaju, które poprzez szczególne w ł a ś ciwo ś ci, w szczególno ś ci za ś przeznaczenie, u ż ytkowo ść i cen ę odró ż niaj ą si ę od innych towarów w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zmiany. Rynek ten tworz ą towary, które z punktu widzenia nabywcy charakteryzuj ą si ę substytutywno ś ci ą . W ł a ś ciwo ść produktow ą rynku analizowanego w niniejszej sprawie wyznacza rodzaj dzia ł alno ś ci prowadzonej przez MPWiK oraz zakres us ł ug ś wiadczonych przez MPWiK na rzecz GO-KOM i innych – wskazanych przez Wnioskodawc ę - przedsi ę biorców. Rynkiem w ł a ś ciwym w uj ę ciu produktowym jest w niniejszej sprawie rynek hurtowego odbioru ś cieków. Us ł uga te nie posiada substytutów. W ramach tej us ł ugi MPWiK odp ł atnie odbiera ś cieki i je przesy ł a - miejsk ą sieci ą kanalizacyjn ą w Rzeszowie - do oczyszczalni, gdzie ś cieki te równie ż odp ł atnie oczyszcza. Od strony geograficznej rynek ten ograniczony jest to terenu, z którego MPWiK hurtowo ś cieki odbiera. Uwzgl ę dniaj ą c zarzut Wnioskodawcy dotycz ą cy ró ż nicowania warunków umów, jest to teren trzech gmin: Boguchwa ł a (w odniesieniu do umowy z GO-KOM), Tyczyn (w odniesieniu do umowy z EKO-STRUG) oraz G ł ogów Ma ł opolski (w odniesieniu do umowy z ZGKiM). 3 Poniewa ż w ś wietle przed ł o ż onych dokumentów nie ma pewno ś ci, i ż MPWiK nie odbiera hurtowo ś cieków z terenu jeszcze innych - poza trzema ww. - gmin, przyj ąć nale ż y, i ż rynkiem w ł a ś ciwym dla tego Przedsi ę biorstwa jest rynek hurtowego odbioru ś cieków z terenu gmin s ą siaduj ą cych z Gmin ą Miasta Rzeszowa. Na tak wyznaczonym rynku w ł a ś ciwym MPWiK zajmuje pozycj ę monopolistyczn ą , b ę d ą c ą kwalifikowan ą form ą pozycji dominuj ą cej. Przez pozycj ę dominuj ą ca rozumie si ę „pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%” (art. 4 pkt. 9 ustawy antymonopolowej). Przedsi ę biorcy, którzy zawieraj ą z MPWiK umowy na hurtowy odbiór ś cieków nie posiadaj ą w ł asnych oczyszczalni ś cieków i zmuszeni s ą do korzystania z us ł ug tego Przedsi ę biorstwa. MPWiK mo ż e zatem prowadzi ć dzia ł alno ść hurtowego odbiory ś cieków nie bacz ą c na innych uczestników rynku, tj. konkurentów, których nie posiada i kontrahentów, tj. hurtowych dostawców ś cieków, którzy s ą od MPWiK uzale ż nieni. B ę d ą c monopolist ą na lokalnym rynku hurtowego odbioru ś cieków z terenu gmin o ś ciennych, MPWiK zawiera z dostawcami ś cieków odpowiednie umowy. S ą to umowy o hurtowy odbiór ś cieków, które to ś cieki - zarówno w przypadku Gminy Boguchwa ł a (umowa z GO-KOM), jak i dwóch pozosta ł ych, tj. Gminy Tyczy (umowa z EKO-STRUG) i Gminy G ł ogów Ma ł opolski (umowa z ZGKiM) - zawieraj ą w sobie wody przypadkowe i infiltracyjne. We wszystkich trzech wypadkach rozliczenia za us ł ug ę , dokonywane s ą w oparciu o wskazania urz ą dze ń do pomiaru ilo ś ci ś cieków dostarczanych do urz ą dze ń kanalizacyjnych MPWiK. W ś wietle powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , i ż równie ż druga z wymienionych wcze ś niej przes ł anek z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej zosta ł a spe ł niona, gdy ż umowy b ę d ą ce przedmiotem porówna ń dotycz ą tej samej materii, tj. hurtowego odbioru ś cieków zawieraj ą cych wody przypadkowe i infiltracyjne, rozliczanych na podstawie wskaza ń urz ą dze ń pomiarowych. Okoliczno ś ci ą , która uniemo ż liwia poddanie ocenie - kwestionowanych przez Wnioskodawc ę - zachowa ń MPWiK pod k ą tem nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej w sposób okre ś lony w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy, jest fakt, i ż nawet gdyby warunki umów zawieranych przez MPWiK z trzema ró ż nymi hurtowymi dostawcami ś cieków, tj. z trzema uczestnikami rynku w ł a ś ciwego po jego popytowej stronie (GO-KOM, EKO-STRUG i ZGKiM) by ł y ró ż ne i istotnie dyskryminowa ł y Wnioskodawc ę , to i tak, dyskryminacja ta nie powodowa ł aby zró ż nicowanych warunków konkurowania. Wprawdzie wszyscy trzej ww. przedsi ę biorcy – kontrahenci MPWiK - prowadz ą tego samego rodzaju dzia ł alno ść polegaj ą c ą na zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, a zatem s ą uczestnikami tego samego rynku w ł a ś ciwego od strony produktowej, to jednak od strony geograficznej rynki te s ą ró ż ne i nie pokrywaj ą si ę ze sob ą . Ka ż dy z tych przedsi ę biorców odprowadza ś cieki z terenu gminy sobie w ł a ś ciwej i ż aden z nich - ze wzgl ę du na odr ę bno ść sieci kanalizacyjnych - nie mo ż e zaoferowa ć swoim kontrahentom (nabywcom - w rozumieniu definicji ustawowej rynku w ł a ś ciwego) us ł ugi b ę d ą cej substytutem us ł ugi ś wiadczonej przez pozosta ł ych. W ostateczno ś ci przedsi ę biorcy ci nie s ą uczestnikami tego samego rynku w ł a ś ciwego, a w konsekwencji GO-KOM, EKO-STRUG i ZGKiM nie s ą 4 konkurentami, do których ustawa antymonopolowa zalicza wy łą cznie tych przedsi ę biorców, „którzy wprowadzaj ą lub mog ą wprowadzi ć (...) w tym samym czasie, towary na rynku w ł a ś ciwym ” (art. 4 pkt. 10). Lokalne rynki zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków – ze wzgl ę du na sieciowy charakter ś wiadczonych us ł ug – s ą rynkami zmonopolizowanymi i przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo–kanalizacyjne nie posiadaj ą na tych rynkach konkurentów. W tym stanie rzeczy ewentualne ró ż nicowanie przez MPWiK warunków umów zawieranych z trzema ró ż nymi hurtowymi dostawcami ś cieków, w szczególno ś ci dyskryminowanie Wnioskodawcy, poprzez pozbawienie go mo ż liwo ś ci uzyskania upustu od wskaza ń przep ł ywomierzy, nie wp ł ywa, i nie mo ż e wp ł yn ąć na jego warunki konkurowania, a tym samym nie wywiera antykonkurencyjnego skutku. Powy ż sza okoliczno ść powoduje, i ż podnoszone przez GO-KOM dzia ł anie MPWiK nie wype ł nia ostatniej z trzech przes ł anek z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej i nie mo ż e by ć tym samym uznane za z ł amanie zakazu ró ż nicowania warunków umów powoduj ą cego zró ż nicowane warunki konkurencji. Na koniec nale ż y wspomnie ć , i ż kwestia uwzgl ę dniania, w rozliczeniach pomi ę dzy stronami, wód przypadkowych i infiltracyjnych jest jednym z podstawowych elementów post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek GO-KOM pod zarzutem naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej, tj. stosowania praktyki eksploatacyjnej polegaj ą cej na narzucaniu nieuczciwych cen za hurtowy odbiór ś cieków. Art. 85 ust. 1 ustawy antymonopolowej stanowi, i ż organ antymonopolowy mo ż e odmówi ć wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli w sposób oczywisty, z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez Prezesa Urz ę du informacji wynika, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5 i w art. 8 ustawy. W niniejszej sprawie, uwzgl ę dniaj ą c, i ż z informacji dostarczonych przez Wnioskodawc ę , w sposób oczywisty wynika ł o, ż e MPWiK Sp. z o.o. w Rzeszowie nie naruszy ł o zakazu okre ś lonego w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej - orzeczono jak w sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej, w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji s ł u ż y stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatura Urz ę du w Krakowie, Plac Szczepa ń ski 5, 31-011 Kraków. Z up. Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów p.o. Dyrektora Delegatury Leszek Piekarz Otrzymuj ą : Zak ł ad Gospodarki Komunalnej i Us ł ug Wielobran ż owych „GO-KOM” w Boguchwale Sp. z o.o. ul. Kolejowa 15 A 36-040 Boguchwa ł a RKR a/a 5