RKR-31/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-61-24/12/BR- 10 /12 Kraków, dn. 13 sierpnia 2012 r. DECYZJA Nr RKR - 31 /2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie określenia właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887) – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - 1. po uprawdopodobnieniu w toku postępowania przeprowadzonego pod zarzutem stosowania przez Jedlickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. z siedzibą w Jedlicze praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, że działania polegające na: a) stosowaniu we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” (tak: § 13 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 13 ust. 3 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 3 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), które uprawniają Jedlickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.) i tym samym są działaniem niezgodnym z ww. przepisem; naruszają zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów b) stosowaniu we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy ” 2 (tak: § 14 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 15 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków) naruszają zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów c) naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) zamieszczania w zawieranych umowach o dostawę wody, o odprowadzanie ścieków, o dostawę wody i odprowadzanie ścieków, postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy w zakresie możliwości przyznawania rabatów oraz zasad ich ustalania w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, naruszają zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 2. po zobowiązaniu się Jedlickiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. z siedzibą w Jedlicze do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia powyższym naruszeniom poprzez: a) zaprzestanie stosowania we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień wskazanych w pkt I.1 a niniejszej decyzji; b) zaprzestanie stosowania we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień wskazanych w pkt I.1 b niniejszej decyzji; c) wprowadzenia we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia, którego brak wskazano w pkt I.1c niniejszej decyzji o treści: „1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczania wody nie odpowiadającej warunkom określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 417 ze zm.). 2. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł Odbiorca w okresie trwania zakłócenia” d) przedłożenie wszystkim konsumentom, z którymi umowy nadal obowiązują aneksów do tych umów, uwzględniających wprowadzone we wzorcach zmiany nakłada się na Jedlickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. z siedzibą w Jedlicze obowiązek wykonania tego zobowiązania . II. Na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie 3 właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887), - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - ustala się termin wykonania zobowiązania , o którym mowa w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji, do dnia 1 lipca 2013 r. III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - nakłada się na Jedlickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. z siedzibą w Jedlicze obowiązek złożenia w terminie do dnia 31 lipca 2013 r. informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania nałożonego w punkcie I.2 sentencji niniejszej decyzji, przy czym sprawozdanie powinno zawierać: 1. informacje dotyczące liczby umów o: − zaopatrzenie w wodę, − odprowadzanie ścieków, − zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, zawartych z konsumentami w oparciu o kwestionowane wzorce; 2. informacje dotyczące liczby konsumentów, którym doręczono aneksy do umów o : − zaopatrzenie w wodę, − odprowadzanie ścieków, − zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, uwzględniające wprowadzone we wzorcach umowy zmiany wraz z kopiami 5 przykładowych aneksów skierowanych do konsumentów; 3. kopie 5 przykładowych umów o: − zaopatrzenie w wodę, − odprowadzanie ścieków, − zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, zawartych z konsumentami w okresie od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji do dnia sporządzenia sprawozdania. UZASADNIENIE W dniu 25 kwietnia 2012 r. postanowieniem nr RKR-134/2012 (k.124-129) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Krakowie (zwany dalej „Prezesem UOKiK”) wszczął postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę Jedlickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. z siedzibą w Jedlicze (zwane dalej JPGKiM lub Spółką) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1. Stosowaniu we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień o treści: 4 „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” (tak: § 13 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 13 ust. 3 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 3 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), które uprawniają Jedlickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.) - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . 2. Stosowaniu we wzorcu umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy” (tak: § 14 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 15 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków) - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 3. Naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. 2006r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) zamieszczania w zawieranych umowach o dostawę wody, o odprowadzanie ścieków o dostawę wody i odprowadzanie ścieków, postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy w zakresie możliwości przyznawania rabatów oraz zasad ich ustalania w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wszczęcie postępowania poprzedziło przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego (sygn. akt RKR-400-30/11/BR) mającego na celu ustalenie stosowanych na terenie gminy miejsko- wiejskiej Jedlicze zasad zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków (k.1-123). Postanowieniem nr RKR-135/2012 z dnia 25 kwietnia 2012 r. zaliczone zostały w poczet dowodów informacje i dokumenty uzyskane przez Prezesa UOKiK w postępowaniu wyjaśniającym, prowadzonym pod sygnaturą akt RKR-400-30/11/BR (k.130-131). 5 Ustosunkowując się w dniu 10 maja 2012 r. do zarzutów przedstawionych w postanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (k.134-136) JPGKiM wskazało, iż: W przypadku zarzutu pierwszego Spółka nigdy nie skorzystano z uprawnień wynikających z kwestionowanych zapisów i nie wypowiedziała umów o świadczenie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. W przypadku zarzutu drugiego w ocenie Spółki to na odbiorcy ciąży obowiązek poinformowania JPGKiM o faktach skutkujących koniecznością zmiany umowy, a co za tym idzie również adresu. W przypadku niedopełnienia obowiązku przez odbiorcę Spółka wysyła korespondencję na adres wskazany przy zawieraniu umowy. Skoro Spółka nie ma możliwości weryfikacji adresu korespondencję wysłaną na adres zawarty w umowie uznaje za doręczoną. Jeżeli chodzi o zarzut trzeci to JPGKiM wskazało, iż nie posiada własnego ujęcia wody. Woda jest kupowana od MPGK sp. z o.o. w Krośnie. Dostawca wody zobowiązał się do kontroli jakości wody. Spółka wskazała, że w rozdziale VIII Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków wprowadzonego Uchwałą Nr XLIV/345/2006 z dnia 16 lutego 2006 r. Rady Miejskiej w Jedliczu. § 48 tego Regulaminu stanowi, że odbiorca posiada prawo zgłaszania reklamacji dotyczących ilości i jakości świadczonych usług oraz wysokości opłat. Spółka w przypadku zgłoszenia reklamacji zobowiązana jest do powiadomienia odbiorcy o sposobie załatwienia reklamacji. Równocześnie JPGKiM ustosunkowując się do zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (k.134-136) zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia kwestionowanym przez Prezesa UOKiK naruszeniom i wystąpiła o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . W związku z powyższym Spółka została wezwana do uszegółowienia swojego zobowiązania (k.145-147). JPGKiM wskazało (k.148-166, uzupełninie k.167), iż z dniem 2 lipca 2012 r. zostały przygotowane przez Spółkę nowe wzorce umów, z których wykreślone zostały zapisy „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” (tak: § 13 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 13 ust. 3 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 3 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy ” Ponadto w nowych wzorcach znalazł się zapis „1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczania wody nie odpowiadającej warunkom określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 417 ze zm.). 6 2. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł Odbiorca w okresie trwania zakłócenia ”. Spółka rozpoczęła aneksowanie umów zawartych z konsumentami według wzorca kwestionowanego przez Prezesa UOKiK , które nadal obowiązują - w zakresie zmian jakie zostały wprowadzone w nowych wzorcach umów. Termin zakończenia aneksowania JPGKiM określiło na dzień 1 lipca 2013 r. Uzasadniając termin Spółka wskazała, iż: - w całym dziale eksploatacji wodociągów i kanalizacji wraz z oczyszczalnią ścieków JPGKiM na stanowiskach biurowych zatrudnione są 2 osoby, - liczba umów do aneksowania to 2 748 szt. - działalność JPGK prowadzona jest na bardzo rozległym terenie o niskim stopniu zagęszczenia zabudowy. W toku postępowania Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Na terenie Gminy Jedlicze działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków prowadzi JPGKiM zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym – Rejestrze Przedsiębiorców pod numerem KRS: 0000068607 (k.47-54). Usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków świadczone są na terenie Miasta i Gminy Jedlicze na podstawie „Umowy o zaopatrzenie w wodę”, „Umowy o odprowadzanie ścieków” lub „Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” zawieranej przez odbiorców usług ze Spółką. Wzorce analizowanych umów obowiązujące w okresie od roku 2006 do 1 lipca 2012 r. zawierają między innymi następujące warunki (k.5, k.7-18): 1. Umowa o zaopatrzenie w wodę: § 13 ust. 2 Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” , § 13 ust. 3 „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” , § 14 ust. 2 „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy 2. Umowa o odprowadzanie ścieków: § 14 ust. 2 Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” , 7 § 14 ust. 3 „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” , § 15 ust. 2 „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy 3. Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków: § 14 ust. 2 Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” , § 14 ust. 3 „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” , § 15 ust. 2 „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy Wszystkie ww. wzorce umów nie zawierały informacji o prawach konsumentów i obowiązkach Spółki w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w zakresie rabatów i sposobów ich ustalania. Z dniem 2 lipca 2012 r. zostały przygotowane przez Spółkę nowe wzorce wszystkich typów analizowanych umów, z których wykreślone zostały zapisy: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” (tak: § 13 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 13 ust. 3 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 3 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), „Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy” Ponadto w nowych wzorcach znalazł się zapis: „1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczania wody nie odpowiadającej warunkom określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 417 ze zm.). 2. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł Odbiorca w okresie trwania zakłócenia”. 8 Spółka rozpoczęła aneksowanie umów zawartych z konsumentami według wzorca kwestionowanego przez Prezesa UOKiK , które nadal obowiązują - w zakresie zmian jakie zostały wprowadzone w nowych wzorcach umów. Termin zakończenia aneksowania JPGKiM określiło na dzień 1 lipca 2013 r. Termin 1 roku na aneksowania umów został ustalony przez Spółkę w oparciu o następujące przesłanki: - w całym dziale JPGKiM zajmującym się eksploatacją wodociągów i kanalizacji wraz z oczyszczalnią ścieków na stanowiskach biurowych zatrudnione są 2 osoby, - ilość umów, co do których podpisane zostaną aneksy wynosi 2 748 szt. - w listopadzie 2012 r. musi zostać przygotowany przez JPGKiM „Wniosek o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków”. Okres obowiązywania aktualnych taryf upływa z dniem 31 stycznia 2013 r. - działalność JPGK prowadzona jest na bardzo rozległym terenie o niskim stopniu zagęszczenia zabudowy. W dniu 23 lipca 2012 r. JPGKiM zostało zawiadomione o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Strona nie skorzystała z możliwości zapoznania się z aktami. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Interes publiczny Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego nie zaś interesu jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – dalej zwany „SOKiK”, który w wyroku z dnia 27 czerwca 2001r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) stwierdził, że „ interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W każdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany co do swych wymagań. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dotykający ogółu a nie jednostki, czy też określonej grupy. A zatem podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy o ochronie (…) winno być uprzednie stwierdzenie, że został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy też grupy ”. Należy dodać także, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 lutego 2004r. (sygn. akt III SK 2/04) stwierdził, że naruszenie indywidualnego interesu (w powołanym wyroku – konsumenta), nie wyklucza dopuszczalności równoczesnego uznania, że dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu. Z kolei w wyroku z dnia 5 czerwca 2008 r. (sygn. akt III SK 40/07) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że „ ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni istnienie mechanizmu 9 konkurencji, jako optymalnego sposobu podziału dóbr w społecznej gospodarce rynkowej, zatem każde działanie wymierzone w ten mechanizm, godzi w interes publiczny ”. Uwzględniając charakter praktyk opisanych w niniejszej decyzji należy stwierdzić, że w rozważanej sprawie ww. przesłanka sformułowana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu nieograniczonego kręgu adresatów, w tym przypadku odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, a którym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 22 1 Kodeksu cywilnego (zwanego dalej K.c.) - przysługuje status konsumenta, tj. osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą i zawodową. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. JPGKiM odpowiadając na zarzuty postawione w postanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów złożyło zobowiązanie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom. Wobec powyższego w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , a co za tym idzie niezbędne będzie jedynie uprawdopodobnienie, a nie wykazanie, przez Prezesa UOKiK na podstawie okoliczności sprawy i innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że Spółka stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się między innymi przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r . o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . 10 Bezprawność działań Drugą przesłanką, jaką należy uprawdopodobnić w przypadku naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” (tak: Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt III SZP 3/06). Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (tak: wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. sygn. akt XVII AmA 45/07). Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (tak: wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. sygn. akt XVIII AmA 32/05). W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) (zwanej dalej K.p.c.), naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „ za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów ” (tak: Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt III SZP 3/06). Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (tak: wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. sygn. akt I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. 11 Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Trzecią przesłanką, jaką należy uprawdopodobnić w niniejszej sprawie jest to, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 tej ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: „ nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i bezprawność działań przedsiębiorcy zostaną poniżej omówione osobno dla każdego ze stawianych zarzutów. Ad I.1 a) sentencji decyzji W przedmiotowym postępowaniu pierwszy postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o 12 ochronie konkurencji i konsumentów, który należy uprawdopodobnić dotyczy tego, iż we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków stosowanym w obrocie z konsumentami od roku 2006 do dnia 1 lipca 2012 r. zamieszczono postanowienia o następującej treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego bądź niezwłocznie na mocy porozumienia stron” (tak: § 13 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), „W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 13 ust. 3 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 14 ust. 3 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków), co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Bezprawność działań przedsiębiorcy Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo- kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu , przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1. przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2. odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3. jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4. został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się terminem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że ww. katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne są więc enumeratywnie wyliczone (tak: Bartosz Rakoczy: Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Radca prawny, 4/2005). 13 Rozwiązanie umowy oznacza w praktyce zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa UOKiK brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu . Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie dopuszczają rozwiązania umowy przez przedsiębiorcę z dowolnej przyczyny. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne, statuuje możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków do rozwiązywania umów łączących ją z odbiorcami usług, a w konsekwencji uprawnień do wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje możliwość podjęcia przez Spółkę działań polegających na rozwiązaniu za wypowiedzeniem łączącej ją z konsumentem umowy w każdym czasie i z dowolnej przyczyny lub wręcz bez przyczyny. W konsekwencji skutkuje to możliwością odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego także w sytuacjach, które nie zostały wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu . Zdaniem Prezesa UOKiK takie uregulowanie przez Spółkę stosunków umownych pozbawia konsumentów przysługującej im z mocy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu ochrony przed swobodnym odcięciem dostaw wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne. Takie działanie Spółki należy uznać za nieznajdujące uzasadnienia w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. W ocenie Prezesa UOKiK, pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody lub odbioru ścieków, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu uregulowanie, zawarte we wzorcach umownych, uprawniające Spółkę do rozwiązania umowy, a w konsekwencji odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego świadczy o bezprawności kwestionowanych postanowień umownych. W ocenie Prezesa UOKiK również brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym „ W razie naruszenia przez Przedsiębiorstwo lub Odbiorcę postanowień niniejszej umowy strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia ” (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu . Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie odnoszą się w sposób ogólny do naruszenia postanowień umowy przez odbiorcę. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne może statuować możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w nieokreślonych sytuacjach, które mogły nie zostać objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu . Okoliczności naruszenia postanowień umowy przez konsumenta bez wskazania rodzaju naruszeń są dużo szersze niż wymienione w sposób enumeratywny w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu przesłanki pozwalające na odcięcie dostawy wody i wstrzymanie odbioru ścieków. Skoro ustawodawca w treści ww. przepisu przewidział określone sankcje za określone naruszenia, za niedopuszczalne należy uznać, aby Spółka w treści umowy określała 14 sankcje o większej wadze za mniejsze naruszenia. Naruszenie postanowień umowy wyrażać się może w postaci uchybień, w stosunku do których nieadekwatne są tak poważne konsekwencje jak wypowiedzenie umowy i wstrzymanie świadczenia usług przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Pojęcie „naruszenia postanowień umowy” jest pojęciem nieostrym i stwarza dla odbiorcy usług ryzyko daleko idącej uznaniowości zachowania Spółki, która ma swobodę w zakresie interpretacji tego pojęcia. Stąd w ocenie Prezesa UOKiK uprawdopodobnione zostało, iż pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody lub odprowadzaniem ścieków, będącym skutkiem rozwiązania umowy na skutek wypowiedzenia jej przez przedsiębiorcę, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu uregulowanie we wzorcu umowy określenie przypadku, w którym JPGKiM może odciąć przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne, świadczy że spełniona została przesłanka bezprawności niezbędna do uprawdopodobnienia , iż doszło do naruszenia przez Spółkę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Zachowanie Spółki może godzić w interesy konsumentów, gdyż stosowanie we wzorcach umów kwestionowanych klauzul pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usługi o charakterze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodarstwa domowego, w sytuacji – gdy zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa – nie byliby pozbawieni dostarczania wody i odbierania ścieków. Działanie przedsiębiorcy, nie respektujące tej ochrony należy uznać za godzące w interesy konsumentów, gdyż wywołuje negatywne skutki w sferze praw konsumentów. W przypadku analizowanego zarzutu zakwestionowane zachowanie Spółki dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowane praktyki wymierzone są bowiem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez JPGKiM usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i/lub odprowadzanie ścieków na podstawie wzorców zakwestionowanych w toku niniejszego postępowania, jak również w jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika z samej natury wzorców umowy, jakimi posługiwała się Spółka w obrocie gospodarczym. Są one skierowane do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. W powyższym kontekście podkreślenia wymaga, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Dostęp do wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka (tak: wyrok SOKiK z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt XVII AmA 78/07). To dodatkowo przesądza o uznaniu za uprawdopodobnione, że kwestionowane przez Prezesa UOKiK zachowania dotyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało, że przedmiotowa praktyka stosowana przez JPGKiM stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . 15 W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie I.1 a) sentencji niniejszej decyzji. Ad I.1 b) sentencji decyzji W przedmiotowym postępowaniu drugi postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy stosowania we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienie o treści: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy” (tak: § 14 ust. 2 umowy o zaopatrzenie w wodę, § 15 ust. 2 umowy o odprowadzanie ścieków i umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków) Bezprawność działań przedsiębiorcy Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Jak wyżej wskazano, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów potwierdził w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Pokreślenia wymaga, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 K.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień 16 umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrażonym w wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania było uprawdopodobnienie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa UOKiK zapisy wzorców umownych stosowanych przez JPGKiM przy zawieraniu umów z konsumentami są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisane do Rejestru klauzul abuzywnych w pozycjach nr 1207, 1482, 1500, 2478, 2733, 2789. W wyniku przeprowadzonej analizy treści stosowanych przez JPGKiM wzorców umów dotyczących usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków Prezes UOKiK zwrócił uwagę, iż zawierają one postanowienie w brzmieniu: „ Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie powiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy”. W ocenie Prezesa UOKiK postanowienie to jest zbliżone z treścią klauzul wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone między innymi w pozycjach: - Nr 1207 o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.” 17 - Nr 1482 o treści: „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie” - Nr 1500 o treści „W przypadku zwrotu pisma wysłanego na adres podany na wstępie niniejszej umowy bądź na adres korespondencyjny podany przez Nabywcę na piśmie z adnotacją: „nie podjęte w terminie”, „adresat nieznany”, „adresat zmienił adres” lub inną równoznacznością, uznawać się będzie, że adresat został powiadomiony prawidłowo i prawnie skutecznie” - nr 2478 o treści " Strony ustalają, że zawiadomienia wysłane na adresy stron podane w niniejszej umowie są skutecznie doręczone .” - Nr 2733 o treści " Zawiadomienie o dokonanych zmianach uważa się za doręczone po upływie 14 dni od daty wysłania na ostatni podany przez Klienta adres do korespondencji " - Nr 2789 o treści „"(…) wszelką korespondencję przekazaną przez Polkomtel na posiadany adres uważa się za prawidłowo dostarczoną " Zacytowane powyżej postanowienia uznane zostały przez SOKiK za niedozwolone. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w przypadku wyżej cytowanych klauzul uznał, iż są one niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385 3 pkt 9 K.c. (tak np. wyrok SOKiK z dnia 17 października 2006 r., sygn.: XVII Amc 122/05, wyrok SOKiK z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn.: XVII Amc 43/06, wyrok SOKiK z dnia 20 maja 2008 r., sygn.: XVII Amc 107/07). Sąd zaprezentował stanowisko, że powołane postanowienia należy ocenić jako niedozwolone, bowiem przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W postanowieniach tych przedsiębiorcy zastrzegali, że wysyłanie wszelkiej korespondencji, a zatem również oświadczeń woli, na wskazany przez klienta adres będzie równoznaczne z jej doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko przedsiębiorca – jako twórca wzorca umowy – de facto decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Takie działanie narusza standardy prawne wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego oraz obowiązujących w obrocie dobrych obyczajów. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 K.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W razie wątpliwości, czy oświadczenie zostało złożone prawidłowo, a jego treść wywołuje przewidziane skutki prawne, właściwym do rozstrzygnięcia tych kwestii jest sąd powszechny, a nie twórca wzorca, który – korzystając z przewagi kontraktowej - narzuca swoim kontrahentom jego treść. Za niedopuszczalne w obrocie, zwłaszcza konsumenckim i sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać natomiast zapisy wprowadzające doręczenie zastępcze lub domniemanie doręczenia, które należą do prawa procesowego i nakładają na osoby trzecie określone obowiązki, np. związane z dostarczeniem stronom postępowania pism procesowych. Obowiązki te są nakładane na podmioty prawa w drodze ustawowej i nie mogą być rozszerzane na uczestników obrotu gospodarczego przez postanowienia wzorca umowy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że kwestionowane postanowienia wzorców umów Spółki naruszają interesy konsumentów, umożliwiając jej działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Postanowienia te są tożsame z klauzulami 18 wpisanymi do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. , pomimo bowiem różnic w sformułowaniu ich treści, wywołują one takie same skutki prawne, jak przytoczone wyżej zapisy z rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Kwestionowane postanowienie może wywoływać te same skutki dla konsumentów, co klauzule wpisane do rejestru, tj. że oświadczenie woli zostało właściwie złożone z chwilą, kiedy zostało wysłana na adres jaki wcześniej został wskazany przez adresata, jeżeli ten nie dokonał zgłoszenia zmiany adresu. Mając powyższe na uwadze – w ocenie Prezesa UOKiK – przedmiotowe postępowanie niewątpliwie uprawdopodobniło tożsamość stosunków prawnych, w których użyte zostały kwestionowane klauzule oraz postanowienia wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych pod nr 1207, 1482, 1500, 2478, 2733, 2789. Ponadto, podobieństwo stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności, cel zamieszczenia klauzul oraz skutek jaki klauzule te wywoływały bądź wywołują wobec konsumentów, pozwalają na zakwalifikowanie wyżej cytowanych postanowień jako tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych pod nr1207, 1482, 2478, 2733, 2789. Uwzględniając powyższe Prezes UOKiK uznał, iż pierwsza przesłanka (przesłanka bezprawności), niezbędna do uprawdopodobnienia działań Spółki za naruszające zbiorowe interesy konsumentów, została spełniona. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, która winna być uprawdopodobniona stwierdzić należy, jak wyżej wskazano, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działania JPGKiM odnoszą się do wszystkich jej aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów – odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, a zatem dotyczą zbiorowych interesów konsumentów. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu (M. Szydło, „Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów”, Monitor Prawniczy 2004/17/791) zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych 19 (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Uwzględniając powyższe należy uznać, iż druga przesłanka niezbędna do uznania za uprawdopodobnione, iż działania JPGKiM mogą stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało, że przedmiotowa praktyka stosowana przez JPGKiM stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie I.1 b) sentencji niniejszej decyzji. Ad I.1.c) sentencji decyzji W przedmiotowym postępowaniu trzeci postawiony Spółce zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy działania polegającego na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu zamieszczania w zawieranych umowach o dostawę wody, o odprowadzanie ścieków, o dostawę wody i odprowadzanie ścieków, postanowień określających prawa i obowiązki stron umowy w zakresie możliwości przyznawania rabatów oraz zasad ich ustalania w przypadku nienależytego świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, Bezprawność działań przedsiębiorcy Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest w szczególności naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu - przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków. Równocześnie stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo- kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Umowa ta winna zawierać w szczególności postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy (art. 6 ust. 3 pkt 3 tej ustawy). Ponadto zgodnie z art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu umowa winna określać odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy. Odbiorca w przypadku świadczenia przez dostawcę usług o obniżonej jakości winien wiedzieć jaki jest zakres odpowiedzialności dostawcy i że przysługuje mu z tytułu niewłaściwie świadczonych przez dostawcę usług rekompensata. Natomiast analizowane 20 wzorce umów o świadczenie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków stosowane przez JPGKiM nie zawierały zapisów dotyczących uprawnienia odbiorcy do domagania się od Spółki obniżenia należności w razie udowodnienia zawinionego świadczenia usług o obniżonej jakości. Nie precyzowały one również zasad przyznawania upustu. Niesprecyzowanie we wzorcu umownym zasad przyznawania odpowiedniego upustu skutkować może zaniechaniem dochodzenia roszczeń z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania i w sposób negatywny wpływać na interes ekonomiczny Usługobiorców - konsumentów, którym nie została przekazana rzetelna prawdziwa i pełna informacja o ich prawach w tym zakresie. Brak przedmiotowej regulacji w umowach jakie obowiązywały konsumentów - w ocenie Prezesa UOKiK – może świadczyć o bezprawności zachowania Spółki poprzez nieuregulowanie w umowach praw odbiorców i obowiązków JPGKiM - wbrew przepisom art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu- a co za tym idzie nieprzekazanie odbiorcom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji dotyczącej ich praw, tj. zasad na jakich odbiorcy usług przysługuje upust za świadczenie usług o obniżonej jakości . Dodatkowo należy zwrócić uwagę, iż również art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu wskazuje na konieczność ujęcia w umowach o zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków zapisu dotyczącego odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy. Spółka jako profesjonalista świadczący usługi o charakterze użyteczności publicznej, powinna formułować treść umowy w taki sposób, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której konsument – z uwagi na fakt, że nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji, wymaganej przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. Nałożenie na przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji na temat praw i obowiązków stron służy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy w tym zakresie. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy. W ocenie Prezesa UOKiK zostało uprawdopodobnione, że zachowanie Spółki może godzić w interesy konsumentów. Zaniechanie objęcia treścią umów postanowień dotyczących obowiązków przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w zakresie odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy spowodować może po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikające z faktu, że na podstawie umowy nie są oni w stanie ustalić, jakie konkretnie obowiązki ciążą w tym zakresie na przedsiębiorcy. Nieświadomość, co do istnienia możliwości wystąpienia w stosunku do Spółki z roszczeniem w przypadku nienależytego świadczenia przez nią usług, jak i zasad ustalania rekompensaty może spowodować, że konsumenci nie będą korzystać ze swoich uprawnień w tym zakresie, jak również, że nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania, gdy ten nie wykona spoczywających na nim obowiązków. Wprowadzenie do treści umów postanowień konkretyzujących obowiązki Spółki w przedmiotowym zakresie przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszczeń, co jest tym bardziej istotne, iż w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym. Potwierdzenie takiego stanowiska można znaleźć w orzecznictwie. 21 I tak: - W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 września 2010 r. Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmA 122/09) stwierdził, iż „ Konsument jako równorzędna strona umowy ma prawo do uzyskania w nieskomplikowany sposób rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o przysługujących mu uprawnieniach wynikających z zawartej umowy. Tylko w takiej sytuacji konsument będzie mógł w pełni korzystać z faktu zawarcia umowy z przedsiębiorcą ”. - Sąd Najwyższy natomiast w wyroku z dnia 20 czerwca 2006r. (sygn. akt: III SK 7/2006) stwierdził, iż w gospodarce rynkowej „ konsument ma prawo do kompletnej i jednoznacznej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesu prawnego w warunkach globalizacji (masowości) obrotu prawnego” . - Podobne stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lipca 2002r. stwierdzając, że „ zasób zrozumiałej, jasnej i dostępnej informacji dla konsumenta spełnia niezbędne wymagania warunkujące możliwość dokonywania przez niego niezakłóconego i racjonalnego wyboru” (sygn. akt: I CKN 1319/00). Wobec powyższego w ocenie Prezesa UOKiK pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy informacji o odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy świadczy, iż spełniona została pierwsza przesłanka – przesłanka bezprawności - niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez JPGKiM art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Oceniane w niniejszej decyzji działania odnoszą się do wszystkich aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów Spółki – odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, a zatem dotyczą zbiorowych interesów konsumentów. W powyższym kontekście podkreślenia wymaga, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Dostęp do wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka (tak: wyrok SOKiK z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt XVII AmA 78/07). To dodatkowo przesądza o uznaniu, że kwestionowane przez Prezesa UOKiK zachowania dotyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało, że przedmiotowa praktyka stosowana przez JPGKiM stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie I.1.c) sentencji niniejszej decyzji. Zobowiązanie przedsiębiorcy Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom Prezes Urzędu może, w drodze decyzji nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. 22 W toku przeprowadzonego postępowania JPGKiM przedstawiło zobowiązanie do podjęcia określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom interesów konsumentów. Zgodnie z deklaracją Spółki zaprzestanie stosowania we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień wskazanych w pkt I.1 a) i b) poprzez ich wykreślenie. Ponadto JPGKiM wprowadzi we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę, o odprowadzanie ścieków, o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienie, którego brak wskazano w pkt I.1 c) niniejszej decyzji o treści: „1. Odbiorca może domagać się od Przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczania wody nie odpowiadającej warunkom określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2007 r. Nr 61, poz. 417 ze zm.). 2. Obniżenie, o którym mowa w ust. 1 będzie proporcjonalne do szkody jaką poniósł Odbiorca w okresie trwania zakłócenia” Spółka zobowiązała się ponadto do przedłożenia wszystkim konsumentom, z którymi umowy nadal obowiązują, aneksów do tych umów, uwzględniających wprowadzone we wzorcach umów zmiany w terminie do dnia 1 lipca 2013 r. W ocenie Prezesa UOKiK działania objęte złożonym przez JPGKiM zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia zarzucanemu jej naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zmiana stosowanych wzorców umów w zaproponowany przez JPGKiM sposób oraz zmiana umów dotychczas zawartych z odbiorcami usług poprzez ich aneksowanie doprowadzą bowiem do wyeliminowania zakwestionowanych warunków świadczenia usług. Również określony przez Spółkę termin na wykonanie podjętego zobowiązania mając na uwadze, iż: - w całym dziale eksploatacji wodociągów i kanalizacji wraz z oczyszczalnią ścieków JPGKiM na stanowiskach biurowych zatrudnione są 2 osoby, - ilość umów do aneksowania to 2 748 szt. - w listopadzie 2012 r. musi zostać przygotowany przez JPGKiM „Wniosek o zatwierdzenie taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków” . Okres obowiązywania aktualnych taryf upływa z dniem 31 stycznia 2013 r. - działalność JPGK prowadzona jest na bardzo rozległym terenie o niskim stopniu zagęszczenia zabudowy. uznać należy, za uzasadniony. W odniesieniu do naruszeń uprawdopodobnionych w niniejszej decyzji Spółka podjęła działania zmierzające do zapobieżenia tym naruszeniom oraz złożyła zobowiązanie do ich pełnego zrealizowania. W toku postępowania JPGKiM dokonało zmiany wzorców umownych w sposób uwzględniający zastrzeżenia zgłoszone przez Prezesa UOKiK i przystąpiło do aneksowania zawartych umów. W orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącym praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przyjmuje się, że brak zmiany wszystkich umów, mimo zmiany wzorca - wyklucza uznanie, że przedsiębiorca zaniechał praktyki (tak: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII Ama 53/06).Ustalenie, że przedsiębiorca zawiera umowy z nowymi kontrahentami nie zawierające już postanowień, które mogą być uznane za przejaw stosowania tego rodzaju praktyk, w tym ustalenie, że przedsiębiorca dokonał zmiany wzorca umów, nie jest wystarczającym warunkiem jednoczesnego stwierdzenia zaniechania dotychczas stosowanej praktyki. Spółka zadeklarowała dokonanie zmiany wszystkich dotychczas obowiązujących umów mające na celu dostosowanie ich do zmienionych wzorców, poprzez doręczenie wszystkim 23 odbiorcom usług informacji o zmianie wzorca umownego wraz z pouczeniem o możliwości wypowiedzenia przez nich umowy. W tej sytuacji Prezes UOKiK orzekł, jak w punkcie I.2 sentencji niniejszej decyzji. Ad II sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w decyzji, o której mowa w ust. 1, Prezes UOKiK może określić termin wykonania zobowiązania. Określając w niniejszej sprawie termin wykonania zobowiązania na dzień 1 lipca 2013 r. Prezes UOKiK uwzględnił nie tylko okres wykonania zobowiązania wskazany przez JPGKiM, lecz również wziął pod uwagę ilość konsumentów, którym mają być przedłożone stosowne informacje i warunki w jakich Spółka prowadzi działalność. Uwzględniając powyższe, orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Ad III sentencji decyzji Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, Prezes UOKiK nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Gmina zobowiązana została do złożenia, w terminie do dnia31 lipca 2013 r., sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanemu JPGKiM naruszeniu, poprzez przekazanie: 1. informacji dotyczących ilości umów o: − zaopatrzenie w wodę, − odprowadzanie ścieków, − zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, zawartych z konsumentami w oparciu o kwestionowane wzorce; 2. informacji dotyczących ilości konsumentów, którym doręczono aneksy do umów o : − zaopatrzenie w wodę, − odprowadzanie ścieków, − zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, uwzględniające wprowadzone we wzorcach umowy zmiany wraz z kopiami 5 przykładowych aneksów skierowanych do konsumentów; 3.kopii 5 przykładowych umów o: − zaopatrzenie w wodę, − odprowadzanie ścieków, − zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, zawartych z konsumentami w okresie od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji do dnia sporządzenia sprawozdania. W związku z tym orzeczono jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 47928 § 2 K.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od 24 dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie, 31 - 011 Kraków, Plac Szczepański 5. z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Otrzymują: 1. Jedlickie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej sp. z o.o. ul. Konopnickiej 10 38-460 Jedlicze 2. a/a RKR