RKR-34/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5 31 - 011 Kraków Tel./fax (12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-23/12/WJ-11/12 Kraków, dnia 22 sierpnia 2012 r. DECYZJA Nr RKR - 34/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 26 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy , działania Sądeckich Wodociągów Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla Usługodawcy sądom powszechnym” (tak: § 17 tego wzorca umowy) – wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone pod pozycjami 922 oraz 1007 i jednocześnie stwierdza się zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 30 kwietnia 2012 r. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 26 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy , działania Sądeckich Wodociągów Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” postanowienia o treści: „(…) w przypadku dowiedzenia się o utracie przez Usługobiorcę tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (lokalu) o uregulowanym stanie 2 prawnym, Usługodawca może rozwiązać niniejszą umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 14 pkt 4 zd. 1 tego wzorca umowy), które uprawnia Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.) i jednocześnie stwierdza się zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 30 kwietnia 2012 r. III. Na podstawie art. 27 ust. 4 w związku z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, określa się środki usunięcia trwających skutków naruszeń zbiorowych interesów konsumentów , określonych w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji, poprzez nałożenie na Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu obowiązku aneksowania wszystkich umów zawartych z konsumentami w oparciu o obowiązujący do dnia 30 kwietnia 2012 r. wzorzec umowy pod nazwą „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” , zawierający postanowienie niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, w ten sposób, że kwestionowane postanowienia zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego. IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu kary pieniężne w wysokości: 1) 4.801 zł (słownie: cztery tysiące osiemset jeden złotych), z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy , o którym mowa w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, 2) 9.601 zł (słownie: dziewięć tysięcy sześćset jeden złotych), z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy , o którym mowa w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji, płatne do budżetu Państwa. V. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa 3 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obciąża się Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się Spółkę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 21 zł (słownie: dwadzieścia jeden złotych), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W ramach prowadzonej przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) kontroli przedsiębiorstw wodociągowo – kanalizacyjnych zostało wszczęte i przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w sprawie ustalenia, czy warunki świadczenia usług wynikające z umów stosowanych przez przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne działające na terenie właściwości miejscowej Delegatury Urzędu w Krakowie, nie naruszają chronionych prawem interesów odbiorców tych usług, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” ). W toku tego postępowania wezwano m.in. Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu (zwane dalej „Spółką”) do przesłania informacji i dokumentów objętych jego przedmiotem, w tym wzorców umów stosowanych przez Spółkę w obrocie z konsumentami. Analiza dokumentów przedłożonych przez Spółkę wykazała, że przedmiotem jej działalności jest m.in. zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. W ramach prowadzonej w tym zakresie działalności gospodarczej Spółka zawiera umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, w tym zawiera również takie umowy z konsumentami, w oparciu o przygotowany przez siebie wzorzec umowy pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” . Jego analiza wykazała, że może on zawierać klauzule wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej „Rejestrem”) oraz klauzule sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu (…)” ). Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu wszczął - postanowieniem Nr RKR - 131/2012 z dnia 20 kwietnia 2012 r. - postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: I. Stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla Usługodawcy sądom powszechnym” (tak: § 17 tego wzorca umowy), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 4 II. Stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” postanowienia o treści: „(…) w przypadku dowiedzenia się o utracie przez Usługobiorcę tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (lokalu) o uregulowanym stanie prawnym, Usługodawca może rozwiązać niniejszą umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” (tak: § 14 pkt 4 zd. 1 tego wzorca umowy), które uprawnia Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Jednocześnie - postanowieniem Nr RKR - 132/2012 z dnia 20 kwietnia 2012 r. - Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu dokumenty i informacje uzyskane w trakcie wskazanego wyżej postępowania wyjaśniającego. Pismem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił Spółkę o wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym pismem wezwano Spółkę m.in. do przesłania dokumentów i informacji objętych zakresem niniejszego postępowania, ustosunkowania się do zarzutów postępowania oraz udzielenia wyjaśnień dotyczących przyczyn stosowania wzorca Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych , zawierającego postanowienia wpisane do Rejestru oraz postanowienia sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Ustosunkowując się do postawionych zarzutów, pismem z dnia 30 kwietnia 2012 r. Spółka oświadczyła, że wstrzymała stosowanie kwestionowanego przez Prezesa Urzędu wzorca Umowy Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych , natychmiast po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Następnie w dniu 30 kwietnia 2012 r. zarząd Spółki podjął uchwałę o wprowadzeniu nowego wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, w którym zmienione albo usunięte zostały kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia § 14 pkt 4 zd. 1 i § 17. Spółka doprecyzowała, iż z dniem 30 kwietnia 2012 r. wszystkie umowy zawierane będą przez nią według tego nowego wzorca, uwzględniającego zastrzeżenia Prezesa Urzędu i zgodnego z obowiązującymi przepisami prawa. Jednocześnie Spółka poinformowała, że zamierza aneksować wszystkie umowy zawarte dotychczas w oparciu o ww. wzorzec, w taki sposób aby nie zawierały one kwestionowanych postanowień § 14 pkt 4 zd. 1 i § 17. Z uwagi jednak na dużą ilość zawartych umów, Spółka zaplanowała aneksowanie tych umów w terminie do czterech miesięcy licząc od dnia 30 kwietnia 2012 r. W celu potwierdzenia realizacji przedmiotowych zmian, Spółka załączyła do pisma z dnia 30 kwietnia 2012 r. wzory aktualnie stosowanych umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków oraz wzory aneksów do dotychczas zawartych umów. W kolejnym piśmie z dnia 25 maja 2012 r. Spółka podtrzymała poprzednio złożone wyjaśnienia, informując, iż nie stosuje już wzorca Umowy Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych w dotychczasowej postaci, tj. zawierającego kwestionowane postanowienia § 14 pkt 4 zd. 1 oraz § 17, a w jego miejsce z dniem 30 kwietnia 2012 r. wprowadziła do obrotu konsumenckiego nowy, zmieniony wzorzec tej umowy. Jednocześnie Spółka ponownie zobowiązała się do aneksowania wszystkich umów zawartych w oparciu o dotychczasowy, zakwestionowany wzorzec, tak aby usunięte zostały wszystkie naruszenia prawa stwierdzone przez Prezesa Urzędu. Dla potrzeb udowodnienia podejmowanych w tym zakresie działań Spółka załączyła do ww. pisma z dnia 25 maja 2012 r. kopie, poświadczonych za zgodność z oryginałem: sześciu umów 5 o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych, zawartych w oparciu o zmieniony ich wzorzec oraz trzech aneksów do dotychczasowych umów. Ponadto Spółka wniosła o uwzględnienie faktu, że kwestionowane w niniejszym postępowaniu zapisy umieściła we wzorcu umowy nie w celu osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści, ale niejako „przypadkowo”, ponieważ takie same postanowienia znajdowały się w wielu innych publikowanych wzorach umów. W wykonaniu wezwania Prezesa Urzędu skierowanego do Spółki przedłożyła ona również, za pismem z dnia 25 maja 2012 r., informację o wysokości przychodu osiągniętego w roku 2011 oraz kopię „zeznania o wysokości dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych” za rok 2011, tj. deklarację CIT - 8 Spółki – poświadczoną za zgodność z oryginałem. Zawiadomieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. Spółka została poinformowana o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszej sprawie oraz możliwości skorzystania z prawa zapoznania się z aktami sprawy. W odpowiedzi, pismem z dnia 21 sierpnia 2012 r., Spółka poinformowała, że na tym etapie postępowania nie będzie zaoponowała się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu realizują zadania z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gmin: Nowy Sącz, Stary Sącz, Chełmiec, Korzenna, Kamionka Wielka oraz Nawojowa. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w tym zakresie w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na podstawie wpisu dokonanego w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000109022 oraz w oparciu o zezwolenia odpowiednich organów zarządzających tych gmin na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzenie ścieków. Zgodnie z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) – prawa i obowiązki Spółki i odbiorców jej usług określają stosowne Regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ścieków , przyjęte uchwałami organów stanowiących ww. gmin (zwane dalej „Regulaminami” ). Natomiast w myśl przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) – Spółka zawiera z odbiorcami świadczonych przez nią usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków i które dookreślają prawa i obowiązki Spółki i odbiorców jej usług. W tym celu Spółka opracowała i stosuje w obrocie prawnym wzorzec umowy pod nazwą: Umowy Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych . W trakcie niniejszego postępowania ustalono, iż wzorzec ten jest stosowany w jednakowej postaci w relacjach z konsumentami, przedsiębiorcami, jak również wszelkimi innymi podmiotami. Ustalono również, że Spółka podejmuje wszystkie czynności związane z zawarciem z odbiorcami jej usług umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych, w oparciu o wskazany wyżej wzorzec. Na podstawie wyjaśnień Spółki zawartych w jej piśmie z dnia 30 kwietnia 2012 r. ustalono, że wzorzec Umowy Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych stosowany jest od 2006 r., z niewielkimi zmianami wprowadzonymi w 2008 r. Prezes Urzędu ustalił również na podstawie pisma Spółki z dnia 25 maja 2012 r., że w oparciu o ten wzorzec Spółka zawarła 4.032 umowy. 6 Analiza przedmiotowego wzorca umowy pozwoliła na postawienie Spółce zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W wyniku dokonanej analizy ustalono bowiem, że w § 17 wzorca Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych znajduje się postanowienie wpisane do Rejestru, o następującej treści: „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla Usługodawcy sądom powszechnym” . Prezes Urzędu uznał, że zapis ten – który objęty został punktem I. sentencji niniejszej decyzji - może mieścić się w hipotezie klauzul wpisanych do Rejestru pod pozycjami 922 oraz 1007. Wskazać należy w tym miejscu, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wpisane zostały - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego – postanowienia, o następującej treści: Poz. 922: „Sądem właściwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 100/05); Poz. 1007: „Spory wynikające z wykonania tej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla siedziby spółki” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 23 listopada 2006r., sygn. akt: XVII Amc 156/05). W trakcie niniejszego postępowania Prezes Urzędu ustalił również, że we wzorcu Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych znajduje się postanowienie § 14 pkt 4 zd. 1, o następującej treści: „W przypadku zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń, wymienionych w § 12 niniejszej umowy, względnie w przypadku dowiedzenia się o utracie przez Usługobiorcę tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (lokalu) o uregulowanym stanie prawnym, Usługodawca może rozwiązać niniejszą umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” . Powołany w tym postanowieniu zapis § 12 uprawnia Spółkę do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego na zasadach, w przypadkach i trybie określonych bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Niemniej jednak pozostała części cytowanego zapisu § 14 pkt 4 zd. 1 - w kształcie objętym punktem II sentencji niniejszej decyzji - może stanowić naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , uprawniając Spółkę do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż wskazane w tym przepisie. Z ustaleń Prezesa Urzędu wynika, że wzorzec Umowy Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych , zawierający cytowane wyżej postanowienia był stosowany przez Spółkę w momencie wszczęcia postępowania wyjaśniającego, a następnie - będącego jego efektem - postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W dacie wydawania niniejszej decyzji Spółka nie stosuje już zapisów § 14 pkt 4 zd. 1 i § 17 ww. wzorca umowy, co jednoznacznie wynika z jej pism z dnia 30 kwietnia i 25 maja 2012 r. oraz załączonych do nich dokumentów. W dniu 30 kwietnia 2012 r. Spółka wprowadziło bowiem do obrotu prawnego nowy wzorzec Umowy Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych , zmieniony w taki sposób, że usunięto z jego treści postanowienia § 14 pkt 4 zd. 1 i § 17. Potwierdza to nie tylko złożony do akt niniejszej sprawy wzorzec Umowy Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych , ale również poszczególne umowy zawierane od tej daty przez Spółkę, w oparciu o przedmiotowy, zmieniony wzorzec. Prezes Urzędu ustalił dodatkowo, że zmienione warunki umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków bytowych znajdą zastosowanie nie tylko do umów zawieranych począwszy od dnia 30 kwietnia 2012 r., ale także do umów zawartych przed tą datą. Jak jednoznacznie wynika bowiem z wyjaśnień Spółki, zamierza ona aneksować wszystkie 7 umowy zawarte w oparciu o dotychczasowy, zakwestionowany przez Prezesa Urzędu wzorzec, w taki sposób aby nie zawierały one kwestionowanych postanowień § 14 pkt 4 zd. 1 i § 17. Wobec dokonanych w tym miejscu ustaleń zauważyć należy, że w obrocie konsumenckim wciąż jeszcze występują skutki ww. postanowień niezgodnych z przepisami prawa. Spółka jest bowiem w trakcie aneksowania umów zawartych z konsumentami w oparciu o dotychczasowy wzorzec umowy, obowiązujący do dnia 30 kwietnia 2012 r. Niezależnie od powyższego Prezes Urzędu ustalił również, że przychód osiągnięty przez Spółkę w roku 2011 wyniósł 32.005.579,79 zł. W celu potwierdzenia wielkości tego przychodu Spółka przedstawiła, poświadczoną za zgodność z oryginałem, kopię „zeznania o wysokości dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych” za rok 2011, tj. deklarację CIT - 8 Spółki. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes Urzędu zważył, co następuje: Interes publiczny Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , ma ona zastosowanie wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią chociaż potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Ma to miejsce wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami ustawy o ochronie (…) dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska 1 . Niniejsze postępowanie dotyczy postanowień stosowanego przez Spółkę wzorca umowy pod nazwą: „Umowa Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” . Wzorzec ten stosowany był wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. przy zawieraniu umów z wszystkimi klientami Spółki zainteresowanymi korzystaniem ze świadczonych przez nią usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Dotyczył on zatem wszystkich obecnych, jak i potencjalnych klientów Spółki, co oznacza, iż mógł mieć zastosowanie wobec nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Stwierdzić zatem należy, że postępowanie poprzedzające wydanie niniejszej decyzji oraz zawarte w niej rozstrzygnięcie mają na celu ochronę interesu publicznego. Zdaniem Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub mogliby zostać klientami Sądeckich Wodociągów Sp. z o.o. w Nowym Sączu. W konsekwencji przyjąć należy również, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy znajdą zastosowanie przepisy ustawy o ochronie (…) . Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie zaś do art. 24 ust. 2 tej ustawy , przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga 1 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 1991 r. (sygn. akt: XV Amr 8/90) oraz wyroki Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt: XVII Ama 108/00) oraz z dnia 23 lutego 2002 r. (sygn. akt: XVII Ama 133/2001). 8 zatem spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Zaznaczyć należy w tym miejscu, że konsumentem - w myśl art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 22 1 Kodeksu cywilnego - jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Natomiast przez przedsiębiorcę - zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) - rozumie się w szczególności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.), przedsiębiorcą jest m.in. osoba prawna, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. Powołany wyżej przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) zawiera w punktach 1 - 3 przykładowe wyliczenie praktyk, zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten precyzuje, że praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji oraz naruszenia szeroko ujmowanych praw konsumenta do informacji. A zatem kolejne punkty art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) dookreślają klauzulę generalną wyrażoną na początku tego przepisu, poprzez egzemplifikację najczęściej występujących rodzajów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jak już zasygnalizowano powyżej, aby możliwe było stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj.: - działania przedsiębiorcy muszą nosić znamiona bezprawności, - działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) , tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z literalnym jego brzmieniem, że „działanie bezprawne” to takie zachowanie, które jest sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego (dobrymi obyczajami). Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. nie zależy od wystąpienia szkody, ani zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga natomiast kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej w skrócie „SOKiK”) zwrócił uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy. SOKiK stwierdził, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007 r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. 9 Niemniej jednak ustawa o ochronie (…) w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu 2 . To ostatnie stanowisko wyrażone zostało również w innym wyroku, w którym SOKiK wywiódł, iż można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny, zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru klauzul abuzywnych, stanowi wystarczającą przesłankę dla stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy 3 . Analizując przesłankę bezprawności należy mieć na uwadze, iż zarzut bezprawnego działania Spółki w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) stosowania postanowienia wzorca umowy wpisanego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. – tj. naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , jak również 2) stosowania nienazwanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) , a więc naruszenia tych właśnie przepisów. Ocena działań Spółki objętych punktem I. sentencji decyzji Do stwierdzenia praktyki określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokreślenia wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy jako takiego (art. 479 36 - 479 45 K.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje SOKiK i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania postanowienia wzorca umowy do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencją prawną umieszczenia postanowienia umownego w ww. Rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do Rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, 2 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt: XVII Ama 32/05) . 3 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt: XVII Ama 51/03) . 10 czy też nie. Podobnie stanowisko w tej sprawie zajął Sąd Apelacyjny w Warszawie uznając, że zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r., praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do Rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do Rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do Rejestru, podczas gdy wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów 4 . Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w Warszawie w innym swoim wyroku, w którym powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego 5 stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma - zgodnie z art. 479 43 K.p.c. - od chwili wpisania do odpowiedniego Rejestru, skutek także wobec osób trzecich 6 . Z kolei zgodnie ze stanowiskiem SOKiK, dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame 7 . Podobne stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)” . W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a uokik (obecnie art. 24 – przyp. własny Urzędu) obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27, a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, których treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną ich wykładnię 8 . Przedmiotem niniejszego postępowania jest m.in. wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie wzorca umowy pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” , stosowanego przez Spółkę, jest tożsame z treścią klauzul uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKiK, wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. 4 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2005 r. (sygn. akt: VI ACa 760/05) . 5 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r. (sygn. akt: III CZP 95/03) . 6 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt: VI ACa 381/05) . 7 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt: XVII Ama 46/04) . 8 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt: III SZP 3/06) . 11 Odnosząc się zatem do postanowienia powołanego w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, tj. zapisu § 17 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych , o treści: „Spory mogące wyniknąć na tle realizacji postanowień umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie właściwym dla Usługodawcy sądom powszechnym” , Prezes Urzędu uznał, że jest on tożsamy z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 922 oraz 1007 Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. SOKiK w swoich licznych wyrokach uznawał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarki. I tak, w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 100/05) SOKiK uznał, iż kwestionowane przez niego postanowienie - wpisane następnie pod pozycją 922 rejestru - narusza art. 385 1 § 1 K.c. , gdyż wyłącza zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, a to może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Postanowienie uznane przez sąd za niedozwolone ustala wyłączną właściwość sądu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy na podstawie siedziby przedsiębiorcy. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienia wpisane do rejestru, pod numerami 922 i 1007 winny zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień ustala bowiem wyłączną właściwość sądu siedziby przedsiębiorcy. A zatem stosowanie obu postanowień wpisanych do rejestru oraz postanowienia stosowanego przez Spółkę wywołuje tożsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . Zgodnie z obowiązującymi przepisami, właściwość miejscowa sądu można mieć charakter właściwości ogólnej, przemiennej i wyłącznej. Podstawowa zasada dotycząca właściwości ogólnej została wyrażona w art. 27 § 1 K.p.c. , zgodnie z którym, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. W przypadku zatem, gdy powodem jest Spółka, to sądem właściwym winien być sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania. A więc nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd siedziby Spółki. Z kolei istota właściwości przemiennej polega na tym, że obok sądu właściwości ogólnej zostaje wskazany inny jeszcze sąd, przed który można wytoczyć powództwo. Wybór sądu należy w takich wypadkach do podmiotu wnoszącego pozew. W zakresie roszczeń wynikających z umów, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, przed sąd miejsca jej wykonania. Jednakże powód może, według swego uznania, wytoczyć powództwo bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 31 K.p.c. w związku z art. 34 K.p.c. ). Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego z góry, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Przepis art. 46 K.p.c. przewiduje wprawdzie możliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, stanowiąc, że strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (tak: art. 46 § 1 zd. 1 i 2 K.p.c. ). W świetle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od zasady właściwości ogólnej, jednakże tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Wzorzec umowy stosowany przez Spółkę - już z samej istoty wzorca umowy, wynikającej z art. 384 K.c. - jest ustalany wyłącznie przez jedną ze stron i nie może być traktowany jako uzgodniony przez strony indywidualnie, bowiem zawiera zbiór gotowych i opracowanych przez Spółkę postanowień, na których brzmienie konsument 12 nie ma wpływu. Sąd wskazany jako właściwy w ww. postanowieniu § 17 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych , stosowanym przez Spółkę, jest w istocie sądem wyłącznie właściwym, tzn. treść tego zapisu wzorca umowy wyłącza skuteczne stosowanie przepisów o właściwości ogólnej i przemiennej. Z uwagi na wskazane wyżej przyczyny postanowienia wpisane do rejestru pod pozycjami 922 oraz 1007 zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że kwestionowane postanowienie § 17 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych narusza interesy konsumentów, umożliwiając Spółce działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Postanowienie to jest tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. , pomimo bowiem różnic w sformułowaniu ich treści, wywołuje ono takie same skutki prawne, jak przytoczone wyżej zapisy z Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Uwzględniając wszystkie powyższe ustalenia i wnioski uznać należy, iż kwestionowane w niniejszej decyzji postanowienie § 17 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych , stosowanego przez Spółkę, jest tożsame z porównywanymi klauzulami uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Dokonując powyższej oceny przedmiotowych klauzul, Prezes Urzędu wykazał stosowanie przez Spółkę postanowienia umownego o treści tożsamej z treścią klauzul uznanych przez SOKiK za niedozwolone postanowienia umowne i wpisanych do ww. Rejestru. Wobec powyższego wykazane zostało spełnienie przesłanki bezprawności działania Spółki, polegającego na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ocena działań Spółki objętych punktem II. sentencji decyzji Nienazwaną praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) , może być każde zachowanie (działanie, zaniechanie) przedsiębiorcy, jeśli ma ono charakter bezprawny oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów . Wskazane w przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) – przedstawionym już na wstępie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - rodzaje praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mają jedynie charakter przykładowy. Natomiast nie wyczerpują one wszystkich zachowań przedsiębiorców, które mogą zostać zakwalifikowane jako naruszające przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) . Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w analizowanym przepisie ustawy o ochronie (…) , „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 9 . Praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów analizowana w niniejszej decyzji polega na zamieszczeniu we wzorcu Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych postanowienia, które przewiduje możliwość rozwiązania tej umowy przez Spółkę bez zachowania okresu wypowiedzeniem, a co za tym idzie odcięcia przyłącza 9 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt: III SZP 3/06). 13 wodociągowego lub kanalizacyjnego i wstrzymania świadczenia usług zaopatrzenia w wodę lub odbioru ścieków, w innych przypadkach, niż wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Mianowicie Spółka przewidziała w § 14 pkt 4 zd. 1 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych , iż przyczyną rozwiązania przez nią tej umowy, bez zachowaniem okresu wypowiedzenia, może być uzyskanie przez Spółkę informacji o utracie przez odbiorcę usług „tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (lokalu) o uregulowanym stanie prawnym” . Należy przyjąć, iż takie ukształtowanie tego postanowienia jest sprzeczne z zasygnalizowanym wyżej przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Stosownie bowiem do treści art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) : „przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych” . Wszystkie okoliczności, w jakich przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz ich odbiorcy, zostały zatem określone w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Zauważyć należy bowiem, że konstruując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub innym równoznacznym zwrotem. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług zaopatrzenia w wodę lub odbioru ścieków ma charakter zamknięty, a więc nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w analizowanym przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane postanowienie § 14 pkt 4 zd. 1 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych stwarza możliwość przekroczenia przez Spółkę jej uprawnień, jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych, w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia tych usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań skutkujących odcięciem dostaw wody lub zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte zakresem przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed wstrzymaniem świadczenia usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, w wyniku jednostronnego rozwiązania umowy przez Spółkę, świadczy o bezprawności kwestionowanego postanowienia umownego. Takie zachowanie Spółki godzi w interesy konsumentów, gdyż stosowanie we wzorcu umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków kwestionowanej klauzuli pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usługi o charakterze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodarstwa domowego. 14 Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski stwierdzić należy zatem, że zakwestionowana praktyka Spółki jest bezprawna i godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Stanowisko takie znajduje także odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie Prezesa Urzędu 10 , jak również Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 11 . Wobec powyższego przyjąć należy, że spełniona została przesłanka bezprawności działania Spółki, polegająca na naruszeniu przez nią przepisu art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów”. Uregulowanie art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości, przesądza o naruszeniu zbiorowych interesów. Powyższe stanowisko jest trwale utrzymywane w orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 12 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który stwierdził, że „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 13 . Stosowany przez Spółkę wzorzec umowy pod nazwą: „Umowa Nr …o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” wykorzystywany był przy nawiązywaniu stosunków prawnych z klientami, zainteresowanymi zaopatrzeniem w wodę lub odprowadzaniem ścieków za pośrednictwem sieci wodociągowo – kanalizacyjnej Spółki. Stroną takich umów mogli być zarówno dotychczasowi klienci Spółki, jak również wszyscy potencjalni jej klienci. Zatem krąg adresatów ww. wzorca umowy nie był z góry określony. Biorąc natomiast pod uwagę, że klienci Spółki nie mają wpływu na zapisy zawieranych z nimi umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, gdyż nie są one z nimi indywidualnie negocjowane, uznać należy, że wszelkie zawarte w nich bezprawne zapisy godzą w interesy ekonomiczne lub prawne konsumentów. 10 Por. np. decyzje Prezesa Urzędu: Nr RKR-20/2009 z dnia 14 października 2009 r., Nr RKT-41/2009 z dnia 18 grudnia 2009 r., Nr RKT-12/2010 z dnia 29 czerwca 2010 r., Nr RKT-20/2010 z dnia 22 lipca 2010 r. oraz Nr RKT-45/2010 z dnia 23 grudnia 2010 r. 11 Por. np. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 15 lipca 2010 r. (sygn. akt: Ama 28/09) oraz z dnia 10 września 2010 r. (sygn. akt: XVII Ama 122/09). 12 Por. np. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt: XVII Ama 108/00) oraz z dnia 23 lutego 2002 r. (sygn. akt: XVII Ama 133/2001). 13 Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01). 15 W odniesieniu do specyfiki niniejszej sprawy zauważenia wymaga również, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Natomiast dostęp do bieżącej wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka. Oznacza to, że usługi zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków powinny być świadczone w sposób powszechny i ciągły, a każdy odbiorca powinien mieć zapewniony pełny dostęp do tych usług, o ile spełnia określone w przepisach prawa wymagania. Wymagania te określone zostały w art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , zgodnie z którym przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość przyłączona została do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Jednocześnie zważyć należy, że art. 6 ust. 3 pkt 6) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) stanowi, iż umowa, na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków, powinna zawierać postanowienia dotyczące odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunki jej wypowiedzenia. Mając jednak na względzie treść art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , a także okoliczności opisane w art. 8 ust. 1 tej ustawy , zważyć należy, że wypowiedzenie umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, a tym bardziej jej rozwiązanie bez zachowania okresów wypowiedzenia, powinno być dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach. Szczególny charakter usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków (które są usługami o charakterze powszechnym i publicznym) oraz fakt, iż są one świadczone w warunkach monopolu naturalnego, uniemożliwia w ocenie Prezesa Urzędu rozwiązywanie tych umów w przypadku zaledwie powzięcia przez Spółkę wiadomości o utracie przez odbiorcę tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, do której doprowadzana jest już woda lub odprowadzane są ścieki. Powyższe okoliczności dodatkowo potwierdzają wniosek, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania Spółki dotycza interesu ogółu konsumentów jako zbiorowości. Mając na uwadze przedstawione powyższe ustalenia, argumenty i wnioski przyjąć należy, że spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne do zakwalifikowania działań Spółki jako praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Uwzględniając zatem opisane i przeanalizowane powyżej uwarunkowania faktyczne i prawne, Prezes Urzędu uznał, że działania Spółki zakwalifikować należy jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Spółka zaprzestała stosowania kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień, poprzez usunięcie zapisów § 14 pkt 4 zd. 1 i § 17 z wzorca Umowy zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych . Należy przyjąć, że zmodyfikowany w ten sposób wzorzec tej umowy został wprowadzony do obrotu prawnego w dniu 30 kwietnia 2012 r. W tym dniu bowiem Spółka rozpoczęła zawieranie umów w oparciu o zmieniony wzorzec – dostosowany do obowiązujących przepisów prawa. Data ta jest zresztą zgodna z deklarowaną przez Spółkę, która zobowiązała się do zaprzestania stosowania kwestionowanych postanowień § 14 pkt 4 zd. 1 i § 17, a tym samym rozpoczęcia stosowania w obrocie konsumenckim zmienionego wzorca umowy właśnie począwszy od dnia 30 kwietnia 2012 r. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż w dniu 30 kwietnia 2012 r. nastąpiło zaniechanie stosowania przez Spółkę określonych wyżej praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 16 Zgodnie z przepisem art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 tej ustawy . W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (art. 27 ust. 2 ustawy ), przy czym ciężar udowodnienia okoliczności zaniechania stosowania zarzucanej praktyki spoczywa na przedsiębiorcy (art. 27 ust. 3 ustawy ). Wobec spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającej zaniechanie jej stosowania, wskazanych w art. 27 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy , Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I. i II. sentencji niniejszej decyzji. W przypadku wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającej zaniechanie jej stosowania – w myśl uregulowania art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie (…) - stosuje się odpowiednio przepis art. 26 ust. 2 tej ustawy . Na podstawie tego ostatniego przepisu, Prezes Urzędu może w decyzji określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na Spółkę obowiązku aneksowania wszystkich umów zawartych z konsumentami w oparciu o obowiązujący do dnia 30 kwietnia 2012 r. wzorzec umowy pod nazwą „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych” , zawierający postanowienie niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, w ten sposób, że kwestionowane postanowienia – które powołane zostały w punktach I. i II. sentencji decyzji - zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego. Należy zaznaczyć, że bezprawne praktyki Spółki - wskazane w niniejszej decyzji - zostały już zaniechane, co ustalono w toku przeprowadzonego postępowania. Jednakże Spółka nie dokonała jeszcze zmiany dotychczas zawartych – w oparciu o wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych - umów z konsumentami. Powyższa sytuacja może prowadzić do swoistego usankcjonowania nierównoprawnego traktowania konsumentów, z którymi zawarto umowy na nowych i starych zasadach. Pozostawienie tym konsumentom, z którymi wcześniej Spółka zawarła umowy na starych zasadach, a które nie zostały zmodyfikowane możliwości dochodzenia swych praw jedynie na drodze cywilnoprawnej, czyniłoby ochronę, jaką zapewnia ustawa o ochronie (…) iluzoryczną. Prowadziłoby to do zniweczenia funkcji, jaką mają do spełnienia zawarte w tej ustawie uregulowania. Mając na uwadze konieczność zapewnienia realizacji celu ustawy o ochronie (…) , wskazanego w jej art. 1 ust. 1, którym jest m.in. podejmowanie w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz celem zapobieżenia nierównoprawnego traktowania konsumentów, Prezes Urzędu uznał za zasadne nakazanie Spółce aneksowania wszystkich umów zawartych z konsumentami w oparciu o obowiązujący do dnia 30 kwietnia 2012 r. wzorzec Umowy o zaopatrzenie w wodę i (lub) odprowadzanie ścieków bytowych , zawierający postanowienie niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, w ten sposób, że kwestionowane postanowienia zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego. Uwzględniając wszystkie powyższe ustalenia i wnioski, Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji . 17 Kara za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…) Stosownie do treści art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - „Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24” . Jak z powyższego przepisu wynika, ustawa o ochronie (…) wprowadziła zasadę fakultatywności kar nakładanych przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorców, którzy dopuścili się naruszenia wskazanego w nim zakazu. A zatem w przypadku stwierdzenia jego naruszenia przez przedsiębiorcę Prezes Urzędu może nałożyć na niego karę pieniężną. W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iż doszło do naruszenia przez Spółkę - określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) - zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w sposób wskazany w pkt I. i II. sentencji decyzji. Przy czym charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na Spółkę kary pieniężnej. Podkreślenia wymaga, że naruszenie przez przedsiębiorców przepisów ustawy o ochronie (…) może nastąpić zarówno umyślnie (tj. wówczas, gdy dopuszczający się naruszenia miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj. wtedy, gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy ). Natomiast kara pieniężna - zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. Oznacza to, że kara pieniężna może być nałożona nawet wówczas, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował wspomniany element umyślności. Nakładając karę pieniężną, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Z tego względu, Prezes Urzędu ocenił całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, opisane w niniejszej decyzji działania - podejmowane przez Spółkę w zakresie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - powinny były jej się kojarzyć z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Spółki naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Spółki. Pomimo tego – jak już wcześniej sygnalizowano - samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) . Art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) przewiduje możliwość nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenie kary. Ustawa nie przesądza w sposób jednoznaczny o wysokości kary nakładanej przez Prezesa Urzędu, który decyduje o tym samodzielnie w odniesieniu do każdego konkretnego przypadku, kierując się założeniem, że sankcja musi spełniać zarówno funkcję represyjną, jak i prewencyjną (czyli dyscyplinującą). Niemniej jednak przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w art. 106 – art. 108 ustawy o ochronie (…) , Prezes Urzędu powinien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy , a także uprzednie naruszenie tych przepisów (tak: art. 111 ustawy o ochronie (…) ). 18 W punkcie I. i II. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust 2 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , co daje podstawy do nałożenia na nią kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 tej ustawy . Przy ustalaniu kary pieniężnej Prezes Urzędu przyjął za podstawę obliczeń kwotę odpowiadającą wysokości przychodów, osiągniętych przez Spółkę w roku 2011. Wynosi ona 32.005.579,79 zł. Stosownie do treści przepisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) , maksymalna kara nakładana na przedsiębiorcę może stanowić 10 % jego przychodów, co w niniejszej sprawie daje kwotę 3.200.557,98 zł (10 % z 32.005.579,79 zł przychodów Spółki). Ostateczne ustalenie wysokości kary w analizowanej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem licznych okoliczności mających wpływ na tę wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych wyliczeń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wymiar kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W kontekście analizy wagi stwierdzonych naruszeń wzięto pod uwagę okoliczność, iż naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. W związku z tym po stronie konsumentów brak jest możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co wpływa również na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Zważono, że usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczy stwierdzone naruszenie, należą do usług użyteczności publicznej świadczonych w sposób powszechny i ciągły, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Stwierdzone naruszenie dotyczy zatem towaru niezbędnego z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto także pod uwagę geograficzny zasięg działania Spółki, który ograniczony jest do rynku lokalnego gmin: Nowy Sącz, Stary Sącz, Chełmiec, Korzenna, Kamionka Wielka oraz Nawojowa. Uwzględniono ponadto długotrwały okres stosowania stwierdzonego naruszenia, wynikający z ustalenia, że zakwestionowany wzorzec wprowadzono do obrotu prawnego w 2006 r., a następnie został on zmodyfikowany w roku 2008. W powyższym zakresie wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Spółkę zbiorowych interesów konsumentów polega m.in. na stosowaniu niedozwolonego postanowienia umownego, wpisanego do publicznie i powszechnie dostępnego rejestru niedozwolonych postanowień umownych, prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Prezes Urzędu zważył, że w wyniku analizowanego zachowania Spółki, które zdefiniowane zostało w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, pozycja kontraktowa konsumentów została osłabiona. Postanowienie, o którym mowa w punkcie I. sentencji decyzji, czyli zapis § 17 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych reguluje zagadnienie, które mogło w rzeczywistości odnosić się jedynie do niektórych konsumentów. Kwestionowane postanowienie § 17 dotyczy bowiem wskazania sądu właściwego dla rozpoznania sporów wynikłych z zawartej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, w taki sposób, że ustala wyłączną właściwość sądu siedziby Spółki. Uwzględniając powyższe, wskazane postanowienie należało zaklasyfikować 19 jako zapis o stosunkowo niewielkiej szkodliwości. Z drugiej strony zważyć należy jednak na długotrwałość stosowania przedmiotowego zapisu wzorca, Spółka wprowadzała go bowiem do obrotu konsumenckiego w roku 2006 i stosowany był do 30 kwietnia 2012 r. Podsumowanie ustaleń dotyczących wagi stwierdzonej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji pozwala przyjąć, iż waga naruszenia stosowanego przez Spółkę w powyższym zakresie kształtuje się na poziomie 0,03 % przychodów osiągniętych przez nią w roku 2011. Uzyskana w ten sposób wielkości wynosi: 9.602 zł [0,03 % z 32.005.579,79 zł przychodów Spółki]. Naruszenie przez Spółkę zbiorowych interesów konsumentów polega również na naruszeniu bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, mających wpływ na treść oraz byt umowy, w sposób określony w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Praktyka ta polega bowiem na zamieszczeniu we wzorcu Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych , stosowanym w obrocie z konsumentami postanowienia § 14 pkt 4 zd. 1, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez Spółkę bez zachowania okresu wypowiedzenia, w przypadku powzięcia przez nią wiadomości o utracie przez odbiorcę usług tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, do której już dostarczana jest woda lub odprowadzane są ścieki. Należy przyjąć, że analizowane naruszenie miało miejsce na etapie zawierania umowy, albowiem jego istotą jest zachowanie Spółki wobec konsumenta wyrażającego zamiar jej zawarcia, polegające na naruszeniu przepisów prawa wpływających na treść umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Prezes Urzędu zważył, iż w wyniku stosowania powyższej praktyki sytuacja konsumentów została osłabiona, gdyż umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków mogła zostać rozwiązana w sytuacji nie przewidzianej powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Natomiast rozwiązanie umowy jest równoznaczne z zaprzestaniem dostarczania wody lub odbioru ścieków, a więc pozbawia konsumenta dostępu do towaru, z którego korzystanie jest podstawową potrzebą życiową każdego człowieka. Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając długotrwałość naruszenia objętego punktem II sentencji niniejszej decyzji, Prezes Urzędu uznał za uzasadnione ukształtowanie wagi naruszenia na poziomie 0,06 % przychodów osiągniętych przez Spółkę w roku 2011. W tym stanie rzeczy ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa wynosi: 19.203 zł [0,06 % z 32.005.579,79 zł przychodów Spółki]. Dokonując określenia wymiaru kary pieniężnej nakładanej na Spółkę przeprowadzono również ustalenia, czy w postępowaniu zaistniały okoliczności łagodzące lub obciążające, które mogą mieć wpływ na jej wysokość. Prezes Urzędu ustalając okoliczności łagodzące i obciążające, związane ze stosowaniem przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, miał na uwadze całokształt zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz postawę Spółki. Okoliczności te – w przypadku ich stwierdzenia – mogłyby mieć wpływ na procentowe zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej, będącej podstawą wymierzenia kary. Kierując się taką oceną Prezes Urzędu stwierdził, że okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie jest zaniechanie przez Spółkę stosowania praktyk zdefiniowanych w punkcie I. i II. sentencji decyzji, niezwłocznie po wszczęciu postępowania. Postępowanie w tej sprawie zostało bowiem wszczęte w dniu 20 kwietnia 2012 r., natomiast Spółka podjęła właściwe działania już w dniu 30 kwietnia 2012 r., doprowadzając do zaniechania zarzucanych jej praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 20 Ponadto Spółka aktywnie współdziałała z Prezesem Urzędu w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie niniejszej decyzji, w bardzo dużym stopniu przyczyniając się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia tego postępowania i wydania decyzji. Okoliczność ta również odnosi się do obu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - zdefiniowanych odpowiednio w punkcie I i II sentencji decyzji. Zsumowanie wszystkich ww. okoliczności łagodzących pozwala przyjąć, że uzasadnione jest obniżenie kary pieniężnej - nakładanej na Spółkę za stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych zarówno w punkcie I., jak i II. sentencji niniejszej decyzji - o 50 % wyliczonych wyżej kwot bazowych. Dokonując ustalenia wymiaru kary pieniężnej nakładanej na Spółkę Prezes Urzędu zobowiązany był również uwzględnić okoliczności obciążające, które mają wpływ na procentowe zwiększenie kwoty bazowej. Prezes Urzędu stwierdził jednak, że takie okoliczności obciążające w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Dokonując ostatecznego zestawienia opisanych wyżej okoliczności łagodzących, przy braku okoliczności obciążających należy przyjąć, że uzasadnione jest obniżenie kary pieniężnej - nakładanej na Spółkę za stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych zarówno w punkcie I., jak i II. sentencji niniejszej decyzji - o 50 % kwoty bazowej. Obliczona w ten sposób kara pieniężna wyniesie odpowiednio: - z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , w zakresie określonym w punkcie I. sentencji decyzji: 4.801 zł [9.602 zł – 50 %], co stanowi 0,015 % przychodu Spółki oraz 0,15 % maksymalnego wymiaru kary; - z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) , w zakresie określonym w punkcie II. sentencji decyzji: 9.601 zł [19.203 zł – 50 %], co stanowi 0,03 % przychodu Spółki oraz 0,3 % maksymalnego wymiaru kary. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorców, którzy dopuścili się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianych zachowań. Decydując o nałożeniu kary pieniężnej i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności. Orzeczona kara powinna również stanowić dolegliwość dla strony niniejszego postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanej sankcji oraz wyrazić nadzieję, że odniesie ona spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W świetle powyższych ustaleń i wywodów, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, polegające na stosowaniu przez Spółkę we wzorcu Umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków bytowych odpowiednio: - niedozwolonego postanowienia umownego wpisanego do Rejestru takich postanowień, powołanego w punkcie I. sentencji decyzji, nałożono na Spółkę karę pieniężną w wysokości: 4.801 zł (słownie: cztery tysiące osiemset jeden złotych); - postanowienia umownego sprzecznego z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , powołanego w punkcie II. sentencji decyzji, nałożono na Spółkę karę pieniężną w wysokości: 9.601 zł (słownie: dziewięć tysięcy sześćset jeden złotych). 21 Prezes Urzędu, kierując się potrzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla strony niniejszego postępowania. Kara taka powinna jednak spełnić również funkcję prewencyjną i wychowawczą, tak, aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie (…) . W ocenie Prezesa Urzędu, wymierzona kary pieniężna w ostatecznej wysokości: 14.402 zł, wynoszącej 0,045 % przychodów uzyskanych przez Spółkę w roku 2011 i stanowiąca 0,45 % maksymalnego wymiaru kary - przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4. ustawy o ochronie (…) - jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów tej ustawy i współmierna do możliwości finansowych Spółki. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, ustalenia i wnioski, Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie IV. sentencji niniejszej decyzji . Koszty postępowania Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie (…) – „Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie” . Natomiast w myśl art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania” . Podobnie w treści przepisu art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wprowadzono wymóg, zgodnie z którym „jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia” . Natomiast stosownie do dyspozycji przepisu art. 263 § 1 K.p.a. - „do kosztów postępowania zalicza się (…) również koszty doręczenia stronom pism urzędowych” . Postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu - w punkcie I. i II. sentencji decyzji - stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…) . Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną – Spółką. W związku z powyższym postanowiono obciążyć Spółkę kosztami postępowania w wysokości 21 zł (słownie: dwadzieścia jeden złotych). Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie V. sentencji niniejszej decyzji . Zgodnie treścią art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) , określoną wyżej karę pieniężną należy uiścić, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Koszty niniejszego postępowania Spółka obowiązana jest wpłacić na to samo konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 22 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 K.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach, zawartego w punkcie V. sentencji niniejszej decyzji - stosownie do treści art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) w związku z 479 32 K.p.c. oraz art. 264 § 2 K.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…) - przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia tej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zastępca Dyrektor Delegatury w Krakowie Marek Szarzyński Otrzymują: 1. Sądeckie Wodociągi Sp. z o.o. z siedzibą w Nowym Sączu, ul. Wincentego Pola 22, 33 – 300 Nowy Sącz , 2. RKR a/a.