RWR-28/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA WE WROCŁAWIU 50-413 Wrocław, ul. Walońska 3-5 tel.(071) 344 65 87, (071) 34 05 920, fax (071) 34 05 922 e-mail: wroclaw@uokik.gov.pl RWR 61-8/12/JM Wrocław, 21 .08.2012 r. DECYZJA RWR 28/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , polegającej na zamieszczeniu w stosowanym przez tego przedsiębiorcę wzorcu umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień o treści: - § 3 „Należność Sprzedawcy z tytułu dostarczania energii cieplnej Odbiorca zobowiązuje się regulować w terminie 14 dni od daty wystawienia faktury na konto bankowe Sprzedawcy.”, - § 12 „W sprawach przekraczających uprawnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, strony będą poddawać spory pod rozstrzygnięcie właściwemu sądowi dla siedziby Sprzedawcy.”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone ; i przyjęciu zobowiązania przedsiębiorcy do zaniechania tych działań poprzez zmianę treści kwestionowanych postanowień w stosowanym wzorcu oraz wystąpienie z propozycją aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie prawnym, zawierających ww. kwestionowane postanowienia, nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez tego przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy, polegających na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez zaniechanie umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień: 1. określających sposób prowadzenia rozliczeń, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.); 2. określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.); i przyjęciu zobowiązania przedsiębiorcy, do zaniechania tych działań poprzez zamieszczenie powyższych informacji w stosowanym wzorcu oraz wystąpienie z propozycją aneksowania wszystkich umów obowiązujących w dniu uprawomocnienia się decyzji, nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji. III . Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 roku w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Zakład Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu, obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętych zobowiązań, opisanych w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji, w terminie 4 miesięcy od daty jej uprawomocnienia się, zawierającego: - zmieniony wzorzec p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” wraz ze wskazaniem daty jego wprowadzenia do obrotu konsumenckiego, - informacje o liczbie umów, które zostały aneksowane zgodnie z przyjętym zobowiązaniem, - informacje o liczbie odbiorców (konsumentów), którym nie przedstawiono aneksów do umowy sprzedaży ciepła ze wskazaniem przyczyn takiego zaniechania. IV. Na podstawie art. 26 ust.1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r., nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej 3 ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy, działanie przedsiębiorcy polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez zaniechanie umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień określających odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.); i nakazuje się zaniechania jej stosowania. V. Na podstawie art. 106 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Zakład Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu, karę pieniężną w wysokości 7.890 zł (słownie: siedem tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt złotych) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt IV sentencji decyzji, płatną do budżetu państwa. UZASADNIENIE 1.1. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura we Wrocławiu, zgodnie z przewidzianymi w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów kompetencjami, przeprowadził, w ramach postępowania wyjaśniającego (sygn. RWR 403-8/11/ET), analizę wzorców umów stosowanych w obrocie konsumenckim przez przedsiębiorców z obszaru województwa dolnośląskiego i lubuskiego będących dostawcami energii cieplnej, celem ustalenia, czy przedsiębiorcy ci przestrzegają przepisy m.in. w zakresie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi art. 24 ust.1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dalej : „ustawa o ochronie (…)”. (dowód: sprawa RWR 403-8/11/ET) 1.2. W wyniku wskazanych wyżej czynności pojawiło się podejrzenie, iż w stosowanym przez przedsiębiorcę, Zakład Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu, dalej: „Spółka”, wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” zamieszczono postanowienia umowne, które mogą być tożsame z klauzulami wpisanymi na podstawie art. 479 45 Kodeksu 4 postępowania cywilnego do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, dalej: „Rejestr”, pod poz. 496 i 353. Analiza stosowanego przez Spółkę ww. wzorca umowy wykazała także, iż brak jest w nim postanowień regulujących kwestie sposobu prowadzenia rozliczeń, określających odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy oraz określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.), dalej: „ustawa Prawo energetyczne”. (dowód: sprawa RWR 403-8/11/ET, karty 2-7) 1.3. W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej: „Prezes Urzędu”, Postanowieniem Nr 27/2012 z dnia 1 lutego 2012 r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których stanowi: - art. 24 ust.1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), polegających na zamieszczeniu w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień, które są wpisane do Rejestru pod poz. 496 i 353, - art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…), polegających na zaniechaniu umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień: 1. określających sposób prowadzenia rozliczeń, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne, 2. określających odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne; 3. określających wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Jednocześnie, Postanowieniem Nr 27/2012 z dnia 1 lutego 2012 r., Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego o sygn. akt RWR 403-8/11/EK (21 kart). (dowód: sprawa RWR 61-8/12/JM karta 1-3, sprawa RWR 403-8/11/ET, karty 1-21) 1.4. Pismem z dnia 16.02.2012 r., uzupełnionym pismami z dnia 27.02.2012 r., 5.03.2012 r. i 8.05.2012 r., Spółka zobowiązała się do zmiany treści kwestionowanych postanowień wzorca umownego p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” oraz zamieszczenia w tym wzorcu informacji w sprawie określenia sposobu rozliczeń. Do § 5 ww. wzorca umownego Spółka zobowiązała się dodać dodatkowe punkty zawierające informacje z zakresu wysokości bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców oraz, jej zdaniem, także informacje o odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy. Jednocześnie Spółka wskazała, iż jej zdaniem „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” nie jest wzorcem umownym, gdyż jej postanowienia mogą być negocjowane indywidualnie z konsumentem. Na potwierdzenie powyższego Spółka przesłała kopie przykładowych umów, zawierające negocjowane zapisy. (dowód: sprawa RWR 61-8/12/JM karty 4-5, 13-522, 524-526) 2. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: 2.1. Zakład Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu został wpisany do KRS pod numerem 0000156699. Przedmiotem jego działalności jest m.in. wytwarzanie, przesyłanie i 5 dystrybucja energii elektrycznej; wytwarzanie i zaopatrywanie w parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatycznych. (dowód: sprawa RWR 61-8/12/JM karta 6-7) 2.2. W toku wykonywanej działalności, Spółka w relacjach z klientami posługuje się wzorcem umownym o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr …..”, który obowiązuje od 1999 r. Zgodnie z jego § 1 przedmiotem umowy jest przesyłanie i dystrybucja ciepła oraz jego sprzedaż dokonywana przez Spółkę na rzecz odbiorcy. Tym samym, w swej istocie, jest to umowa kompleksowa. We wzorcu tym Prezes Urzędu dopatrzył się (pkt 1.3. uzasadnienia decyzji).: a) braku informacji dotyczących: - określenia sposobu prowadzenia rozliczeń, - odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, - wysokości bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, tj. informacji, o których mowa w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne, b) postanowień o treści: - § 3 „Należność Sprzedawcy z tytułu dostarczania energii cieplnej Odbiorca zobowiązuje się regulować w terminie 14 dni od daty wystawienia faktury na konto bankowe Sprzedawcy.”, - § 12 „W sprawach przekraczających uprawnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, strony będą poddawać spory pod rozstrzygnięcie właściwemu sądowi dla siedziby Sprzedawcy.”, tożsamych z niedozwolonymi postanowieniami umownymi zamieszczonymi w Rejestrze pod poz. 496 i 353 (dowód: sprawa RWR 403-8/11/ET, karty 2-7; sprawa RWR 61-8/12/JM karta 5) 2.3. W Rejestrze zamieszczono między innymi następujące klauzule: - „Należność za gaz ziemny oraz świadczone Kupującemu usługi będą regulowane na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę (…) 14 dniowym od daty wystawienia faktury w przypadku wysyłki pocztą z wyłączeniem § 5 ust. 3 umowy. Należność za gaz ziemny, o której mowa w § 5 ust. 3 umowy Kupujący będzie regulował na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym w fakturze ”, wpisane pod poz. 496 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, dalej: „SOKiK”, z dnia 14 marca 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 6/04), - „Wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z realizacją umowy strony będą rozstrzygać w drodze negocjacji, a w przypadku niemożności osiągnięcia porozumienia przez Sąd miejscowo właściwy dla siedziby ZEORK S.A.” wpisane pod poz. 353 na podstawie wyroku SOKiK z dnia 18 października 2004 r. (sygn. akt XVII AmC 101/03) (dowód: rejestr klauzul niedozwolonych zamieszczony na stronie internetowej http://uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php ) 2.4. W trakcie postępowania Spółka, ustosunkowując się do Postanowienia nr 27/2012, zobowiązała się do wprowadzenia zmian we wzorcu umownym p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” poprzez: Ad pkt I sentencji decyzji Kwestionowane postanowienia zostaną zastąpione nowymi o treści: - § 3 „Należność Sprzedawcy z tytułu dostarczania energii cieplnej Odbiorca zobowiązuje się regulować w terminie 14 od dnia wystawienia faktury na konto bankowe lub bezpośrednio w kasie Sprzedawcy, przy czym Sprzedawca dostarczy fakturę nie później niż 7 dni przed terminem płatności oznaczonym na fakturze. W przypadku gdy termin 7 dniowy określony w 6 zdaniu poprzednim nie zostanie zachowany przez Sprzedawcę, to Sprzedawca na wniosek Odbiorcy odstąpi od naliczania odsetek.”, - § 12 „W przypadku sporu każdej ze stron przysługuje prawo do rozstrzygania go poprzez właściwy sąd powszechny.” Ad pkt II sentencji decyzji Spółka zobowiązała się także do zamieszczenia w przedmiotowym wzorcu umownym informacji, o których mowa w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne tj. a) dotyczących sposobu rozliczeń § 2 pkt 4. „Określenie ilości zużytej przez Odbiorcę energii cieplnej odbywać się będzie na podstawie odczytu wskazań urządzenia pomiarowego — ciepłomierza posiadającego ważne świadectwo legalizacji, w okresach miesięcznych, przy czym Odbiorca ma prawo uczestniczyć przy dokonywaniu odczytu urządzenia pomiarowego.” b) dotyczących wysokości bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców § 5 pkt 1 . „Sprzedawca zobowiązany jest do utrzymywania zdolności urządzeń, instalacji i sieci do realizacji dostaw energii cieplnej w sposób ciągły i niezawodny.” § 5 pkt 2. „Szczegółowe postanowienia dotyczące ilości, jakości, niezawodności i ciągłości dostaw i odbioru energii cieplnej określone są w Prawie energetycznym.” § 5 pkt 3. „Jeśli z powodu niedotrzymania przez Sprzedawcę standardów jakościowych obsługi Odbiorcy nastąpiło ograniczenie mocy cieplnej, Odbiorcy przysługuje bonifikata, której wysokość oblicza w następujący sposób: 1) jeśli ograniczenie mocy cieplnej wynosi do 40%, wysokość bonifikaty oblicza się według wzorów: Su=Sum+Suc Sum=0,25 (Nt-Nr) x Cn x hp:365 Suc=O,4(Nt-Nr) x 3,6 x 24 x hp x Cc 2) jeśli ograniczenie mocy wynosi powyżej 40%, wysokość bonifikaty oblicza się według wzorów: Su= Sum+ Suc Sum=0,5 (Nt-Nr) x Cn x hp :365 Suc=0,8(Nt-Nr) x 3,6 x 24 x hp x Cc Gdzie poszczególne symbole oznaczają: Su - łączną bonifikatę za ograniczenia w dostarczaniu ciepła, Sum - bonifikatę za ograniczenia mocy cieplnej, Suc - bonifikatę za niedostarczone ciepło, Nt - moc cieplną określoną na podstawie obliczonego natężenia przepływu i parametrów nośnika ciepła określonych w tabeli regulacyjnej [w MW], Nr - rzeczywistą moc cieplną, określoną na podstawie natężenia przepływu i rzeczywistych parametrów nośnikach ciepła [w MW], 24- mnożnik oznaczający 24 godziny w ciągu doby [w h], Hp - liczbę dni, w których wystąpiły ograniczenia w dostarczaniu ciepła, spowodowane niedotrzymaniem przez Sprzedawcę standardów jakościowych obsługi Odbiorcy, Cn - cenę za zamówioną moc cieplną dla danej grupy taryfowej [w zł/MW], Cc- cenę ciepła dla danej grupy taryfowej [w zł/GJ].” 7 § 5 pkt 4. „Niedotrzymanie jakościowej obsługi Odbiorcy, o której mowa w punkcie 3, wymaga potwierdzenia protokołem przez Sprzedawcę i Odbiorcę.” § 5 pkt 5. „W przypadku niestawienia się jednej ze stron w uzgodnionym miejscu i czasie w celu sporządzenia protokołu, o którym mowa w punkcie 4, protokół może być sporządzony przez jedną ze stron oraz stanowi podstawę do dochodzenia bonifikat, o których mowa w punkcie 3.” W przedstawionych propozycjach zmian wzorca umownego Spółka nie uregulowała kwestii odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy. (dowód: sprawa RWR 61-8/12/JM karty 4-5, 11-12, 44-46, 524-526) 2.5. Spółka zaopatruje w ciepło odbiorców indywidualnych tylko na terenie gminy Międzyrzecz. Zawarła z konsumentami następującą ilość umów, z zastosowaniem wskazanego wyżej wzorca: Tabela nr 1 (tajemnica przedsiębiorstwa) Na 99 zawartych umów 98 zostało podpisanych z mieszkańcami miasta Międzyrzecz, zaś 1 – z mieszkańcem wsi Kęszyca Leśna. (dowód: sprawa RWR 61-8/12/JM karta 5) 2.6. Zgodnie z oświadczeniem Spółki umowy o sprzedaż ciepła są indywidualnie negocjowane z klientami, a Spółka nie posługuje się jednym, oficjalnym wzorcem umownym. Według przedsiębiorcy cyt: „…zawierane były różne rodzaje umów z odbiorcami indywidualnymi, w zależności od daty zawarcia umowy. Jeżeli nie było takiej konieczności, to nasza Spółka nie zmieniała starych umów, choć z nowymi odbiorcami zawierała już nieco inne umowy ”. Na poparcie swojego twierdzenia przedstawiła ona kopie umów, zawartych w latach 1999-2011. Spółka wskazała jednocześnie, iż dokonane zmiany dotyczyły następujących kwestii: Tabela nr 2 (Tajemnica przedsiębiorstwa) (dowód: sprawa RWR 61-8/12/JM, karta 4-5,46-522) 3. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes Urzędu zważył, co następuje: 3.1. Zagrożenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Spółki. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…). 3.2. Oznaczenie przedsiębiorcy 8 Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) jest w szczególności przedsiębiorca określony w przepisach ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz.U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.) , tj. m.in. osoba prawna wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Strona postępowania – Zakład Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu - jest spółką prawa handlowego, której art.12 ustawy kodeks spółek handlowych przyznaje osobowość prawną. Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na sprzedaży energii cieplnej i elektrycznej - jest zatem przedsiębiorcą w rozumieniu wskazanych przepisów. 3.3. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie I sentencji decyzji Określenie zarzutu, przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Spółce został postawiony zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), polegającej na umieszczeniu w stosowanym wzorcu umownym p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień, które są wpisane do Rejestru pod poz. 353 i 496. Art. 24 ust.1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (…).”, dalej: „k.p.c.”. Do stwierdzenia zatem praktyki z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) konieczne jest wykazanie, że spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, polegająca na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, 2) naruszenie tymi działaniami zbiorowego interesu konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych, a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru. Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia „wzorzec umowy", stwierdzając jedynie, że chodzi tu w szczególności o ogólne warunki umów, wzory umów i regulaminy, które zostały ustalone przez jedną ze stron umowy. „Wzorzec umowy" jest zatem pojęciem zbiorczym, a „ogólne warunki umów", „wzory umów" oraz „regulaminy" należy traktować jako jego egzemplifikacje. 1 Wzorce to klauzule, opracowane przed zawarciem umowy i wprowadzone do stosunku prawnego przez jedną ze stron w ten sposób, że druga strona (adherent) nie ma wpływu na ich treść; dodatkowo są zwykle opracowywane w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego i w sposób jednolity określają treść przyszłych umów. 2 Cechą wzorca jest możliwość posłużenia 1 Emilia Wieczorek „Komentarz do art. 384 Kodeksu cywilnego”, stan prawny 2010.01.01, LEX POLONICA. 2 E. Rutkowska „ Charakter prawny i treść bankowych wzorców umownych” , Pr. Bank. 1999, nr 5, s. 59; Adam Olejniczak „Komentarz do art. 384 Kodeksu cywilnego”, stan prawny 2010.05.01, LEX POLONICA. 9 się nim wielokrotnie, nie zawiera on bowiem oznaczeń indywidualizujących drugą stronę umowy, lecz powtarzalne klauzule, które będą uzupełniać treść zobowiązań powstałych z umów. 3 Zatem, jeśli określone postanowienia są sformułowane przez jedną ze stron przed zawarciem umowy i są przez nią stosowane masowo, oznacza to, że jest to wzorzec umowy. 4 Celem wzorców umownych jest przyspieszenie i potanienie procedury zawierania umów, ujednolicenie treści tych umów. Wskazuje się na szczególną doniosłość wzorców w zakresie kształtowania praktyki w tych dziedzinach obrotu, gdzie brak jest regulacji normatywnych danych typów umów nazwanych. 5 W niniejszej sprawie przedmiotowe umowy pomiędzy Spółką a jej klientami są zawierane w oparciu o jednolicie opracowany wzorzec umowny p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr ….”, identyczne zarówno co do formy, jak i treści. Tak więc klient ma jedynie możliwość wypowiedzenia się na temat przedłożonych przez Spółkę konkretnych postanowień określających jego zobowiązania, nie ma natomiast możliwości swobodnego kształtowania treści tych postanowień. Fakt dokonania w poszczególnych, nielicznych przypadkach zmian treści pojedynczych postanowień umowy nie stanowi podstawy do twierdzenia, iż nie jest ona wzorcem umownym. Tym samym, wbrew twierdzeniu Spółki, powyższa umowa jest wzorcem umownym w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – K odeks cywilny, dalej: „k.c.”, w oparciu o który zawiera ona z konsumentami umowy o dostawę ciepła. Należy w tym miejscu wskazać także, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego . Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (Sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za 3 Adam Olejniczak „Komentarz do art. 384 Kodeksu cywilnego”, stan prawny 2010.05.01, LEX POLONICA. 4 M. Olczyk, Zmiana treści umowy w czasie trwania stosunku umownego między bankiem a jego klientem na przykładzie zmiany stóp oprocentowania , Pr. Bank. 2001, nr 1, s. 80; Agnieszka Rzetecka-Gil „Komentarz do art. 384 Kodeksu cywilnego”, stan prawny 2011.09.19, LEX POLONICA. 5 W. Popiołek (w:) Kodeks cywilny. Komentarz , pod red. K. Pietrzykowskiego, t. I, Warszawa 2002, s. 786; Agnieszka Rzetecka-Gil „Komentarz do art.384 Kodeksu cywilnego”, stan prawny 2011.09.19, LEX POLONICA. 10 praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.ok.ik. [obecnie art. 24] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a ustawy o ochronie (…) znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Ad 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) - bezprawność działań przedsiębiorcy Jak już wskazano wyżej, przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że wyżej wymienione, zakwestionowane przez Prezesa Urzędu, postanowienie § 3 wzorca umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr ..… ” jest tożsame z treścią klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz. 496, zaś postanowienie § 12 tego wzorca jest tożsame z treścią klauzuli wpisanej do Rejestru pod poz. 353. Wyrokiem z dnia 14 marca 2005 roku r. (sygn. akt XVII AmC 6/04) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne stosowane przez jednego z dostawców gazu ziemnego (wpisane następnie pod poz. 496 do Rejestru), o treści: „Należność za gaz ziemny oraz świadczone Kupującemu usługi będą regulowane na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę (…) 14 dniowym od daty wystawienia faktury w przypadku wysyłki pocztą, z wyłączeniem § 5 ust. 3 umowy. Należność za gaz ziemny, o której mowa w § 5 ust. 3 umowy Kupujący będzie regulował na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym na fakturze”. W uzasadnieniu do powyższego orzeczenia Sąd wskazał, iż omawiany zapis jest niedozwolonym postanowieniem umownym, o jakim mowa w art. 385 3 pkt 8 i 9 k.c. Uregulowanie, zgodnie z którym termin płatności należności za świadczenie drugiej strony określany jest każdorazowo na fakturze, przede wszystkim pozbawia konsumenta niezbędnej wiedzy na etapie zawierania z przedsiębiorcą umowy. Sąd podkreślił, iż takie rozwiązanie może powodować dla konsumenta szereg innych negatywnych konsekwencji, np. konieczność zapłaty odsetek za opóźnienie w zapłacie należności w wyniku otrzymania faktury pocztą po terminie płatności w niej określonej, bądź też wyznaczenie zbyt krótkiego terminu płatności, z uwagi na opóźnienie doręczenia faktury. Konkludując, Sąd wskazał, iż umowa powinna wyraźnie określać sposób oraz termin spełnienia świadczenia przez każdą ze stron, zwłaszcza, gdy jedną z nich jest konsument, a nie profesjonalista. Ponadto Sąd zakwestionował powyższe postanowienie z uwagi na fakt, iż określenie terminu początkowego do zapłaty jako daty wystawienia faktury może wiązać się ze skróceniem faktycznego czasu na wykonanie przez konsumenta zobowiązania oraz może spowodować nieterminowe wywiązanie się ze zobowiązania, ze względu na brak uwzględnienia czasu upływającego pomiędzy wysłaniem faktury a jej dostarczeniem konsumentowi. Stosowane przez Spółkę postanowienie wskazuje, iż bieg terminu na zapłacenie faktury rozpoczyna się w dniu jej wystawienia, co również skutkuje dla konsumenta ryzykiem 11 nieterminowego regulowania należności, w przypadku wystąpienia opóźnień w jej doręczeniu adresatowi. Omawianym postanowieniem Spółka wprowadziła zatem do obrotu konsumenckiego rozwiązanie tożsame z zakwestionowanym przez SOKiK w wyżej wskazanym wyroku. Nie tylko pozbawia ono konsumenta wiedzy na temat prawdopodobnego terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, ale naraża go niezasadnie na odpowiedzialność z tytułu opóźnienia w zapłacie należności wynikających z zawartej umowy. Tak więc konsument może się znaleźć w sytuacji dla siebie niekorzystnej z powodu okoliczności nie leżących po jego stronie (termin płatności określony na doręczonej fakturze będzie bardzo krótki lub już upłynie), a jednocześnie Spółka nawet w takich okolicznościach uprawniona będzie do żądania chociażby odsetek za opóźnienie. Jest to rozwiązanie szczególnie niekorzystne dla konsumentów, w sposób rażący naruszający ich interes ekonomiczny. Zdaniem Prezesa Urzędu stanowi wyraz wykorzystania przewagi kontraktowej przez przedsiębiorcę w stosunkach konsumenckich. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż cel, jakiemu służyła klauzula wpisana do Rejestru pod poz. 496 oraz skutek jej stosowania jest identyczny jak skutek stosowania przez Spółkę zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu postanowienia § 3 wzorca umowy o nazwie „Umowa sprzedaży ciepła nr ..… ” , o treści: „Należność Sprzedawcy z tytułu dostarczania energii cieplnej Odbiorca zobowiązuje się regulować w terminie 14 dni od daty wystawienia faktury na konto bankowe Sprzedawcy.”. Tym samym, pomimo odmienności wynikających z użytych zwrotów i wyrazów, stwierdzić należy tożsamość porównywanych zapisów. SOKiK w wyroku z dnia 18 października 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 101/03, dotyczącym pozwu przeciwko Przedsiębiorstwu Energetycznemu Okręgu Radomsko- Kieleckiego S.A. w Skarżysku Kamiennej), uznał za postanowienie niedozwolone, które następnie zostało wpisane do Rejestru pod poz. 353: „Wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z realizacją umowy strony będą rozstrzygać w drodze negocjacji, a w przypadku niemożności osiągnięcia porozumienia przez Sąd miejscowo właściwy dla siedziby ZEORK S.A.” . Tego typu klauzule były wielokrotnie kwestionowane przez SOKiK. Z przytoczonego orzecznictwa wynika, iż nie ma znaczenia, czy w postanowieniu użyto sformułowania „ miejsce siedziby spółki ”, czy wymieniono z nazwy tylko określoną miejscowość, niekoniecznie będącą miejscem siedziby przedsiębiorcy – w obu przypadkach treść postanowień narzuca właściwość sądową w przypadku wystąpienia sporów i tym samym jest niezgodna z art. 385³ pkt 23 k.c. Należy wskazać, iż kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c., nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, ponieważ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego, a także ograniczać realizację przysługujących mu praw. Zakwestionowane postanowienie stosowane przez Spółkę o treści: „W sprawach przekraczających uprawnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, strony będą poddawać spory pod rozstrzygnięcie właściwemu sądowi dla siedziby Sprzedawcy.” - w ten sam sposób kształtuje stosunki między stronami umowy w zakresie właściwości sądowej w przypadku występowania sporów tj. narzuca właściwość, która w poszczególnych przypadkach może być inna, niż ta wynikająca z właściwych przepisów k.p.c . (zwłaszcza w przypadku, gdy miejsce zamieszkania klienta znajduje się poza Miedzyrzeczem). Tak więc analiza porównawcza wskazuje na jednoznaczność treści porównywanych klauzul, której nie naruszają odmienności wynikające z użytych zwrotów i wyrazów. Uprawdopodobniono zatem, iż wymienione w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postanowienia mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 496 i 353. 12 Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) – naruszenie zbiorowego interesu konsumentów W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę o świadczenie usług dostawy ciepła. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Tym samym zostało uprawdopodobnione spełnienie drugiej z przesłanek - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów - niezbędnej do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu stwierdził, że uprawdopodobniono spełnienie łączne wszystkich przesłanek niezbędnych dla zakwalifikowania opisanego działania jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). 3.4. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II sentencji decyzji Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W ramach niniejszego postępowania postawiono przedsiębiorcy także zarzut stosowania niezgodnej z prawem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie umieszczenia w stosowanym wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień określających sposób prowadzenia rozliczeń oraz wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.” Natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „ Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne 13 działanie przedsiębiorcy, w szczególności: (…) 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; (…).” Aby doszło do naruszenia ww. przepisów prawa muszą kumulatywnie zostać spełnione dwie przesłanki: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, polegająca na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji 2) godzenie tymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) – bezprawność działań przedsiębiorcy Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 2) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, pełnej i prawdziwej informacji”. Stosownie do art. 5 ust. 3 w związku z art. 5 ust 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy Prawo energetyczne umowa kompleksowa, jak i umowa sprzedaży energii powinna zawierać m.in.: - sposób prowadzenia rozliczeń, - wysokość bonifikaty za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców. Przepisy powyższe podają podstawowe elementy, jakie powinny zawierać umowy sprzedaży energii cieplnej. Przeprowadzona w niniejszej sprawie analiza treści wzorca umowy stosowanego przez Spółkę wykazała, że nie zawarła ona w nim wszystkich wymaganych prawem składników. Dotyczy to ww. kwestii określenia wysokości bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorcy oraz postanowień określających sposób prowadzenia rozliczeń. Przedmiotowe kwestie – zgodnie z art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne – powinny być uregulowane wprost w umowie. Skoro – co stwierdzono powyżej – Spółka nie zawarła w stosowanym wzorcu wymaganych regulacji, to takie działanie należy uznać za naruszające interesy konsumentów, ponieważ nie są oni informowani o przysługujących im prawach. W praktyce obrotu z konsumentami przyjmuje się, że „obowiązkowe” postanowienia (w sprawie: obejmujące kwestie określone w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne) powinny być zamieszczone w umowie. Innym rozwiązaniem może być zawarcie takich informacji w formie załącznika, stanowiącego integralną część umowy, przy czym umowa musi wyraźnie wskazywać, że załącznik stanowi jej integralną część. Wskazać jednocześnie należy, iż sposób ustalenia ww. bonifikat wskazuje § 39 i § 44 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 17 września 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz.U. Nr 194, poz. 1291), dalej: „rozporządzenie w sprawie zasad kalkulacji taryf”. Zakwestionowane działanie Spółki należało zatem uznać za bezprawne i naruszające interesy konsumentów, ponieważ naruszenie obowiązku informacyjnego wyznaczonego przez art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne prowadzi do obejścia przepisów chroniących konsumentów. W związku z powyższym, należało uznać za uprawdopodobnione, iż opisane wyżej zachowanie Spółki wypełnia pierwszą przesłankę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdyż jest zachowaniem bezprawnym, polegającym 14 na niewykonaniu obowiązku opisanego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) – godzenie w zbiorowy interes konsumentów Mówiąc o godzeniu w „zbiorowy interes konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, nie tylko tych będących klientami Spółki ale i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę dotyczącą dostarczania energii cieplnej. Na skutek naruszenia ww. obowiązku informacyjnego, Spółka ogranicza wszystkim tym osobom możliwość uzyskania bonifikat z tytułu niedotrzymania standardów jakościowych obsługi odbiorców. Pozostawia je także w niepewności co do sposobu prowadzenia rozliczeń. Tak więc, przedsiębiorca zastosował regulację, która niewątpliwie godzi w ekonomiczne interesy konsumentów, ograniczając ich prawa gwarantowane wyżej wskazanymi przepisami ustawy Prawo energetyczne. Zachowanie Spółki nie godzi w interesy poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Tym samym uprawdopodobniono drugą przesłankę, w związku z omawianym zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tj. zakwestionowane działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione spełnienie łącznie wszystkich przesłanek niezbędnych dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust.1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (...). 3.5. Zastosowanie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. w rozstrzygnięciach zawartych w punkcie I i II sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 ust.1 ustawy o ochronie (…), jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ Spółka zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia analizowanym naruszeniom, w zakresie wskazanym przez Prezesa Urzędu, poprzez zmianę treści ww. kwestionowanego postanowienia § 3 i § 12 oraz zamieszczenie w przedmiotowym wzorcu umownym informacji określających sposób prowadzenia rozliczeń oraz wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców. Zdaniem Prezesa Urzędu tak opracowane zapisy wzorca umowy mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego. Zakres zobowiązania 15 obejmuje zarówno stosowne zmiany we wzorcu umowy stosowanym przy nowo podpisywanych umowach, jak i aktualnie obowiązujących. Oznacza to konieczność aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie prawnym, zawierających ww. kwestionowane postanowienie. Obowiązek ten zostanie przez Spółkę wykonany poprzez wystąpienie do wszystkich konsumentów, z którymi ma zawarte umowy sprzedaży ciepła, które pozostają nadal w obiegu prawnym, z propozycją ich aneksowania. W myśl przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązania. W niniejszej sprawie wyznaczono termin 3 miesięcy, od daty uprawomocnienia się decyzji. Mając powyższe na uwadze, należało orzec, jak w pkt I i II sentencji decyzji. 3.6 . Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek złożenia w wyznaczonym w sentencji decyzji terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. W związku z powyższym, należało orzec, jak w pkt III sentencji decyzji. 3.7 . Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie IV sentencji decyzji Spółce postawiony został również zarzut niezamieszczenia we wzorcu umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr …..” postanowień określających odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy, co może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego określonego w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Przesłanki naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Jak wskazano powyżej (pkt 3.4 decyzji) do stwierdzenia praktyki z art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 konieczne jest spełnienie kumulatywne dwóch przesłanek tj.: 1) bezprawność działań przedsiębiorcy, polegająca na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji 2) godzenie tymi działaniami w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Pierwsza przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) – bezprawność działań przedsiębiorcy Wzorzec umowy p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr ….” Reguluje zasady na jakich Spółka dokonuje przesyłu i dystrybucji ciepła oraz jego sprzedaży na rzecz odbiorcy. Zatem jest to wzorzec umowy kompleksowej. W myśl w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne do elementów, które obligatoryjnie powinny zostać zamieszczone w umowie kompleksowej, zaliczyć należy informacje określające odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy. Odpowiedzialność przedsiębiorstwa energetycznego z tytułu niedotrzymania warunków umowy sprzedaży ciepła albo umowy kompleksowej w zakresie terminów rozpoczęcia i zakończenia dostarczania ciepła w celu ogrzewania oraz planowanych przerw w dostarczaniu ciepła w okresie letnim została uregulowana w § 40 rozporządzenia w sprawie zasad kalkulacji taryf. Spółka natomiast nie zawarła w stosowanym wzorcu wymaganych regulacji. Wbrew jej twierdzeniu kwestie te nie zostały uregulowane także w zmienionym § 5, który Spółka 16 zobowiązała się zamieścić we wzorcu (karta 5525-526). Zdaniem Prezesa Urzędu, w zaproponowanym przez Spółkę § 5 uregulowano wysokość bonifikat za niedotrzymanie standardów jakościowych obsługi odbiorców (pkt 2.4. decyzji). W paragrafie tym brak jest jednak zapisów określających wysokość bonifikat w przypadku niedotrzymania przez Spółkę warunków umowy kompleksowej w zakresie, o którym mowa w § 40 rozporządzenia w sprawie zasad kalkulacji taryf. Takie działanie należy uznać za naruszające interesy konsumentów, ponieważ nie są oni informowani o przysługujących im prawach – bonifikatach z tytułu niedotrzymania przez Spółkę warunków umowy. W praktyce obrotu z konsumentami przyjmuje się, że „obowiązkowe” postanowienia (w sprawie: obejmujące kwestie określone w art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne) powinny być zamieszczone w umowie. Innym rozwiązaniem może być zawarcie takich informacji w formie załącznika, stanowiącego integralną część umowy, przy czym umowa musi wyraźnie wskazywać, że załącznik stanowi jej integralną część. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu uznał, że opisane działania Spółki spełniają pierwszą z dwóch ww. przesłanek, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy, polegającą na naruszeniu ww. przepisów ustawy Prawo energetyczne. Ad 2) Druga przesłanka naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) – godzenie działaniami bezprawnymi w zbiorowy interes konsumentów Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawami licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę o świadczenie usługi przyłączenia do sieci energetycznej. W rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Na skutek naruszenia ww. obowiązku informacyjnego, Spółka ograniczyła wszystkim tym osobom możliwość dochodzenia przez nich ewentualnych roszczeń z tytułu nienależytego wykonywania umowy przez Spółkę i uzyskanie w związku z tym konkretnych bonifikat/upustów przy płatnościach. Tak więc, przedsiębiorca zastosował regulację, która niewątpliwie godzi w ekonomiczne interesy konsumentów ograniczając ich prawa gwarantowane wyżej wskazanymi przepisami ustawy Prawo energetyczne. Tym samym spełniona została druga przesłanka, w związku z omawianym zarzutem naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tj. zakwestionowane działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Mając powyższe na względzie, Prezes Urzędu stwierdził, że zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki niezbędne dla zakwalifikowania opisanych działań jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (...). Tym samym należało orzec, jak w pkt IV sentencji decyzji. 17 4. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie V sentencji decyzji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 . Z treści przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny. W związku z tym Prezes Urzędu w ramach uznania administracyjnego decyduje, czy zasadne jest w danej sprawie nałożenie kary. Ustawa nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary. Jedynie w art. 111 ustawy o ochronie (…) wskazano, iż „Przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w art. 106-108, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy.” W rozpatrywanej sprawie, w punkcie IV sentencji decyzji stwierdzono, że Spółka naruszyła zakaz, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…). Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tym samym nie istnieją przesłanki natury prawnej, które umożliwiały zalegalizowanie tych praktyk. Spełniona jest zatem podstawowa przesłanka warunkująca nałożenie kary pieniężnej. Prezes Urzędu uznał więc za uzasadnione w niniejszej sprawie, wobec uznania, iż Spółka stosowała praktykę opisaną w punkcie IV sentencji decyzji, nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej. Dopuszczenie się naruszenia przepisów ustawy może nastąpić zarówno umyślnie (tj. kiedy przedsiębiorca miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj. kiedy przedsiębiorca nie miał na celu działania niezgodnego z normami wynikającymi z przepisów tej ustawy). Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie (…) kara pieniężna może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego czynu. Dlatego też niezbędnym jest ustalenie, czy określone w ww. przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. W niniejszej sprawie uznać należy, iż Spółka miała co najmniej możliwość przewidzenia, że stosowanie praktyki opisanej w punkcie IV sentencji decyzji będzie naruszało przepis art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jako profesjonalista, działający od wielu lat na rynku, powinna dochować należytej staranności przy sporządzaniu wzorca umownego oraz dostosować jego zapisy do aktualnego stanu prawnego. Zatem, mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy można jej w tym zakresie przypisać nieumyślność działania Spółki. Niezależnie od powyższego, już stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…). Fakt nałożenia kary podkreślać ma naganność zachowania podmiotu, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym naruszył ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara pieniężna nakładana przez Prezesa Urzędu pełni funkcję represyjną, prewencyjną oraz edukacyjną. Funkcja represyjna ma stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy łamiącego prawo oraz ma na celu przymuszenie go do powstrzymania się od podobnych działań. Funkcja prewencyjna oraz edukacyjna mają na celu powstrzymanie przedsiębiorcy stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Ustalenie kary w przedmiotowej sprawie miało charakter wieloetapowy, co spowodowane było zaistnieniem w postępowaniu okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonej 18 praktyki i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. Podstawą obliczenia wysokości kar, o których mowa w pkt V sentencji decyzji, jest przychód osiągnięty przez Spółkę w roku poprzedzającym rok nałożenia kary tj. kwota (tajemnica przedsiębiorstwa) zł (dane wg: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2011 – sprawa RWR 61-8/12/JM, karta nr 527-530). Naruszenie przez Spółkę zbiorowych interesów konsumentów polegało na niezamieszczeniu we wzorcu umownym p.n. „Umowa sprzedaży ciepła nr ….” postanowień określających odpowiedzialność stron za niedotrzymanie warunków umowy. Obowiązek wpisania tych informacji do umowy wynika z art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy Prawo energetyczne. Podkreślić należy, iż to na przedsiębiorcy prowadzącym działalność gospodarczą, jako na profesjonaliście, ciąży obowiązek działania zgodnie z obowiązującymi normami prawa oraz udzielania konsumentom wszelkich, prawem wymaganych informacji. Oceniając wagę tego naruszenia przyjąć należy, iż nastąpiło ono na etapie zawierania kontraktu. Natomiast sama praktyka stosowana jest przez Spółkę od kilku lat (od 1999 r.). Powyżej opisana okoliczność pozwoliła Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż waga naruszenia w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie (tajemnica przedsiębiorstwa) % przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2011 r. Tym samym ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa stanowiąca równowartość (tajemnica przedsiębiorstwa) % przychodu osiągniętego przez Spółkę wynosi (tajemnica przedsiębiorstwa) zł (po zaokrągleniu do 1 zł). Prezes Urzędu, za okoliczność łagodzącą uznał fakt podjęcia przez Spółkę działań mających na celu zaprzestanie praktyki, jakkolwiek nie stanowiących pełnego zaprzestania, obniżając tym samym wymiar kary o (tajemnica przedsiębiorstwa) (po zaokrągleniu do 1 zł). Prezes Urzędu nie dopatrzył się natomiast przesłanek obciążających, mających wpływ na podwyższenie kary. Tym samym wysokość kary pieniężnej za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, opisanej w pkt V sentencji decyzji, wynosi 7.890 zł (po zaokrągleniu do 1 zł) . W myśl art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów maksymalną karą, jaką mógłby w niniejszej sprawie zastosować Prezes Urzędu byłaby kara na poziomie 10% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2011 r., to jest kara w wysokości (tajemnica przedsiębiorstwa) zł (po zaokrągleniu do 1 zł). Kara pieniężna orzeczona w punkcie V sentencji niniejszej decyzji stanowi (tajemnica przedsiębiorstwa) przychodu Spółki za 2011 r., czyli (tajemnica przedsiębiorstwa) % kary jaka mogłaby być w tym przypadku nałożona. Zdaniem Prezesa Urzędu, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną, jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurenci i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszaniem interesów konsumentów. Przyjmując wspomniane ww. okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie (...), jak również fakt, iż kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia 19 zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsiębiorcy, Prezes Urzędu postanowił nałożyć karę w wysokości określonej, jak w punkcie V sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 1 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , w związku z art. 479 28 § 1 i § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów we Wrocławiu. Z up. Prezese UOKiK Dyrektor UOKiK Del. Wrocław Zbigniew Jurczyk