RKR-37/2007

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE RKR-411-13/06/BR- 23 /07 Kraków, dn. 20 kwietnia 2007 r. DECYZJA Nr RKR- 37 /2007 Stosownie do art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. nr 18 poz. 172 z pó ź n. zm.), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego na wniosek Spó ł dzielni Mieszkaniowej „MA Ł OPOLSKA” z siedzib ą w Gorlicach – dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – I. Na podstawie art. 9, w zwi ą zku z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę dzia ł ania Miejskiego Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Gorlicach , polegaj ą ce na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostawy wody i odbioru ś cieków z terenu Gminy Miasta Gorlice poprzez bezpo ś rednie narzucanie Spó ł dzielni Mieszkaniowej „MA Ł OPOLSKA” - od dnia 1 marca 2006 r. - nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen za dostarczan ą wod ę i odprowadzane ś cieki dla gospodarstw domowych w nast ę pstwie ustalenia tych op ł at z naruszeniem zasad przewidzianych dla przedsi ę biorstw wodoci ą gowo – kanalizacyjnych w obowi ą zuj ą cych w tym zakresie przepisach prawa, tj. ustalenie poziomu niezb ę dnych przychodów dla potrzeb obliczenia taryfowych cen i stawek op ł at obowi ą zuj ą cych w okresie od dnia 1 marca 2006 r. do dnia 28 lutego 2007 r.: 1. na podstawie kosztów poniesionych w okre ś lonym niezgodnie z przepisami roku obrachunkowym pa ź dziernik 2004 – wrzesie ń 2005, tj. roku obrachunkowym przyj ę tym z naruszeniem § 2 pkt 7 rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257), a co za tym idzie kosztów okre ś lonych niezgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 tego rozporz ą dzenia; 2. przy uwzgl ę dnieniu w pozycji rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne w przypadku dostarczania wody warto ś ci wy ż szej o 10 000 PLN i w przypadku odbioru ś cieków warto ś ci wy ż szych o 10 000 PLN, ni ż rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne w przypadku dostarczania wody i odprowadzania ś cieków poniesione w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzona zosta ł a analizowana taryfa, tj. w sposób niezgodny z art. 20 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. Nr 72, poz. 757 ze zm.) oraz § 2 pkt 5 i § 7 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie 2 taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257); 3. przy zastosowaniu w pozycjach materia ł y, energia, us ł ugi transportowe , us ł ugi remontowe i pozosta ł e w przypadku dostarczania wody i odbioru ś cieków w cz ęś ci niezale ż nej od uruchomienia nowych inwestycji, przelicznika innego ni ż prognozowany na okres obowi ą zywania taryfy wska ź nik wzrostu cen produkcji przemys ł owej, tj. w sposób niezgodny z § 8 pkt 1 b rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257), co spowodowa ł o zawy ż enie tej pozycji o 0,5%; 4. w oparciu o koszty bezpo ś rednie zaopatrzenia w wod ę zawieraj ą ce pozycj ę przy łą cza wodoci ą gowe oraz koszty bezpo ś rednie odprowadzania ś cieków zawieraj ą ce koszty utrzymania przy łą czy kanalizacyjnych, tj. niezgodnie z art. 5 ust. 2, art. 15 ust. 2 i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. Nr 72, poz. 757 ze zm.) oraz § 1 pkt 2 i 3, § 11 ust. 3 i § 19 ust. 1 pkt 10 i 11 rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257), powoduj ą c w ten sposób zawy ż enie kosztów bezpo ś rednich dostarczania wody o kwot ę 344 330 PLN, a kosztów bezpo ś rednich odprowadzania ś cieków o koszty utrzymania przy łą czy kanalizacyjnych; oraz nakazuje si ę zaniechania stosowania ww. praktyki. II. Na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 wymienionej na wst ę pie ustawy uznaje si ę za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę dzia ł ania Miejskiego Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Gorlicach , polegaj ą ce na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostawy wody i odbioru ś cieków z terenu Gminy Miasta Gorlice poprzez bezpo ś rednie narzucanie Spó ł dzielni Mieszkaniowej „MA Ł OPOLSKA” od dnia 1 marca 2006 r. nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen za dostarczan ą wod ę i odprowadzane ś cieki dla gospodarstw domowych w nast ę pstwie ustalenia tych op ł at z naruszeniem zasad przewidzianych dla przedsi ę biorstw wodoci ą gowo – kanalizacyjnych w obowi ą zuj ą cych w tym zakresie przepisach prawa, tj. ustalenie poziomu niezb ę dnych przychodów dla potrzeb obliczenia taryfowych cen i stawek op ł at obowi ą zuj ą cych w okresie od dnia 1 marca 2006 r. do dnia 28 lutego2007 r. w pozycjach wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników w przypadku dostarczania wody i odbioru ś cieków stosuj ą c przelicznik inny ni ż ś rednioroczny wska ź nik wzrostu cen i us ł ug konsumpcyjnych, tj. przyjmuj ą c do oblicze ń wska ź nik niezgodny z § 8 pkt 1 a rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257) i zawy ż aj ą c w ten sposób t ą pozycj ę o 1%, oraz stwierdza si ę zaniechanie jej stosowania od dnia 1 marca 2007 r., tj. z chwil ą wej ś cia w ż ycie nowej taryfy ustalonej w oparciu o § 8 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków. 3 III. Na podstawie art. 101 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Miejskiego Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Gorlicach kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 67 400 PLN (sze ść dziesi ą t siedem tysi ę cy czterysta z ł otych) p ł atn ą do bud ż etu Pa ń stwa. Uzasadnienie W dniu 11 maja 2006r. do Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urz ę du w Krakowie (zwanego dalej „organem antymonopolowym”) wp ł yn ęł a skarga Spó ł dzielni Mieszkaniowej „MA Ł OPOLSKA” z siedzib ą w Gorlicach (zwana dalej „Spó ł dzielni ą ” lub „Wnioskodawc ą ”) na dzia ł ania Miejskiego Przedsi ę biorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzib ą w Gorlicach (zwanego dalej „MPGK” lub „Spó ł k ą ”) polegaj ą ce na podniesieniu w taryfie obowi ą zuj ą cej od dnia 1 marca 2006 r. w stosunku do wcze ś niej obowi ą zuj ą cych cen za dostarczon ą wod ę o 2,49%, a cen za odprowadzone ś cieki o 38,22% (k.1-3). Kwestionowana taryfa nie zosta ł a zatwierdzona uchwa łą Rady Gminy. W dniu 15 maja 2006 r. pismem znak: RKR-400-8/06/BR-1/06 (k. 4-6) Spó ł dzielnia zosta ł a wezwana: - do uzupe ł nienia wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, aby móg ł spe ł nia ć warunki okre ś lone w art. 84 ust 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; - na podstawie art. 77 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do uiszczenia op ł aty od wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. W dniu 1 czerwca 2006 r. Spó ł dzielnia cz ęś ciowo uzupe ł ni ł a wniosek oraz z ł o ż y ł a dowód uiszczenia op ł aty od wniosku (k. 7-15). Sprecyzowa ł a zarzut wobec MPGK jako nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostaw wody i odprowadzania ś cieków w mie ś cie Gorlice poprzez narzucanie nieuczciwych cen – cen nadmiernie wygórowanych w wysoko ś ci 2,88 PLN/m 3 netto za dostaw ę wody i 2,64 PLN/m 3 netto za odprowadzanie ś cieków dla gospodarstw domowych. Wnioskodawca stwierdzi ł , i ż MPGK w celu ustalenia wysoko ś ci op ł at zastosowa ł o b łę dne metody i niew ł a ś ciwie oszacowa ł o wielko ś ci stanowi ą ce podstaw ę ustalenia niezb ę dnych przychodów oraz przyj ęł o do wyliczania niezb ę dnych przychodów z ł e wska ź niki. Spó ł dzielnia stwierdzi ł a, i ż koszty stanowi ą ce podstaw ę ustalania niezb ę dnych przychodów zosta ł y przez MPGK zawy ż one. Podnios ł a ponadto, i ż MPGK odmówi ł o jej przedstawienia kalkulacji kosztów stanowi ą cej podstaw ę do sporz ą dzenia wniosku taryfowego. Poniewa ż z informacji dostarczonych przez Spó ł dzielni ę nie wynika ł o jednoznacznie, czy w przedmiotowej sprawie nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy, w okresie od 6 czerwca do 18 pa ź dziernika 2006 r. przeprowadzono post ę powanie wyja ś niaj ą ce. 4 Analiza dokumentów i informacji zebranych w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego da ł a podstaw ę do przyj ę cia, i ż mog ł o nast ą pi ć naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym w dniu 18 pa ź dziernika 2006r. postanowieniem nr RKR 288/2006 (k. 126-128) zosta ł o wszcz ę te post ę powanie antymonopolowe pod zarzutem nadu ż ywania przez MPGK pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostawy wody i odbioru ś cieków z terenu Gminy Miasta Gorlice, polegaj ą cego na bezpo ś rednim narzucaniu Spó ł dzielni Mieszkaniowej „MA Ł OPOLSKA” od dnia 1 marca 2006 r. nieuczciwych – nadmiernie wygórowanych cen za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki dla gospodarstw domowych, tj. naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 przywo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku post ę powania organ antymonopolowy ustali ł , co nast ę puje: Spó ł dzielnia wpisana zosta ł a do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod Nr 0000141455 (k.9-14). MPGK wpisane zosta ł o do Rejestru Przedsi ę biorców – Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000036296 (k.23-29). Przedmiotem dzia ł alno ś ci MPGK jest zgodnie z zapisem w ww. Rejestrze mi ę dzy innymi dzia ł alno ść us ł ugowa rozprowadzania wody (PKD 41.00.B) i odprowadzanie ś cieków (PKD 90.00.D) (k.26-17). W zakresie dostarczania wody i odprowadzania ś cieków MPGK dzia ł a w oparciu o „Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ś cieków” uchwalony Uchwa łą Nr 431/XLVI/2006 Rady Miasta Gorlice z dnia 30 marca 2006 r. (k.225-240). MPGK dostarcza wod ę i odbiera ś cieki z nieruchomo ś ci nale żą cych do Wnioskodawcy na podstawie umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawartej w dniu 11 pa ź dziernika 2004 r. (k.175-182). Kwestionowana przez Wnioskodawc ę „Taryfa dla zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków” ( k.59-84) wesz ł a w ż ycie z dniem 1 marca 2006 r. na okres 1 roku, w trybie okre ś lonym w art. 24 ust. 8 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. Nr 72, poz. 757 ze zm.), w brzmieniu obowi ą zuj ą cym na dzie ń sporz ą dzania taryfy – zwanej dalej „ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu”. Rada Gminy nie podj ęł a uchwa ł y o zatwierdzeniu taryfy w terminie 45 dni od z ł o ż enia w dniu 15 grudnia 2005 r. przez MPGK wniosku o zatwierdzenie taryfy, tj. w terminie o którym mowa w art. 24 ust. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i w zwi ą zku z powy ż szym taryfa zweryfikowana przez Burmistrza Miasta wesz ł a w ż ycie po up ł ywie 70 dni od dnia z ł o ż enia wniosku o zatwierdzenie taryfy (pismo Burmistrza do MPGK z dnia 16 lutego 2006 r. – (k.85). Cena zaopatrzenia w wod ę dla Grupy odbiorców 1 , tj. mi ę dzy innymi gospodarstw domowych obowi ą zuj ą ca od 1 marca 2006 r. wynosi 2,88 PLN/m 3 netto, tj. 3,08 PLN/m 3 brutto (tabela 1 wniosku taryfowego z ł o ż onego Burmistrzowi Gorlic dnia 15 grudnia 2005 r. – k.68). Cena za odprowadzanie ś cieków dla Grupy odbiorców 1, tj. mi ę dzy innymi gospodarstw domowych obowi ą zuj ą ca od 1 marca 2006 r. wynosi natomiast 2,64 PLN/m 3 netto, tj. 2,82 PLN/m 3 brutto - tabela 2 ww. wniosku taryfowego – k.69). 5 Jako rok obrachunkowy do ustalenia poniesionych kosztów na potrzeby wyliczenia niezb ę dnych przychodów przyj ę to w przypadku wniosku taryfowego z ł o ż onego w dniu 15 grudnia 2005 r. okres od dnia 1 pa ź dziernika 2004 r. do dnia 30 wrze ś nia 2005 r. (k.68- 70). Spó ł ka taki okres jako rok obrachunkowy przyj ęł a ze wzgl ę du na fakt zamykania ksi ą g rachunkowych najpó ź niej na dzie ń 20 miesi ą ca nast ę pnego. Okres ten pozwala na wyselekcjonowanie kosztów bezpo ś rednich dostarczania wody i odprowadzania ś cieków i ustalenie niezb ę dnych przychodów i sporz ą dzenie wniosku taryfowego (k. 241-242, k. 245- 246). Obowi ą zuj ą ce w dacie sporz ą dzenia wniosku rozporz ą dzenie taryfowe- wed ł ug MPGK - nie okre ś la ł o szczegó ł owo jak nale ż y ustala ć rok obrachunkowy. Dopiero nowe rozporz ą dzenia stanowi, i ż rok obrachunkowy jest to 12 kolejnych miesi ę cy poprzedzaj ą cych nie wi ę cej ni ż o 2 miesi ą ce dzie ń z ł o ż enia wniosku (k.245-246). Wnioski o zatwierdzenie taryf dotycz ą ce okresów 1 marzec 2005 – 28 luty 2006 r. i 1 marzec 2006 – 28 luty 2007 przed ł o ż one zosta ł y przez MPWiK organowi antymonopolowemu 23 czerwca 2006 r. (k. 30-84). W tabeli nr 3 wniosku taryfowego z ł o ż onego dnia 15 grudnia 2005 r. „Ustalenie niezb ę dnych przychodów” (k.70) - niezb ę dne przychody w stosunku do przychodów wykonanych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym wprowadzenie nowych taryf w przypadku zaopatrzenia w wod ę w pozycji: - eksploatacja i utrzymanie wzros ł y o 79 660 PLN, tj. o 3,36%; - amortyzacja zmniejszy ł y si ę o 51 838 PLN, tj. o 4,93%; - rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne wzros ł y o 10 000 PLN, tj. o 25%; - mar ż a zysku wzros ł a o 143 742 PLN, tj. o 574,11% Mar ż a zysku liczona jako stosunek warto ś ci zysku do warto ś ci niezb ę dnych przychodów zak ł adana w taryfie obowi ą zuj ą cej od 1 marca 2006 r. wynosi ł a 4,73% i by ł a ni ż sza ni ż zak ł adana we wcze ś niej obowi ą zuj ą cej taryfie o 0,17% (dawniej 4,9%) (k.90). W tabeli nr 3 przedmiotowego wniosku taryfowego (k.70) niezb ę dne przychody w stosunku do przychodów wykonanych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym wprowadzenie nowych taryf w przypadku odprowadzania ś cieków w pozycji: - eksploatacja i utrzymanie wzros ł y 526 075 PLN, tj. o 33,6%; - amortyzacja wzros ł a o 579 047 PLN, tj. o 74,4%; - rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne wzros ł y o 10 000 PLN, tj. o 33,3 %; - mar ż a zysku zmniejszy ł a si ę o 91 652 PLN, tj. o 37,6 % Tabela 10 wniosku taryfowego (k.77) - „Koszty bezpo ś rednie zaopatrzenia w wod ę ” zawiera ł a pozycje: - uj ę cie wody; - uzdatnianie wody; - sie ć wodoci ą gowa; - przy łą cza wodoci ą gowe. 6 Tabela 11 wniosku taryfowego (k.78) - „Koszty bezpo ś rednie odprowadzania ś cieków” zawiera ł a pozycje: - sie ć kanalizacyjna; - oczyszczanie i odprowadzanie ś cieków. Koszty zwi ą zane z eksploatacj ą i utrzymaniem przy łą czy wodoci ą gowych MPGK ujmuje w tabeli 10 „Koszty bezpo ś rednie zaopatrzenia w wod ę ”. Koszty utrzymania przy łą czy kanalizacyjnych nie s ą zbierane oddzielnie lecz ewidencjonowane na koncie sie ć kanalizacyjna (k. 77-78, k.142-143). Rozbudowa stanowisk kosztów w przypadku wody poprzez wyodr ę bnienie z kosztów sieci wodoci ą gowej pozycji przy łą cza wodoci ą gowe mia ł a na celu pe ł niejszy ich monitoring. Przy łą cza wodoci ą gowe wykazuj ą bowiem du żą awaryjno ść , gdy ż w znacznej mierze pochodz ą z lat 50-tych i 60-tych XX wieku (k.143). MPGK konstruuj ą c wniosek taryfowy uzna ł o, i ż rozporz ą dzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257), tj. w wersji obowi ą zuj ą cej na dzie ń sporz ą dzania taryfy – zwane dalej „rozporz ą dzeniem taryfowym z dnia 12 marca 2002 r.” obliguje do za łą czenia do wniosku taryfowego mi ę dzy innymi tabeli nr 10 „Koszty bezpo ś rednie zaopatrzenia w wod ę ”, jednak ż e wzór zawiera jedynie minimalny zakres informacji, jaki nale ż y w nim wykaza ć i rozporz ą dzenie nie nakazuje stosowa ć go literalnie (k.155-159). Spó ł ka na dzie ń 30 wrze ś nia 2005 r. posiada ł a na swoim maj ą tku 100% wszystkich przy łą czy wodoci ą gowych funkcjonuj ą cych na terenie jej dzia ł ania i 94% przy łą czy kanalizacyjnych (k.159). Po dniu 13 stycznia 2002 r., tj. dacie wej ś cia w ż ycie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, MPGK przej ęł o na swój maj ą tek 146 szt. przy łą czy wodoci ą gowych i 32 szt. przy łą czy kanalizacyjnych (k.163-164, k. 183). Przekazanie po ww. dacie przy łą czy nast ę powa ł o na podstawie protoko ł u przekazania- przej ę cia ś rodka trwa ł ego (PT) bez wp ł ywu na rozliczenia stron z tytu ł u dostaw wody i odbioru ś cieków ( k.183-185). MPGK posiada 2 710 klientów , z czego 110 nie jest pod łą czonych do sieci kanalizacyjnej (k.90). W § 29 „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków” (k.232) zawarto zapis, i ż „osoba/inwestor, który wybudowa ł przy łą cza zachowuje prawo w ł asno ś ci tych przy łą czy i rozporz ą dza nimi w ramach obowi ą zuj ą cych przepisów. Inwestor ma równie ż prawo do przekazania wybudowanych urz ą dze ń na rzecz przedsi ę biorstwa odp ł atnie, w u ż ytkowanie, najem jak równie ż mo ż e je przekaza ć w formie darowizny. Sposób i formy ewentualnego przekazania wymaga wcze ś niejszych uzgodnie ń pomi ę dzy stronami”. Zapis § 7 wzoru „Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzenie ś cieków” (k.206-211) obowi ą zuj ą cego od stycznia 2004 do grudnia 2006 stanowi ł , i ż „ do obowi ą zków Us ł ugobiorcy nale ż y: - Naprawa, remont oraz konserwacja instalacji wodoci ą gowych i przy łą cz ą wodoci ą gowego z wy łą czeniem wodomierza g ł ównego i przewodów b ę d ą cych w posiadaniu Us ł ugodawcy; - Naprawa, remont, konserwacja instalacji od pierwszej studzienki licz ą c od strony budynku, a w przypadku jej braku od granicy nieruchomo ś ci i urz ą dzenia pomiarowego.” 7 Rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne w przypadku dzia ł alno ś ci zaopatrzenia w wod ę od kilku lat pozostawa ł a na niezmienionym poziomie 40 000 PLN i zosta ł a podniesiona – jak poda ł o MPGK - w zwi ą zku ze wzrostem kosztów windykacji (k.87, k. 90) . Przewidziana w analizowanej taryfie łą czna kwota na nale ż no ś ci nieregularne za wod ę i ś cieki wynosi – 90 000 PLN (k.70). We wzorach umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzenie ś cieków stosowanych od 1 stycznia 2004 r. do 1 stycznia 2007 r. istniej ą 2 zapisy odno ś nie nieterminowego wnoszenia op ł at (k.209-210): - w §11 ust. 4 zawarto zapis „w przypadku niedotrzymania terminów p ł atno ś ci okre ś lonych w fakturze, us ł ugodawca b ę dzie obci ąż a ł us ł ugobiorc ę odsetkami ustawowymi zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami”. - W § 15 ust. 1 „us ł ugodawca ma prawo do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego je ż eli us ł ugobiorca nie ui ś ci ł op ł aty za dwa pe ł ne okresy obrachunkowe nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ych op ł at. Na dzie ń 31 pa ź dziernika 2005 r. (k.139-143) nale ż no ś ci MPGK za us ł ugi zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków kszta ł towa ł y si ę w przedzia ł ach przeterminowania w sposób nast ę puj ą cy: 30-60 dni - 125 430,61 PLN; 60-180 dni - 68 238,48 PLN; 180 dni i powy ż ej - 65 738,81 PLN; Razem - 259 407,90 PLN Do ustalenia poziomu niezb ę dnych przychodów w pozycji rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne Spó ł ka przyj ęł a nast ę puj ą ce przeliczniki, jako prawdopodobie ń stwo zap ł aty (k.140): - 20% nale ż no ś ci przeterminowanych 30-60 dni; - 40% nale ż no ś ci przeterminowanych 60-180 dni; - 100% nale ż no ś ci przeterminowane powy ż ej 180 dni. Wielko ść rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne MPGK ustali ł o szacunkowo. Punktem wyj ś cia by ł stan nale ż no ś ci za wod ę i ś cieki na dzie ń 31 pa ź dziernika 2005 r. (k.140) W okresie od 1 pa ź dziernika 2004 r. do 30 wrze ś nia 2005 r. MPGK (k.157-159): - skierowa ł o na drog ę s ą dow ą lub przekazano firmom windykacyjnym nale ż no ś ci na kwot ę 385 453,71 PLN; - podj ęł o windykacj ę we w ł asnym zakresie na kwot ę 686 881,74 PLN; - nale ż no ś ci, których mo ż liwo ść windykacji uznano za nieprawdopodobn ą 4 340,76 PLN; - razem daje to kwot ę 1 076 676,21 PLN W pozycji pozosta ł e koszty operacyjne zaliczone zosta ł y przez Spó ł k ę op ł aty s ą dowe dotycz ą ce windykacji (k.119). Inne koszty windykacji, tj. p ł ace pracownika, koszty upomnie ń , korespondencji s ą ewidencjonowane w pozycji – koszty ogólnozak ł adowe (k.119). 8 Rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne zosta ł a podniesiona o kwot ę 10 000 PLN z uwagi na wzrost kosztów windykacji i upomnie ń (k.90). Wska ź nik rotacji nale ż no ś ci liczony jako przeci ę tny stan nale ż no ś ci/przychodów ze sprzeda ż y us ł ugi dostarczania wody i odbioru ś cieków x 365 wynosi ł w okresie pa ź dziernik 2003 - wrzesie ń 2004 – 103 dni, a w okresie pa ź dziernik 2004- wrzesie ń 2005 – 73 dni (k.250). Natomiast wska ź nik rotacji zobowi ą za ń dla tych samych co wy ż ej okresów liczony jako przeci ę tny stan zobowi ą za ń /przychody ze sprzeda ż y us ł ugi dostarczania wody i odbioru ś cieków x 365 by ł identyczny w obu przypadkach i wynosi ł 7 dni (k.250). Do ustalania niezb ę dnych przychodów w pozycji wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników MPGK przyj ęł o do taryfy obowi ą zuj ą cej w okresie od 1 marca 2006 do 28 lutego 2007 wska ź nik wzrostu w wysoko ś ci 2,5%, a w przypadku wcze ś niej obowi ą zuj ą cej taryfy – 4,5% (k.20-21). W pozycjach materia ł y, energia, us ł ugi transportowe, us ł ugi remontowe i pozosta ł e (niewynikaj ą ce z utrzymania nowych urz ą dze ń ) wska ź niki wzrostu zosta ł y zastosowane ró ż ne dla ka ż dej z pozycji w przypadku aktualnie obowi ą zuj ą cej taryfy i jednolite w wysoko ś ci 3% w przypadku poprzednio obowi ą zuj ą cej (k.21). MPGK ustalaj ą c wska ź nik wzrostu ww. pozycji niezb ę dnych przychodów niezale ż nych od uruchomionej inwestycji (k.140-142) przyj ęł o ś rednioroczne wska ź niki wzrostu cen produkcji przemys ł owej w okresach, które stanowi ą podstaw ę do ustalania kosztów dla danej taryfy. Do taryfy obowi ą zuj ą cej od 1 marca 2006 r. wska ź nik wzrostu zosta ł obliczony w sposób nast ę puj ą cy (k.141-142): - 25% kosztów poniesionych w okresie 30 pa ź dziernika 2004 r. - 30 wrze ś nia 2005 r. pomno ż onych zosta ł o przez ś rednioroczny wska ź nik wzrostu cen produkcji przemys ł owej dla 2005r., tj. razy 3,7%; - 75% ww. kosztów pomno ż ono przez ś rednioroczny wska ź nik wzrostu cen produkcji przemys ł owej dla 2006r., tj. razy 1,7%. Ilo ść dostarczanej przez MPGK wody w okresie 1 pa ź dziernik 2003 – 30 wrze ś nia 2004 wynosi ł a 1 289 979 m 3 , a w okresie 1 pa ź dziernik 2004 – 30 wrze ś nia 2005 - 1 210 405 m 3 (k.142). Ilo ść odebranych ś cieków w analogicznych jak wy ż ej okresach wynosi ł a odpowiednio 1 365 095 m 3 i 1 355 127 m 3 (k.142). Przyczyn ą podwy ż ki o 2,49 % cen za dostarczan ą wod ę dla Grupy I Odbiorców wed ł ug MPGK (k.20-22) s ą nast ę puj ą ce czynniki : - zwi ę kszenie kosztów w pozycji podatki i op ł aty w zwi ą zku z przej ę ciem do eksploatacji nowych sieci wodoci ą gowych; - wzrost wynagrodze ń o 2,5%. MPGK zastosowa ł o do ustalenia wysoko ś ci pozycji wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników wska ź nik wzrostu na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kszta ł towania przyrostu przeci ę tnych wynagrodze ń u przedsi ę biorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 1 poz. 2 ze zm.), zgodnie z rozporz ą dzeniem Rady Ministrów z dnia 22 listopada 2005 r. w sprawie wska ź ników przyrostu przeci ę tnego miesi ę cznego wynagrodzenia w 2006 r. (Dz. U. Nr. 231, poz. 1961). MPGK (k.22, k.96-97) stosuj ą c w tej pozycji wy ż szy wska ź nik ni ż wynika to z § 8 pkt 1 a) rozporz ą dzenia Ministra Infrastruktury z dnia12 marca 2002 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za 9 zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 26, poz. 257), tj. w wersji obowi ą zuj ą cej na dzie ń sporz ą dzania taryfy opar ł o si ę – w ocenie Spó ł ki - o stanowisko zawarte na str. 249 ksi ąż ki pod redakcj ą B ł a ż eja Wierzbowskiego „Komentarza do ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków” (pismo MPGK z dnia 14 lipca 2006 r.) ; - zastosowanie przy ustalaniu wysoko ś ci kosztów wska ź nika wzrostu na poziomie 1,5%. W przypadku wzrostu cen odbioru ś cieków o 38,22% MPGK uzna ł o jako przyczyn ę g ł ówn ą zako ń czenie procesu rozbudowy i modernizacji oczyszczalni ś cieków (k.21-22). Oddanie tej inwestycji spowodowa ł o - zdaniem Spó ł ki - wzrost kosztów amortyzacji, wzrost zu ż ycia energii elektrycznej, konieczno ść zastosowania nowych materia ł ów eksploatacyjnych oraz ponoszenie kosztów wywozu i utylizacji powsta ł ego na oczyszczalni osadu. Spó ł ka I pó ł rocze 2006 r. zamkn ęł a strat ą na dzia ł alno ś ci zaopatrzenia w wod ę w wysoko ś ci 27 529,58 PLN, a odprowadzania ś cieków 233 334,67 PLN (k.122-123). Spó ł dzielnia w toku post ę powania ustosunkowywa ł a si ę do pism MPKG i podtrzyma ł a swoje zarzuty zawarte w uzupe ł nieniu wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. Oceniaj ą c powy ż szy stan faktyczny sprawy, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Interes publiczny. Art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w ustawie jest zatem, aby dzia ł ania przedsi ę biorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowi ł y potencjalne zagro ż enie interesu publicznego, nie za ś jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W wyroku z dnia 27 czerwca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) S ą d stwierdzi ł , ż e interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie winien on by ć ustalony i konkretyzowany co do swych wymaga ń . Organ administracji – Prezes Urz ę du winien by ć w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotycz ą cy ogó ł u, dotykaj ą cy ogó ł u a nie jednostki, czy te ż okre ś lonej grupy. A zatem podstaw ą do zastosowania przez Prezesa Urz ę du przepisów ustawy antymonopolowej winno by ć uprzednie stwierdzenie, ż e zosta ł naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy te ż grupy”. Podobnie na temat interesu publicznego S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wypowiedzia ł si ę w wielu innych wyrokach, np. z dnia 30 maja 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 80/00), z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 108/00), z dnia 6 czerwca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 78/00). Powy ż sze stanowisko znalaz ł o równie ż potwierdzenie w orzecznictwie S ą du Najwy ż szego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 maja 2001 r. (sygn. akt I CKN 1217/98) stwierdzi ł , ż e „ustawa antymonopolowa ma charakter publicznoprawny. Ingeruje, gdy w wyniku pewnych 10 ogólnych zjawisk zagro ż ona jest sama instytucja konkurencji” . W uzasadnieniu wyroku z dnia 26 lutego 2004 r. (sygn. akt III SK 2/04) S ą d Najwy ż szy doda ł , i ż naruszenie indywidualnego interesu (w powo ł anym wyroku – konsumenta), nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, ż e dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu, je ż eli indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub utrwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych, które wywo ł uj ą skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Równie ż w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lipca 2003 r. (sygn. akt I CKN 496/01) S ą d Najwy ż szy zaj ął si ę t ą kwesti ą i stwierdzi ł , i ż „ przy dokonywaniu oceny, czy dosz ł o do naruszenia lub zagro ż enia zasady wolnej konkurencji na rynku relewantnym, nie mo ż na poprzesta ć na zbadaniu sytuacji ewentualnego pokrzywdzenia bezpo ś rednich kontrahentów przedsi ę biorcy dominuj ą cego na tym rynku. Potrzebne jest tu spojrzenie szersze, uwzgl ę dniaj ą ce tak ż e to, w jaki sposób dzia ł ania powodowego Przedsi ę biorstwa odbijaj ą si ę na interesach cz ł onków Spó ł dzielni, dotkni ę tych po ś rednio dzia ł aniem powoda.(…) przy prawid ł owo ustalonym rynku relewantnym, którym jest lokalny rynek zaopatrzenia w energi ę ciepln ą , dzia ł ania powoda naruszaj ą interes o charakterze ogólniejszym - publicznoprawnym…”. Wobec powy ż szego stwierdzi ć nale ż y, ż e przedmiotowe post ę powanie podj ę te zosta ł o w interesie publicznym. Mimo, i ż dotyczy ono rozlicze ń pomi ę dzy dwoma przedsi ę biorcami – MPGK i Spó ł dzielni ą , to w konsekwencji narusza interes wszystkich osób zaliczonych do Grupy 1 odbiorców wody i dostawców ś cieków z terenu Gminy Miasta Gorlice. Strony post ę powania antymonopolowego. Zgodnie z tre ś ci ą art. 4 pkt 1 lit. a i b ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod poj ę ciem „przedsi ę biorca” - rozumie si ę przedsi ę biorc ę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo dzia ł alno ś ci gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 i z 2000 r. ze zm.), a tak ż e osob ę fizyczn ą , osob ę prawn ą , jednostk ę organizacyjn ą niemaj ą c ą osobowo ś ci prawnej, organizuj ą c ą lub ś wiadcz ą c ą us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej, które nie s ą dzia ł alno ś ci ą gospodarcz ą w rozumieniu przepisów o dzia ł alno ś ci gospodarczej, osob ę fizyczn ą wykonuj ą c ą zawód we w ł asnym imieniu i na w ł asny rachunek lub prowadz ą c ą dzia ł alno ść w ramach wykonywania takiego zawodu. Wnioskodawca – Spó ł dzielnia Mieszkaniowa. Spó ł dzielnia jest uprawnione do wyst ą pienia z wnioskiem o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w przedmiotowej sprawie poniewa ż : − jest przedsi ę biorc ą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przepisów ustawy o swobodzie dzia ł alno ś ci gospodarczej. Wpisana zosta ł a do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego pod Nr 0000141455 − wykaza ł a swój interes prawny – posiada zawart ą z MPGK umow ę na dostarczanie wody i odbiór ś cieków do nieruchomo ś ci b ę d ą cych w zasobach Spó ł dzielni. MPGK prowadzi dzia ł alno ść gospodarcz ą w formie spó ł ki z ograniczon ą odpowiedzialno ś ci ą . Spó ł ka wpisana zosta ł a do Rejestru Przedsi ę biorców – Krajowego Rejestru S ą dowego pod numerem 0000036296. 11 Rynek w ł a ś ciwy. Poniewa ż istot ą praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , okre ś lonych w art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców, organ antymonopolowy winien na wst ę pie ustali ć rynek w ł a ś ciwy w danej sprawie , a nast ę pnie okre ś li ć si łę rynkow ą jego uczestników. Rynek w ł a ś ciwy – stosownie do definicji zawartej w art. 4 pkt 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - to rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze , na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Rynek w uj ę ciu produktowym odnosi si ę do wszystkich towarów jednego rodzaju, które poprzez szczególne w ł a ś ciwo ś ci, w szczególno ś ci za ś przeznaczenie, u ż ytkowo ść i cen ę odró ż niaj ą si ę od innych towarów w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zmiany. Rynek ten tworz ą towary, które z punktu widzenia nabywcy charakteryzuj ą si ę substytutywno ś ci ą . Pod poj ę ciem towar – zgodnie z art. 4 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rozumie si ę rzeczy, jak równie ż energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane. W ł a ś ciwo ść produktow ą rynku analizowanego w niniejszym post ę powaniu wyznacza rodzaj dzia ł alno ś ci prowadzonej przez MPGK oraz zakres us ł ug ś wiadczonych przez niego na rzecz Spó ł dzielni. Rynkiem w ł a ś ciwym w uj ę ciu produktowym jest w niniejszej sprawie rynek zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków. Zbiorowe zaopatrzenie w wod ę - zgodnie z art. 2 pkt 21 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu - jest to dzia ł alno ść polegaj ą ca na ujmowaniu, uzdatnianiu i dostarczaniu wody prowadzona przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne. Zbiorowe odprowadzanie ś cieków natomiast zgodnie z art. 2 pkt 20 ww. ustawy to dzia ł alno ść polegaj ą ca na odprowadzaniu i oczyszczaniu ś cieków prowadzona przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne. Okre ś laj ą c rynek w ł a ś ciwy w uj ę ciu geograficznym, nale ż y wskaza ć , ż e specyfika dzia ł alno ś ci na rynku produktowym zbiorowego dostarczania wody i zbiorowego odprowadzania ś cieków uniemo ż liwia prowadzenie tej dzia ł alno ś ci poza rynkiem lokalnym, ze wzgl ę du na wymogi techniczne i op ł acalno ść ekonomiczn ą . Geograficzne granice tego rynku wyznacza zatem zasi ę g sieci wodoci ą gowej i kanalizacyjnej. W przedmiotowej sprawie rynkiem w ł a ś ciwym w uj ę ciu geograficznym jest rynek Gminy Miasta Gorlice. Pozycja MPGK na rynku w ł a ś ciwym. Art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera bezwzgl ę dny zakaz nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Aby zatem dzia ł ania przedsi ę biorcy zakwalifikowa ć jako jedn ą z wymienionych w art. 8 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , nale ż y uprzednio dowie ść , ż e przedsi ę biorca ten pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym posiada. 12 Przez pozycj ę dominuj ą c ą – zgodnie z tre ś ci ą art. 4 pkt. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. W sprawie b ę d ą cej przedmiotem niniejszego post ę powania ustalono, ż e Spó ł ka zajmuje pozycj ę dominuj ą c ą na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym Gmin ę Miasta Gorlice. Jest bowiem wy łą cznym dostawc ą us ł ug w zakresie zaopatrzenia w wod ę i odbioru ś cieków na obszarze gminy, posiadaj ą cym zintegrowan ą sie ć wodoci ą gowo-kanalizacyjn ą . Przedsi ę biorstwo jest tzw. monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. Na wyznaczonym wy ż ej rynku w ł a ś ciwym uczestnik nie spotyka si ę z ż adn ą konkurencj ą , a oferowane przez niego us ł ugi produktowe nie posiadaj ą bliskich substytutów, w zwi ą zku z czym zajmuje niekwestionowan ą pozycj ę dominuj ą c ą . Posiada wi ę c na tym rynku si łę ekonomiczn ą , przy u ż yciu której mo ż e zapobiega ć nie tylko efektywnej konkurencji, ale i dzia ł a ć w du ż ym stopniu niezale ż nie od zachowania swych kontrahentów, a w szczególno ś ci eksploatowa ć swoj ą pozycj ę rynkow ą ich kosztem. Naruszenie przez MPGK art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, i ż nadu ż yciem pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym jest mi ę dzy innymi bezpo ś rednie narzucanie nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych cen. Praktyka ta ma - co do zasady - charakter eksploatacyjny. Jej istot ą nie jest wp ł ywanie na struktur ę rynku, lecz uzyskiwanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, którymi mog ą by ć – jak w niniejszej sprawie – kontrahenci. W celu udowodnienia tej praktyki konieczne jest wykazanie kumulatywnego spe ł nienia dwóch przes ł anek: - narzucania cen oraz - nieuczciwego charakteru narzucanych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych. Przez cen ę - zgodnie z art. 4 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - rozumie si ę ceny, jak równie ż op ł aty o charakterze cen , mar ż e handlowe, prowizje i narzuty do cen. Narzucanie cen Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne ustala – zgodnie z ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu oraz rozporz ą dzeniem taryfowym - taryfy zawieraj ą ce wysoko ść op ł at, które po zatwierdzeniu w drodze uchwa ł y rady gminy obowi ą zuj ą wszystkich odbiorców wody i dostawców ś cieków na terenie dzia ł ania przedsi ę biorstwa. Do ustalania cen za dostarczon ą wod ę i cen za odprowadzone ś cieki zawartych w taryfie obowi ą zuj ą cej od dnia 1 marca 2006 r. równie ż Spó ł dzielni ę ma ł y zastosowanie przepisy ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (Dz. U. Nr 72, poz. 757 ze zm.), tj. w wersji obowi ą zuj ą cej na dzie ń sporz ą dzania taryfy oraz rozporz ą dzenia taryfowe z dnia12 marca 2002 r. 13 Z dniem 16 sierpnia 2006 r. wesz ł o w ż ycie rozporz ą dzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie okre ś lania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozlicze ń za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886)- zwane dalej „rozporz ą dzeniem taryfowym z dnia 28 czerwca 2006 r.”. Jednak ż e zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne okre ś la taryf ę na 1 rok, co oznacza, ż e przepisy rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 28 czerwca 2006 r. do oceny taryfy obowi ą zuj ą cej od dnia 1 marca 2006 r. nie maj ą zastosowania. Narzucanie cen – w przypadku praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów musi mie ć charakter przymusowy, wymuszony przez podmiot dominuj ą cy - posiadaj ą cy si łę rynkow ą . Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne ustala – zgodnie z powo ł anymi powy ż ej przepisami – taryfy zawieraj ą ce wysoko ść przedmiotowych op ł at, które po zatwierdzeniu w drodze uchwa ł y rady gminy obowi ą zuj ą wszystkich odbiorców wody i dostawców ś cieków na terenie dzia ł ania przedsi ę biorstwa. Niemniej jednak, niezatwierdzenie przedmiotowych taryf przez rad ę gminy nie wstrzymuje mo ż liwo ś ci ich wprowadzenia. W niniejszej sprawie, w wyniku niepodj ę cia w ustawowym terminie przez Rad ę uchwa ł y zatwierdzaj ą cej taryfy dla zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie Gminy, zgodnie z art. 24 ust. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , taryfy wesz ł y w ż ycie po up ł ywie 70 dni od dnia z ł o ż enia wniosku o zatwierdzenie taryf okre ś lonych przez Przedsi ę biorstwo, tj. w dniu 1 marca 2006 r. W ś wietle wy ż ej cytowanych przepisów zmiany wysoko ś ci op ł at za dostaw ę wod ę i odprowadzanie ś cieków dla gospodarstw domowych nie s ą negocjonowane z odbiorcami us ł ug wodoci ą gowo-kanalizacyjnych. Organem regulacyjnym, który ma wyra ż a ć interesy odbiorców i przeciwdzia ł a ć kszta ł towaniu cen ponad koszty uzasadnione, zgodnie z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu jest Rada Gminy. Odbiorcy us ł ug w zakresie zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków nie maj ą ż adnego wp ł ywu na ostateczny poziom cen zawartych w taryfie dla wody i ś cieków. Tym samym ceny za wod ę i ś cieki w prowadzonym post ę powaniu zosta ł y narzucone stronom umów o ś wiadczenie us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków. Wobec powy ż szego pierwsza z przes ł anek stosowania praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. narzucania cen - zosta ł a spe ł niona. Cena nieuczciwa, nadmiernie wygórowana. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie wprowadza jednoznacznych kryteriów jako ś ciowych, pozwalaj ą cych na dokonanie oceny, czy dane warunki umowy, w tym równie ż cena, s ą uczciwe, czy te ż nie. Bior ą c jednak ż e pod uwag ę zadania organu antymonopolowego, ingerencja z jego strony w przypadku cen, winna dotyczy ć cen stosowanych ze szkod ą dla konsumentów i kontrahentów przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą . Za tak ą cen ę nale ż y uzna ć cen ę narzucon ą przez przedsi ę biorc ę o pozycji dominuj ą cej z racji posiadania si ł y rynkowej. Jakkolwiek brak jest ustawowych kryteriów ceny nieuczciwej - stanowi ą cych istot ę praktyki – w ocenie organu antymonopolowego, za tak ą cen ę nale ż y 14 uzna ć cen ę narzucon ą przez przedsi ę biorc ę o pozycji dominuj ą cej z racji posiadania si ł y rynkowej, a ustalon ą niezgodnie z zasadami jej ustalania okre ś lonymi przez stosowne dla danego rodzaju dzia ł alno ś ci przepisy prawa. Poparcie dla tego stwierdzenia mo ż na znale źć w doktrynie i orzecznictwie . I tak: - E. Modzelewska-W ą chal w ksi ąż ce „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz”, Twigger, Warszawa 2002, str. 104 - o cena, czy dany warunek mo ż e by ć uznany za nieuczciwy, dokonywana by ć musi ka ż dorazowo na tle przepisów odr ę bnych reguluj ą cych dany rodzaj umowy. - w sprawach, tocz ą cych si ę zarówno przed polskim organem antymonopolowym, jak i Unii Europejskiej, wskazywane by ł y ró ż ne metody oceny, czy pobierane ceny spe ł niaj ą kryterium cen nadmiernie wygórowanych, np.: • S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 kwietnia 2005 r. (sygn. akt. XVII Ama 109/04) stan ął na stanowisku, i ż narzucenie ceny nieuczciwej mo ż e wyst ą pi ć w postaci wprowadzenia jednolitego systemu ustalania cen dostawy nieuwzgl ę dniaj ą cego ró ż nic kosztów dotycz ą cych ró ż nych odbiorców i naruszenia zasady ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . • w wyroku z dnia 8 grudnia 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 95/03) S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna ł , i ż ceny aby nie by ł y nieuczciwe i nadmiernie wygórowane powinny by ć oparte na konkretnej kalkulacji kosztów. • S ą d Najwy ż szy w uzasadnieniu do wyroku z dnia 25 maja 2004 r. (sygn. akt III SK 50/04) stwierdzi ł , i ż nieuczciwa cena mo ż e by ć odniesiona tak ż e do przypadku, w którym przedsi ę biorca kalkuluj ą c cen ę uwzgl ę dnia koszt, który nie zosta ł przez niego poniesiony w zwi ą zku ze ś wiadczeniem us ł ugi na rzecz konkretnego kontrahenta. • w wyroku Trybuna ł u Sprawiedliwo ś ci z dnia 14 lutego 1978 r. w sprawie 22/76 United Brands Company przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich sformu ł owana zosta ł a koncepcja, i ż cena jest nadmiernie wygórowana wtedy, gdy nie ma odpowiedniego zwi ą zku z warto ś ci ą ekonomiczn ą dostarczonego produktu. Ogólne zasady ustalania op ł at za wod ę i ś cieki wynikaj ą ce z obowi ą zuj ą cych przepisów: Aktami prawnymi, które regulowa ł y zasady ustalania op ł at za wod ę i ś cieki w dacie powstawania kwestionowanej taryfy jest ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu i rozporz ą dzenie taryfowe z dnia 12 marca 2002 r. Ceny i stawki op ł at za wod ę i ś cieki og ł aszane s ą w taryfie. Taryfa – zgodnie z art.2 pkt 12 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu - jest to zestawienie og ł oszonych publicznie cen i stawek op ł at za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków oraz warunki ich stosowania. Zgodnie z art. 20 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo- kanalizacyjne okre ś la taryf ę na 1 rok na podstawie niezb ę dnych przychodów po dokonaniu ich alokacji na poszczególne taryfowe grup odbiorców. 15 Pierwszym krokiem w ustalaniu op ł at za wod ę i ś cieki jest zatem wyliczenie poziomu niezb ę dnych przychodów oddzielnie na dzia ł alno ść wodoci ą gow ą i kanalizacyjn ą . Stosownie do § 6 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne ustala niezb ę dne przychody dla potrzeb obliczenia taryfowych cen i stawek op ł at planowanych na rok obowi ą zywania taryfy. Niezb ę dne przychody to taka warto ść przychodów, które przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne musi osi ą gn ąć , aby zapewni ć odpowiedni ą jako ść us ł ugi oraz pokry ć uzasadnione wydatki zwi ą zane z eksploatacj ą , utrzymaniem i rozwojem systemu wodoci ą gowo – kanalizacyjnego – z uwzgl ę dnieniem kryterium racjonalnego zarz ą dzania (tak str. 18 opracowania przygotowanego w latach 1998-2000 przez Rad ę ds. standardów, powo ł an ą przez centralny organ administracji rz ą dowej w ł a ś ciwy w sprawach zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków, tj. przez Prezesa Urz ę du Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast). Ustalaj ą c niezb ę dne przychody – zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu - przedsi ę biorstwo winno uwzgl ę dnia ć w szczególno ś ci: - koszty zwi ą zane ze ś wiadczeniem us ł ug poniesione w poprzednim roku obrachunkowym, ustalone na podstawie ewidencji ksi ę gowej z uwzgl ę dnieniem planowanej zmiany kosztów w roku obowi ą zywania taryfy; - zmiany warunków ekonomicznych oraz wielko ś ci us ł ug i warunków ich ś wiadczenia; - kosztów wynikaj ą cych z planowanych wydatków inwestycyjnych. Zgodnie z §7 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. koszty s ł u żą ce do ustalenia niezb ę dnych przychodów planuje si ę na podstawie kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa, ustalonych na podstawie ewidencji ksi ę gowej kosztów. W rozporz ą dzeniu taryfowym z dnia 12 marca 2002 r. (§7 ust.2-6 i §8 ) zosta ł y bardzo szczegó ł owo uregulowane zasady ustalania poszczególnych pozycji niezb ę dnych przychodów oraz wskazane przyczyny i wska ź niki powoduj ą ce wzrost konkretnych pozycji w stosunku do kosztów wykonanych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok w którym wprowadzana jest nowa taryfa. Ewidencje ksi ę gowe zgodnie z art. 20 ust. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu powinna umo ż liwia ć wydzielenie kosztów sta ł ych i zmiennych, przychodów zwi ą zanych z poszczególnymi rodzajami dzia ł alno ś ci przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjnego, a tak ż e w odniesieniu do poszczególnych taryf. Ponadto winna pozwala ć na ustalenie kosztów zwi ą zanych z dzia ł alno ś ci ą inwestycyjn ą w poprzednim roku obrachunkowym i dokonanie alokacji niezb ę dnych przychodów wed ł ug taryfowych grup odbiorców. Nast ę pnym krokiem w ustalaniu op ł at za wod ę i ś cieki po okre ś leniu poziomu niezb ę dnych przychodów jest ich alokacja na poszczególne grupy odbiorców. Celem alokacji jest powi ą zanie w miar ę mo ż liwo ś ci wydatków z tymi grupami odbiorców, które korzystaj ą w wyniku poniesienia danego wydatku lub powoduj ą jego wyst ą pienie. Obliczenie taryfowych cen nast ę puje poprzez podzielenie rocznych niezb ę dnych przychodów dla danego typu dzia ł alno ś ci przez planowan ą roczn ą ilo ść ( w m 3 ) dostarczonej wody lub odpowiednio odebranych ś cieków dla ka ż dej grupy odbiorców. Ocen prawid ł owo ś ci ustalania przez MPGK op ł at za wod ę i ś cieki 16 Organ antymonopolowy w niniejszej sprawie dokona ł szczegó ł owej analizy stosowanych przez MPGK zasad ustalania cen i stawek op ł at za wod ę i ś cieki, pod k ą tem zgodno ś ci z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. i uzna ł , i ż s ą one niezgodne z obowi ą zuj ą cymi w tym zakresie przepisami, gdy ż : Ad I.1 sentencji decyzji Jak wy ż ej wskazano zgodnie z §7 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. koszty s ł u żą ce do ustalenia niezb ę dnych przychodów planuje si ę na podstawie kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa , ustalonych na podstawie ewidencji ksi ę gowej kosztów. Stosownie do § 2 pkt 7 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. rok obrachunkowy poprzedzaj ą cy wprowadzenie nowych taryf to 12 kolejnych pe ł nych miesi ę cy poprzedzaj ą cych miesi ą c z ł o ż enia wniosku . Zgodnie z §2 pkt 7 aktualnie obowi ą zuj ą cego rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 28 czerwca 2006 r. rok obrachunkowy poprzedzaj ą cy wprowadzenie nowych taryf to 12 kolejnych pe ł nych miesi ę cy poprzedzaj ą cych nie wi ę cej ni ż o 2 miesi ą ce dzie ń z ł o ż enia wniosku taryfowego. Skoro zatem MPGK z ł o ż y ł o wniosek taryfowy w dniu 15 grudnia 2005 r. rok obrachunkowy winien obejmowa ć – zgodnie z przepisami obowi ą zuj ą cymi w dacie z ł o ż enia przedmiotowego wniosku taryfowego – 12 pe ł nych miesi ę cy poprzedzaj ą cych miesi ą c z ł o ż enia wniosku. Bior ą c pod uwag ę fakt, i ż MPGK wprowadza nowe taryfy ka ż dego roku z dniem 1 marca, a stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu winno w terminie 70 dni przed planowanym dniem wej ś cia w ż ycie taryf przed ł o ż y ć wniosek taryfowy burmistrzowi, wiosek musi z ł o ż y ć do dnia 20 grudnia roku poprzedzaj ą cego wprowadzenie taryf. Zgodnie z art. 25 ust. 1a ustawy z dnia 15 lutego1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 54, poz. 654 ze zm.) zaliczki miesi ę czne na podatek dochodowy od osób prawnych uiszcza si ę w terminie do dnia 20 ka ż dego miesi ą ca za miesi ą c poprzedni. Co za tym idzie ewidencje ksi ę gowe za miesi ą c poprzedni musz ą zosta ć zamkni ę te przed dniem 20 miesi ą ca nast ę pnego. Zatem miesi ą c pa ź dziernik jest miesi ą cem, za który ewidencje zostaj ą zamkni ę te do dnia 20 listopada i przez okres 1 miesi ą ca MPGK ma mo ż liwo ść przygotowania wniosku taryfowego. Wówczas niezb ę dne przychody zosta ł yby zaplanowane na podstawie kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa , tj. 12 kolejnych pe ł nych miesi ę cy poprzedzaj ą cych miesi ą c z ł o ż enia wniosku. Nale ż y wzi ąć pod uwag ę , i ż ewidencje ksi ę gowe zgodnie z art. 20 ust. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu winny by ć prowadzona tak, aby by ł o mo ż liwe wydzielenie kosztów sta ł ych i zmiennych, przychodów zwi ą zanych z poszczególnymi rodzajami dzia ł alno ś ci przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjnego, a tak ż e w odniesieniu do poszczególnych taryf. 17 Przy ewidencji prowadzonej zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami okres jednego miesi ą ca wydaje si ę wystarczaj ą cy na przygotowanie wniosku taryfowego. Ustawodawca w rozporz ą dzeniu taryfowym z dnia 12 marca 2002 r., tj. obowi ą zuj ą cym w dniu sporz ą dzania przedmiotowego wniosku taryfowego wyra ź nie wskaza ł , i ż ma to by ć kolejnych pe ł nych 12 miesi ę cy poprzedzaj ą cych miesi ą c z ł o ż enia wniosku. Dopiero w rozporz ą dzeniu taryfowym, które wesz ł o w ż ycie w dniu 16 sierpnia 2006 r. ten okres przesuni ę ty zosta ł o 2 miesi ą ce. W przypadku MPGK jako rok obrachunkowy poprzedzaj ą cy wprowadzenie nowych taryf do ustalenia niezb ę dnych przychodów przyj ę to okres pa ź dziernik 2004 – wrzesie ń 2005. Zgodnie z wyja ś nieniami MPGK (pismo z dnia 13 lutego 2007r.) taki sposób okre ś lania roku obrachunkowego wynika z w ł asnych ustale ń . Zdaniem Spó ł ki pozwalaj ą na to przepisy rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. W ocenie organu antymonopolowego rok obrachunkowy zosta ł ustalony przez MPGK niezgodnie z § 2 pkt 5 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. Mimo, i ż przepisy rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 28 czerwca 2006 r. nie maj ą zastosowania w przypadku analizy przedmiotowej taryfy nale ż y wskaza ć , i sposób ustalania roku obrachunkowego jest równie ż niezgodnie z nowym rozporz ą dzeniem taryfowym, który wyd ł u ż y ł okres na sporz ą dzenie wniosku taryfowego. W konsekwencji niezgodnego z przepisami okre ś lenia roku obrachunkowego - w analizowanej taryfie niezb ę dne przychody stanowi ą ce podstaw ę ustalenia cen i stawek op ł at za wod ę i ś cieki zosta ł y ustalone w oparciu o koszty z niew ł a ś ciwego okresu, tj. niezgodnie z §7 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r., czyli w sposób nieuczciwy. Ustalanie roku obrachunkowego niezgodnie z obowi ą zuj ą cymi w tym zakresie przepisami nie powoduje, i ż cena za wod ę i ś cieki jest nadmiernie wygórowana, ale ż e jest ustalana w sposób niezgodny z przepisami, tj. nieuczciwy, a zatem cena ta jest cen ą nieuczciw ą . Takie stanowisko organ antymonopolowy przyj ął za wyrokiem S ą du Antymonopolowego z dnia 8 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Ama 95/03, w którym S ą d uzna ł , ż e je ż eli sam sposób okre ś lania cen jest nieuczciwy, to i taki charakter maj ą ustalane przez niego ceny. Stanowisko organu antymonopolowego, i ż taryfy winny by ć ustalane zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami znajduje ponadto potwierdzenie w wyroku S ą du Antymonopolowy z dnia 20 listopada 2003 r. sygn. akt XVII Ama 135/02, gdzie S ą d odniós ł si ę do obowi ą zku sporz ą dzania taryf przez przedsi ę biorstwa energetyczne zgodnie z obowi ą zuj ą cymi w dacie sporz ą dzania taryf przepisami Prawa energetycznego i aktów wykonawczych. W ocenie S ą du przedsi ę biorstwo energetyczne ma do ł o ż y ć nale ż ytej staranno ś ci, aby stosowane przez niego taryfy dostosowa ć niezw ł ocznie do obowi ą zuj ą cych przepisów. 18 Ad I.2 sentencji decyzji Zgodnie z § 2 pkt 5 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. nale ż no ś ci nieregularne to wierzytelno ś ci z tytu ł u op ł at za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków, nie ś ci ą galne w trybie ustalonym w umowie o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Umowa zawierana przez MPGK przewiduje jedynie naliczanie odsetek w przypadku wp ł aty nieterminowej i odci ę cie odbiorcy je ż eli nie ui ś ci ł op ł aty za dwa pe ł ne okresy obrachunkowe nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ych op ł at. Stosownie do § 7 ust. 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne planowane s ą na podstawie kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa, ustalonych na podstawie ewidencji ksi ę gowej kosztów sporz ą dzonej zgodnie z przepisami o rachunkowo ś ci. Ustawodawca w rozporz ą dzeniu taryfowym z dnia 12 marca 2002 r. bardzo szczegó ł owo uregulowa ł zasady ustalania poszczególnych pozycji niezb ę dnych przychodów. W przypadku pozycji niezb ę dnych przychodów, które winy by ł y by ć wy ż sze, ni ż wynika ł o to z warto ś ci kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana by ł a taryfa wskaza ł dok ł adnie wska ź niki o jakie pozycje te powinny wzrosn ąć - § 8 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. lub te ż okre ś li ł powody, dla których winny by ł y wzrosn ąć - § 7 ust. 2, 3, 4,5, 6. W ś wietle przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu oraz rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. jako uzasadniony wydaje si ę te ż wzrost pozycji niezb ę dnych przychodów wynikaj ą cy z nag ł ego wzrostu ilo ś ci ś wiadczonych us ł ug, w przypadku je ż eli pozycje kosztów s ą uzale ż nione od ilo ś ci (koszty zmienne). W przypadku pozycji rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne, w rozporz ą dzeniu brak jest przepisu nakazuj ą cego wzrost tych pozycji w stosunku do warto ś ci kosztów poniesionych oznacza to jednoznacznie, i ż pozycje te we wniosku taryfowym powinny odpowiada ć pozycji kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana by ł a taryfa, je ż eli nie zasz ł y okoliczno ś ci które mog ł y wp ł yn ąć na ten wzrost okre ś lone w § 7 ust. 2, 3, 4,5, 6. Analizie poddano ilo ś ci dostarczanej wody i odprowadzanych ś cieków wykonane w kolejnych latach obrachunkowych oraz za ł o ż enia przyj ę te we wnioskach taryfowych (k.142, 45,72), jako ewentualn ą przyczyn ę wzrostu pozycji rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne, co obrazuje poni ż sza tabela: 19 Ilo ść rzeczywista w roku obrachunkowy m 1.10. 2003 – 30.09.2004 [ m 3 ] Ilo ść zak ł adana w taryfie obowi ą zuj ą ce j od 1.03.2005 r. [ m 3 ] Ilo ść rzeczywista w roku obrachunkowy m 1.10.2004 – 30.09.2005 [ m 3 ] Ilo ść zak ł adana w taryfie obowi ą zuj ą ce j od 1.03.2006 [ m 3 ] Zmiany ilo ś ci pomi ę dzy przyj ę tymi za ł o ż eniam i w kolejnych wnioskach taryfowych [ m 3 ] [ % ] Zmiany ilo ś ci pomi ę dzy wykonaniami w kolejnych latach obrachunkowyc h [ m 3 ] [ % ] 1 2 3 4 5 6= 5-3 6= 5:3 x100% 7=4-2 7= 4:2 x 100% Ilo ść dostarczonej wody 1 289 979 1 300 000 1 210 405 1 230 000 - 70 000 m 3 94,6% - 79 574 m 3 93,8% Ilo ść odebranyc h ś cieków 1 365 095 1 380 000 1 355 127 1 350 000 - 30 000 m 3 97,8% - 9 968 m 3 99,3% Jak wynika z powy ż szego zestawienia zarówno ilo ść dostarczanej wody, jak i ilo ść odbieranych ś cieków uleg ł a w kolejnych latach obrachunkowych zmniejszeniu. Równie ż za ł o ż one ilo ś ci dostarczanej wody i odbieranych ś cieków w kolejnych wnioskach taryfowych uleg ł y obni ż eniu. Zatem w przypadku kiedy: - brak zap ł aty za dwa okresy rozliczeniowe – zgodnie z tre ś ci ą umowy zawieranej przez MPGK – powoduje odci ę cie odbiorcy, czyli nale ż no ś ci od danego odbiorcy nie wzrastaj ą , - ogólna ilo ść dostarczanej wody i odbieranych ś cieków spada – brak jest uzasadnienia dla przyj ę cia w analizowanym wniosku taryfowym pozycji rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne o warto ś ci wy ż szej, ni ż wynika to z warto ś ci pozycji kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana by ł a taryfa o 10 000 PLN w przypadku dostawy wody, jak i odbioru ś cieków. W przypadku dostawy wody wzrost tej pozycji nast ą pi ł równie ż w stosunku do za ł o ż e ń z wcze ś niejszego wniosku taryfowego o 10 000 PLN, czyli o 25%, kiedy zak ł adane ilo ś ci dostarczanej wody uleg ł y zmniejszeniu o 5,4%. Uzasadnienie powy ż szego stanowiska mo ż na znale źć w literaturze przedmiotu, tj. opracowaniach przygotowanych w latach 1998-2000 przez Rad ę ds. standardów, powo ł an ą przez centralny organ administracji rz ą dowej w ł a ś ciwy w sprawach zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków, tj. przez Prezesa Urz ę du Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Opracowania te s ą w posiadaniu wszystkich przedsi ę biorstw wodoci ą gowo- kanalizacyjnych, które bra ł y udzia ł w dyskusji publicznej tocz ą cej si ę w chwili tworzenia standardów. W opracowanym przez Rad ę Standardzie 1 „Ustalanie poziomu niezb ę dnych przychodów” (str. 26) omawiaj ą c pozycj ę nale ż no ś ci nie ś ci ą galne wskazano, i ż w podstawie kalkulacji 20 op ł at mo ż liwe jest uwzgl ę dnienie odpisów dokonywanych na nale ż no ś ci nie ś ci ą galne. Konieczne jest ustalenie rezerwy na nale ż no ś ci nie ś ci ą galne na podstawie analizy struktury. Obowi ą zkiem przedsi ę biorstwa jest wprowadzenie efektywnego systemu windykacji nale ż no ś ci oraz minimalizowanie poziomu nale ż no ś ci nie ś ci ą galnych. Regulator ekonomiczny (wójt, burmistrz, rada gminy) jest odpowiedzialny za kontrole wysoko ś ci odpisów na rezerwy strukturalne w celu zapewnienia, ż e nie przekrocz ą one dopuszczalnego poziomu. Przedsi ę biorstwo nie powinno uwzgl ę dnia ć w op ł atach nale ż no ś ci powy ż ej limitu. Wówczas b ę dzie to stanowi ł o zach ę t ę do wprowadzania skutecznych procedur. W celu uzasadnienia wysoko ś ci odpisu na nie ś ci ą galne nale ż no ś ci w podstawie kalkulacji op ł at konieczna jest analiza: - struktury nale ż no ś ci pod wzgl ę dem terminu zapadalno ś ci, - tendencji historycznych; - wska ź ników obowi ą zuj ą cych w sektorze; - stosowanych w przedsi ę biorstwie procedur fakturowania i ś ci ą gania nale ż no ś ci. Zatem ustalenie – zgodnie z przepisami rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. - rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne na podstawie kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana by ł a taryfa, w przypadku, kiedy nie zosta ł y przez Spó ł k ę wskazane ż adne okoliczno ś ci nadzwyczajne , które mog ł yby wp ł yn ąć na nag ł y wzrost tych kosztów, jest zgodne z za ł o ż eniem zawartym w Standardach, i ż te pozycje niezb ę dnych przychodów nie powinny w kolejnych wnioskach taryfowych wzrasta ć . Natomiast na podstawie wniosku taryfowego – tabela 3 (k.70) – mo ż na stwierdzi ć , i ż przychody wykonane w pozycji rezerwa na nale ż no ś ci woda i ś cieki razem w przypadku MPGK : - w roku obrotowym 2004 wynosi ł y - 50 000 PLN (40 000 PLN zaopatrzenie w wod ę i 10 000 PLN odprowadzanie ś cieków); - w roku obrachunkowym X2004 – IX 2005 - 70 000 PLN (40 000 PLN zaopatrzenie w wod ę i 30 000 PLN odprowadzanie cieków). W niezb ę dnych przychodach uwzgl ę dniono za ś kwot ę 90 000 PLN, tj. wy ż sz ą ni ż wykonana w roku obrachunkowym o 28,6%. W przypadku MPGK obserwujemy zatem tendencj ę zwy ż kow ą w przypadku pozycji „rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne. Podnie ść nale ż y, i ż jak wynika z wy ż ej wskazanych wielko ś ci, rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne w roku obrotowym i w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym wprowadzenie nowej taryfy w przypadku dostawy wody pozostawa ł y na sta ł ym poziomie, a w ł a ś nie w pozycji niezb ę dnych przychodów dla dostawy wody nast ą pi ł wzrost w stosunku do za ł o ż e ń wcze ś niejszego wniosku taryfowego o 10 000 PLN. W ocenie nale ż y wzi ąć pod uwag ę , i ż w stosunku do poprzedniej taryfy zak ł adana ilo ść dostarczanej wody spad ł a o ponad 5%. W przypadku dzia ł alno ś ci zwi ą zanej z odbiorem ś cieków rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne wzros ł a w roku obrachunkowym w stosunku do poprzedniego roku obrachunkowego o 10 000 PLN, natomiast ilo ść za ł o ż onych we wniosku taryfowym odebranych ś cieków zmniejszy ł a si ę o ponad 2%. 21 Rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne w przypadku analizowane wniosku taryfowego by ł a identyczna jak we wcze ś niejszym wniosku taryfowym. Jak wynika z powy ż szego Spó ł ka w sposób bardzo arbitralny ustala rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne. Nie opiera si ę w tym zakresie na ż adnych sta ł ych kryteriach. Prowadzona przez MPGK polityka windykacyjna powoduje, i ż w przypadku dzia ł alno ś ci odbioru ś cieków, w kolejnych latach obrachunkowych nast ą pi ł wzrost warto ś ci rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne. Nale ż y ponadto zwróci ć uwag ę , i ż cena za wod ę i ś cieki jest cen ą regulowan ą . Pierwotnej weryfikacji wniosku taryfowego dokonuje – zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu wójt (burmistrz, prezydent miasta). Do zada ń wójta (burmistrza, prezydenta miasta) nale ż y sprawdzenie czy taryfy i plan zosta ł y opracowane zgodnie z przepisami ustawy oraz weryfikacja kosztów pod wzgl ę dem celowo ś ci ich ponoszenia. Nast ę pnie Rada gminy podejmuje uchwa łę o zatwierdzeniu taryf – art. 24 ust. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. W przypadku analizowanej taryfy Rada Miasta Gorlice nie podj ęł a uchwa ł y o zatwierdzeniu taryfy i taryfa ta wesz ł a w ż ycie po zweryfikowaniu przez Burmistrza z dniem 1 marca 2006 r., w trybie okre ś lonym w art. 24 ust. 8 ustawy (k.85). Oznacza to zatem, ż e ju ż regulator jakim jest w tym przypadku Rada Miasta Gorlice mia ł w ą tpliwo ś ci, co do zgodno ś ci tej taryfy z przepisami. Nie wyst ę powa ł natomiast problem z zatwierdzeniem w przypadku wcze ś niej obowi ą zuj ą cej taryfy – Uchwa ł a Rady Miasta Gorlice z dnia 27 stycznia 2005 r. w sprawie zatwierdzenia taryf (k.57). Dodatkowo dla zobrazowania, ż e pozycje niezb ę dnych przychodów – rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne – ustalane by ł y przez MPGK nie tylko niezgodnie z przepisami rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r., ale w sposób ca ł kowicie arbitralny i bez jakiegokolwiek uzasadnienia nale ż y wskaza ć , i ż : Spó ł ka wskaza ł a, i ż do ustalenia poziomu niezb ę dnych przychodów w pozycji rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne przyj ęł a nast ę puj ą ce zasady wylicze ń (k. 139-140): - 20% nale ż no ś ci przeterminowanych 30-60 dni; - 40% nale ż no ś ci przeterminowanych 60-180 dni; - 100% nale ż no ś ci przeterminowane powy ż ej 180 dni. Dokonuj ą c oblicze ń na podstawie danych przed ł o ż onych przez MPGK organ antymonopolowy ustali ł , i ż gdyby spó ł ka stosowa ł a do ustalania tych pozycji niezb ę dnych przychodów przedstawion ą przez siebie metod ę wówczas suma pozycji niezb ę dnych przychodów dla dostawy wody i odbioru ś cieków winna wynosi ć – 118 120,32 PLN, a we wniosku taryfowym zosta ł a przez MPGK uwzgl ę dniona na poziomie 90 000 PLN. Obliczenia: 30-60 dni (standardy 30 do 90 dni) - 125 430,61 PLN x 20% 60-180 dni (standardy 90 do 180dni) - 68 238,48 PLN x 40% 180 dni i powy ż ej - 65 738,81 PLN x 100%. 22 Jak sama Spó ł ka przyzna ł a (k.140) wielko ść rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne ustali ł a szacunkowo. Punktem wyj ś cia by ł stan nale ż no ś ci za wod ę i ś cieki na dzie ń 31 pa ź dziernika 2005 r. Nale ż y dla porównania zwróci ć uwag ę , i ż zaproponowane przez Rad ę w Standardach przyk ł adowe wspó ł czynniki procentowe do ustalenia rezerwy na nale ż no ś ci to: - nale ż no ś ci bie żą ce - 0,5%; - nale ż no ś ci 1-3 miesi ą ce - 1,0%; - 3-6 miesi ę cy - 5,0%; - Powy ż ej 6 miesi ę cy - 100%. Porównuj ą c wspó ł czynniki zaproponowane w Standardzie 1 i stosowane przez MPGK nale ż y stwierdzi ć , i ż w przypadku MPGK mamy do czynienia ze wspó ł czynnikami wielokrotnie wy ż szymi. Na dzie ń 31 pa ź dziernika 2005 r. (jak wskaza ł o MPGK k.140) suma nale ż no ś ci nieregularnych wynosi ł a 259 407, 90 PLN. Wed ł ug zasad zaproponowanych w standardach rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne stanowi ł a 8% warto ś ci nale ż no ś ci. W przypadku MPGK rezerwa stanowi 34,7 % nale ż no ś ci (90 000 PLN, tj. rezerwa na nale ż no ś ci nie ś ci ą galne za wod ę i ś cieki tabela 3 wniosku taryfowego: 259 407,90 PLN, tj. suma nale ż no ś ci nieregularnych na dzie ń 31 pa ź dziernika 2005 r. x 100%). Nale ż y jeszcze zwróci ć uwag ę na fakt sk ł adania przez Spó ł k ę sprzecznych o ś wiadcze ń , co do przyczyn wzrostu pozycji rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne. W pi ś mie z dnia 6 pa ź dziernika 2006 r. (k.119) MPGK poinformowa ł o, i ż w pozycji pozosta ł e koszty operacyjne zaliczone zosta ł y op ł aty s ą dowe. Inne koszty windykacji, tj. p ł ace pracownika, koszty upomnie ń , korespondencji s ą ewidencjonowane w pozycji – koszty ogólnozak ł adowe. Natomiast w pi ś mie z dnia 14 lipca 2004 r. (k.90) Spó ł ka wskaza ł a, i ż rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne zosta ł a podniesiona o kwot ę 10 000 PLN z uwagi na wzrost kosztów windykacji i upomnie ń . Dodatkowo organ antymonopolowy dokona ł analizy wska ź ników rotacji nale ż no ś ci i zobowi ą za ń wynikaj ą cych z wykonywania us ł ugi dostarczania wody i odprowadzania ś cieków za dwa kolejne lata obrachunkowe, tj okresy stanowi ą ce podstaw ę do ustalania niezb ę dnych przychodów na potrzeby analizowanej taryfy i taryfy j ą poprzedzaj ą cej. Jak wskaza ł o MPGK w pi ś mie z dnia 5 marca 2007 r. wska ź nik rotacji nale ż no ś ci wynosi ł w okresie pa ź dziernik 2003 - wrzesie ń 2004 – 103 dni, a w okresie pa ź dziernik 2004- wrzesie ń 2005 – 73 dni. Natomiast wska ź nik rotacji zobowi ą za ń dla tych samych co wy ż ej okresów by ł identyczny w obu przypadkach i wynosi ł 7 dni Mimo, i ż wska ź nik rotacji nale ż no ś ci w kolejnych analizowanych latach obrachunkowych uleg ł skróceniu o 30 dni, zmniejszy ł a si ę w kolejnych latach obrachunkowych ilo ść dostarczanej wody i odbieranych ś cieków, a MPGK nie wskaza ł o wyst ą pienia okoliczno ś ci, które mog ł yby wp ł yn ąć na wzrost pozycji rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne to zwi ę kszone zosta ł y te pozycje w stosunku do osi ą gni ę tych warto ś ci w roku obrachunkowym. 23 W ocenie organu antymonopolowego niezb ę dne przychody w pozycji rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne zosta ł y ustalone niezgodnie z zasadami okre ś lonymi w art. 20 ust. 4 pkt 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i w §7 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r., tj. nie w oparciu o koszty poniesione w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa, ustalonych na podstawie ewidencji ksi ę gowej kosztów sporz ą dzonej zgodnie z przepisami o rachunkowo ś ci. Przy wykonanym koszcie – rezerwa na nale ż no ś ci nieregularne zaopatrzenie w wod ę – w przyj ę tym roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok wprowadzenia taryfy w wysoko ś ci 40 000 PLN we wniosku taryfowym przyj ę to kwot ę 50 000 PLN. Natomiast w przypadku odprowadzania ś cieków pozycja ta w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym mia ł a warto ść 30 000 PLN, a we wniosku taryfowym zosta ł a przyj ę ta na poziomie 40 000 PLN. Równie ż analiza wska ź ników rotacji nale ż no ś ci i zobowi ą za ń oraz ilo ś ci sprzedawanej wody i odbieranych ś cieków w kolejnych latach obrachunkowych nie da ł a podstaw do uznania, ż e rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne winny by ł y wzrosn ąć . Ponadto Spó ł ka nie potrafi ł a jednoznacznie okre ś li ć jakie pozycje kosztów s ą pokrywane z rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne. Zatem MPGK ustalaj ą c pozycj ę niezb ę dnych przychodów - w b ę d ą cym przedmiotem analizy wniosku taryfowym - nie do ść ż e dzia ł a ł o niezgodnie z przepisami rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r., to równocze ś nie ustali ł o te pozycje w sposób nieznajduj ą cy uzasadnienia we wskazanych przez Spó ł k ę zasadach oblicze ń , jak i we wska ź nikach ekonomicznych. W zwi ą zku z powy ż szym dosz ł o do nieuczciwego ustalenia tych pozycji niezb ę dnych przychodów, a co za tym idzie ceny ustalone na ich podstawie s ą cenami nieuczciwymi. Potwierdzenie stanowiska organu antymonopolowego odno ś nie rezerwy na nale ż no ś ci nieregularne mo ż na znale źć równie ż w doktrynie – tak: „Komentarz do ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków” pod redakcj ą B ł a ż eja Wierzbowskiego, Bydgoszcz 2006. Na str. 249-250 autor wskazuje jako jedn ą z przyczyn podejmowania uchwa ł y o odmowie zatwierdzania taryf nieuprawdopodobnianie przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo- kanalizacyjne rezerw na nale ż no ś ci nieregularne. W takim przypadku mo ż e mie ć miejsce – zdaniem autora - sytuacja tworzenia rezerw w nieuzasadnionej wysoko ś ci. Ad I.3 sentencji decyzji Stosownie do § 8 ust. 1 b) rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. niezb ę dne przychody w pozycji materia ł y, energia, us ł ugi transportowe, us ł ugi remontowe i pozosta ł e niewynikaj ą ce z uruchomienia nowych inwestycji ustala si ę jako iloczyn kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa i prognozowanego na okres obowi ą zywania taryfy ś redniorocznego wska ź nika wzrostu cen produkcji przemys ł owej – okre ś lonego w ustawie bud ż etowej. 24 Wska ź nik ten – prognozowany w ustawie bud ż etowej - na rok 2006 wynosi ł – 1,7 %, a na rok 2005 – 3,7%. MPGK wyja ś niaj ą c zasady ustalania przez siebie wska ź nika wzrostu ww. pozycji niezb ę dnych przychodów (pismo z dnia 6 listopada 2006 r.) stwierdzi ł o, i ż ustalaj ą c t ą pozycj ę niezb ę dnych przychodów wzi ęł o pod uwag ę ś rednioroczne wska ź niki wzrostu cen produkcji przemys ł owej w okresach, które stanowi ą podstaw ę do ustalania kosztów dla danej taryfy. Do taryfy obowi ą zuj ą cej od 1 marca 2006 r. wska ź nik wzrostu zosta ł obliczony w sposób nast ę puj ą cy: - 25% kosztów poniesionych w okresie 30 pa ź dziernika 2004 r. - 30 wrze ś nia 2005 r. pomno ż onych zosta ł o przez ś rednioroczny wska ź nik wzrostu cen produkcji przemys ł owej dla 2005r., tj. razy 3,7%; - 75% ww. kosztów pomno ż ono przez ś rednioroczny wska ź nik wzrostu cen produkcji przemys ł owej dla 2006r., tj. razy 1,7%. Oznacza to, i ż niezb ę dne przychody: materia ł y, energia, us ł ugi transportowe, us ł ugi remontowe i pozosta ł e niewynikaj ą ce z uruchomienia nowej inwestycji - zosta ł y zawy ż one o 2% dla 25% warto ś ci tej pozycji, czyli ca ł a pozycja zosta ł a zawy ż ona o 0,5% (0,25 x 2%). 2% jest to warto ść stanowi ą ca ró ż nic ę pomi ę dzy wska ź nikiem zastosowanym przez MPGK dla 25% kosztów z tej pozycji, tj. 3,7%, a wska ź nikiem wynikaj ą cym z ustawy bud ż etowej na rok 2006 - 1.7%, tj. wska ź nikiem o jakim mowa w § 8 ust. 1 b) rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. Organ antymonopolowy uzna ł , ż e niezb ę dne przychody w pozycji materia ł y, energia, us ł ugi transportowe, us ł ugi remontowe i pozosta ł e w cz ęś ci nieobejmuj ą cej kosztów wynikaj ą cych z inwestycji modernizacyjno-rozwojowych zarówno dla zaopatrzenia w wod ę jak i odprowadzania ś cieków ustalone zosta ł y niezgodnie z § 8 ust. 1 b) rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. i w zwi ą zku z powy ż szym zawy ż one o 0,5% w stosunku do warto ś ci jak ą winny osi ą gn ąć te pozycje je ż eli by ł yby wyliczone zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami, a co za tym idzie zosta ł y ustalone w sposób nieuczciwy, nadmiernie wygórowany. Ad I.4 sentencji decyzji Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu Minister w ł a ś ciwy do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej okre ś li w drodze rozporz ą dzenia szczegó ł owe sposoby okre ś lania taryf. Stosownie do § 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. reguluje ono: - szczegó ł owe sposoby okre ś lania taryf, w tym kryteria ustalania niezb ę dnych przychodów, sposoby alokacji kosztów na taryfowe grupy odbiorców us ł ug, kryteria ró ż nicowania taryfowych cen i stawek op ł at; - wzór wniosku o zatwierdzenie taryf oraz niezb ę dny zakres informacji zawartych w uzasadnieniu taryf. Jak stanowi § 19 ust. 1 tego rozporz ą dzenia do wniosku o zatwierdzenie taryf do łą cza si ę w szczególno ś ci tabele okre ś laj ą ce: 25 - § 19 ust. 1 pkt 10 koszty bezpo ś rednie zaopatrzenia w wod ę ; - § 19 ust. 1 pkt 11 koszty bezpo ś rednie odprowadzania ś cieków. Za łą cznik do rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. zawiera wzór wniosku taryfowego. Tabela 10 tego za łą cznika ujmuje przyk ł adowe dzia ł y i kategorie kosztów bezpo ś rednich zaopatrzenia w wod ę : - uj ę cie wody; - uzdatnianie wody; - sie ć wodoci ą gowa; - wodoci ą g razem; - alokacja kosztów; - koszty ca ł kowite. Tabela 11 zawiera natomiast przyk ł adowe dzia ł y i kategorie kosztów bezpo ś rednich odprowadzania ś cieków: - sie ć kanalizacyjna; - przepompownie; - oczyszczanie i odprowadzanie ś cieków - kanalizacja razem - alokacja kosztów - koszty ca ł kowite. Pozycje te pokrywaj ą si ę z pozycjami zaproponowanymi w ww. opracowanym przez Rad ę Standardzie 1 „Ustalanie poziomu niezb ę dnych przychodów” str. 22 i 23. MPGK w tabeli 10 swojego wniosku taryfowego zastosowa ł o natomiast pozycje: - uj ę cie wody; - uzdatnianie wody; - sie ć wodoci ą gowa; - przy łą cza wodoci ą gowo-wodomierzowe; - wodoci ą g razem; - alokacja kosztów; - koszty ca ł kowite. Natomiast tabela 11 wniosku taryfowego Spó ł ki jest identyczna ze wzorem znajduj ą cym si ę w rozporz ą dzeniu taryfowym z dnia 12 marca 2002 r. (k.78). Wyja ś niaj ą c ró ż nic ę pomi ę dzy wzorem tabeli nr 10 z rozporz ą dzenia i tabel ą z w ł asnego wniosku taryfowego (k.77) MPGK stwierdzi ł o (k. 142-143), i ż koszty zwi ą zane z eksploatacj ą i utrzymaniem przy łą czy kanalizacyjnych nie s ą zbierane oddzielnie lecz ewidencjonowane na koncie sie ć kanalizacyjna. 26 Rozbudowa stanowisk kosztów w przypadku wody poprzez wyodr ę bnienie z kosztów sieci wodoci ą gowej pozycji przy łą cza wodoci ą gowe mia ł a – zdaniem Spó ł ki - na celu pe ł niejszy ich monitoring. Przy łą cza wodoci ą gowe wykazuj ą bowiem du żą awaryjno ść , gdy ż w znacznej mierze pochodz ą z lat 50-tych i 60-tych. Dodatkowo w pi ś mie z dnia 22 grudnia 2006 r. (k.155-156) MPGK wyja ś ni ł o, i ż w jego ocenie rozporz ą dzenie taryfowe z dnia 12 marca 2002 r. obliguje do za łą czenia do wniosku taryfowego mi ę dzy innymi tabeli nr 10 „Koszty bezpo ś rednie zaopatrzenia w wod ę ”. Wzór jednak ż e zawiera jedynie minimalny zakres informacji jaki nale ż y w tej tabeli zawrze ć . Rozporz ą dzenie natomiast nie nakazuje stosowa ć go literalnie. Spó ł ka na dzie ń 30 wrze ś nia 2005 r. posiada ł a na swoim maj ą tku 100% przy łą czy wodoci ą gowych i 94% przy łą czy kanalizacyjnych (k. 159). Po dniu 13 stycznia 2002 r. MPGK przej ęł o na swój maj ą tek 146 szt. przy łą czy wodoci ą gowych i 32 szt. przy łą czy kanalizacyjnych. Przekazanie po ww. dacie przy łą czy nast ę powa ł o na podstawie protoko ł u przekazania- przej ę cia ś rodka trwa ł ego (PT) bez wp ł ywu na rozliczenia stron z tytu ł u dostaw wody i odbioru ś cieków (pismo MPGK z dnia 22 stycznia 2007 r.). W § 29 „Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ś cieków” znajduje si ę zapis , i ż „osoba/inwestor, który wybudowa ł przy łą cza zachowuje prawo w ł asno ś ci tych przy łą czy i rozporz ą dza nimi w ramach obowi ą zuj ą cych przepisów. Inwestor ma równie ż prawo do przekazania wybudowanych urz ą dze ń na rzecz przedsi ę biorstwa odp ł atnie, w u ż ytkowanie, najem jak równie ż mo ż e je przekaza ć w formie darowizny. Sposób i formy ewentualnego przekazania wymaga wcze ś niejszych uzgodnie ń pomi ę dzy stronami”. § 7 wzoru „Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzenie ś cieków” obowi ą zuj ą cego od stycznia 2004 do grudnia 2006 stanowi natomiast, i ż „ do obowi ą zków Us ł ugobiorcy nale ż y: - Naprawa, remont oraz konserwacja instalacji wodoci ą gowych i przy łą cz ą wodoci ą gowego z wy łą czeniem wodomierza g ł ównego i przewodów b ę d ą cych w posiadaniu Us ł ugodawcy; - Naprawa, remont, konserwacja instalacji od pierwszej studzienki licz ą c od strony budynku, a w przypadku jej braku od granicy nieruchomo ś ci i urz ą dzenia pomiarowego.” Z dniem 14 stycznia 2002 r. wesz ł a w ż ycie ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Stosownie do art. 15 ust 2 tej ustawy realizacj ę budowy przy łą czy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza g ł ównego i urz ą dzenia pomiarowego zapewnia na w ł asny koszt osoba ubiegaj ą ca si ę o przy łą czenie nieruchomo ś ci do sieci. Natomiast w my ś l art. 5 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu , je ż eli umowa nie stanowi inaczej, odbiorca us ł ug odpowiada za zapewnienie niezawodnego dzia ł ania posiadanych instalacji i przy łą czy wodoci ą gowych lub instalacji i przy łą czy kanalizacyjnych z urz ą dzeniem pomiarowym w łą cznie. W wyroku z dnia 13 maja 2004 r. (sygn. akt III SK 39/04) w odniesieniu do zapisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę w kwestii przy łą czy S ą d Najwy ż szy wyrazi ł stanowisko, ż e „prawodawca zadecydowa ł , ż e przy łą cza powinien na w ł asny koszt wybudowa ć podmiot ubiegaj ą cy si ę o przy łą czenie nieruchomo ś ci do sieci i jego te ż obarczy ł odpowiedzialno ś ci ą za ich niezawodne dzia ł anie, tak samo jak to by ł o i jest z wewn ę trznymi instalacjami w 27 budynku. Wynika st ą d, ż e prawodawca uzna ł , ż e spo ł eczno ść lokalna jako ca ł o ść nie powinna by ć – poprzez mechanizm cenowy – obarczana kosztami budowy tej cz ęś ci infrastruktury wodoci ą gowo-kanalizacyjnej, która s ł u ż y g ł ównie zaspokojeniu potrzeb poszczególnych konsumentów”. W tym samym orzeczeniu S ą d Najwy ż szy wyrazi ł pogl ą d, i ż przy łą czenie do sieci wodoci ą gowo-kanalizacyjnej jest czynno ś ci ą techniczn ą i jako takie nie upowa ż nia ż adnej ze stron do korzystania z tej cz ęś ci sieci, jak ą jest przy łą cze. Tak ą podstaw ę stanowi dopiero umowa o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. „W ś ród elementów tre ś ci tej umowy przyk ł adowo wymienionych w art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , jest mi ę dzy innymi okre ś lenie ilo ś ci oraz jako ś ci ś wiadczonych us ł ug wodoci ą gowych lub kanalizacyjnych oraz warunków ich ś wiadczenia. Do tej do ść ogólnikowej kategorii „warunków ś wiadczenia us ł ug” nale ż a ł oby w szczególno ś ci zaliczy ć uzgodnienie tytu ł u prawnego, na podstawie którego odbiorca stawia wybudowane na swój koszt przy łą cza „do dyspozycji” przedsi ę biorstwa w celu umo ż liwienia mu ś wiadczenia przedmiotowych us ł ug, a przez to samo – korzystania z tych ż e us ł ug. W tym zakresie, wobec braku jakichkolwiek ustawowych nakazów b ą d ź zakazów, strony korzystaj ą – w granicach zakre ś lonych przez art. 353 1 k.c. – z ogólnej swobody kontraktowania, a wi ę c mog ą stosunek prawny u ł o ż y ć wed ł ug swego uznania, byleby jego tre ść lub cel nie sprzeciwia ł y si ę w ł a ś ciwo ś ci (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego.” Skoro MPGK przej ęł o nieodp ł atnie na swój maj ą tek - po wej ś ciu w ż ycie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu - 146 szt. przy łą czy wodoci ą gowych i 32 szt. przy łą czy kanalizacyjnych to automatycznie o ich warto ść powi ę kszy ł o warto ść swojego maj ą tku bez dokonania inwestycji na w ł asny koszt. Jak wskaza ł o w swoim pi ś mie z dnia 22 stycznia 2007 r. przekazanie przy łą cza na maj ą tek MPGK pozostaje bez wp ł ywu na rozliczenia stron z tytu ł u dostawy wody i odbioru ś cieków. Przejmuj ą c od Odbiorców przy łą cza na swój maj ą tek MPGK zobowi ą za ł o si ę automatycznie przej ąć od nich w zamian obowi ą zki utrzymania i konserwacji tych przy łą czy, które zgodnie z przepisami ci ążą na Odbiorcach. Przej ę cie przez Spó ł k ę obowi ą zku utrzymania przy łą czy przekazanych na jej maj ą tek wynika z zapisu § 7 wzoru „Umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzenie ś cieków” obowi ą zuj ą cego od stycznia 2004 do grudnia 2006 „ do obowi ą zków Us ł ugobiorcy nale ż y: - Naprawa, remont oraz konserwacja instalacji wodoci ą gowych i przy łą cz ą wodoci ą gowego z wy łą czeniem wodomierza g ł ównego i przewodów b ę d ą cych w posiadaniu Us ł ugodawcy; - Naprawa, remont, konserwacja instalacji od pierwszej studzienki licz ą c od strony budynku, a w przypadku jej braku od granicy nieruchomo ś ci i urz ą dzenia pomiarowego.” Z chwil ą przej ę cia przez MPGK nieodp ł atnie przy łą cza na swój maj ą tek nast ę puje wzajemne rozliczenie Spó ł ki i Odbiorcy. Od tej chwili bowiem us ł uga utrzymania przy łą cza jest ś wiadczona przez MPGK na w ł asny koszt w zamian za nieodp ł atne przej ę cie przy łą cza na maj ą tek Spó ł ki i automatyczne powi ę kszenie tego maj ą tku. Spó ł ka rozliczaj ą c zatem koszty utrzymania przy łą czy w taryfie corocznie pobiera od Odbiorców ponownie te same koszty utrzymania przy łą cz, które ju ż raz rozliczy ł a przejmuj ą c od nich nieodp ł atnie przy łą cze. 28 Natomiast 6% tych dostawców ś cieków, którzy nie przekazali przy łą czy na maj ą tek MPGK obci ąż anych jest podwójnie kosztami utrzymania przy łą czy . Raz w cenie odprowadzania ś cieków za nieswoje przy łą cza, a drugi raz ponosz ą c koszty utrzymania w ł asnego przy łą cza. Nale ż y zgodzi ć si ę ze stanowiskiem MPGK, ż e ustawodawca uj ął w tabeli 10 i 11 tylko przyk ł adowe dzia ł y i kategorie kosztów bezpo ś rednich zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. Nie mo ż na bowiem przewidzie ć w przepisach wszystkich okoliczno ś ci np. zakupu wody w innym przedsi ę biorstwie wodoci ą gowo – kanalizacyjnym, czy zlecanie oczyszczania ś cieków innemu przedsi ę biorcy. Nie nale ż y jednak zdaniem organu antymonopolowego wyci ą ga ć z tego faktu wniosków, ż e brak pozycji koszty utrzymania przy łą czy w tabeli 10 i 11 wynika z faktu, i ż zosta ł y one uznane za niestandardowe i niewyst ę puj ą ce u wszystkich przedsi ę biorstw wodoci ą gowo- kanalizacyjnych. Ustawodawca nie uj ął w taryfie kosztów utrzymania przy łą czy poniewa ż kwesti ę kto ponosi koszty utrzymania uregulowa ł szczegó ł ów w art. 5 ust. 2 i art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Ponadto nale ż y wzi ąć pod uwag ę , i ż nieodp ł atne przekazanie przy łą czy na maj ą tek przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjnego mo ż e odbywa ć si ę jedynie na zasadzie dobrowolno ś ci. Zawsze zatem istnieje prawdopodobie ń stwo, i ż cz ęść Odbiorców pozostawi przy łą cze na w ł asnym maj ą tku. W przypadku uj ę cia w taryfie kosztów utrzymania przy łą czy Odbiorca posiadaj ą cy przy łą cze zawsze by ł by obci ąż any kosztami, które nie s ą zwi ą zane ze ś wiadczeniem na jego rzecz us ł ugi, co jak wskazano w wy ż ej cytowanym orzecznictwie i doktrynie uznawane jest za stosowanie cen nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych. Dodatkowo nale ż y zwróci ć uwag ę na fakt, i ż koszty utrzymania i naprawy ka ż dego przy łą cza ró ż ni ą si ę od siebie ze wzgl ę du na jego d ł ugo ść , wiek, materia ł z jakiego zosta ł o wykonane. Natomiast stosownie do art. 20 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu „ ceny i stawki op ł at okre ś lone w taryfie s ą ró ż nicowane dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców us ł ug na podstawie udokumentowanych ró ż nic kosztów”. Alokacja – zgodnie z § 2 pkt 3 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. jest to uznanie okre ś lonej taryfowej grupy odbiorców us ł ug w ł a ś ciwymi rodzajami kosztów i niezb ę dnych przychodów. Stosownie do § 11 ust. 3 przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne dokonuj ą c alokacji kosztów winno uwzgl ę dnia ć lokalne uwarunkowania, a w szczególno ś ci wielko ść zró ż nicowania kosztów ś wiadczenia us ł ug w poszczególnych grupach taryfowych. W Standardzie 2 „Alokacja kosztów wed ł ug grup odbiorców” str.38 Rada stan ęł a na stanowisku, i ż „celem alokacji niezb ę dnych przychodów w procesie ustalania op ł at jest powi ą zanie w miar ę mo ż liwo ś ci, wydatków z tymi grupami odbiorców, które korzystaj ą w wyniku poniesienia danego wydatku lub powoduj ą jego wyst ą pienia. Stawki op ł at nale ż y opracowa ć w taki sposób, ż eby dla ka ż dej grupy odbiorców zosta ł y naliczone na podstawie kosztów zapewnienia us ł ugi tej grupie, zgodnie z nast ę puj ą cymi zasadami: - niedopuszczalne jest stosowanie subsydiowania skro ś nego; - dyskryminacja jest zakazana; 29 - zró ż nicowanie wysoko ś ci stawek jest dopuszczalne tylko w przypadku udokumentowanej ró ż nicy kosztów zapewnienia us ł ugi”. Alokacja kosztów utrzymania przy łą czy na wszystkich odbiorców bez wzgl ę du na fakt, czy przekazali przy łą cze na maj ą tek MPGK, czy te ż nie narusza wszystkie powy ż sze zasady, gdy ż : - ma miejsce subsydiowanie skro ś ne przez osoby, które nie przekaza ł y przy łą czy na maj ą tek MPGK kosztów utrzymania przy łą czy innych dostawców; - w zwi ą zku z powy ż szym osoby, które nie przekaza ł y przy łą czy s ą dyskryminowane w stosunku do osób, które je przekaza ł y; - nie nast ę puje zró ż nicowanie kosztów w zale ż no ś ci od stanu prawnego przy łą cza oraz jego wieku, d ł ugo ś ci i stanu technicznego. Stanowisko organu antymonopolowego odno ś nie istnienia nieprawid ł owo ś ci w przypadku rozliczania kosztów utrzymania przy łą czy w taryfie znajduje potwierdzenie w doktrynie - B ł a ż ej Wierzbowski „Komentarz do ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków” str. 74. I tak: „ przej ę cie przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne obowi ą zku utrzymania urz ą dze ń i przy łą czy w stanie niezawodnym wi ąż e si ę z obci ąż eniem odbiorcy dodatkowym ś wiadczeniem – praktyce najcz ęś ciej pieni ęż nym – uzgodnionym przez strony. Do tej bowiem dodatkowej us ł ugi nie b ę d ą mia ł y zastosowania przepisy reguluj ą ce sposób ustalenia taryf, gdy ż us ł uga ta nie podlega tym ż e regulacjom”. W tej samej ksi ąż ce na str. 220 autor stwierdzi ł , i ż „ Przyk ł adami praktycznych problemów, które zaistniej ą w trakcie funkcjonowania ustawy s ą kwestie pokrycia przez odbiorc ę kosztów, np. eksploatacji przy łą cza wodoci ą gowego, je ś li czynno ś ci zwi ą zanych z niezawodnym dzia ł aniem przy łą cza umownie wykonuje przedsi ę biorstwo (mo ż liwo ść taka przewiduje art. 5 ust. 2. (…). Poniewa ż przepisy ustawy dotycz ą ce ustalania taryf nie przewiduj ą ustalania stawek op ł at za takie czynno ś ci kwestia odp ł atno ś ci niektórych z tych czynno ś ci powinna by ć ustalona w umowie (np. za eksploatacj ę przy łą cza).” Koszty utrzymania przy łą czy wodoci ą gowych i kanalizacyjnych zgodnie z przepisami art. 5 ust. 2, art. 15 ust. 2 i art. 20 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu oraz § 1 pkt 2 i 3 oraz § 11 ust. 3, § 19 ust. 1 pkt 10 i 11 - w ocenie organu antymonopolowego popartej stanowiskiem zawartym w doktrynie - nie mog ą zosta ć zaliczone do niezb ę dnych przychodów, na podstawie których ustalana jest taryfowa cena wody i ś cieków. Niezb ę dne przychody zaopatrzenia w wod ę stanowi ą ce podstaw ę do ustalenia ceny wody w taryfie obowi ą zuj ą cej od dnia 1 marca 2006 r. zosta ł y zatem ustalone niezgodnie z ww. przepisami, co w konsekwencji spowodowa ł o zawy ż enie ich o kwot ę 344 330 PLN, tj. kwot ę wykazan ą w tabeli 10 wniosku taryfowego. Równie ż w przypadku op ł aty za ś cieki niezb ę dne przychody zosta ł y zawy ż one o koszty utrzymania przy łą czy kanalizacyjnych. Jednak ż e ze wzgl ę du na fakt, i ż pozycja ta nie jest oddzielnie ksi ę gowana przez MPGK niemo ż liwe jest wskazanie dok ł adnej kwoty zawy ż enia. Cena ustalona na podstawie zawy ż onych pozycji niezb ę dnych przychodów o koszty utrzymania przy łą czy zosta ł a ustalona niezgodnie z przepisami i jest cen ą nieuczciw ą , nadmiernie wygórowan ą 30 Ad II sentencji decyzji Stosownie do § 8 ust. 1 a) rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. niezb ę dne przychody w pozycji wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników ustala si ę jako iloczyn kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa i prognozowanego na okres obowi ą zywania taryfy ś redniorocznego wska ź nika wzrostu cen towarów i us ł ug konsumpcyjnych – okre ś lonego w ustawie bud ż etowej na dany rok. Wska ź nik ten na rok 2006 zgodnie z ustaw ą bud ż etow ą wynosi ł – 1,5 %, a w roku 2005 – 3,0%. Jak stwierdzi ł o MPGK w pi ś mie z dnia 23 czerwca 2006r. do ustalania niezb ę dnych przychodów w pozycji wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników przyj ę to do taryfy obowi ą zuj ą cej w okresie od 1 marca 2006 do 28 lutego 2007 wska ź nik wzrostu w wysoko ś ci 2,5%, a w przypadku wcze ś niej obowi ą zuj ą cej taryfy – 4,5%. Oznacza to, i ż w analizowanej taryfie te pozycje niezb ę dnych przychodów w przypadku dostarczania wody i odbioru ś cieków zosta ł y zawy ż one o 1%. Wska ź nik w ustawie bud ż etowej zosta ł okre ś lony bowiem na poziomie 1,5%, a MPGK przyj ęł o warto ść o 1% wy ż sz ą , tj. 2,5%. Wska ź niki te by ł y - jak wynika z ustale ń organu antymonopolowego –niew ł a ś ciwie przyj ę te– zawy ż ane – ju ż we wcze ś niej obowi ą zuj ą cej taryfie. MPGK wyja ś ni ł o, i ż stosuj ą c w tej pozycji wy ż szy wska ź nik ni ż wynika to z § 8 pkt 1 a) rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. opar ł o si ę o stanowisko zawarte na str. 249 ksi ą zki pod redakcj ą B ł a ż eja Wierzbowskiego „Komentarza do ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków” (pismo MPGK z dnia 14 lipca 2006 r.). Organ antymonopolowy nie uzna ł tego wyja ś nienia poniewa ż w zacytowanej przez Spó ł k ę doktrynie autor stoi na zgo ł a odmiennym stanowisku, a potwierdzaj ą cym stanowisko organu antymonopolowego. Wskazuje on bowiem jako jeden z mo ż liwych przypadków naruszenia rozporz ą dzenia taryfowego ustalenie wynagrodze ń oraz ś wiadcze ń na rzecz pracowników w wysoko ś ci wy ż szej ni ż prognozowany na okres obowi ą zywania taryfy ś rednioroczny wska ź nik wzrostu cen towarów i us ł ug konsumpcyjnych. Organ antymonopolowy uzna ł – co znajduje potwierdzenie równie ż w wy ż ej cytowanej doktrynie - ż e niezb ę dne przychody w pozycji wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników zarówno dla zaopatrzenia w wod ę jak i odprowadzania ś cieków ustalone zosta ł y niezgodnie z § 8 ust. 1 a) rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. i w zwi ą zku z powy ż szym zawy ż one o 1% w stosunku do warto ś ci jak ą winny osi ą gn ąć te pozycje je ż eli by ł yby wyliczona zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami, co oznacza równocze ś nie ż e zosta ł y ustalone w sposób nieuczciwy. Cena ustalona w oparciu o te niezb ę dne przychody jest cen ą nieuczciw ą , nadmiernie wygórowan ą . Z dniem 16 sierpnia 2006 r. wesz ł o w ż ycie rozporz ą dzenie taryfowe z dnia 28 czerwca 2006 r. 31 Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 28 czerwca 2006 r. niezb ę dne przychody w pozycji wynagrodze ń oraz ś wiadcze ń na rzecz pracowników ustala si ę jako iloczyn tych kosztów poniesionych w roku obrachunkowym poprzedzaj ą cym rok, w którym wprowadzana jest taryfa i ś redniorocznego wska ź nika przyrostu przeci ę tnego miesi ę cznego wynagrodzenia, ustalonego przez strony uprawnione do zawarcia zak ł adowego uk ł adu zbiorowego pracy, a w przypadku braku zawarcia takiego uk ł adu, wska ź nika ustalonego przez uprawniony organ na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kszta ł towania przyrostu przeci ę tnych wynagrodze ń u przedsi ę biorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1 , poz. 2 ze zm) og ł oszonego w Dzienniku Urz ę dowym Rzeczpospolitej Polskiej „Monitor Polski” , lub ś redniorocznego wska ź nika cen towarów i us ł ug konsumpcyjnych ustalonego w ustawie bud ż etowej. Jednak ż e – jak wcze ś niej wykazano - zgodnie z § 20 tego rozporz ą dzenia do spraw wszcz ę tych i niezako ń czonych przed dniem wej ś cia w ż ycie rozporz ą dzenia stosuje si ę przepisy rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. Co za tym idzie w przypadku analizowanej taryfy maj ą zastosowanie przepisy rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. Równie ż przepisy te mia ł y zastosowanie w przypadku taryfy wcze ś niejszej, która obowi ą zywa ł a od dnia 1 marca 2005r r. i w której pozycja wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników zosta ł a równie ż okre ś lona niezgodnie z § 8 ust. 1 a) tego rozporz ą dzenia. MPGK stosuj ą c do ustalania pozycji niezb ę dnych przychodów wynagrodzenia oraz ś wiadczenia na rzecz pracowników - w nowej taryfie obowi ą zuj ą cej od dnia 1 marca 2007 r. - wska ź nika ustalonego przez uprawniony organ na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kszta ł towania przyrostu przeci ę tnych wynagrodze ń u przedsi ę biorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1 , poz. 2 ze zm) - dzia ł a zgodnie z aktualnie obowi ą zuj ą cymi przepisami. Co za tym idzie nale ż y uzna ć , i ż praktyka okre ś lona w pkt II sentencji decyzji z dniem wej ś cia w ż ycie nowej taryfy, tj. 1 marca 2007 r. zosta ł a zaniechana. Reasumuj ą c, nale ż y stwierdzi ć , i ż skoro wy ż ej okre ś lone pozycje niezb ę dnych przychodów ustalone zosta ł y niezgodnie z obowi ą zuj ą cymi w tym zakresie przepisami, tj. w sposób nieuczciwy, w tym równie ż o warto ś ci nadmiernie wygórowanej to ustalone w oparciu o nie ceny równie ż nale ż y uzna ć za ceny nieuczciwe, nadmiernie wygórowane. O charakterze nadmiernie wygórowanym ceny za dostarczanie wody i odbiór ś cieków stanowi suma narusze ń , o których mowa w pkt I.3,4 i pkt II sentencji decyzji. Natomiast o fakcie , i ż cena jest nieuczciwa nale ż y mówi ć ze wzgl ę du na naruszenia, o których mowa w pkt I.1,2,3,4 i pkt II sentencji decyzji Na zako ń czenie nale ż y zwróci ć dodatkowo uwag ę , i ż ustawodawca wprowadzaj ą c tak szczegó ł owe przepisy odno ś nie zasad ustalania cen i op ł at za wod ę i ś cieki chcia ł zabezpieczy ć odbiorcom - w przypadku, gdy dostawcy s ą monopolistami naturalnymi i posiadaj ą przewag ę kontraktow ą nad odbiorcami - pe ł n ą przejrzysto ść . Zgodnie bowiem z § 3 pkt 1 rozporz ą dzenia taryfowego z dnia 12 marca 2002 r. taryfy mia ł y zapewni ć ochron ę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym wzrostem op ł at i cen, subsydiowaniem skro ś nym, jak równie ż zapewni ć ł atwo ść obliczania op ł at i sprawdzania przez Odbiorców wysoko ś ci op ł at i cen ich dotycz ą cych. 32 W przypadku gospodarki rynkowej cena jest wypadkow ą poda ż y i popytu. Gdy natomiast mamy do czynienia z istnieniem na rynku monopolu naturalnego - rynek nie mo ż e kszta ł towa ć i weryfikowa ć cen. Wówczas jedynie regulacje prawne mog ą zapobiec stosowaniu przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą cen nieuczciwych, nadmiernie wygórowanych. Spó ł ka, ustalaj ą c zatem taryfy niezgodnie z zasadami jakie obowi ą zuj ą przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo-kanalizacyjne, przygotowywa ł a je w sposób nieuczciwy. W konsekwencji ceny i stawki op ł at za wod ę i ś cieki ustalone w sposób nieuczciwy nale ż y uzna ć za ceny nieuczciwe. Jak ju ż wy ż ej wskazano takie stanowisko organ antymonopolowy przyj ął za wyrokiem S ą du Antymonopolowego z dnia 8 grudnia 2004 r. sygn. akt XVII Ama 95/03, w którym S ą d uzna ł , ż e je ż eli sam sposób okre ś lania cen jest nieuczciwy, to i taki charakter maj ą ustalane przez niego ceny. Stanowisko organu antymonopolowego, i ż taryfy winny by ć ustalane zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami znajduje ponadto potwierdzenie w wyroku S ą du Antymonopolowy z dnia 20 listopada 2003 r. sygn. akt XVII Ama 135/02, gdzie S ą d odniós ł si ę do obowi ą zku sporz ą dzania taryf przez przedsi ę biorstwa energetyczne zgodnie z obowi ą zuj ą cymi w dacie sporz ą dzania taryf przepisami Prawa energetycznego i aktów wykonawczych. W ocenie S ą du przedsi ę biorstwo energetyczne ma do ł o ż y ć nale ż ytej staranno ś ci, aby stosowane przez niego taryfy dostosowa ć niezw ł ocznie do obowi ą zuj ą cych przepisów. W ocenie organu antymonopolowego taryfy za wod ę i ś cieki nale ż y traktowa ć w sposób analogiczny, co do zasady, jak taryf ę energetyczn ą . Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w Uchwale sk ł adu siedmiu s ę dziów S ą du Najwy ż szego z dnia 8 marca 2006 r. (sygn. akt III CZP 105/05) powo ł uj ą cej si ę w uzasadnieniu na istniej ą ce analogie pomi ę dzy przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm) i ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu. Organ antymonopolowy do oceny, czy ceny stosowane przez MPGK s ą cenami nadmiernie wygórowanymi zastosowa ł dodatkowo, niezale ż nie od powy ż szego, metod ę porównawcz ą , któr ą orzecznictwo antymonopolowe dopuszcza w takich wypadkach 1 Do dokonania porównania cen za wod ę i ś cieki dla gospodarstw domowych organowi antymonopolowemu pos ł u ż y ł y dane umieszczone na stronie internetowej Izby Gospodarczej Wodoci ą gi Polskie. Zosta ł y one opracowane na podstawie 315 ankiet przedsi ę biorstw wodoci ą gowo-kanalizacyjnych. 1 S ą d Antymonopolowy (obecnie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) w sprawach dotycz ą cych op ł at za dostaw ę wody i odprowadzania ś cieków, które to us ł ugi ś wiadczone s ą w warunkach monopolu naturalnego, wskazuje, i ż op ł aty te nie powinny nadmiernie ró ż ni ć si ę od op ł at pobieranych przez konkurentów, dzia ł aj ą cych w podobnych warunkach, na innych rynkach geograficznych (wyroki: z dnia 26 lutego 1993 r. sygn. akt XVII Amr 35/92, 7 pa ź dziernika 1998 r. sygn. akt XVII Ama 86/98). Kryterium porównania cen pozwala na zastosowanie w sprawach dotycz ą cych pobierania cen nadmiernie wygórowanych domniemania faktycznego w rozumieniu art. 231 k.p.c. 33 Organ antymonopolowy uzna ł , i ż ze wzgl ę du na ilo ść obj ę tych badaniem przedsi ę biorców dane te daj ą pe ł ny obraz bran ż y i mog ą zosta ć wykorzystane w metodzie porównawczej, która w niniejszym post ę powaniu posiada jedynie rol ę posi ł kow ą , a nie wiod ą c ą . W roku 2006 ś rednia cena brutto 1 m 3 wody dla gospodarstw domowych w województwie podkarpackim, tj województwie, w którym ma siedzib ę MPGK wynosi ł a 2,51 PLN, a ś cieków 2,74 PLN. Porównuj ą c te dane z cenami brutto stosowanymi przez MPGK nale ż y zauwa ż y ć , i ż cena wody 3,08 PLN/m 3 jest wy ż sza od ś redniej ceny w województwie podkarpackim o 22,7%. W przypadku ś cieków cena brutto stosowana przez MPGK 2,82 PLN/m 3 jest wy ż sza od ś redniej ceny w województwie o 2,9%. Metoda Porównawcza wykaza ł a, i ż inne przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo-kanalizacyjne dzia ł aj ą ce na tym samym rynku produktowym i innych geograficznie - ale porównywalnych bo rozmieszczonych na terenie tego samego województwa - pobieraj ą znacz ą co ni ż sze ceny wody od narzucanych przez MPGK, a ceny ś cieków nieco ni ż sze. Jest to dodatkowe potwierdzenie faktu, i ż ceny stosowane przez MPGK od dnia 1 marca 2006 r. s ą cenami nieuczciwymi - nadmiernie wygórowanymi. Reasumuj ą c , wobec kumulatywnego spe ł nienia obu przes ł anek stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust 2. pkt 1 tej ustawy, - orzeczono jak w pkt I i II sentencji. Organ antymonopolowy uzna ł , i ż przyj ę cie przez MPGK mar ż y zysku w przypadku dostawy wody na poziomie 4,73% w taryfie obowi ą zuj ą cej od 1 marca 2006 r. nie mo ż na uzna ć – jak wskazywa ł Wnioskodawca - za zysk nadmiernie wygórowany. Zgodnie ze stanowiskami zawartymi w Standardzie 1 „Ustalanie poziomu niezb ę dnych przychodów” oraz ksi ąż ce pod redakcj ą B ł a ż eja Wierzbowskiego „Komentarza do ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków” str. 223 mar ż a zysku w przedsi ę biorstwach wodoci ą gowo-kanalizacyjnych winna kszta ł towa ć si ę docelowo na poziomie oko ł o 10%. Jednak ż e, aby zapobiec nag ł ym wzrostom cen nale ż y do tego poziomu dochodzi ć w okresie kilkuletnim. Skoro MPGK obni ż y ł o w ci ą gu roku mar żę zysku na dzia ł alno ś ci dostarczania wody z 4,9% do 4,73% nie mo ż na mówi ć o jej nadmiernie wygórowanym poziomie. Ad. III sentencji decyzji Zgodnie z tre ś ci ą art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urz ę du mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 8. W niniejszej sprawie stwierdzono, ż e MPGK stosuje praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę naruszaj ą ce zakaz z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 34 Organ antymonopolowy skorzysta ł w zwi ą zku z powy ż szym z uprawnie ń wynikaj ą cych z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i na ł o ż y ł na MPGK kar ę pieni ęż n ą . Stosownie do art. 104 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Nale ż y jednak ż e zwróci ć uwag ę , i ż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niona jest wysoko ść kar nak ł adanych na przedsi ę biorców. Ustalaj ą c wysoko ść kary pieni ęż nej w decyzjach stwierdzaj ą cych naruszenie zakazów okre ś lonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, nale ż y zatem uwzgl ę dni ć wag ę tego naruszenia, rozmiar rynku dotkni ę tego skutkami stosowanej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , jak równie ż zaistnia ł e okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce i ł agodz ą ce. Na wysoko ść kary winien mie ć równie ż wp ł yw stopie ń zagro ż enia lub naruszenia interesu publicznego stosowanymi praktykami ograniczaj ą cymi konkurencj ę . Oceniaj ą c wag ę naruszenia ustawy stwierdzi ć nale ż y, i ż praktyka MPGK ma charakter eksploatacyjny, polegaj ą cy na wykorzystaniu przewagi kontraktowej nad swoim kontrahentem. Skutki dzia ł a ń MPGK nie s ą jednak odczuwalne wy łą cznie przez Wnioskodawc ę , ale wszystkich konsumentów korzystaj ą cych z us ł ug MPGK w zakresie dostawy wody i odbioru ś cieków. Z drugiej strony dokonuj ą c oceny rozmiaru rynku dotkni ę tego skutkami praktyk, zwróci ć uwag ę nale ż y na fakt, i ż sprawa ma wymiar lokalny. Praktyka MPGK dotyczy bowiem rynku lokalnego. Doszukuj ą c si ę okoliczno ś ci ł agodz ą cych trzeba wskaza ć , i ż MPGK po raz pierwszy naruszy ł o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niezale ż nie od powy ż szego nale ż a ł o tak ż e uwzgl ę dni ć orzecznictwo S ą du Najwy ż szego, w ś wietle którego kara winna pozostawa ć we w ł a ś ciwej proporcji do potencja ł u ekonomicznego sprawcy oraz korzy ś ci jakie osi ą gn ął lub zamierza ł osi ą gn ąć . Jest ona nak ł adana i wykonywana w celu zachowania i przestrzegania obowi ą zuj ą cego porz ą dku prawnego (wyrok z dnia 27 czerwca 2000 r. -sygn. akt I CKN 793/98). Poniewa ż , w ś wietle powy ż szego orzeczona kara winna spe ł nia ć rol ę represyjno- wychowawcz ą , a nadto pozostawa ć we w ł a ś ciwej proporcji do mo ż liwo ś ci karanego przedsi ę biorcy, ustalaj ą c wysoko ść kary wzi ę to pod uwag ę potencja ł ekonomiczny MPGK. Przyjmuj ą c zatem wspomniane wcze ś niej okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w tym te, które przemawiaj ą za wymierzeniem kary w umiarkowanej wysoko ś ci, jak równie ż fakt, i ż kara winna by ć orzekana na poziomie wystarczaj ą cym do osi ą gni ę cia zamierzonego celu i odczuwalna dla przedsi ę biorcy, ale równocze ś nie pozwalaj ą cym mu na dalsze prowadzenie dzia ł alno ś ci gospodarczej, organ antymonopolowy postanowi ł na ł o ż y ć kar ę w wysoko ś ci 0,5 % przychodu, tj. w wysoko ś ci 1/20 kary maksymalnej. Jako podstaw ę obliczenia kary przyj ę to przychód osi ą gni ę ty przez MPGK w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, tj. 2006, który wynosi ł 13 474 000 PLN. Wzi ę to równie ż pod uwag ę warto ść przychodów MPGK z dzia ł alno ś ci dostarczania wody i odbioru ś cieków, które wynosi ł y w roku 2006 – 6 647 989,73 PLN. 35 Zatem kara - stanowi ą ca 0,5 % warto ś ci przychodów Spó ł ki za rok 2006 – wynosi 67 400 PLN i jest to 1% przychodu osi ą gni ę tego z dzia ł alno ś ci dostarczania wody i odbioru ś cieków. Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy orzek ł , jak w punkcie III sentencji. Zgodnie z art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie /.../ w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie 31 - 011 Kraków, Plac Szczepa ń ski 5. Z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zast ę pca Dyrektora Delegatury Leszek Piekarz Otrzymuj ą : 1. Miejskie Przedsi ę biorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. ul. 11 Listopada 54 a 38-300 Gorlice 2. Spó ł dzielnia Mieszkaniowa „MA Ł OPOLSKA” ul. Hallera 81 38-300 Gorlice Skr. Pocztowa 49 3. a/a RKR