RKR-6/2003

URZ Ą D OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5 Tel./Fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl L.dz.RKR-500-1/03/MS-3/03 Kraków, dn.18 lutego 2003r. DECYZJA Nr RKR - 6/2003 Na podstawie art. 85 ust. 1, w zwi ą zku z art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122 poz. 1319 z pó ź n. zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur UOKiK (Dz. U. Nr 18 poz. 172), w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia si ę wszcz ę cia, na wniosek Pana Stefana Wrzaska – przedsi ę biorcy prowadz ą cego Zak ł ad Produkcyjno-Us ł ugowy CMOL-FRUT z siedzib ą w Cmolasie , post ę powania antymonopolowego w sprawie nadu ż ywania przez Rzeszowski Zak ł ad Energetyczny S.A. z siedzib ą w Rzeszowie pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej, polegaj ą cego na odmowie, dostarczania w latach 2000 – 2002, energii o zró ż nicowanej w ci ą gu roku mocy umownej: wy ż szej w sezonie przetwórczym obejmuj ą cym miesi ą ce czerwiec - wrzesie ń , a ni ż szej w pozosta ł ych miesi ą cach. UZASADNIENIE Do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie wp ł yn ął w dniu 10.01.2003r. – przekazany przez Urz ą d Regulacji Energetyki Po ł udniowo-Wschodni Oddzia ł Terenowy w Krakowie w trybie art. 65 § 1 k.p.a. - wniosek Pana Stefana Wrzaska prowadz ą cego Zak ł ad Produkcyjno-Us ł ugowy CMOL-FRUT z siedzib ą w Cmolasie, (zwanego dalej „Wnioskodawc ą ”), o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przeciwko Rzeszowskiemu Zak ł adowi Energetycznemu S.A. (zwanemu dalej „Zak ł adem”). Pismem z dnia 3.02.2003r. Wnioskodawca op ł aci ł i uzupe ł ni ł powy ż szy wniosek. W uzasadnieniu Wnioskodawca podniós ł , ż e prowadzona przez niego dzia ł alno ść gospodarcza w zakresie przetwórstwa owocowo-warzywnego posiada sezonowy charakter, czego skutkiem jest du ż e zró ż nicowanie miesi ę cznego zapotrzebowania na energi ę elektryczn ą w ci ą gu roku: wy ż sze – o mocy wynosz ą cej 630 kW - w okresie przetwórczym, obejmuj ą cym miesi ą ce czerwiec -wrzesie ń , a ni ż sze – o mocy 240 kW - w pozosta ł ych miesi ą cach. W 1999r. Zak ł ad - który poprzednio dostarcza ł energi ę elektryczn ą o ró ż nej mocy umownej w poszczególnych miesi ą cach - powo ł uj ą c si ę na taryf ę zatwierdzon ą przez Prezesa Urz ę du Regulacji Energetyki (URE), odmówi ł Wnioskodawcy zawarcia umowy o sprzeda ż energii elektrycznej o zró ż nicowanej mocy umownej, dostosowanej do jego potrzeb. Wnioskodawcy pozosta ł zatem wybór: albo – wbrew rachunkowi ekonomicznemu - zamówi ć energi ę elektryczn ą o wy ż szej mocy, z której przez 8 miesi ę cy nie b ę dzie korzysta ł 2 albo zamówi ć energi ę o ni ż szej mocy i w sezonie przetwórczym uiszcza ć naliczone przez Zak ł ad op ł aty karne z tytu ł u przekroczenia mocy umownej. Ostatecznie Wnioskodawca zdecydowa ł si ę na zakup energii o mocy umownej 240 kW, licz ą c, i ż w pó ź niejszym okresie Zak ł ad wyrazi zgod ę na jej zwi ę kszenie. W dniu 15.12.1999r. strony zawar ł y umow ę sprzeda ż y energii elektrycznej Nr 0321165. Zgodnie z jej postanowieniami umowa zosta ł a zawarta na czas nieokre ś lony i obowi ą zywa ł a od dnia 1.01.2000r. Po podpisaniu umowy Wnioskodawca wyst ę powa ł o zwi ę kszenie mocy umownej w sezonie przetwórczym, tj. od czerwca do wrze ś nia do 630 kW, lecz dzia ł ania te okaza ł y si ę bezskuteczne, bowiem Zak ł ad - powo ł uj ą c si ę na tre ść taryfy zatwierdzonej przez Prezesa URE - odmawia ł uwzgl ę dnienia jego pró ś b oraz nalicza ł op ł aty karne za przekroczenie mocy umownej 240 kW. Podejmowane przez Wnioskodawc ę dzia ł ania odnios ł y skutek dopiero pod koniec 2002r., kiedy Zak ł ad pismem z dnia 13.11.2002r. (znak: EOT-JK/16424/53971/02) wprowadzi ł aneks do umowy sprzeda ż y energii elektrycznej. Stosownie do tre ś ci aneksu Zak ł ad zobowi ą za ł si ę , i ż od dnia 1.01.2003r. dostarcza ł b ę dzie Wnioskodawcy energi ę o zró ż nicowanej w ci ą gu roku mocy umownej, tj. 630 kW w miesi ą cach czerwiec-wrzesie ń oraz 240 kW w pozosta ł ych miesi ą cach. Wnioskodawca podniós ł tak ż e, i ż w 2000r. Zak ł ad obci ąż y ł go op ł at ą karn ą za przekroczenie mocy umownej w miesi ą cach lipiec i sierpie ń , pomimo ż e taryfa obejmuj ą ca ten okres nie obowi ą zywa ł a, poniewa ż nie zosta ł a jeszcze zatwierdzona przez Prezesa URE. Wniesiona przez Wnioskodawc ę reklamacja zosta ł a pozytywnie za ł atwiona w lipcu 2002r., kiedy to Zak ł ad - faktur ą koryguj ą c ą VAT Nr K0201/21064,00 - przyzna ł mu upust za powy ż sze miesi ą ce. Zdaniem Wnioskodawcy, odmowa przez Zak ł ad dostarczenia energii o zró ż nicowanej mocy umownej stanowi praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę , o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów - zwanej dalej „ustaw ą o ochronie (...)”, polegaj ą c ą na narzucani uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych Zak ł adowi nieuzasadnione korzy ś ci. Oceniaj ą c przedstawiony stan faktyczny, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: Zawarte w przedmiotowym wniosku żą danie wszcz ę cia przeciwko Zak ł adowi post ę powania antymonopolowego w sprawie narzucania Wnioskodawcy w okresie 2000 – 2002 uci ąż liwych warunków umowy sprzeda ż y energii elektrycznej, nie mo ż e zosta ć uwzgl ę dnione. Narzucanie przez Zak ł ad warunku umowy, zgodnie z którym moc umowna jest jednakowa dla wszystkich miesi ę cy i odmawianie jej zwi ę kszenia w wybranych miesi ą cach, jest niew ą tpliwie niekorzystne dla Wnioskodawcy. Zmusza go bowiem albo do zakupu przez ca ł y rok energii elektrycznej o mocy umownej wy ż szej (wg zapotrzebowania dla sezonu przetwórczego) i ponoszenia w pozosta ł ych miesi ą cach dodatkowych, nieuzasadnionych z jego punktu widzenia kosztów, albo zakupu energii o mocy ni ż szej i jednoczesnego uiszczania w sezonie przetwórczym na rzecz Zak ł adu op ł at karnych za przekroczenie mocy umownej. 3 Wprawdzie powy ż sze zachowanie Zak ł adu narusza interesy ekonomiczne Wnioskodawcy, jednak nale ż y zwróci ć uwag ę , i ż zarówno ustalenie jednakowej mocy umownej dla ca ł ego okresu umownego jak i odmowa jej zwi ę kszenia, wynikaj ą wprost z postanowie ń taryf zatwierdzonych przez Prezesa URE. Zgodnie z: - pkt 8.9 taryfy zatwierdzonej przez Prezesa URE decyzj ą nr DTA-821/2690- A/2/99/ToK/10/244/409) z dnia 16.02.1999r. oraz - pkt 11.11 taryfy zatwierdzonej przez Prezesa URE decyzjami nr DTA-821/2690- B/5/2000/AB z dnia 19.04.2000r. oraz nr DTA-821/2690-B/7/2001/AB z dnia 14.02.2001r., odbiorcy energii elektrycznej – w tym równie ż Wnioskodawca - mogli zamawia ć dla ka ż dego przy łą cza „moc umown ą w równych wielko ś ciach miesi ę cznych w rocznym okresie umownym, odpowiadaj ą c ą najwi ę kszemu przewidywanemu 15-minutowemu obci ąż eniu czynnemu”. Jak wynika z tre ś ci pisma Urz ę du Regulacji Energetyki Po ł udniowo-Wschodniego Oddzia ł u Terenowego w Krakowie z dnia 8 stycznia 2003 r. (OKR-135/4/2002/KW) , dopiero taryfa Zak ł adu zatwierdzona przez Prezesa URE decyzj ą znak: DTA-821/2690-D/4/2002/AB z dnia 15 czerwca 2002r. przewiduje, i ż odbiorcy o sezonowym zró ż nicowaniu poboru mocy mog ą zamawia ć moc umown ą w dwóch ró ż nych wielko ś ciach miesi ę cznych w rocznym okresie umownym. Taryfa ta obowi ą zuje od 1.07.2002r. i stanowi podstaw ę do wprowadzenia - powo ł anym wcze ś niej aneksem - zmian mocy umownej zamówionej przez Wnioskodawc ę od 1.01.2003 r. Art. 47 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 54 poz. 348 z pó ź n. zm.) stanowi, i ż zatwierdzane taryfy s ą oceniane przez Prezesa URE pod wzgl ę dem ich zgodno ś ci z obowi ą zuj ą cym prawem i zasadami okre ś lonymi w art. 45 – 46 Prawa energetycznego. Przedmiotem oceny jest stwierdzenie, czy taryfy zapewniaj ą pokrycie uzasadnionych kosztów dzia ł alno ś ci przedsi ę biorstw energetycznych oraz czy zapewniaj ą ochron ę interesów odbiorców energii przed nieuzasadnionym poziomem cen. Przywo ł any art. 47 Prawa energetycznego wy łą cza jako lex specjalis stosowanie do taryf energii elektrycznej przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co oznacza, i ż organ antymonopolowy nie posiada mo ż liwo ś ci kwestionowania materii, która by ł a lub jest przedmiotem prawomocnego orzeczenia Prezesa URE. Ewentualna decyzja organu antymonopolowego w tym zakresie narusza ł aby tre ść art. 19 k.p.a. nak ł adaj ą cego na ograny administracji publicznej obowi ą zek przestrzegania swojej w ł a ś ciwo ś ci rzeczowej. W konsekwencji nale ż y stwierdzi ć , i ż warunki umowy sprzeda ż y energii elektrycznej, które wynikaj ą z tre ś ci taryf, nie mog ą by ć przedmiotem decyzji organu antymonopolowego. Powy ż sze stanowisko znalaz ł o potwierdzenia w orzecznictwie S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (poprzednio: S ą du Antymonopolowego), m. in. w wyrokach: z dnia 17.04.2002r. sygn. akt XVII Ama 58/01, z dnia 20.05.2002r. sygn. akt XVII Ama 93/01. Nale ż y zwróci ć uwag ę zw ł aszcza na uzasadnienie wyroku z dnia 20.05.2002r. (sygn. akt XVII Ama 92/01), w którym S ą d OKiK stwierdzi ł , ż e „...w zakresie taryf, prawo energetyczne w stosunku do ustawy ma walor lex specialis. Wyk ł adania systemowa odno ś nych przepisów ustaw, uwzgl ę dnia zasad ę lex specialis derogat generali pozwala stwierdzi ć , i ż w pa ń stwie prawa nie mo ż liw ą jest sytuacja, w której dwa organy orzekaj ą odmiennie:, tzn. by Prezes URE zatwierdza ł taryfy, a Prezes UOKiK swoj ą decyzj ą je podwa ż a ł . Odmienna wyk ł adnia powo ł anych przepisów mog ł aby skutkowa ć naruszeniem konstytucyjnej zasady zaufania do pa ń stwa. Mog ł aby równie ż prowadzi ć do sytuacji, w której strona mog ł aby by ć ukarana za to, ż e dzia ł a zgodnie z pozytywn ą decyzj ą wydan ą przez 4 w ł a ś ciwy organ, powo ł any do orzekania o legalno ś ci taryfy, tzn. jej zgodno ś ci z obowi ą zuj ą cym prawem.” W ś wietle uzasadnie ń powo ł anego przez Wnioskodawc ę w swoim wniosku wyroku S ą du OKiK z dnia 2.10.2002r. (sygn. akt XVII Ama 118/01) oraz wyroku z dnia 20.05.2002r.( sygn. akt XVII Ama 93/01), Prezes UOKiK mo ż e „prowadzi ć post ę powanie antymonopolowe jedynie w odniesieniu do taryf, które nie zosta ł y zatwierdzone przez Prezesa URE.” W tym stanie rzeczy ewentualnej ocenie organu antymonopolowego - pod k ą tem naruszenia zakazów zawartych w przepisach ustawy ochronie (...) - mog ł aby podlega ć jedynie odmowa przez Zak ł ad zwi ę kszenia mocy umownej w miesi ą cach lipiec i sierpie ń 2000r., tj. w okresie, kiedy stosowana przez Zak ł ad taryfa nie zosta ł a jeszcze zatwierdzona przez Prezesa URE, a zatem – analogicznie do dwóch powo ł anych wy ż ej orzecze ń - organ antymonopolowy by ł by uprawniony do wszcz ę cia post ę powania i wydania decyzji. Zgodnie z tre ś ci ą art. 93 w/w ustawy o ochronie (...) nie wszczyna si ę jednak post ę powania w sprawie stosowania praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , je ż eli od ko ń ca roku, w którym zaprzestano ich stosowania, up ł yn ął rok. W ś wietle wyroku S ą du OKiK z dnia 27.09.2000r. (sygn. akt XVII Ama 97/99) w odniesieniu do praktyki polegaj ą cej na narzucaniu uci ąż liwych warunków umów, o trwaniu praktyki mo ż na mówi ć jedynie do czasu zawarcia przez strony umowy zawieraj ą cej taki warunek. Po zawarciu umowy nie mo ż na ju ż mówi ć o „narzucaniu”, bowiem w tym czasie uci ąż liwy warunek sta ł si ę tre ś ci ą umowy. Zdaniem S ą du, pokrzywdzony przez stosowanie praktyki ma - najpó ź niej w dacie zawarcia umowy – pe ł n ą ś wiadomo ść co do ewentualnego uci ąż liwego charakteru warunków zawartej umowy i mo ż liwo ść podj ę cia dzia ł a ń chroni ą cych jego prawa. W rozpoznawanej sprawie narzucenie przez Zak ł ad uci ąż liwego warunku umowy nast ą pi ł o w dacie zawarcia umowy sprzeda ż y energii elektrycznej Nr 0321165, tj. w dniu 15.12.1999r. Stosownie zatem do tre ś ci powo ł anego art. 93 ustawy o ochronie (...), ewentualne post ę powanie antymonopolowe – o ile by ł oby dopuszczalne - mog ł oby by ć wszcz ę te najpó ź niej do dnia 31.12.2000r. Nawet gdyby przyj ąć , i ż przedmiotem oceny organu antymonopolowego mo ż e by ć odmowa przez Zak ł ad zwi ę kszenia mocy umownej w miesi ą cach lipiec i sierpie ń 2000r. – tj. dzia ł anie wy łą czone z jurysdykcji Prezesa URE – to i tak post ę powanie w tym zakresie mog ł oby by ć wszcz ę te najpó ź niej do dnia 31.12.2001r. Tymczasem żą danie Wnioskodawcy wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego w przedmiotowej sprawie wp ł yn ęł o ostatecznie do organu antymonopolowego w dniu 10.01.2003r., a wi ę c po up ł ywie terminu, o którym mowa w art. 93 ustawy o ochronie (...). Podnie ść równie ż nale ż y, i ż Zak ł ad – odmawiaj ą c zwi ę kszenia mocy umownej w lipcu i sierpniu 2000r. - nie osi ą gn ął z tego tytu ł u nieuzasadnionych korzy ś ci w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...), albowiem kwoty pobrane przez niego w 2000r. tytu ł em op ł at karnych za przekroczenie mocy umownej, zosta ł y zwrócone Wnioskodawcy w formie upustu, przyznanego na podstawie faktury koryguj ą cej VAT Nr K0201/21064,00 z dnia 17.07.2002r. W tym stanie rzeczy, wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w tym ograniczonym zakresie by ł oby bezprzedmiotowe. Art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie (...) stanowi, i ż Prezes UOKiK mo ż e odmówi ć – w drodze decyzji - wszcz ę cia post ę powania antymonopolowego, je ż eli z zawartych we wniosku oraz posiadanych przez organ informacji wynika w sposób oczywisty, ż e nie naruszono zakazu okre ś lonego w art. 5, w zakresie niewy łą czonym na podstawie art. 6 i 7 lub zakazu okre ś lonego w art. 8. 5 Maj ą c powy ż sze na uwadze, a w szczególno ś ci brak w ł a ś ciwo ś ci organu antymonopolowego w zakresie warunków umowy sprzeda ż y energii elektrycznej, wynikaj ą cych wprost z taryf zatwierdzonych przez Prezesa URE, orzeczono jak w sentencji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (...), w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji s ł u ż y stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego - S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, za po ś rednictwem Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia. Z up. Prezesa UOKIK Barbara du Vall Dyrektor Delegatury Otrzymuj ą : - Pan Stefan Wrzask Zak ł ad Produkcyjno-Us ł ugowy „CMOL-FRUT” 36-105 Cmolas 360a - a/a RKR