RKT-10/2008

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dnia 28.04.2008r. RKT-411-08/07/MI DECYZJA Nr RKT – 10/2008 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331; Dz.U. Nr 99, poz. 660 i Dz.U. Nr 171, poz. 1206) oraz § 7 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 134, poz. 939), po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego z urz ę du przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA, 43-100 Tychy, ul. Sadowa 4, – w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ę Rejonowego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę obejmuj ą cym obszar gmin Tychy, Brzeszcze, L ę dziny, Czechowice – Dziedzice, Bojszowy, Orzesze, Ł aziska Górne, Kobiór, Bieru ń , Wyry oraz na lokalnym rynku odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gmin Tychy, Brzeszcze, L ę dziny, Czechowice – Dziedzice w drodze uzale ż niania wznowienia ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na rzecz odbiorcy us ł ug – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z pó ź n. zm.) – od op ł acenia przez odbiorc ę kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem dostawy wody lub odprowadzania ś cieków i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania; 2. uznaje si ę za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ę Rejonowego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na lokalnym rynku zaopatrzenia w wod ę obejmuj ą cym obszar gmin Tychy, Brzeszcze, L ę dziny, Czechowice – Dziedzice, Bojszowy, Orzesze, Ł aziska Górne, Kobiór, Bieru ń , Wyry oraz na lokalnym rynku odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gmin Tychy, Brzeszcze, L ę dziny, Czechowice – Dziedzice w drodze narzucania odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych ww. przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę w ich tre ś ci postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e w razie dokonania przez odbiorc ę bez uzgodnienia z przedsi ę biorstwem zmian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa – przedsi ę biorstwo ma prawo do ustalenia ilo ś ci pobranej wody odpowiednio do ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza g ł ównego i nakazuje si ę zaniechanie jej stosowania. 1 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 100 000 PLN (s ł ownie z ł otych: sto tysi ę cy), p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 80 tej ustawy postanawia si ę obci ąż y ć Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA kosztami przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego i zobowi ą za ć ww. przedsi ę biorc ę do zwrotu na rzecz Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 72 PLN (s ł ownie z ł otych: siedemdziesi ą t dwa). Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „organem antymonopolowym”) zosta ł o przeprowadzone z urz ę du pod sygn. akt RKT-400-17/07/MI post ę powanie wyja ś niaj ą ce w sprawie wst ę pnego ustalenia, czy w zwi ą zku z dzia ł alno ś ci ą Rejonowego Przedsi ę biorstwa Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA (zwanego dalej „RPWiK Tychy” lub „Spó ł k ą ”) nast ą pi ł o naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej równie ż „ustaw ą antymonopolow ą ”) uzasadniaj ą ce wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego. W toku przedmiotowego post ę powania wyja ś niaj ą cego zbadano pod k ą tem naruszenia przepisów ww. ustawy warunki umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawieranych przez RPWiK Tychy zarówno z konsumentami, jak i z odbiorcami instytucjonalnymi, w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Poniewa ż analiza tre ś ci zgromadzonych informacji i dokumentów da ł a podstawy do przyj ę cia, i ż mog ł o doj ść do naruszenia przez RPWiK Tychy przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w dniu 08.10.2007r. Postanowieniem Nr 1 wszcz ę te zosta ł o w tej sprawie z urz ę du post ę powanie antymonopolowe (dowód: karty nr 1-1 verte). Spó ł ce postawiony zosta ł zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą cego na uzale ż nianiu wznowienia ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na rzecz odbiorcy us ł ug – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z pó ź n. zm.) – od op ł acenia przez odbiorc ę kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem dostawy wody lub odprowadzania ś cieków, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocze ś nie, Postanowieniem Nr 2 z dnia 08.10.2007r. organ antymonopolowy zaliczy ł w poczet dowodów w przedmiotowym post ę powaniu dokumenty uzyskane w toku przeprowadzonego w sprawie dzia ł alno ś ci RPWiK Tychy post ę powania wyja ś niaj ą cego (sygn. akt RKT-400- 17/07/MI) (dowód: karty nr 4-249 verte). W toku post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego pod ww. zarzutem organ antymonopolowy dokona ł dalszych ustale ń , w oparciu o które uzna ł , ż e zachodzi konieczno ść rozszerzenia tego post ę powania w zakresie przedmiotowym, co nast ą pi ł o na mocy Postanowienia Nr 3 z dnia 04.12.2007r. (dowód: karty nr 340-340 verte). Spó ł ce postawiono dodatkowo zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wyra ż aj ą cego si ę w nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym w drodze narzucania odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków poprzez pos ł ugiwanie si ę w ich tre ś ci postanowieniami przewiduj ą cymi, ż e w razie dokonania przez odbiorc ę , bez uzgodnienia z przedsi ę biorstwem, zmian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa – przedsi ę biorstwo ma prawo do ustalenia 2 ilo ś ci pobranej wody odpowiednio do ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza g ł ównego. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu i rozszerzeniu post ę powania antymonopolowego RPWiK Tychy podnios ł o, co nast ę puje. Odno ś nie pierwszego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu Spó ł ka wskaza ł a, i ż Koszty zwi ą zane z odci ę ciem przy łą cza wodoci ą gowego b ą d ź kanalizacyjnego i ich ponownym uruchomieniem s ą elementem sk ł adowym ca ł ego procesu wstrzymania ś wiadczenia us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków realizowanego przez RPWiK Tychy na rzecz Odbiorcy. Proces ten jest uruchamiany tylko i wy łą cznie z winy Odbiorcy (art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków) w zdecydowanej wi ę kszo ś ci przypadków w wyniku braku p ł atno ś ci za zrealizowane przez Przedsi ę biorstwo ś wiadczenia. Wobec faktu, ż e przyczyna poniesienia kosztów odci ę cia przez Przedsi ę biorstwo le ż y po stronie Odbiorcy to zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego (art. 471 K.c.) zostaje on nimi obci ąż ony. Z kolei, zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy [o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków] , „realizacj ę budowy przy łą czy do sieci oraz studni wodomierzowej lub udost ę pnienie pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza g ł ównego i urz ą dzenia pomiarowego zapewnia na w ł asny koszt osoba ubiegaj ą ca si ę o przy łą czenie nieruchomo ś ci do sieci”. Tak wi ę c koszty przy łą czenia do sieci (równie ż po odci ę ciu) obci ąż aj ą Odbiorc ę . Ponadto zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy, przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne jest obowi ą zane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wod ę lub odprowadzanie ś cieków z osob ą , której nieruchomo ść zosta ł a przy łą czona do sieci, i która wyst ą pi ł a z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. W ocenie Spó ł ki, w ś wietle przedstawionych wyja ś nie ń wydaje si ę by ć oczywistym za ł o ż enie, i ż kwestia dostarczania wody jest uzale ż niona od przy łą czenia nieruchomo ś ci Odbiorcy do sieci, w tym równie ż od poniesienia kosztów z tym zwi ą zanych. St ą d te ż , przedmiotowy koszt przy łą czenia spe ł nia (…) to kryterium (dowód: karty nr 250-251). Jednocze ś nie RPWiK Tychy wskaza ł a, i ż pragnie wyra ź nie zaznaczy ć , ż e Odbiorca przez ca ł y czas odci ę cia dostawy wody poprzez jego przy łą cze posiada nieodp ł atny i nieograniczony dost ę p do wody w zast ę pczym ź ródle, wskazanym przez Dostawc ę , w ilo ś ci zale ż nej od uznania Odbiorcy. Tak wi ę c, podstaw ą formalnoprawn ą żą dania uiszczenia kosztów wznowienia dostawy wody b ą d ź odprowadzania ś cieków przed wznowieniem dostawy wody jest art. 6 ust. 2 ustawy [o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków]. Przyczyn ą wprowadzenia takiego zapisu do umowy by ł przede wszystkim fakt, i ż prawie wszystkie przypadki odci ęć dostawy wody nast ę puj ą z uwagi na nieregulowanie nale ż no ś ci przez Odbiorc ę , a wi ę c dotycz ą osób, ze strony których uregulowanie zobowi ą za ń jest realnie zagro ż one. W efekcie ko ń cowym polityka Spó ł ki powoduje, i ż nie powstaj ą zb ę dne obci ąż enia podnosz ą ce koszty ś wiadczonych us ł ug dla wszystkich Odbiorców obs ł ugiwanych przez przedsi ę biorstwo (dowód: karta nr 251). W odniesieniu do drugiego zarzutu nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej RPWiK Tychy wskaza ł o, ż e pos ł ugiwanie si ę w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zakwestionowanym w ramach tego zarzutu postanowieniem umownym jest uwarunkowane – ze strony faktycznej – ewentualnym bezprawnym dzia ł aniem Odbiorcy i konieczno ś ci ą – z uwagi na brak rzeczywistych wskaza ń wodomierza g ł ównego – (…) szacunkowego ustalenia ilo ś ci pobranej przez Odbiorc ę wody. Ponadto zapis ten – z uwagi na okre ś lon ą w nim bezprawno ść dzia ł ania Odbiorcy – jest zapisem o charakterze sankcyjnym (kara umowna), maj ą cym na celu wyeliminowanie wy ż ej opisanych bezprawnych dzia ł a ń Odbiorców. Z ca łą pewno ś ci ą nie jest to zapis, którego ewentualna realizacja mia ł aby prowadzi ć do powstania po stronie Przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego nieuzasadnionych korzy ś ci. Ze strony prawnej nale ż y podkre ś li ć , i ż obowi ą zuj ą ce przepisy w zakresie zaopatrzenia w wod ę , nie reguluj ą zasad rozlicze ń mi ę dzy stronami w sytuacji opisanej w dyspozycji cytowanego wy ż ej zapisu umownego, tak wi ę c, jedyn ą mo ż liwo ś ci ą jest umowne uregulowanie powy ż szej kwestii pomi ę dzy stronami (dowód: karta nr 345). 3 W toku post ę powania Spó ł ka wskaza ł a tak ż e, ż e w okresie pos ł ugiwania si ę w obrocie zakwestionowanym w pkt I.2. niniejszej decyzji postanowieniem, nie skorzysta ł a mo ż liwo ś ci ustalenia nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza (dowód: karta nr 253). Pismem z dnia 07.03.2008r. RPWiK Tychy zosta ł o zawiadomione o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego w prowadzonym post ę powaniu antymonopolowym (dowód: karty nr 385- 385 verte), a w dniu 13.03.2008r. pe ł nomocnik strony zapozna ł si ę z aktami niniejszej sprawy (dowód: karta nr 386). W pi ś mie z dnia 20.03.2008r. (dor ę czonym w dniu 25.03.2008r.) RPWiK Tychy, w zwi ą zku z zapoznaniem si ę z zebranym w aktach sprawy materia ł em, przedstawi ł o dodatkowe wyja ś nienia odno ś nie postawionych mu przez organ antymonopolowy zarzutów. Spó ł ka ponownie wskaza ł a, i ż nie mo ż e zgodzi ć si ę zarzutem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej postawionym w Postanowieniu Nr 1 z dnia 08.10.2007r. W uzupe ł nieniu wyja ś nie ń przedstawionych w odpowiedzi na zawiadomienie o wszcz ę ciu post ę powania antymonopolowego (dowód: karty nr 250-251) oraz w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego sygn. akt RKT-400-17/07/MI (pismo z dnia 30.05.2007r., dowód: karty nr 215-218) Spó ł ka wskaza ł a równie ż , i ż Koszty zwi ą zane z odci ę ciem dostaw wody i odbioru ś cieków oraz ich ponownym uruchomieniem nie by ł y i nie s ą uwzgl ę dniane w kalkulacji cen i stawek op ł at zawartych w taryfie za zbiorowe zaopatrzenie w wod ę i zbiorowe odprowadzanie ś cieków. Koszty te wliczane s ą do kosztów ś wiadczenia us ł ug dodatkowych (dowód: karty nr 392-393) . W pi ś mie z dnia 20.03.2008r. RPWiK Tychy potwierdzi ł o równie ż , i ż nie zgadza si ę z zarzutem naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spó ł ka (oprócz przywo ł anych powy ż ej argumentów przedstawionych organowi antymonopolowemu na wcze ś niejszym etapie post ę powania), wyrazi ł a równie ż stanowisko, i ż nie mo ż na mówi ć o uci ąż liwo ś ci zapisu reguluj ą cego sposób ustalenia ilo ś ci pobranej wody w przypadku stwierdzenia zawinionego przez odbiorc ę zerwania plomby wodomierza, jego os ł on, uszkodzenia wodomierza lub jego zabór w sytuacji, gdy brak wiarygodnego urz ą dzenia pomiarowego (a sytuacja taka powstaje w chwili zerwania plomby, os ł on wodomierza, jego uszkodzenia albo zaboru) uniemo ż liwia ś cis ł e okre ś lenie ilo ś ci pobranej wody (gdy ż to w ł a ś nie temu celowi s ł u ż y wodomierz i towarzysz ą ce mu zabezpieczenia) (dowód: karty nr 393-394). RPWiK Tychy przedstawi ł o równie ż wyja ś nienia, w których kwestionuje, jakoby warunek umowny przewiduj ą cy mo ż liwo ść ustalenia nale ż no ś ci za pobran ą wod ę odpowiednio do ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, by ł odbiorcom us ł ug narzucany. Spó ł ka podkre ś li ł a, i ż (…) w przypadku zwrotnego odes ł ania projektu umowy bez zaakceptowania jej przez odbiorc ę lub w przypadku przes ł ania uwag, czy te ż sugestii co do zmiany jej postanowie ń , propozycje s ą rozpatrywane, a nast ę pnie wyja ś niane i negocjowane z odbiorc ą us ł ug. Konsekwencj ą dokonanych mi ę dzy stronami ustale ń jest podpisanie umowy w kszta ł cie uzgodnionym, przez obydwie strony umowy, uwzgl ę dniaj ą cym interesy ka ż dej z nich. Na potwierdzenie powy ż szego RPWiK Tychy przedstawi ł o równie ż dokumentacj ę […] spraw dotycz ą cych zg ł oszonych przez odbiorców uwag do projektów umów oraz prowadzonych mi ę dzy stronami negocjacji dotycz ą cych tre ś ci umowy (dowód: karty nr 396-432). Wskaza ł o ponadto, i ż Ogólnie ma ł a liczba umów zawieraj ą cych odmienno ś ci od proponowanego odbiorcom wzoru wynika z bierno ś ci po stronie kontrahentów, którzy rzadko korzystaj ą z przys ł uguj ą cych im uprawnie ń dotycz ą cych zmiany zapisów umowy – a nie z próby narzucenia przez spó ł k ę postanowie ń umownych (dowód: karta nr 394). RPWiK Tychy wskaza ł o tak ż e, i ż Istot ą zarzutu stosowania praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę polegaj ą cej na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez narzucanie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci (…) jest czynne zachowanie si ę na rynku dominanta polegaj ą ce na narzucaniu warunku umownego o charakterze uci ąż liwym i przynosz ą cym nieuzasadnione korzy ś ci. (…) narzucanie oznacza dzia ł anie polegaj ą ce 4 na zmuszeniu kogo ś do przyj ę cia, zaakceptowania okre ś lonego warunku umownego. Narzucanie ma zatem miejsce wy łą cznie wtedy, gdy (…) narzucaj ą cy wywiera nacisk w celu zmuszenia kogo ś do przyj ę cia warunku umownego, wbrew jego woli. W ocenie Spó ł ki Nie mo ż na mówi ć o narzucaniu warunku umownego w sytuacji, gdy odpowiada on woli drugiej strony lub gdy jest on tej stronie oboj ę tny (dowód: karta nr 394). W zwi ą zku z powy ż szym Nieuprawnione jest przyj ę cie, i ż RPWiK w Tychach SA pos ł uguj ą c si ę wzorcem umownym zawieraj ą cym okre ś lone warunki automatycznie je narzuca. Samo pos ł ugiwanie si ę wzorcem nie oznacza jeszcze, ż e wszystkie zawarte w nim klauzule zostaj ą za ka ż dym razem przeniesione do konkretnej umowy, a tak ż e ż e kontrahent nie ma na to wp ł ywu. O tym, ż e mo ż liwe jest, ż e zawierane umowy mog ą mie ć inn ą tre ść ni ż wynikaj ą ca z u ż ywanego wzorca, jak równie ż , ż e przeniesienie klauzuli z wzorca do umowy mo ż e by ć rezultatem równoprawnych negocjacji, ś wiadczy tre ść art. 385 1 k.c. oraz przedstawiony w niniejszym pi ś mie materia ł (dowód: karta nr 395). Spó ł ka podnios ł a, i ż z zebranego w sprawie materia ł u nie wynika, aby którykolwiek z zakwestionowanych przez organ antymonopolowy warunków by ł przeciwny woli któregokolwiek z odbiorców, z którymi RPWiK w Tychach SA zawar ł o umow ę lub te ż innego podmiotu, który z tego powodu umowy nie zawar ł , za ś z przedstawionych przez Spó ł k ę w za łą czeniu do pisma z ł o ż onego w dniu 25.03.2008r. dokumentów wynika jednoznacznie, i ż przedstawione odbiorcom wzorce umowne stanowi ą baz ę do ustalenia przez strony zmian w tre ś ci umów – w sytuacji zg ł oszenia uwag przez odbiorc ę (dowód: karta nr 395). Ponadto Spó ł ka podnios ł a, ż e przeprowadzone post ę powanie antymonopolowe wykaza ł o, i ż nie uzyska ł a ona ż adnych korzy ś ci w zwi ą zku z zakwestionowanymi w niniejszym post ę powaniu zapisami umownymi, tak wi ę c równie ż ta przes ł anka naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy ochronie konkurencji i konsumentów nie zosta ł a spe ł niona. Ż aden z odbiorców nie zosta ł obci ąż ony nale ż no ś ci ą za wod ę ustalon ą wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a p ł yn ą c pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza w sytuacji dokonania bez uzgodnienia z przedsi ę biorstwem zmian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa. Tak ż e op ł aty uiszczane przez odbiorców w sytuacji odci ę cia przy łą cza na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków stanowi ą jedynie zwrot kosztów ponoszonych przez przedsi ę biorstwo w zwi ą zku z odci ę ciem, a w efekcie przywróceniem dostawy wody, a ponadto nie s ą ujmowane w ramach kalkulacji op ł at taryfowych (dowód: karta nr 395). Organ antymonopolowy ustali ł nast ę puj ą cy stan faktyczny Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA jest przedsi ę biorstwem wodoci ą gowo – kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4) ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków (zwanej dalej „ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ”). Spó ł ka zosta ł a wpisana do Rejestru Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego prowadzonego przez S ą d Rejonowy w Katowicach pod Numerem KRS: 0000219629. Zgodnie z wpisem, przedmiotem jego dzia ł alno ś ci jest mi ę dzy innymi dzia ł alno ść us ł ugowa w zakresie rozprowadzania wody i odprowadzanie ś cieków (dowód: karty nr 13-16 verte). RPWiK Tychy prowadzi dzia ł alno ść w zakresie dostawy wody i odbioru ś cieków na terenie 4 gmin (Tychy, Brzeszcze, L ę dziny, Czechowice – Dziedzice) oraz wy łą cznie w zakresie zaopatrzenia w wod ę na terenie 6 gmin (Bojszowy, Orzesze, Ł aziska Górne, Kobiór, Bieru ń , Wyry). Podstaw ę prawn ą jej dzia ł ania na ww. obszarze stanowi ą decyzje udzielaj ą ce zezwole ń na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków wydane przez wójtów, burmistrzów lub prezydentów ww. miast i gmin na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę (karty nr 9-9 verte, 83-114 verte). 5 W ramach prowadzonej dzia ł alno ś ci RPWiK Tychy – stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – zawiera z odbiorcami us ł ug pisemne umowy, na podstawie których odbywa si ę dostarczanie wody lub odprowadzanie ś cieków. Przy zawieraniu ww. umów Spó ł ka pos ł uguje si ę opracowywanymi przez siebie wzorcami umownymi. W powy ż szym zakresie ustalono, ż e w okresie od dnia 24.07.2003r. do dnia 05.12.2005r. Spó ł ka stosowa ł a w obrocie gospodarczym nast ę puj ą ce wzorce umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków wprowadzone w ż ycie na mocy Zarz ą dzenia Zarz ą dcy Komisarycznego RPWiK Tychy Nr 29/2003 z dnia 24.07.2003r. (karty nr 73-79): − wzorzec Umowy Nr … o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowany w przypadku, gdy przy łą cze wodoci ą gowe i kanalizacyjne jest w eksploatacji przedsi ę biorstwa (dowód: karty nr 74-76, 279-281); − wzorzec Umowy Nr …o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków stosowany w przypadku, gdy przy łą cze wodoci ą gowe i kanalizacyjne jest w eksploatacji odbiorcy us ł ug (dowód: karty nr 77-79, 282-284). Jak poinformowa ł a Spó ł ka wzorce powy ż sze znajdowa ł y zastosowanie przy zawieraniu umów zarówno z konsumentami, jak i odbiorcami instytucjonalnymi (dowód: karta nr 253), a na potwierdzenie, ż e by ł y one faktycznie stosowane w obrocie zgromadzone zosta ł y przyk ł adowe, nadal obowi ą zuj ą ce umowy zawarte z ich wykorzystaniem tj.: − Umowa Nr 122/21/P/2144 o zaopatrzeniu w wod ę i odprowadzaniu ś cieków zawarta w dniu 08.09.2004r. (dowód: karty nr 285-290); − Umowa Nr 753/45/P/7077 o zaopatrzeniu w wod ę i odprowadzaniu ś cieków zawarta w dniu 17.10.2005r. (dowód: karty nr 291-295); − Umowa nr 715/33/I o zaopatrzenie w wod ę zawarta w dniu 28.10.2003r. (dowód: karty nr 348- 349). Ustalono, ż e w tre ś ci przedmiotowych umów zawarte s ą nast ę puj ą ce postanowienia umowne: • § 9 ust. 5 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz § 7 ust. 5 umów o zaopatrzenie w wod ę stanowi, ż e W razie dokonania przez Odbiorc ę bez uzgodnienia z Przedsi ę biorstwem zmian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby Przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń Przedsi ę biorstwa – Przedsi ę biorstwo ma prawo do ustalenia ilo ś ci pobranej wody odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza g ł ównego. • § 13 ust. 4 umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków oraz § 11 ust. 6 umów o zaopatrzenie w wod ę stanowi, ż e w przypadkach przewidzianych ustaw ą o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków Przedsi ę biorstwo mo ż e odci ąć wod ę lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne 1 . Stosownie natomiast – odpowiednio do – § 13 ust. 6 i § 11 ust. 8 ww. umów, ponowne uruchomienie dostawy wody lub odprowadzania ś cieków nast ą pi po ustaniu przyczyn zamkni ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i kanalizacyjnego w terminie 3 dni roboczych o udokumentowania przez Odbiorc ę uiszczenia nale ż nych kwot wraz z ustawowymi odsetkami za zw ł ok ę , op ł aceniu kosztów poniesionych przez Przedsi ę biorstwo, zwi ą zanych z zamkni ę ciem i otwarciem przy łą cza wodoci ą gowego – kanalizacyjnego. W dniu 05.12.2005r. wzorce, o których mowa powy ż ej zosta ł y wycofane z obrotu. Ustalono, ż e od tej daty Spó ł ka przy zawieraniu umów z odbiorcami us ł ug pos ł ugiwa ł a si ę : 1 Chodzi tutaj o uprawnienie przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego wynikaj ą ce z art. 8 ust. 1 pkt 1) – 4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . 6 − wzorcami umów o zaopatrzenie w wod ę i/lub odprowadzanie ś cieków dla odbiorców indywidualnych (konsumentów) oznaczonych symbolami: I/I; II/I; III/I; IV/I; V/I; VI/I i VII/I (dowód: karty nr 17-31 verte); − wzorcami umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków dla odbiorców przemys ł owych oznaczonych symbolami: I/P; II/P; III/P; IV/P i V/P (dowód: karty nr 46-58) Na potwierdzenie, i ż ww. wzorce faktycznie znajdowa ł y zastosowanie w obrocie zgromadzone zosta ł y przyk ł adowe umowy zawarte z ich wykorzystaniem zarówno z konsumentami (dowód: karty nr 32-42, 44-45), jak i w obrocie pozakonsumenckim (dowód: karty nr 59-72). Ustalono, ż e w tre ś ci umów zawieranych przez RPWiK Tychy w oparciu o wzorce obowi ą zuj ą ce od dnia 05.12.2005r. brak jest postanowie ń przewiduj ą cych mo ż liwo ść ustalenia nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza w przypadku dokonania przez odbiorc ę , bez uzgodnienia z przedsi ę biorstwem zmian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa. W umowach zawieranych po ww. dacie nadal zamieszczone jest natomiast postanowienie b ę d ą ce przedmiotem pierwszego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu, zgodnie z którym wznowienie ś wiadczenia us ł ug dostawy wody i odprowadzania ś cieków uzale ż nione jest od pokrycia przez odbiorc ę kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem ww. us ł ug (dowód: karty nr 33 verte, 35 verte, 37, 39 verte, 41 verte, 60 verte, 63, 65, 67 verte, 70). Postanowie ń powy ż szych nie zawieraj ą jedynie umowy zawierane z osobami korzystaj ą cymi z lokali w budynkach wielolokalowych. Jak ustalono w toku przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego, w dniu 17.04.2007r., na mocy Zarz ą dzenia Nr 30/2007 Prezesa Zarz ą du RPWiK Tychy z dnia 17.04.2007r. nast ą pi ł a kolejna zmiana obowi ą zuj ą cych w obrocie gospodarczym wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (dowód: karta nr 356). Wprowadzone po tej dacie wzorce (dowód: karty nr 357-379 verte) s ą aktualnie wykorzystywane przez Spó ł k ę w obrocie gospodarczym, a na potwierdzenie, ż e faktycznie znajduj ą one zastosowanie przy zawieraniu umów z odbiorcami us ł ug, zgromadzone zosta ł y przyk ł adowe umowy zawarte z ich wykorzystaniem (dowód: karty nr 256- 278). Ustalono, ż e do tre ś ci ww. umów wprowadzone zosta ł y okre ś lone zmiany, jednak ż e w zakresie niezwi ą zanym z postawionymi w przedmiotowym post ę powaniu zarzutami. Umowy nadal przewiduj ą , ż e po odci ę ciu dostawy wody lub zamkni ę ciu przy łą cza kanalizacyjnego na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , wznowienie ś wiadczenia us ł ug uzale ż nione jest mi ę dzy innymi od pokrycia przez odbiorc ę kosztów z tytu ł u odci ę cia i ponownego uruchomienia us ł ug (dowód: karty nr 257, 259, 261, 263, 269, 271, 273, 275, 277 verte). Ponadto w umowach brak jest postanowienia zakwestionowanego przez organ antymonopolowy w pkt I.2. niniejszej Decyzji, przewiduj ą cego, ż e w okre ś lonych przypadkach, Spó ł ka ma prawo ustali ć nale ż no ść za pobrane us ł ugi wed ł ug ilo ś ci wody, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. W toku post ę powania RPWiK Tychy o ś wiadczy ł o, i ż ogólna liczba umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, jakie Spó ł ka posiada zawarte z odbiorcami us ł ug wynosi oko ł o […] (dowód: karta nr 337). W pi ś mie z dnia 06.11.2007r. Spó ł ka poinformowa ł a, ż e wed ł ug stanu na luty 2007 r.: − z wykorzystaniem wzorców umownych, jakie stosowane by ł y w obrocie w okresie od dnia 24.07.2003r. do dnia 05.12.2005r. Spó ł ka posiada ł a zawartych […] umów, − w oparciu o wzorce umowne stosowane w okresie od 05.12.2005r. Spó ł ka posiada ł a zawarte […] umowy. 7 Jak ustalono pozosta ł e umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków (w liczbie oko ł o […]) zawarte zosta ł y w oparciu o wzorce umowne, które znajdowa ł y si ę w obrocie przed dniem 24.07.2003r. (dowód: karta nr 337), z czego: − […] umów to umowy zawarte z wykorzystaniem wzorców, jakimi Spó ł ka pos ł ugiwa ł a si ę w okresie od marca 2002 r. do 24.07.2003r.; − […] umowy to umowy zawarte z wykorzystaniem wzorców, jakimi Spó ł ka pos ł ugiwa ł a si ę w okresie od 1994 r. do lutego 2002 r.; − […] umowy to umowy zawarte z wykorzystaniem wzorców, jakimi Spó ł ka pos ł ugiwa ł a si ę w okresie od 1989 r. do grudnia 1993 r. Organ antymonopolowy ustali ł , ż e w umowach o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, jakie RPWIK Tychy zawar ł o z wykorzystaniem wzorców, które obowi ą zywa ł y w okresie od marca 2002 r. do 24.07.2003r. (dowód: karty nr 298-299, 350-351) zawarte jest postanowienie, zgodnie z którym W razie dokonania przez Odbiorc ę bez uzgodnienia z Dostawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej, zaborze wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby Dostawcy oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń Dostawcy – Dostawca ma prawo do ustalenia ilo ś ci pobranej wody odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza (§ 10 ust. 4 ww. umów). Postanowienie o analogicznej tre ś ci zawieraj ą równie ż umowy zawarte na podstawie wzorców, które wykorzystywane by ł y w obrocie w okresie od 1994r. do lutego 2002r. (dowód: karty nr 352- 353 verte). § 12 ust. 3 ww. umów stanowi, ż e Odbiorca zobowi ą zany jest do natychmiastowego powiadomienia Dostawcy o zerwaniu plomby legalizacyjnej, plomby RPWiK, jego os ł on, uszkodzenia wodomierza, jego przemieszczeniu i zaborze. W przypadku zaboru wodomierza lub wykazania, ż e ww. uszkodzenia zawinione zosta ł y przez Odbiorc ę , ilo ść pobranej wody ustala si ę odpowiednio do ilo ś ci, która mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. Stosownie do § 12 ust. 4 przedmiotowych umów dostawca ma prawo do ustalania wysoko ś ci op ł at w powy ż szy sposób równie ż W razie dokonywania przez Odbiorc ę bez uzgodnienia z Dostawc ą zmian w instalacji wodoci ą gowej i kanalizacyjnej oraz zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń Dostawcy. W toku przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego RPWiK Tychy wskaza ł o, ż e procedura post ę powania przy odci ę ciach dostawy wody lub zamkni ę ciach przy łą czy kanalizacyjnych, dokonywanych na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , przedstawia si ę w Spó ł ce nast ę puj ą co (dowód: karty nr 251-252): ƒ W przypadku, gdy odbiorca zwleka z uiszczeniem nale ż no ś ci za pobrane us ł ugi ponad 30 dni, wysy ł ane jest do niego wezwanie do zap ł aty za zwrotnym potwierdzeniem odbioru; ƒ Je ż eli odbiorca nie ui ś ci ł op ł at za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ych op ł at, listem poleconym zostaje wys ł ane pismo informuj ą ce o zagro ż eniu odci ę ciem dostawy wody lub zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego. Powiadomiony o tym zostaje równie ż Powiatowy Inspektor Sanitarny oraz Urz ą d Gminy; ƒ W sytuacji, gdy odbiorca powiadomiony o zamiarze odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego, zwróci ł si ę z pro ś b ą o roz ł o ż enie zaleg ł o ś ci na raty, dochodzi pomi ę dzy stronami do zawarcia ugody i decyzja o odci ę ciu dostawy wody zostaje wstrzymana; ƒ Po zawiadomieniu odbiorcy o odci ę ciu dostawy wody lub zamkni ę ciu przy łą cza kanalizacyjnego, informacja o mo ż liwo ś ci przyst ą pienia do dzia ł a ń w kierunku odci ę cia dostawy wody, zostaje przekazana do odpowiednich s ł u ż b technicznych; ƒ S ł u ż by techniczne, na trzy dni przed planowanym terminem odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego, s ą zobowi ą zane przeprowadzi ć weryfikacj ę decyzji o odci ę ciu dostawy wody. S ł u ż by techniczne wspó ł pracuj ą ponadto na bie żą co z Dzia ł em 8 Windykacji Nale ż no ś ci w celu ewentualnego poinformowania, ż e Odbiorca ui ś ci ł zaleg łą op ł at ę , o której dzia ł ten nie zosta ł powiadomiony; ƒ W przypadku dalszego braku zap ł aty, s ł u ż by techniczne na podstawie pisemnego potwierdzenia o odci ę ciu, zatwierdzonego przez Zarz ą d Spó ł ki, dokonuj ą odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego; ƒ Po wyst ą pieniu przez Odbiorc ę z pisemnym wnioskiem o roz ł o ż enie zaleg ł o ś ci na raty i zawarciu ugody nast ę puje ewentualne warunkowe przywrócenie dostawy wody, ƒ Zgodnie z obmiarem robót zostaj ą wystawione faktury za rzeczywi ś cie wykonane czynno ś ci zwi ą zane z odci ę ciem dostawy wody lub zamkni ę ciem przy łą cza kanalizacyjnego, a po uregulowaniu zaleg ł o ś ci przez odbiorc ę faktury za rzeczywi ś cie wykonane czynno ś ci przywrócenia dostawy wody i odbioru ś cieków. Jednocze ś nie Spó ł ka przedstawi ł a dokumentacj ę zwi ą zan ą z trzema przyk ł adowymi, dokonanymi na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , odci ę ciami dostawy wody lub zamkni ę ciami przy łą czy kanalizacyjnych (dowód: karty nr 301-334). Z przedstawionych dokumentów wynika, ż e w pismach informuj ą cych o zamiarze odci ę cia dostawy wody i zamkni ę ciu przy łą cza kanalizacyjnego wysy ł anych do odbiorców us ł ug Spó ł ka wskazuje, i ż ponowne uruchomienie dostawy wody nast ą pi po uregulowaniu ca ł ego zad ł u ż enia wraz z odsetkami nale ż nymi od dnia zap ł aty oraz kosztami odci ę cia i przywrócenia zasilania w wod ę (dowód: karty nr 308, 319, 331). Przedstawiona dokumentacja obejmuje równie ż wystawione odbiorcom us ł ug faktury za przywrócenie dostawy wody („odkr ę cenie przy łą cza”) oraz faktury za zamkni ę cie („zakr ę cenie”) przy łą cza (dowód: karty nr 301, 304, 311, 315, 323, 324). W toku post ę powania antymonopolowego ustalono równie ż , i ż op ł aty z tytu ł u odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz op ł aty z tytu ł u przywrócenia ś wiadczenia us ł ug s ą op ł atami rycza ł towymi. Ich wysoko ść jest jednakowa dla odbiorców ze wszystkich gmin obj ę tych terytorialnym zasi ę giem dzia ł alno ś ci RWiK Tychy i okre ś lona zosta ł a w Uchwale Nr 296/I/07 Zarz ą du RPWiK Tychy z dnia 3 stycznia 2007 r. w sprawie zatwierdzenia nowego cennika us ł ug ś wiadczonych przez RPWiK Tychy SA . Zgodnie z pozycj ą 21 cennika op ł ata za „trwa ł e odci ę cie wody” wynosi 282,51 z ł netto, a op ł ata za przywrócenie wody po trwa ł ym odci ę ciu (pozycja 22 cennika) 220,86 z ł netto. Ponadto cennik w pozycjach 23 i 24 okre ś la op ł aty za zakr ę cenie i odkr ę cenie zasuwy na przy łą czu w wysoko ś ci 39,32 z ł netto (dowód: karty nr 214 verte, 227-228 verte). W toku post ę powania RPWiK Tychy przedstawi ł o równie ż szacunkowe wyliczenia dotycz ą ce ilo ś ci metrów sze ś ciennych wody, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w ci ą gu jednego miesi ą ca. Spó ł ka wyja ś ni ł a, i ż przy za ł o ż eniu ś redniego ci ś nienia w sieci wodoci ą gowej na poziomie 0,35 MPa, przep ł yw wody pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wody – PE 100 SDR 17 o ś rednicy zewn ę trznej 40 mm i grubo ś ci ś cianki 2,4 mm w przypadku, gdy instalacja jest szczelna mo ż e wynie ść : • przy normatywnej (zalecanej) pr ę dko ś ci przep ł ywu – 3 600 m 3 /miesi ą c; • przy intensywnym poborze – 10 080 m 3 /miesi ą c; • przy wymuszeniu pompowym – 17 280 m 3 /miesi ą c. Natomiast przy uszkodzonym ruroci ą gu przy łą cza, przy ci ś nieniu wodoci ą gowym o warto ś ci 0,35 MPa, na skutek strat wody ilo ść wody, jaka mo ż e przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wynosi oko ł o 50 400 m 3 /miesi ą c (dowód: karta nr 346). Spó ł ka wyja ś ni ł a równie ż , ż e pod poj ę ciem „dokonania zamian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej” oraz „zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa”, co zgodnie z tre ś ci ą umów mo ż e skutkowa ć naliczeniem op ł aty za pobran ą wod ę wed ł ug ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego, mo ż na rozumie ń nast ę puj ą ce sytuacje (dowód: karty nr 346-347): • w przypadku instalacji wodoci ą gowej: 9 − przy łą czenie do instalacji wewn ę trznej wody, instalacji nape ł niania basenu (zbiorników zapasowych lub rezerwuarów wody), skutkuj ą ce okresowym poborem du ż ych ilo ś ci wody; − zabudow ę pompy na instalacji wewn ę trznej; − zabudow ę hydroforu trwale po łą czonego z instalacj ą wody; − zabudow ę filtrów na instalacji, powoduj ą cych du ż e opory przep ł ywu wody; − stosowanie magnesu na wodomierzu (tzw. magnesu neodymowego); • w przypadku instalacji kanalizacyjnej: − gwa ł towne opró ż nianie grawitacyjne lub pompowe du ż ych rezerwuarów wody (towarzyszy mu przepe ł nienie kana ł ów, przep ł yw ś cieków o du ż ej pr ę dko ś ci, tzw. cofni ę cia ś cieków do innych kana ł ów); − zrzut dodatkowej ilo ś ci ś cieków, bez wcze ś niejszych uzgodnie ń ; − zrzut ś cieków o sk ł adzie niezgodnym z warunkami wydanymi przez RPWiK Tychy; − zrzut wód deszczowych do kanalizacji sanitarnej. W toku post ę powania RPWiK Tychy opisa ł o tak ż e tryb zawierania umów z odbiorcami us ł ug. Spó ł ka wskaza ł a, ż e zawarcie umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków nast ę puje po z ł o ż eniu pisemnego wniosku o zawarcie umowy, do którego do łą czony powinien by ć tytu ł prawny do nieruchomo ś ci oraz – w przypadku klientów instytucjonalnych – wypis z KRS lub Ewidencji Dzia ł alno ś ci Gospodarczej, Nr NIP oraz REGON. Na podstawie powy ż szych dokumentów zostaje sporz ą dzona umowa, która po podpisaniu przez przedstawicieli RPWiK Tychy jest wysy ł ana odbiorcy w dwóch egzemplarzach celem podpisania (dowód: karta nr 11). Spó ł ka przedstawi ł a równie ż dokument dotycz ą cy procedury zawierania umów stanowi ą cy za łą cznik do Zarz ą dzenia Prezesa Zarz ą du RPWiK Tychy Nr 36/2005 z dnia 22.07.2005r. (dowód: karty nr 80- 82). W trakcie przeprowadzonego post ę powania Spó ł ka wyja ś ni ł a tak ż e, ż e w trakcie zawierania umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków mog ą by ć prowadzone rozmowy z odbiorcami maj ą ce na celu uwzgl ę dnienie w tre ś ci postanowie ń umownych indywidualnych potrzeb odbiorców, jak i specyficznych warunków, przy czym wszystkie umowy maj ą form ę i ustalenia g ł ówne zgodne z wzorcami. Spó ł ka wskaza ł a, ż e dostosowywanie umów do indywidualnych potrzeb odbiorców oraz specyficznych warunków mo ż e dotyczy ć nast ę puj ą cych sytuacji (karta nr 213): − wprowadzenia do tre ś ci umów, na wniosek odbiorcy, pe ł nej nazwy firmy zarz ą dzaj ą cej nieruchomo ś ci ą , do której dostarczana jest woda wraz z jej adresem i adresem do korespondencji; − wprowadzenia do umowy adresu do korespondencji ró ż nego od adresu nieruchomo ś ci, której dotyczy umowa; − uzupe ł nienia umowy o numer dzia ł ki (szczególnie w odniesieniu do gruntów niezabudowanych); − wprowadzenia do umów danych dotycz ą cych punktu zrzutu ś cieków (nr studni) do kanalizacji sanitarnej przedsi ę biorstwa; − w przypadku monta ż u dodatkowego wodomierza do pomiaru wody bezpowrotnie zu ż ytej wprowadzane s ą do umów zapisy dotycz ą ce sposobu ustalania ilo ś ci odprowadzanych ś cieków (ich ilo ść ustala si ę jako równ ą ilo ś ci wody pobranej pomniejszonej o wskazania wodomierza dodatkowego). Poza tym zmiany w tre ś ci umów mog ą dotyczy ć (karty nr 213-213 verte): − uszczegó ł owienia zapisu dotycz ą cego miejsca dostarczania wody i odprowadzania ś cieków, − wprowadzenia zobowi ą zania przedsi ę biorstwa do wymiany niesprawnych wodomierzy w okre ś lonym czasie oraz do rozpatrzenia reklamacji w okre ś lonym terminie; − terminu p ł atno ś ci faktury za pobran ą wod ę i odprowadzone ś cieki; 10 − zobowi ą zania odbiorcy do informowania Przedsi ę biorstwa o wszelkich zmianach wp ł ywaj ą cych na wysoko ść poboru wody i jej przeznaczenie, jak równie ż o zmianie adresu lub siedziby; − kwestii zwi ą zanych z regulowaniem p ł atno ś ci za wod ę w razie wniesienia i uznania reklamacji np. z tytu ł u dostawy wody o zani ż onych parametrach. RPWiK Tychy przedstawi ł o równie ż dokumenty potwierdzaj ą ce, i ż warunki umów faktycznie podlega ł y uzgodnieniom z odbiorcami us ł ug (dowód: karty nr 219-221, 396-432). Spó ł ka udokumentowa ł a […] takich przypadków. W toku przeprowadzonego post ę powania RPWiK Tychy poinformowa ł o, ż e szacunkowa wysoko ść przychodu uzyskanego przez Spó ł k ę w okresie od dnia 01.01.2007r. do dnia 31.12.2007r. wynios ł a 97 142 000,00 PLN. Ponadto Spó ł ka o ś wiadczy ł a, ż e wysoko ść osi ą gni ę tego przez ni ą w 2007 roku przychodu z tytu ł u dzia ł alno ś ci w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków wynios ł a szacunkowo […] PLN (dowód: karta nr 383). Organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje. Dla uznania, ż e niniejsza sprawa ma charakter antymonopolowy, w pierwszej kolejno ś ci niezb ę dne jest ustalenie, czy w jej okoliczno ś ciach dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a tak ż e podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę i ochrona interesów konsumentów. Ustawa antymonopolowa ma zatem charakter publicznoprawny i s ł u ż y ochronie interesu ogólnospo ł ecznego; w odniesieniu do przedsi ę biorców chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mog ą by ć stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa naruszony zosta ł interes publiczny. Ma to miejsce w szczególno ś ci wtedy, gdy okre ś lonymi dzia ł aniami dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy wywo ł uj ą one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok S ą du Antymonopolowego z 24 pa ź dziernika 1991 r. sygn. akt XV Amr 8/90). Wymienione w art. 1 cele ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł y okre ś lone jako równorz ę dne co sprawia, ż e praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę obejmuj ą nie tylko te, które godz ą w konkurencj ę , ale równie ż te, które – podejmowane przez przedsi ę biorców posiadaj ą cych pozycj ę dominuj ą c ą – nie godz ą c wprost w konkurencj ę , naruszaj ą interesy uczestników rynku. Praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę mo ż na zatem podzieli ć na praktyki antykonkurencyjne, wywieraj ą ce bezpo ś redni wp ł yw na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istot ą jest uzyskanie korzy ś ci kosztem innych podmiotów, w tym nieprowadz ą cych dzia ł alno ś ci gospodarczej. W przypadku praktyk eksploatacyjnych bezpo ś rednim celem lub skutkiem dzia ł a ń przedsi ę biorców jest naruszenie przede wszystkim innych ni ż konkurencyjne interesów uczestników rynku poprzez wykorzystanie przez przedsi ę biorców istniej ą cej nad kontrahentami przewagi. Nie ulega w ą tpliwo ś ci, ż e RPWiK Tychy z racji posiadanej si ł y rynkowej ma mo ż liwo ść eksploatowania zajmowanej na rynku pozycji kosztem kontrahentów, w tym podejmowania dzia ł a ń b ę d ą cych przedmiotem postawionych w niniejszym post ę powaniu zarzutów. Dla stwierdzenia naruszenia interesu publicznego wystarczaj ą ce jest natomiast dowolne nadu ż ycie si ł y rynkowej w relacjach ze s ł abszymi uczestnikami rynku, albowiem ju ż sam fakt nadu ż ycia posiadanej na rynku pozycji dominuj ą cej narusza interes publiczny 2 . Dla oceny kwestii naruszenia interesu publicznoprawnego istotne jest tak ż e to, i ż praktyki eksploatacyjne urzeczywistniaj ą si ę poprzez stosunki umowne, które w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy maj ą charakter powtarzalny. Zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu warunki zamieszczono we wzorcach umów 2 E. Modzelewska – W ą chal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wydawnictwo TWIGGER, Warszawa 2002, s. 15. 11 o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków powszechnie wykorzystywanych przez Spó ł k ę w obrocie gospodarczym – stosowanych zarówno wzgl ę dem konsumentów, jak i wzgl ę dem pozosta ł ych odbiorców. O naruszeniu interesu publicznoprawnego w przedmiotowej sprawie ś wiadczy zatem równie ż fakt, i ż obj ę te zarzutami dzia ł ania przedsi ę biorcy wymierzone s ą w szeroki kr ą g uczestników rynku, obejmuj ą cy wszystkich odbiorców us ł ug, z którymi zawarto umowy w oparciu o te wzorce, a tak ż e w potencjalnych kontrahentów przedsi ę biorcy. Negatywne skutki wynikaj ą ce z zakwestionowanych postanowie ń umownych godz ą zatem w szeroki i bli ż ej nieokre ś lony kr ą g podmiotów, w ś ród których znacz ą cy udzia ł maj ą konsumenci b ę d ą cy najs ł abszymi uczestnikami obrotu gospodarczego. W tym stanie rzeczy uzna ć nale ż y, ż e w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez RPWiK Tychy interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocen ę jego zachowania na rynku w ś wietle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I.1. W przedmiotowym post ę powaniu antymonopolowym Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA postawiony zosta ł y zarzut nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym w drodze uzale ż niania wznowienia ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – od op ł acenia przez odbiorc ę kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem dostawy wody lub odprowadzania ś cieków, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Przepis ten zawiera generalny zakaz nadu ż ywania si ł y rynkowej przez przedsi ę biorców zajmuj ą cych na rynku pozycj ę dominuj ą c ą , natomiast katalog przyk ł adowych form, w których przejawia ć si ę mo ż e takie nadu ż ycie zawarty jest w art. 9 ust. 2 pkt 1)-7) ustawy antymonopolowej. Nale ż y wskaza ć , i ż wymieniaj ą c przyk ł ady nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej ustawodawca pos ł u ż y ł si ę terminem „w szczególno ś ci”, co oznacza, ze katalog ten ma charakter otwarty. Zakazane s ą wobec tego wszelkie przejawy nadu ż ycia zajmowanej na rynku pozycji dominuj ą cej, nie tylko te wymienione w art. 9 ust. 2 ww. ustawy. Ustawa antymonopolowa zakazuje zatem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej i wymienia przyk ł ady takiego nadu ż ycia, jednak ż e nie definiuje tego poj ę cia. W literaturze przedmiotu wskazuje si ę , ż e identyfikacja zjawiska nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów powinna by ć dokonywana poprzez cele tej ustawy okre ś lone w art. 1 ust. 1. Przepis ten pozwala na przyj ę cie, i ż nadu ż yciem s ą zachowania, które oddzia ł uj ą na interesy kontrahentów w stopniu niemo ż liwym do zaistnienia w przypadku, gdyby dominant dzia ł a ł w warunkach wolnej konkurencji 3 . Nale ż y zatem rozwa ż y ć , czy dzia ł ania monopolisty wymuszaj ą na jego kontrahentach uczestnictwo w rynku na zasadach mniej korzystnych, ni ż by to wynika ł o z dzia ł ania nieskr ę powanych mechanizmów rynkowych w warunkach istnienia konkurencji. Aby stwierdzi ć , ż e dosz ł o do naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w pierwszej kolejno ś ci niezb ę dne jest wykazanie, ż e przedsi ę biorca, któremu stawia si ę zarzut posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą . Zgodnie z art. 4 pkt 9) tej ustawy przez pozycj ę dominuj ą c ą rozumie si ę pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów i konsumentów; domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą na rynku, je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Definicj ę rynku w ł a ś ciwego zawiera art. 4 pkt 8) ustawy antymonopolowej, stosownie do którego rynek w ł a ś ciwy to rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje 3 Por. Ibidem, s. 95-96. 12 konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu panuj ą zbli ż one warunki konkurencji . Pod poj ę ciem towarów, zgodnie z art. 4 pkt 6) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, rozumie ć nale ż y natomiast rzeczy, jak równie ż energi ę , papiery warto ś ciowe i inne prawa maj ą tkowe, us ł ugi, a tak ż e roboty budowlane. Poj ę cie rynku w ł a ś ciwego odnosi si ę zatem przedmiotowo do wszystkich wyrobów (us ł ug) jednego rodzaju, które ze wzgl ę du na swoje szczególne w ł a ś ciwo ś ci odró ż niaj ą si ę od innych wyrobów (us ł ug) w taki sposób, ż e nie istnieje mo ż liwo ść dowolnej ich zamiany. Rynek w ł a ś ciwy produktowo obejmuje wszystkie towary, które s ł u żą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, maj ą zbli ż one w ł a ś ciwo ś ci, podobne ceny i reprezentuj ą podobny poziom jako ś ci 4 . Niezb ę dnym elementem rynku w ł a ś ciwego jest tak ż e jego wymiar geograficzny, oznaczaj ą cy konieczno ść wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, maj ą ce zastosowanie do okre ś lonych towarów, s ą jednakowe dla wszystkich konkurentów. Dzia ł alno ść RPWiK Tychy polega na ś wiadczeniu us ł ug z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków na terenie gmin Tychy, Brzeszcze, L ę dziny i Czechowice – Dziedzice oraz z zakresu zaopatrzenia w wod ę na terenie gmin Bojszowy, Orzesze, Ł aziska Górne, Kobiór, Bieru ń , Wyry. Powy ż szy rodzaj dzia ł alno ś ci oraz jej zasi ę g geograficzny wyznaczaj ą w niniejszej sprawie wymiar produktowy i terytorialny rynku w ł a ś ciwego, o którym mowa w art. 4 pkt 8) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy towarem oferowanym przez RPWiK Tychy s ą zatem us ł ugi dostarczania wody i us ł ugi odprowadzania ś cieków. Z uwagi na technologi ę dostarczania wody (za pomoc ą sieci wodoci ą gowej) i odprowadzania ś cieków (sieci ą kanalizacyjn ą ) rynek w aspekcie geograficznym wyznaczany jest przez zasi ę g sieci wodoci ą gowej i sieci kanalizacyjnej eksploatowanej przez przedsi ę biorc ę na terenie ww. gmin, w granicach okre ś lonych w udzielonych Spó ł ce na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę zezwoleniach. RPWiK Tychy na tak zdefiniowanym rynku w ł a ś ciwym jest monopolist ą naturalnym, co wynika z faktu sieciowego charakteru urz ą dze ń s ł u żą cych do dostarczania wody i odprowadzania ś cieków. To w ł a ś nie dzi ę ki sieci przedsi ę biorca zajmuje tak ą pozycj ę w stosunku do swoich odbiorców. Oznacza to, ż e podmioty ubiegaj ą ce si ę o przy łą czenie do miejskiej sieci wodoci ą gowo – kanalizacyjnej nie maj ą mo ż liwo ś ci dokonania w tym zakresie wyboru innego przedsi ę biorcy, który ś wiadczy ł by us ł ugi substytucyjne wzgl ę dem us ł ug oferowanych przez Spó ł k ę . Dla odbiorców, w tym odbiorców potencjalnych funkcjonuj ą cych na obszarze obj ę tym terytorialnym zasi ę giem dzia ł alno ś ci RPWiK Tychy, nie ma zatem rzeczywistej alternatywy dla ś wiadczonych przez tego przedsi ę biorc ę us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków. Przes ą dza to o posiadaniu przez Spó ł k ę pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Nale ż y zatem uzna ć , ż e pierwsza z przes ł anek niezb ę dnych do wykazania naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zosta ł a spe ł niona. W dalszej kolejno ś ci konieczne jest zatem wykazanie, ż e RPWiK Tychy dopu ś ci ł o si ę nadu ż ycia tej pozycji. Jak ustalono w trakcie przeprowadzonego post ę powania antymonopolowego, w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków RPWiK Tychy pos ł uguje si ę postanowieniem przewiduj ą cym, i ż ponowne uruchomienie dostawy wody lub odprowadzania ś cieków (po tym, jak nast ą pi ł o wstrzymanie ś wiadczenia ww. us ł ug na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę ) nast ę puje po ustaniu przyczyn zamkni ę cia przy łą cza wodoci ą gowego i kanalizacyjnego, w terminie 3 dni roboczych od udokumentowania przez odbiorc ę uiszczenia nale ż nych kwot wraz z ustawowymi odsetkami za zw ł ok ę oraz po op ł aceniu przez odbiorc ę kosztów poniesionych przez przedsi ę biorstwo, zwi ą zanych z zamkni ę ciem i otwarciem przy łą cza wodoci ą gowego – kanalizacyjnego. Z powy ż szego wynika zatem, ż e Spó ł ka uzale ż nia wznowienie ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy nie tylko od ustania przyczyn, które by ł y podstaw ą do odci ę cia dostawy wody i zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego, ale równie ż od uiszczenia przez odbiorc ę okre ś lonej op ł aty. 4 Ibidem, s. 49. 13 Punktem wyj ś cia w ocenie, czy w zwi ą zku z pos ł ugiwaniem si ę przez RPWiK Tychy powy ż szym postanowieniem umownym dosz ł o do nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym, jest w ocenie organu antymonopolowego art. 8 ust. 1 pkt 1)-4) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , który okre ś la, w jakich okoliczno ś ciach przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, ż e przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne mo ż e odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cza kanalizacyjne, je ż eli: 1) przy łą cze wodoci ą gowe lub przy łą cze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca us ł ug nie ui ś ci ł nale ż no ś ci za pe ł ne dwa okresy obrachunkowe, nast ę puj ą ce po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaleg ł ej op ł aty; 3) jako ść wprowadzanych ś cieków nie spe ł nia wymogów okre ś lonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pomini ę cie urz ą dzenia pomiarowego; 4) zosta ł stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ś cieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równie ż przy celowo uszkodzonych albo pomini ę tych wodomierzach lub urz ą dzeniach pomiarowych. Formu ł uj ą c powy ż szy przepis ustawodawca nie pos ł u ż y ł si ę sformu ł owaniem „w szczególno ś ci” lub podobnym. Oznacza to, ż e katalog okoliczno ś ci, które stanowi ą podstaw ę do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug ma charakter zamkni ę ty, który nie mo ż e by ć dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez dostawc ę us ł ug w tre ś ci umowy. Przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne nie mo ż e zaniecha ć ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorców w innych przypadkach ni ż okre ś lone w ww. przepisie. Oznacza to, ż e je ż eli brak jest podstaw do odci ę cia dostawy wody lub zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego tj. nie wyst ę puj ą przes ł anki wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , istnieje po stronie dostawcy us ł ug obowi ą zek ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych na rzecz odbiorcy. Skoro bowiem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę mówi, w jakich przypadkach dostawca us ł ug mo ż e odci ąć dostaw ę wody lub zamkn ąć przy łą cze kanalizacyjne to a contrario z przepisu tego wynika, i ż po ustaniu wymienionych w nim okoliczno ś ci przedsi ę biorstwo zobowi ą zane jest do wznowienia ś wiadczenia us ł ug. Po usuni ę ciu przyczyn, które spowodowa ł y wstrzymanie ś wiadczenia us ł ug brak jest bowiem ustawowych przes ł anek, które wskazywa ł yby na to, ż e odci ę cie dostaw wody lub zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego jest uzasadnione i powinno by ć kontynuowane. Zdaniem organu antymonopolowego nie ma zatem przepisów uprawniaj ą cych przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne do uzale ż niania wznowienia dostawy wody i odbioru ś cieków od uprzedniego uiszczenia przez odbiorc ę op ł aty z tytu ł u odci ę cia i wznowienia ś wiadczenia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. RPWiK Tychy wprowadza natomiast dodatkowy warunek, od spe ł nienia którego uzale ż nia ponowne uruchomienie dostawy wody i odbioru ś cieków w postaci obowi ą zku uiszczenia przez odbiorc ę op ł aty za odci ę cie i przywrócenie ś wiadczenia ww. us ł ug. Zaniechanie uiszczenia ww. op ł aty nie stanowi natomiast ustawowej przes ł anki, w przypadku wyst ą pienia której przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne uprawnione jest do nie ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy. Innymi s ł owy, przyczyn ą wstrzymania dostawy wody i odprowadzania ś cieków nie mo ż e by ć nieuiszczenie przez odbiorc ę op ł aty z tytu ł u odci ę cia i ponownego uruchomienia us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych. Z chwil ą , gdy ustaj ą zdarzenia opisane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę (np. odbiorca us ł ug uiszcza zaleg ł e nale ż no ś ci za dostarczon ą wod ę i odprowadzone ś cieki, jako ść odprowadzonych ś cieków spe ł nia wymogi okre ś lone w przepisach prawa, przy łą cze wodoci ą gowe lub kanalizacyjne spe ł nia wymogi okre ś lone w przepisach prawa, celowo uszkodzony wodomierz zosta ł wymieniony) ustaj ą przyczyny uzasadniaj ą ce wstrzymanie ś wiadczenia us ł ug, a zatem z t ą chwil ą Spó ł ka zobowi ą zana jest do wznowienia ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy. Uruchomienie dostawy wody lub odbioru ś cieków dopiero po pokryciu przez odbiorc ę okre ś lonych kosztów jest zatem równoznaczne z tym, i ż przedsi ę biorstwo przyznaje sobie prawo do nie ś wiadczenia us ł ug w przypadkach nieprzewidzianych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę , gdzie przypadki uprawniaj ą ce do wstrzymania ś wiadczenia us ł ug uj ę te zosta ł y w zamkni ę tym katalogu. 14 Dochodzenie od odbiorcy tych kosztów jest natomiast odr ę bn ą z punktu widzenia ś wiadczenia us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków kwesti ą . Oceniaj ą c zakwestionowane zachowanie RPWiK Tychy z punktu widzenia nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku wskaza ć równie ż nale ż y, i ż zgodnie z tre ś ci ą łą cz ą cych Spó ł k ę z odbiorcami us ł ug umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków, ich przedmiotem jest dostawa wody do nieruchomo ś ci odbiorcy us ł ug i odprowadzanie z niej ś cieków w sposób ci ą g ł y i niezawodny. Ś wiadczeniem ekwiwalentnym wzgl ę dem powy ż szego ze strony odbiorcy us ł ug jest natomiast wnoszenie op ł at za pobran ą wod ę i odprowadzanie ś cieków wed ł ug stawek ustalonych w obowi ą zuj ą cej taryfie. Wyst ą pienie której ś z przes ł anek wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę mo ż e powodowa ć , ż e przestanie by ć realizowany cel zawartej umowy, jakim jest dostawa wody i odprowadzanie ś cieków, a wykonanie umowy przez jej strony faktycznie ulegnie zawieszeniu. W ś wietle powy ż szego stwierdzi ć zatem nale ż y, i ż RPWiK Tychy uzale ż nia realizacj ę g ł ównego ś wiadczenia wynikaj ą cego z zawartej z odbiorca us ł ug umowy, jakim jest dostawa wody i odbiór ś cieków, od spe ł nienia przez odbiorc ę niezwi ą zanego z przedmiotem umowy ś wiadczenia, polegaj ą cego na pokryciu kosztów z tytu ł u odci ę cia dostawy wody i zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego oraz kosztów ponownego uruchomienia ś wiadczonych us ł ug. Ś wiadczenia takiego nie sposób uzna ć za ekwiwalentne wzgl ę dem ś wiadczenia g ł ównego dostawcy us ł ug wynikaj ą cego z zawartej umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Dodatkowo stwierdzi ć zatem nale ż y, i ż uzale ż nianie ś wiadczenia us ł ug od pokrycia przez odbiorc ę okre ś lonych kosztów z tytu ł u odci ę cia i ponownego uruchomienia us ł ug jest nie tylko równoznaczne z wstrzymaniem ś wiadczenia us ł ug z przyczyn wykraczaj ą cych poza ustawowe przes ł anki pozwalaj ą ce na odci ę cie dostawy wody i zamkni ę cie przy łą cza kanalizacyjnego, ale oznacza równie ż wymuszanie na kontrahencie spe ł nienia ś wiadczenia niemaj ą cego rzeczowego ani zwyczajowego zwi ą zku z przedmiotem umowy i wykraczaj ą cego poza przedmiot umowy, co równie ż przemawia za niedozwolonym z punktu widzenia ustawy antymonopolowej charakterem zakwestionowanego zachowania RPWiK Tychy. Nie chodzi tu bowiem o wyegzekwowanie przez Spó ł k ę zap ł aty nale ż no ś ci za pobrane przez odbiorc ę us ł ugi wodoci ą gowe – kanalizacyjne. Wynikaj ą ce z posiadanej przewagi kontraktowej dzia ł anie RPWiK Tychy nastawione jest na zmuszenie odbiorców do uiszczenia op ł aty, która nie stanowi ś wiadczenia b ę d ą cego funkcj ą rzeczywistego poboru us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, a wi ę c nie stanowi ś wiadczenia wynikaj ą cego z zawartej umowy. Brak wi ę c jest podstaw do uznania, i ż istnieje rzeczowy lub zwyczajowy zwi ą zek pomi ę dzy pobieran ą op ł at ą a przedmiotem umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. Jednocze ś nie ustosunkowuj ą c si ę do wyja ś nie ń RPWiK Tychy przedstawionych w odpowiedzi na postawiony zarzut (dowód: karty nr 250-251, 392-393) podkre ś li ć nale ż y, ż e organ antymonopolowy nie kwestionuje samej zasadno ś ci pobierania op ł aty tytu ł em pokrycia kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem dostawy wody i odbioru ś cieków i ponownym uruchomieniem ww. us ł ug, kwestionuje natomiast fakt, i ż od uiszczenia tej op ł aty RPWiK Tychy uzale ż nia wznowienie ś wiadczenia us ł ug na rzecz odbiorcy, pomimo i ż z przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę wynika, ż e ju ż samo ustanie przyczyn b ę d ą cych podstaw ą do odci ę cia dostawy wody i zamkni ę cia przy łą cza kanalizacyjnego powinno skutkowa ć ponownym uruchomieniem dostaw wody i odbioru ś cieków oraz pomimo tego, i ż uiszczenie tej op ł aty jest równoznaczne ze spe ł nieniem przez odbiorc ę ś wiadczenia niemaj ą cego zwi ą zku z przedmiotem umowy. Odr ę bn ą od istoty rozpoznawanego zarzutu kwesti ą jest zatem uprawnienie Spó ł ki do dochodzenia od odbiorcy uiszczenia op ł aty za odci ę cie i ponowne uruchomienie ś wiadczenia us ł ug. Sama zasadno ść jej pobierania nie jest przez organ antymonopolowy w niniejszym post ę powaniu kwestionowana. Kwestionowane jest natomiast, i ż od jej uiszczenia uzale ż niane wznowienie przez Spó ł k ę dostawy wody i odbioru ś cieków. Podsumowuj ą c nale ż y wskaza ć , i ż zakwestionowane zachowanie Spó ł ki polegaj ą ce na uzale ż nianiu wznowienia dostawy wody i odbioru ś cieków z nieruchomo ś ci od pokrycia przez odbiorc ę kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem ś wiadczonych us ł ug stoi 15 w sprzeczno ś ci z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę . Podkre ś lenia wymaga, i ż ani powy ż szy przepis ani jakikolwiek inny nie upowa ż nia przedsi ę biorstwa wodoci ą gowo – kanalizacyjnego do u ł atwiania sobie, z pomini ę ciem prawa, dzia ł a ń zmierzaj ą cych do uzyskiwania op ł at z tytu ł u kosztów odci ę cia i wznowienia us ł ug dostawy wody i odbioru ś cieków. Analizowane dzia ł anie Spó ł ki stanowi zatem w ocenie organu antymonopolowego praktyk ę oddzia ł uj ą c ą na interesy odbiorców w sposób niemo ż liwy do zaistnienia w przypadku, gdyby Spó ł ka dzia ł a ł a w warunkach wspó ł zawodnictwa rynkowego. Przedsi ę biorca spotykaj ą cy si ę na rynku z istotn ą konkurencj ą niew ą tpliwie przyk ł ada ł by wi ę ksz ą wag ę do tego, aby respektowa ć obowi ą zuj ą ce przepisy prawa oraz interesy odbiorców us ł ug. W zwi ą zku z powy ż szym stwierdzi ć nale ż y, ż e w okoliczno ś ciach sprawy ma miejsce nadu ż ywanie przez RPWiK Tychy pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym w rozumieniu art. 9 ust. 1 ustawy antymonopolowej. W tym miejscu wskaza ć nale ż y, ż e ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, naruszenie przepisów której zosta ł o stwierdzone w przedmiotowej sprawie wesz ł a w ż ycie w dniu 21 kwietnia 2007 r. Stwierdzona w pkt I.1. niniejszej decyzji praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę zosta ł a natomiast zapocz ą tkowana przed dniem wej ś cia w ż ycie ww. ustawy tj. pod rz ą dami poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.). Bior ą c powy ż sze pod uwag ę po żą dane wydaje si ę przeanalizowanie zakwestionowanego zachowania RPWiK Tychy równie ż w ś wietle nieobowi ą zuj ą cych ju ż przepisów. Dokonuj ą c takiej oceny stwierdzi ć nale ż y, ż e zachowania RPWiK Tychy b ę d ą ce przedmiotem rozpoznawanego zarzutu wyczerpuj ą równie ż znamiona praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zakazanej na mocy art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej z dnia 15 grudnia 2000 r. Przepis ten stanowi ł bowiem, ż e Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Tre ść powy ż szego przepisu literalnie odpowiada zatem brzmieniu aktualnie obowi ą zuj ą cego art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, którego naruszenie zosta ł o stwierdzone w przedmiotowym post ę powaniu. Z powy ż szego wynika, ż e praktyka RPWiK Tychy polegaj ą ca na uzale ż nianiu wznowienia ś wiadczenia us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków – w przypadku, gdy dochodzi do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę – od op ł acenia przez odbiorc ę kosztów zwi ą zanych z odci ę ciem i ponownym uruchomieniem dostawy wody lub odprowadzania ś cieków, zosta ł aby uznana za przejaw nielegalnego nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym równie ż pod rz ą dami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 9 tej ustawy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 nie wydaje si ę decyzji, o której mowa w art. 10, je ż eli zachowanie rynkowe przedsi ę biorcy przesta ł o narusza ć zakazy okre ś lone w art. 9. Poniewa ż w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, ż e stwierdzona praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę zosta ł a przez RPWiK Tychy zaprzestana, zasadne jest na ł o ż enie na Spó ł k ę nakazu jej zaniechania stosownie do art. 10 ustawy antymonopolowej. W zwi ą zku z powy ż szym orzeczono, jak w pkt I.1. niniejszej Decyzji. I.2. Drug ą praktyk ą ograniczaj ą konkurencj ę , której stosowanie zarzucono Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA w przedmiotowej sprawie, jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym polegaj ą ce na narzucaniu odbiorcom us ł ug uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków w drodze pos ł ugiwania si ę w ich tre ś ci postanowieniami przewiduj ą cymi, i ż w razie dokonania przez odbiorc ę , bez uzgodnienia z przedsi ę biorstwem, zmian w instalacji 16 wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa – przedsi ę biorstwo ma prawo do ustalenia ilo ś ci pobranej wody odpowiednio do ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza g ł ównego, co mo ż e Stanowic naruszenie art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej polega w szczególno ś ci na narzucaniu przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. Dla stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zdefiniowanej powy ż ej konieczne jest zatem wykazanie kumulatywnego spe ł nienia czterech przes ł anek: − przedsi ę biorca, któremu stawia si ę zarzut posiada na rynku w ł a ś ciwym pozycj ę dominuj ą c ą , − przedsi ę biorca ten narzuca okre ś lone warunki umów, − warunki te maj ą uci ąż liwy charakter, − warunki te przynosz ą przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Jak wykazano w uzasadnieniu pkt I.1. niniejszej Decyzji RPWiK Tychy zajmuje pozycj ę monopolisty naturalnego na rynku zbiorowego zaopatrzenia w wod ę obejmuj ą cym obszar gmin Tychy, Brzeszcze, L ę dziny, Czechowice – Dziedzice, Bojszowy, Orzesze, Ł aziska Górne, Kobiór, Bieru ń , Wyry oraz na rynku zbiorowego odprowadzania ś cieków obejmuj ą cym obszar gmin Tychy, Brzeszcze, L ę dziny, Czechowice – Dziedzice. W granicach eksploatowanych przez Spó ł k ę na terenie ww. gmin sieci wodoci ą gowych i kanalizacyjnych, Spó ł ka jest jedynym podmiotem ś wiadcz ą cym us ł ugi w zakresie dostawy wody i odbioru ś cieków. Zosta ł a zatem spe ł niona pierwsza przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia przez RPWiK Tychy art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy antymonopolowej. Dla wykazania, ż e przedsi ę biorca stosuje praktyk ę okre ś lon ą w ww. przepisie konieczne jest w dalszej kolejno ś ci wykazanie, ż e spe ł niona zosta ł a przes ł anka narzucania warunków umów odbiorcom przez RPWiK Tychy. Nale ż y wskaza ć , ż e do narzucania warunków umów dochodzi wówczas, gdy przedsi ę biorca wykorzystuj ą c swoj ą przewag ę ekonomiczn ą w warunkach niedostatecznej konkurencji na rynku, ogranicza swobod ę kszta ł towania tre ś ci umów ze strony kontrahentów dzia ł aj ą cych pod przymusem. Dzi ę ki posiadanej sile rynkowej dominant mo ż e bowiem nie liczy ć si ę z wol ą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni s ą zaakceptowa ć ustalone przez niego warunki umowne, nawet je ś li nie gwarantuj ą one ekwiwalentno ś ci ś wiadcze ń . Tym samym narzuca on kontrahentom takie warunki umów, które nie mia ł yby racji bytu w przypadku, gdyby na rynku istnia ł a konkurencja i mo ż liwo ść wyboru oferty spo ś ród ofert konkuruj ą cych ze sob ą podmiotów gospodarczych. Narzucanie warunków umów ma zatem miejsce wtedy, gdy przedsi ę biorca eksploatuj ą c zajmowan ą na rynku pozycj ę dominuj ą c ą i sytuacj ę przymusow ą kontrahentów wynikaj ą c ą z braku rzeczywistych alternatyw na rynku, wymusza na nich okre ś lone zachowania. Nale ż y wskaza ć przy tym, ż e narzucenia warunków umowy nie mo ż na uto ż samia ć ze stosowaniem przymusu psychicznego w znaczeniu bezprawnej gro ź by. „Narzucenie” w rozumieniu art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej mo ż e bowiem wynika ć z braku mo ż liwo ś ci wyboru, a dla oceny, czy dosz ł o do narzucenia uci ąż liwych warunków umów konieczne jest rozwa ż enie, czy rozs ą dny odbiorca zawar ł by umow ę obejmuj ą c ą niekorzystne dla niego warunki w sytuacji, gdyby jego kontrahent dzia ł a ł w warunkach konkurencji, a on sam mia ł mo ż liwo ść wyboru. Jako dostawca us ł ug zbiorowego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ś cieków RPWiK Tychy zajmuje pozycj ę monopolisty naturalnego. W stosunkach z odbiorcami us ł ug dysponuje zatem przewag ą kontraktow ą , która pozwala na ca ł kowite dyktowanie warunków w stosunkach z jej kontrahentami. Ś wiadczy o tym ocena potencja ł ów i mo ż liwo ś ci, jakimi dysponuj ą obie strony, z której jasno wynika, ż e nie mo ż e by ć mowy o negocjacjach na 17 równoprawnych, partnerskich warunkach. Odbiorcy us ł ug dostarczania wody i odprowadzania ś cieków na terenie obj ę tym dzia ł alno ś ci ą Spó ł ki nie mog ą swobodnie decydowa ć o powierzeniu ś wiadczenia tych us ł ug dowolnemu przedsi ę biorcy i musz ą przyj ąć ustalone przez ni ą warunki. RPWiK Tychy jako monopolista naturalny prowadzi zatem dzia ł alno ść gospodarcz ą w warunkach, w których – odizolowane od potencjalnych konkurentów zarówno barier ą kosztów niezb ę dnych dla uruchomienia dzia ł alno ś ci w danej dziedzinie, jak i ustanowion ą wcze ś niej struktur ą organizacyjn ą i technologiczn ą – dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Sprzyja temu fakt, i ż przy zawieraniu umów o zaopatrzenie w wod ę i umów o odprowadzanie ś cieków przedsi ę biorca pos ł uguje si ę opracowanymi przez siebie wzorcami umownymi, które – po podpisaniu przez osoby reprezentuj ą ce Spó ł k ę – przedstawiane s ą do podpisu odbiorcom us ł ug. Stosowanie wzorców przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi niew ą tpliwie s ą umowy o zaopatrzenie w wod ę i umowy o odprowadzanie ś cieków, z uwagi na powszechno ść tego rodzaju us ł ug, z definicji wymaga aprobaty przez odbiorców ich warunków, które s ą z góry jednostronnie ustalane przez profesjonalist ę . Tre ść umów, do których przychylaj ą si ę us ł ugobiorcy jest wi ę c tutaj arbitralnie ustalana przez dostawc ę us ł ug w formularzach wzorcowych, a odbiorca otrzymuje do podpisu gotow ą umow ę , nie za ś jej projekt, który by ł by punktem wyj ś cia do dalszych uzgodnie ń i rokowa ń . Swoboda odbiorcy us ł ug wodoci ą gowych i kanalizacyjnych w zakresie kszta ł towania warunków umownych jest wi ę c ograniczona do minimum, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie do warunków, które autorytatywnie ustala dostawca us ł ug w formularzu wzorcowym. Stanowi to o adhezyjnej naturze tych umów, a jednocze ś nie o istocie narzucania warunków umownych w przedmiotowej sprawie. Okoliczno ść , i ż warunki umów nie s ą z kontrahentami indywidualnie uzgadniane w toku negocjacji czy porozumienia ś wiadczy bowiem o ich narzucaniu (por. wyrok S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt AmA 101/05). Bez znaczenia pozostaje przy tym w ocenie organu antymonopolowego fakt, ż e RPWiK Tychy zawiera ł o umowy, których warunki podlega ł y pewnym uzgodnieniom z odbiorcami us ł ug i których tre ść odbiega od tre ś ci stosowanych przez Spó ł k ę wzorców (dowód: karty nr 219-221, 396-432). W powy ż szym kontek ś cie wskaza ć jednak po pierwsze nale ż y, i ż s ą to sytuacje incydentalne. W toku post ę powania zgromadzono dokumenty potwierdzaj ą ce jedynie […] przypadków, gdy tre ść umów uleg ł a modyfikacji w efekcie prowadzonych z odbiorcami us ł ug rozmów. Bior ą c pod uwag ę tak znikom ą liczb ę umów zindywidualizowanych nale ż y stwierdzi ć , ż e stanowi ą one jedynie wyj ą tek od ogólnie obowi ą zuj ą cej zasady, i ż zawierane przez RPWiK Tychy umowy maj ą charakter adhezyjny, a ich zawarcie nast ę puje poprzez zaakceptowanie przez odbiorców warunków ustalonych przez monopolist ę we wzorcu umownym; przewa ż aj ą ca wi ę kszo ść spo ś ród zawartych przez Spó ł k ę umów posiada bowiem tre ść to ż sam ą z tre ś ci ą stosowanych w obrocie wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków. W wyroku z dnia 18 pa ź dziernika 2007 r. sygn. akt XVII AmA 28/07 S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskaza ł , i ż w sytuacji, gdy zasad ą jest zawieranie umów przez przyst ą pienie bez indywidualnego negocjowania ich postanowie ń , okoliczno ść , i ż niewielka liczba umów zawarta zosta ł a po przeprowadzeniu indywidualnych uzgodnie ń nie mo ż e zmieni ć oceny o adhezyjnej naturze umów zawieranych powszechnie przez dominanta z odbiorcami ś wiadczonych przez niego us ł ug. Podobnie wypowiedzia ł si ę S ą d Apelacyjny w wyroku z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07 wskazuj ą c, ż e fakt, i ż cz ęść umów zawartych przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne zosta ł a zmodyfikowana w efekcie prowadzonych z odbiorcami us ł ug uzgodnie ń nie ś wiadczy tym, ż e warunki umów nie s ą przez przedsi ę biorc ę odbiorom us ł ug narzucane (zw ł aszcza, ż e wprowadzone do umów zmiany dotyczy ł y kwestii organizacyjnych i technicznych, a nie praw i obowi ą zków stron umowy). Z uzasadnienia wyroku wynika, ż e w przypadku, gdy zasad ą jest, i ż monopolista zawiera umowy z wykorzystaniem jednostronnie opracowanych wzorców, a zawarcie umowy nast ę puje poprzez przyst ą pienie odbiorcy do warunków ustalonych we wzorcu umownym, to mamy do czynienia z narzucaniem warunków umów. 18 Maj ą c na uwadze powy ż sze, nale ż y stwierdzi ć , i ż w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z narzucaniem warunków umów kontrahentom, które wi ąż e si ę z posiadan ą przez przedsi ę biorc ę si łą rynkow ą oraz w istocie adhezyjnym charakterem zawieranych umów tj. umów, które s ą zawierane przez przyst ą pienie i w których nie przewiduje si ę indywidualnego negocjowania warunków umownych. W przypadku umów tego typu wystarczaj ą c ą przes ł ank ą dla uznania, ż e nast ę puje narzucenie ich warunków jest oferowanie ich przez dominanta w stosunkach danego rodzaju, co znajduje potwierdzenie w powo ł anym powy ż ej wyroku S ą du Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07. Sytuacja taka ma miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem sposobem dzia ł ania RPWiK Tychy na rynku jest zawieranie umów w oparciu o gotowe, opracowane jednostronnie wzorce umowne. Zasad ą jest, ż e odbiorca aprobuje warunki umowy z góry arbitralnie ustalone przez przedsi ę biorc ę ; innymi s ł owy przyst ę puje do umowy bez indywidualnego negocjowania jej postanowie ń , czego nie zmienia fakt, i ż znikomy odsetek umów podlega ł pewnym uzgodnieniom. Przyj ę t ą przez Spó ł k ę regu łą post ę powania w kontaktach z odbiorcami us ł ug jest bowiem zawieranie umów przez przyst ą pienie, za ś przypadki gdy tre ść umów by ł a indywidualnie uzgadniana s ą incydentalne. Z okoliczno ś ci sprawy wynika, ż e Odbiorcy us ł ug oceniaj ą stanowisko Spó ł ki co do warunków zawieranych umów jako ostateczne i bior ą c pod uwag ę si łę rynkow ą kontrahenta jako – niepodlegaj ą ce negocjacjom. W tym stanie rzeczy nale ż y uzna ć , i ż warunki umów s ą przez RPWiK Tychy odbiorcom us ł ug narzucane, a zatem druga przes ł anka niezb ę dna do stwierdzenia naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej zosta ł a spe ł niona. Kolejn ą przes ł ank ą niezb ę dn ą do wykazania, ż e Spó ł ka stosuje praktyk ę , o jakiej mowa w ww. przepisie, jest dowiedzenie, ż e kwestionowane w ramach analizowanego zarzutu postanowienie umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków maj ą uci ąż liwy charakter. Za uci ąż liwy uznaje si ę ka ż dy warunek oznaczaj ą cy dla jednej ze stron ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Definicja ta odwo ł uje si ę do kryteriów obiektywnych – typowych relacji umownych wyst ę puj ą cych na rynku. Dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umownych nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, a wi ę c istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania ich tre ś ci, dominant by ł by w stanie okre ś lone postanowienia umowne wynegocjowa ć . W zakwestionowanym postanowieniu umownym, RPWiK Tychy okre ś li ł o sposób naliczania nale ż no ś ci za pobran ą wod ę wzgl ę dem odbiorców, którzy dokonali, bez uzgodnienia ze Spó ł k ą zmian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, dopu ś cili si ę zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowali na instalacji wewn ę trznej urz ą dzenia maj ą ce negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa, przyznaj ą c sobie prawo do ustalenia nale ż no ś ci za pobran ą wod ę odpowiednio do ilo ś ci wody, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. W ten sposób Spó ł ka arbitralnie uregulowa ł a zasady ustalania ilo ś ci wody b ę d ą cej podstaw ą rozliczenia w wypadku zaistnienia opisanych powy ż ej sytuacji. Jednocze ś nie okre ś lono t ę ilo ść na maksymalnym mo ż liwym poziomie – w oderwaniu od faktycznego zu ż ycia wody i wysoko ś ci rzeczywi ś cie poniesionej szkody b ę d ą cej skutkiem niedotrzymania warunków umowy przez us ł ugobiorc ę , co zdaniem organu antymonopolowego ś wiadczy o uci ąż liwo ś ci analizowanego postanowienia umownego. Oceniaj ą c, czy zawarty w ww. postanowieniu umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków sposób rozliczania odbiorców ma uci ąż liwy charakter zwa ż y ć po pierwsze nale ż y, i ż ani ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wod ę i zbiorowym odprowadzaniu ś cieków, ani rozporz ą dzenia wykonawcze do tej ustawy nie reguluj ą sposobu rozlicze ń w razie zaistnienia zdarze ń opisanych w zakwestionowanym postanowieniu umownym. W opinii organu antymonopolowego, dostawca us ł ug powinien w takich sytuacjach ka ż dorazowo udowodni ć wysoko ść poniesionej szkody i dochodzi ć jej naprawienia przez odbiorc ę na zasadach ogólnych wynikaj ą cych z Kodeksu cywilnego. Wymienione w umowie zachowania odbiorcy us ł ug, które na podstawie umowy skutkowa ć mog ą obci ąż eniem go kosztami us ł ugi za dostarczenie wody, która 19 mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza, powinny by ć rozpatrywane na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego, w oparciu o zasady odpowiedzialno ś ci za szkod ę wyrz ą dzon ą przez sprawc ę z w ł asnej winy b ą d ź odpowiedzialno ś ci za szkod ę z tytu ł u niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania. Zachowania te powinny by ć bowiem kwalifikowane jako czyny bezprawne stanowi ą ce przes ł ank ę do dochodzenia roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź jako nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania b ę d ą ce podstaw ą do dochodzenia przez dostawc ę roszcze ń z tytu ł u odpowiedzialno ś ci kontraktowej. Zastosowanie powinien zatem znale źć tutaj art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym Kto z winy swej wyrz ą dzi ł drugiemu szkod ę zobowi ą zany jest do jej naprawienia b ą d ź art. 471 K.c., który stanowi, ż e D ł u ż nik obowi ą zany jest do naprawienia szkody wynik ł ej z niewykonania lub nienale ż ytego wykonania zobowi ą zania, chyba ż e niewykonanie lub nienale ż yte wykonanie zobowi ą zania jest nast ę pstwem okoliczno ś ci, za które d ł u ż nik odpowiedzialno ś ci nie ponosi. Z brzmienia powy ż szych przepisów w zestawieniu z art. 6 Kodeksu cywilnego wynika, ż e ci ęż ar dowodu co do wykazania przes ł anek odpowiedzialno ś ci za wyrz ą dzon ą dzia ł aniem us ł ugobiorcy szkod ę , obci ąż a poszkodowanego. W opisanych sytuacjach RPWiK Tychy powinno wykaza ć zatem, ż e ponios ł o szkod ę z tytu ł u zawinionych dzia ł a ń lub zaniecha ń odbiorcy, wykaza ć wysoko ść tej szkody oraz wykaza ć istnienie zwi ą zku przyczynowego pomi ę dzy szkod ą a zawinionym zachowaniem us ł ugobiorcy. Rozpatrywane postanowienia umowne zwalniaj ą us ł ugodawc ę z tego obowi ą zku, co stawia go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów – odbiorców us ł ug, co do których domniemanie, i ż zagospodarowali wod ę w ilo ś ci wskazanej w umowie jest za racjonalnego punktu widzenia wysoce nieprawdopodobne. Tak wi ę c w przypadku zawinionego przez odbiorc ę zaboru lub uszkodzenia wodomierza Spó ł ka mo ż e dochodzi ć od us ł ugobiorców, na drodze roszczenia cywilnoprawnego, naprawienia poniesionej szkody (je ż eli wyka ż e, ż e zaistnia ł y wszystkie przes ł anki odpowiedzialno ś ci deliktowej b ą d ź kontraktowej). Jej pokrycie mo ż e wi ą za ć si ę na przyk ł ad z zap ł at ą za napraw ę uszkodzonego wodomierza b ą d ź za zabudowanie nowego wodomierza i jego legalizacj ę . W ramach realizacji roszcze ń odszkodowawczych dostawca mo ż e tak ż e dochodzi ć uiszczenia przez odbiorc ę zap ł aty za wod ę pobran ą w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Maksymalna ilo ść pobranej wody, za któr ą zap ł aty mo ż e żą da ć dostawca w ramach odszkodowania, mo ż e by ć w istocie równa ilo ś ci wody, która mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego od ostatniego odczytu wodomierza. To w gestii przedsi ę biorcy le ż y jednak udowodnienie, i ż taki w ł a ś nie by ł faktyczny lub domniemany pobór wody. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w tre ś ci umowy znalaz ł si ę zapis przewiduj ą cy, i ż w przypadku wyst ą pienia sytuacji okre ś lonych w analizowanym postanowieniu umownym Spó ł ka dochodzi ć b ę dzie odszkodowania do maksymalnej wysoko ś ci nale ż no ś ci za pobran ą wod ę odpowiadaj ą cej ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego, jednak ż e taki sposób rozliczania nie mo ż e stanowi ć przyj ę tej w umowie podstawy do naliczania nale ż no ś ci i ogólnie obowi ą zuj ą cej regu ł y. Zgodzi ć si ę nale ż y równie ż z RPWiK Tychy, i ż w przypadku, gdy przepisy prawa nie reguluj ą wprost sposobu rozlicze ń w sytuacjach opisanych w zakwestionowanym postanowieniu umownym, mo ż liwe jest umowne uregulowanie przedmiotowej kwestii. Zwa ż y ć jednak nale ż y, aby ustalona przez monopolist ę w tre ś ci umowy kara umowna z tytu ł u przedmiotowych narusze ń nie by ł a okre ś lona na nadmiernie wygórowanym poziomie, przez co mog ł aby przyczyni ć si ę do nieuzasadnionego wzbogacenia dostawcy us ł ug. Przy ustalaniu wysoko ś ci kary monopolista powinien bra ć pod uwag ę praktyk ę rynkow ą oraz realn ą warto ść mo ż liwej do wyst ą pienia szkody b ę d ą cej efektem naruszenia warunków umowy przez odbiorc ę . Maj ą c powy ż sze na uwadze, organ antymonopolowy uzna ł , i ż analizowany w ramach rozpatrywanego zarzutu warunek umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków ma uci ąż liwy charakter. Dla stwierdzenia naruszenia przez RPWiK Tychy zakazu okre ś lonego w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest w dalszej kolejno ś ci wykazanie, ż e warunek ten przynosi Spó ł ce nieuzasadnione korzy ś ci. Osi ą gane przez podmiot gospodarczy stosuj ą cy praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę okre ś lon ą w ww. przepisie 20 nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów w warunkach ekwiwalentno ś ci wzajemnych ś wiadcze ń stron umowy i oznaczaj ą sytuacj ę korzystniejsz ą od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzy ś ci powinny pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy. Nieuzasadnione korzy ś ci mog ą pojawi ć si ę po stronie przedsi ę biorcy narzucaj ą cego uci ąż liwe warunki umów ju ż w chwili zawarcia umowy lub te ż w okresie pó ź niejszym, gdy zaistniej ą okoliczno ś ci przewidziane w umowie pozwalaj ą ce na wykorzystanie uci ąż liwego zapisu. Nale ż y podkre ś li ć , i ż sama mo ż liwo ść wyst ą pienia skutków praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę (w tym przypadku faktycznego osi ą gni ę cia przez RPWiK Tychy nieuzasadnionych korzy ś ci z tytu ł u realizacji uci ąż liwych warunków umownych) nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla bytu praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w tym przepisie nie jest bowiem konieczne wyst ą pienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, ż e zaistnia ł o zagro ż enie wyst ą pienia takiego skutku. Praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę jest ju ż bowiem sama próba osi ą gni ę cia przez przedsi ę biorc ę zajmuj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku okre ś lonego skutku 5 . Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie antymonopolowym, zgodnie z którym dla zaistnienia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę istotne jest, aby skutki praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę mog ł y wyst ą pi ć na rynku (por. np. wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 26/99). W wyroku z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt XVII Ama 65/03 S ą d Okr ę gowy w Warszawie – S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzek ł , i ż nie jest konieczne udowodnienie faktycznego stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki monopolistycznej, ani te ż osi ą gni ę cia z tego tytu ł u nieuzasadnionych korzy ś ci. Z tre ś ci art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynika bowiem, ż e jej re ż imowi podlegaj ą nie tylko praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę , które wywo ł a ł y b ą d ź aktualnie wywo ł uj ą skutki na terenie Polski, ale równie ż praktyki, które cho ć by tylko hipotetycznie mog ą wywo ł ywa ć takie skutki. Podobne stanowisko wyrazi ł wcze ś niej S ą d Najwy ż szy, który w wyroku z dnia 12 maja 1997 r. sygn. akt I CKN 114/97 wskaza ł , ż e istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza si ę do tego, czy przedsi ę biorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi korzy ś ci z ca ł o ś ci prowadzonej dzia ł alno ś ci gospodarczej, lecz do tego, czy w zawieranych umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzy ś ci. Organ antymonopolowy ma zatem obowi ą zek ocenia ć zachowania przedsi ę biorcy od strony skutków, jakie zachowania te mog ą nawet hipotetycznie wywo ł a ć na rynku. Nieuzasadnione korzy ś ci osi ą gane przez RPWiK Tychy w analizowanej sytuacji polegaj ą na mo ż liwo ś ci obci ąż enia odbiorców us ł ug kosztami us ł ugi, która nie zosta ł a na ich rzecz wykonana, co jest bezpo ś redni ą konsekwencj ą narzucenia w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zakwestionowanych w punkcie I.2. niniejszej decyzji zasad rozlicze ń . Dopuszczenie, na podstawie umowy, mo ż liwo ś ci przyj ę cia przez dostawc ę za ł o ż enia, ż e w przypadku uszkodzenia lub zaboru wodomierza z przyczyn zawinionych przez odbiorc ę ka ż dorazowo nast ę puje nieprzerwany, ca ł odobowy pobór wody mo ż e prowadzi ć do nieuzasadnionego wzbogacenia dostawcy us ł ug z tytu ł u zastrze ż enia zap ł aty za pobran ą wod ę w ilo ś ci, jaka mog ł a pop ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Stanowisko powy ż sze znajduje potwierdzenie w wyroku S ą du Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07, w którym wskazano, ż e analogiczny do zakwestionowanego w niniejszej decyzji sposób rozlicze ń pozwala na pobieranie przez przedsi ę biorstwo wodoci ą gowo – kanalizacyjne ra żą co wygórowanego zrycza ł towanego odszkodowania (kary umownej). Dzi ę ki spornym postanowieniom umownym przedsi ę biorca ma 5 Ibidem, s. 97. 21 ponadto mo ż liwo ść zwolnienia si ę z obowi ą zku udowodnienia, jaki by ł rzeczywisty lub domniemany pobór wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usuni ę cia nieprawid ł owo ś ci. Unikni ę cie kosztów i wysi ł ków zwi ą zanych z wykazaniem wysoko ś ci poniesionej szkody równie ż mo ż e by ć dla RPWiK Tychy ź ród ł em dodatkowych korzy ś ci, których osi ą gni ę cie jest rezultatem zastosowania zakwestionowanego przez organ antymonopolowy uci ąż liwego warunku umowy. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy, w odniesieniu do omawianego zarzutu nadu ż ywania przez RPWiK Tychy pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym zosta ł y spe ł nione wszystkie przes ł anki niezb ę dne do stwierdzenia praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę okre ś lonej w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy antymonopolowej. Ma uci ąż liwy charakter i wi ąż e si ę z mo ż liwo ś ci ą uzyskania przez dostawc ę us ł ug nieuzasadnionych korzy ś ci, narzucony odbiorcom us ł ug warunek umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków przewiduj ą cy, i ż w razie dokonania przez odbiorc ę bez uzgodnienia z przedsi ę biorstwem zmian w instalacji wodoci ą gowej lub kanalizacyjnej, zaboru wodomierza, zerwania plomby legalizacyjnej lub plomby przedsi ę biorstwa b ą d ź te ż zainstalowania na instalacji wewn ę trznej urz ą dze ń maj ą cych negatywny wp ł yw na funkcjonowanie urz ą dze ń przedsi ę biorstwa – przedsi ę biorstwo ma prawo do ustalenia ilo ś ci pobranej wody odpowiednio do ilo ś ci, jaka mog ł a przep ł yn ąć pe ł nym przekrojem rury przy łą cza wodoci ą gowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza g ł ównego. Nale ż y równie ż wskaza ć , i ż stanowisko w zakresie uznania, ż e pos ł ugiwanie si ę postanowieniem w powy ż szym brzmieniu stanowi przejaw nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku zosta ł o potwierdzone wyrokiem S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 lipca 2007 r. sygn. akt XVII AmA 72/06, jak równie ż wyrokiem S ą du Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt VI ACa 939/07. Jak ju ż podniesiono, ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi ą ca podstaw ę do wydania niniejszej decyzji, wesz ł a w ż ycie z dniu 21 kwietnia 2007 r. Praktyka RPWiK Tychy b ę d ą ca przedmiotem rozpatrywanego zarzutu zapocz ą tkowana zosta ł a natomiast przed t ą dat ą tj. pod rz ą dami ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Podobnie, jak w odniesieniu do poprzedniego zarzutu zasadne jest zatem dokonanie oceny zakwestionowanego zachowania Spó ł ki równie ż w ś wietle przepisów nieobowi ą zuj ą cej ju ż ustawy. Art. 8 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy antymonopolowej z dnia 15 grudnia 2000 r. stanowi ł , ż e zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców polegaj ą ce na narzucaniu uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych temu przedsi ę biorcy nieuzasadnione korzy ś ci. Tre ść ww. przepisu odpowiada zatem tre ś ci art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6) aktualnie obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. Praktyka RPWiK Tychy polegaj ą ca na pos ł ugiwaniu si ę w tre ś ci umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zakwestionowanym postanowieniem zosta ł aby uznana za przejaw nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku polegaj ą cego na narzucaniu uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów równie ż w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. Stosownie do art. 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 11 ust. 1 tej ustawy, organ antymonopolowy wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i nakazuj ą c ą zaniechanie jej stosowania, je ż eli stwierdzi naruszenie zakazu okre ś lonego w art. 9 tej ustawy, chyba ż e przedsi ę biorca zaniecha ł stosowania zarzucanej mu praktyki. W ocenie organu antymonopolowego w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, ż e zachowanie RPWiK Tychy przesta ł o narusza ć zakaz okre ś lony w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spó ł ka w grudniu 2005r. zaprzesta ł a co prawda pos ł ugiwania si ę wzorcami umownymi, w tre ś ci których zamieszczone by ł o sporne postanowienie, jednak ż e w obrocie nadal funkcjonuje oko ł o […] umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków zawartych z wykorzystaniem tych wzorców. W ocenie organu antymonopolowego okoliczno ść , i ż Spó ł ka nie pos ł uguje si ę wzorcami umownymi zawieraj ą cymi 22 kwestionowany warunek w sytuacji, gdy w obrocie nadal funkcjonuj ą umowy zawarte w oparciu o te wzorce, ś wiadczy o tym, ż e praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę jest kontynuowana. Powo ł a ć w tym miejscu nale ż y stanowisko wyra ż one w wyroku S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII AmA 53/06, w którym wskazano ż e przes ł ank ą pozwalaj ą c ą na przyj ę cie, ż e praktyki polegaj ą ce na narzucaniu uci ąż liwych i przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci warunków umów zosta ł y zaprzestane by ł oby dopiero doprowadzenie do stanu, w którym ze wszystkimi kontrahentami monopolisty zawarte zosta ł yby umowy nie zawieraj ą ce spornych postanowie ń . Brak zmiany tre ś ci wszystkich zawartych umów, wyklucza uznanie, ż e przedsi ę biorca zaniecha ł praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , o jakich mowa w ww. przepisie, pomimo ż e dokonano zmian w tre ś ci stosowanych w obrocie gospodarczym wzorców. Uzasadnione jest zatem w okoliczno ś ciach przedmiotowej sprawy wydanie na podstawie art. 10 ustawy antymonopolowej decyzji zawieraj ą cej nakaz zaniechania stwierdzonego naruszenia. W zwi ą zku z tym orzeczono, jak w pkt I.2. niniejszej decyzji. II. Zgodnie z tre ś ci ą art. 106 ust. 1 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, organ antymonopolowy mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie dopu ś ci ł si ę naruszenia zakazu okre ś lonego w art. 9 ww. ustawy. Rozstrzygni ę cie w przedmiocie na ł o ż enia administracyjnej kary pieni ęż nej posiada wi ę c fakultatywny charakter. Skuteczna polityka karania wymaga jednak, by w przypadku stwierdzenia stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę zasad ą by ł o nak ł adanie kary pieni ęż nej 6 . Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkni ę tego katalogu przes ł anek, od których uzale ż niana jest wysoko ść nak ł adanych na przedsi ę biorców kar. Norma prawna wynikaj ą ca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, i ż przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa mi ę dzy innymi w art. 106 nale ż y uwzgl ę dni ć w szczególno ś ci okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia przepisów ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie przepisów ustawy, przy czym – stosownie do art. 130 ustawy antymonopolowej – przy ustalaniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej, o którym mowa w art. 111 tej ustawy, uwzgl ę dnia si ę równie ż okoliczno ść naruszenia przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 z pó ź n. zm.). Jest rzecz ą oczywist ą , i ż na wysoko ść kary musi mie ć tak ż e wp ł yw stopie ń zagro ż enia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczaj ą cymi konkurencj ę . Ponadto w judykaturze wskazuje si ę , ż e w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę przes ł ankami które nale ż y bra ć pod uwag ę s ą : potencja ł ekonomiczny przedsi ę biorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikaj ą cy z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osi ą gn ąć 7 . Na ł o ż ona przez organ antymonopolowy kara pieni ęż na powinna pe ł ni ć funkcj ę represyjn ą (tj. stanowi ć dolegliwo ść za naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej), a tak ż e prewencyjn ą , dyscyplinuj ą c ą (tj. zapobiega ć podobnym naruszeniom w przysz ł o ś ci). W zale ż no ś ci od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala si ę funkcj ę prewencyjn ą lub represyjn ą za wiod ą c ą . W punkcie I sentencji niniejszej decyzji organ antymonopolowy, uznaj ą c zasadno ść dwóch postawionych w niniejszej sprawie zarzutów, stwierdzi ł stosowanie przez Rejonowe Przedsi ę biorstwo Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę , naruszaj ą cych zakaz, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie organu antymonopolowego charakter stwierdzonych narusze ń w pe ł ni uzasadnia na ł o ż enie na RPWiK Tychy kary pieni ęż nej. RPWiK Tychy w 2007 roku osi ą gn ęł o przychód w wysoko ś ci 97 142 000,00 PLN. 10% tej 6 Wyrok S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8.11.2004 r., sygn. akt XVII Ama 81/03. 7 Wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 27.06.2000r., sygn. akt I CKN 793/98. 23 kwoty, a wi ę c maksymalna kara, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi 9 714 200,00 PLN Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej organ antymonopolowy wzi ął w pierwszej kolejno ś ci pod uwag ę , i ż stosowane przez RPWiK Tychy praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę maj ą charakter eksploatacyjny; polegaj ą na wykorzystaniu posiadanej silnej pozycji rynkowej kosztem s ł abszych uczestników rynku, w efekcie czego zagro ż ony jest interes publicznoprawny. Niedozwolone dzia ł ania stosowane przez przedsi ę biorc ę wymierzone s ą we wszystkich kontrahentów, z którymi Spó ł ka zawar ł a umowy o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków na podstawie wzorców umów zawieraj ą cych zakwestionowane w niniejszym post ę powaniu warunki. Nie bez znaczenia pozostaje równie ż okoliczno ść , i ż du żą cz ęść odbiorców Spó ł ki stanowi ą konsumenci, którzy nale żą do najs ł abszych uczestników obrotu gospodarczego, maj ą cych najmniejsze mo ż liwo ś ci obrony swych praw naruszanych dzia ł aniem dominanta. Wp ł yw na wysoko ść kary pieni ęż nej ma równie ż d ł ugotrwa ł o ść stwierdzonych narusze ń tj. kilkuletni okres stosowania stwierdzonych narusze ń . Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą organ antymonopolowy uwzgl ę dni ł tak ż e, i ż stwierdzone naruszenia nie zosta ł y zaprzestane. Okre ś laj ą c wysoko ść na ł o ż onej kary organ antymonopolowy wzi ął tak ż e pod uwag ę , ż e RPWiK Tychy jako profesjonalista o d ł ugoletnim do ś wiadczeniu rynkowym formu ł uj ą c tre ść umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków powinien wykaza ć si ę odpowiedni ą staranno ś ci ą i dba ł o ś ci ą tak, aby nie zosta ł y naruszone powszechnie obowi ą zuj ą ce przepisy prawa i interesy jego odbiorców. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP ka ż dy ma obowi ą zek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Obowi ą zek znajomo ś ci i poszanowania prawa ci ąż y tym bardziej na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego, takich jak RPWiK Tychy tym bardziej, ż e Spó ł ka dzia ł a w warunkach monopolu naturalnego i dysponuje potencja ł em niezb ę dnym do dyktowania warunków umów swoim kontrahentom. Dlatego w ocenie organu antymonopolowego zachowania RPWiK Tychy podlegaj ą ce ocenie w niniejszej decyzji jest efektem niedo ł o ż enia staranno ś ci, jakiej nale ż a ł oby oczekiwa ć od profesjonalnego i do ś wiadczonego uczestnika obrotu rynkowego ś wiadcz ą cego us ł ugi o charakterze u ż yteczno ś ci publicznej. Przy nak ł adu kary pieni ęż nej uwzgl ę dniono tak ż e jako okoliczno ść obci ąż aj ą c ą fakt, i ż RPWiK Tychy dopu ś ci ł o si ę wcze ś niej naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W prawomocnej Decyzji Nr RKT-62/2002 z dnia 31.12.2002r. organ antymonopolowy uzna ł za ograniczaj ą c ą konkurencj ę i naruszaj ą c ą zakaz, o jakim mowa w art. z art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów praktyk ę ww. przedsi ę biorcy polegaj ą c ą na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w drodze przyj ę cia do rozlicze ń za odprowadzanie ś cieków, ż e ilo ść ś cieków odprowadzanych przez przedsi ę biorstwo energetyczne jest równa ilo ś ci pobranej wody. Na mocy przedmiotowej Decyzji na ł o ż ona zosta ł a równie ż na Spó ł k ę kara pieni ęż na w wysoko ś ci 105 657 PLN. Ponadto prawomocn ą Decyzj ą Nr RKT-19/2001 z dnia 31.05.2001r. organ antymonopolowy dzia ł aj ą c na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów na ł o ż y ł na RPWiK Tychy (dzia ł aj ą ce wówczas w formie przedsi ę biorstwa pa ń stwowego) kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci 18 693,84 PLN z tytu ł u niewykonania Decyzji Nr RKT-32/2000 z dnia 07.11.2000r. nakazuj ą cej ww. przedsi ę biorcy zaniechania nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym. Okre ś laj ą c wymiar kary wzi ę to tak ż e pod uwag ę geograficzny zasi ę g dzia ł alno ś ci RPWiK Tychy, które prowadzi dzia ł alno ść w zakresie dostawy wody i odbioru ś cieków na terenie 10 gmin. Uwzgl ę dniono zatem, ż e stosowane przez Spó ł k ę praktyki ograniczaj ą ce konkurencj ę ujawniaj ą si ę w wymiarze lokalnym i maj ą ograniczony terytorialnie zasi ę g oddzia ł ywania. Wzi ę to tak ż e pod uwag ę , ż e stwierdzone naruszenia nie spowodowa ł y na rynku nieodwracalnych b ą d ź trudnych do usuni ę cia skutków dla konkurencji. Na wysoko ść kary wp ł ywa równie ż to, i ż zakwestionowane zachowania RPWiK Tychy nie wi ą za ł y si ę z wyrz ą dzeniem przez Spó ł k ę wymiernych, finansowych szkód jej kontrahentom i nie osi ą gn ęł a ona z tytu ł u ww. praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę korzy ś ci finansowych. Miarkuj ą c kar ę wzi ę to tak ż e pod uwag ę , i ż do organu 24 antymonopolowego nie wp ł yn ęł y ż adne skargi odbiorców ś wiadczonych przez przedsi ę biorc ę us ł ug w zwi ą zku z realizacj ą zakwestionowanych w niniejszej decyzji warunków umów. Czynnikiem ł agodz ą co wp ł ywaj ą cym na wysoko ść kary jest tak ż e okoliczno ść , i ż RPWiK Tychy nie utrudnia ł o prowadzenia post ę powania organowi antymonopolowemu dostarczaj ą c dokumentów i wyja ś nie ń istotnych dla rozstrzygni ę cia sprawy. Nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą organ antymonopolowy mia ł równie ż na wzgl ę dzie fakt, i ż z tre ś ci aktualnie stosowanych przez Spó ł k ę wzorców umów o zaopatrzenie w wod ę i odprowadzanie ś cieków wyeliminowane zosta ł y postanowienia wskazane w pkt I.2. niniejszej decyzji. Uwzgl ę dniono jednak równocze ś nie, ż e poczynione w tre ś ci wzorców zmiany nie doprowadzi ł y do ca ł kowitego zaprzestania stosowania stwierdzonych w ww. punktach decyzji praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę w sytuacji, gdy znaczna cz ęść odbiorców nadal zwi ą zana jest umowami zawieraj ą cymi zakwestionowane przez organ antymonopolowy postanowienia. Ponadto przy ustalaniu wysoko ś ci kary pieni ęż nej wzi ę to pod uwag ę wysoko ść przychodu, jak ą RPWiK Tychy osi ą gn ęł o z tytu ł u sprzeda ż y us ł ug maj ą cych bezpo ś redni zwi ą zek ze stwierdzonymi naruszeniami tj. tytu ł u us ł ug zaopatrzenia w wod ę i odprowadzania ś cieków. W zwi ą zku z powy ż szym ustalono wysoko ść kary na kwot ę 100 000 PLN (s ł ownie z ł otych: sto tysi ę cy). W ocenie organu antymonopolowego wymierzona kara w wysoko ś ci stanowi ą cej oko ł o 0,1% przychodu osi ą gni ę tego przez RPWiK Tychy w 2007 r. i oko ł o 1% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 1) ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i wspó ł mierna do mo ż liwo ś ci finansowych Spó ł ki. Organ antymonopolowy kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dla Spó ł ki dolegliwo ść , a nadto spe ł nia ć funkcj ę prewencyjn ą i dyscyplinuj ą c ą tak, aby zapobiec w przysz ł o ś ci podobnym naruszeniom. Niniejsza kara powinna zatem podkre ś la ć naganno ść zakwestionowanych w niniejszym post ę powaniu zachowa ń przedsi ę biorcy, stanowi ć reperkusj ę za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przestrog ę dla przedsi ę biorcy na przysz ł o ść , zw ł aszcza bior ą c pod uwag ę , i ż stwierdzone w przedmiotowej Decyzji naruszenia nie zosta ł y zaprzestane, a tak ż e uwzgl ę dniaj ą c ich d ł ugotrwa ł o ść i eksploatacyjny charakter. Poza wymiarem indywidualnym na ł o ż onej kary nale ż y jednak podkre ś li ć równie ż jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. Wobec powy ż szego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Kar ę nale ż y wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Stosownie do art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je ż eli w wyniku post ę powania organ antymonopolowy stwierdzi ł naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, jest obowi ą zany ponie ść koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy antymonopolowej, organ antymonopolowy rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W punkcie I niniejszej decyzji organ antymonopolowy w wyniku przeprowadzonego przeciwko Rejonowemu Przedsi ę biorstwu Wodoci ą gów i Kanalizacji w Tychach SA post ę powania antymonopolowego stwierdzi ł naruszenie przez ww. przedsi ę biorc ę art. 9 ust. 1 i art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaj ą c zasadno ść dwóch postawionych mu zarzutów. Spe ł niona zosta ł a zatem przes ł anka wynikaj ą ca z art. 77 ust. 1 ustawy antymonopolowej pozwalaj ą ca na obci ąż enie RPWiK Tychy kosztami przeprowadzonego post ę powania, którymi s ą dla organu antymonopolowego wydatki w kwocie 72 PLN zwi ą zane z prowadzon ą w toku tego post ę powania korespondencj ą . 25 W zwi ą zku z tym postanowiono obci ąż y ć RPWiK Tychy kosztami post ę powania antymonopolowego w wysoko ś ci 72 PLN (s ł ownie z ł otych: siedemdziesi ą t dwa). Wobec powy ż szego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Koszty niniejszego post ę powania przedsi ę biorca obowi ą zany jest wp ł aci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks post ę powania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z pó ź n. zm.) – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt III niniejszej decyzji, stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 2 Kodeksu post ę powania cywilnego, nale ż y wnie ść za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn 26