RLU-14/2008

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl Lublin, dnia 23 kwietnia 2008r. RLU – 411- 05/07/PM DECYZJA NR RLU 14/2008 I. Zgodnie z tre ś ci ą art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244 poz. 2080, z pó ź n. zm.) stosownie do art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r., Nr 50, poz. 331 z pó ź n. zm.) oraz § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej Delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 18, poz. 172, z pó ź n. zm.) - po przeprowadzeniu post ę powania antymonopolowego wszcz ę tego na wniosek Spó ł dzielni Pracy Kierowców i Pracowników Samochodowych „Autonaprawa” z siedzib ą w Zamo ś ciu, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, na podstawie art. 11 ust. 1 w zwi ą zku z art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, 5 i 6 wymienionej na wst ę pie ustawy - nie stwierdza si ę stosowania przez: Przedsi ę biorstwo Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej w Bi ł goraju z siedzib ą w Bi ł goraju praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę polegaj ą cych na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju poprzez stosowanie nieuczciwych cen za wjazd na w/w dworzec co przeciwdzia ł a ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji i stanowi narzucenie uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci. Uzasadnienie Do Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie wp ł yn ął wniosek przedsi ę biorcy Spó ł dzielni Pracy Kierowców i Pracowników Samochodowych „Autonaprawa” z siedzib ą w Zamo ś ciu o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego w sprawie praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę polegaj ą cej na nadu ż ywaniu przez Przedsi ę biorstwo Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej w Bi ł goraju z siedzib ą w Bi ł goraju pozycji dominuj ą cej na rynku udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju poprzez narzucanie nieuczciwych cen, uci ąż liwych warunków umowy, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. W zwi ą zku z tym, ż e w/w wniosek zawiera ł braki formalne jak równie ż nie zosta ł op ł acony, zgodnie z art. 2 77 ust. 2 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przedsi ę biorca zosta ł wezwany do uzupe ł nienia braków i uiszczenia w/w op ł aty. Po uzupe ł nieniu w/w braków formalnych Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes Urz ę du lub organ antymonopolowy) wszcz ął post ę powanie administracyjne. We wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego przedsi ę biorca Spó ł dzielnia Pracy Kierowców i Pracowników Samochodowych „Autonaprawa” (dalej: Autonaprawa lub wnioskodawca) zarzuci ł Przedsi ę biorstwu Pa ń stwowej Komunikacji Samochodowej w Bi ł goraju (dalej: PPKS Bi ł goraj) nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju, którego jest wy łą cznym w ł a ś cicielem, poprzez narzucanie nieuczciwych cen i uci ąż liwych warunków umowy, przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci, czyli zdaniem wnioskodawcy naruszenie przepisów art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1, 5, 6. Swoje zarzuty wnioskodawca motywuje tym, ż e w styczniu 2007r. PPKS Bi ł goraj podniós ł cen ę za jeden wjazd na w/w dworzec z 5,50 z ł . netto do 9,00 z ł . netto. Zgoda Autonaprawy na nowe stawki za wjazd na dworzec autobusowy w Bi ł goraju podyktowane by ł y tym, ż e „ wi ą za ł oby to si ę z konieczno ś ci ą zmian 8 zezwole ń ”, co z kolei wi ąż e si ę z dodatkowymi kosztami oraz oczekiwaniem na nowe zezwolenia wydawane przez Urz ą d Marsza ł kowski w Lublinie. Dodatkowo wnioskodawca podnosi, ż e „ dzia ł ania uderzaj ą w aktualn ą b ą d ź potencjaln ą konkurencj ę gdy ż narzuca naszej Spó ł dzielni i innym przewo ź nikom autobusowym – skazanym, na korzystanie z jedynego dworca autobusowe w Bi ł goraju – wygórowane op ł aty za korzystanie z tego ż dworca ”, oraz ż e PPKS Bi ł goraj jest jednocze ś nie przewo ź nikiem autobusowym. W zwi ą zku z powy ż szy Prezes Urz ę du postanowieniem nr 93/07 wszcz ął post ę powanie antymonopolowe w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej przez PPKS Bi ł goraj na rynku udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju poprzez narzucanie nieuczciwych cen, uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci co mog ł o stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1, 5, 6. Na wezwanie Prezesa Urz ę du, w odpowiedzi na zarzuty sformu ł owane we wniosku, PPKS Bi ł goraj stwierdzi ł , ż e na terenie miasta Bi ł goraj znajduj ą si ę miejsca postojowe z których korzystaj ą przewo ź nicy oraz, ż e nie jest prawd ą , i ż wnioskodawca jest „ skazany ” na korzystanie z dworca PPKS w Bi ł goraju, a umowa okre ś laj ą ca op ł aty za wjazd na w/w dworzec zosta ł a przez Autonapraw ę zawarta dobrowolnie i „ tylko wola firmy przewozowej ma zasadnicze znaczenie w wyborze miejsca postoju i przystanku na danym terenie. ”. Organ antymonopolowy na podstawie informacji i dokumentów zebranych w trakcie prowadzonego post ę powania antymonopolowego ustali ł , co nast ę puje: PPKS Bi ł goraj jest przedsi ę biorstwem u ż yteczno ś ci publicznej wpisanym do Krajowego Rejestru S ą dowego – Rejestru Przedsi ę biorców pod numerem KRS 0000105664. G ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest transport pasa ż erski, sprzeda ż paliw, naprawa i obs ł uga pojazdów mechanicznych, wynajem nieruchomo ś ci na w ł asny rachunek. PPKS Bi ł goraj jest równie ż w ł a ś cicielem i zarz ą dc ą dworca autobusowego zlokalizowanego w przy ul. Bohaterów Monte Cassino w Bi ł goraju. 3 Autonaprawa jest Spó ł dzielni ą która prowadzi dzia ł alno ść na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 wrze ś nia 1982r. Prawo spó ł dzielcze (Dz. U. z 2003r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.), zosta ł a wpisana do Krajowego Rejestru S ą dowego – Rejestru Przedsi ę biorców pod numerem KRS 0000059000. G ł ównym przedmiotem dzia ł alno ś ci jest transport pasa ż erski, sprzeda ż paliw, naprawa i obs ł uga pojazdów mechanicznych i wynajem samochodów ci ęż arowych. Autonaprawa prowadz ą c swoja dzia ł alno ść gospodarcz ą polegaj ą c ą na transporcie pasa ż erskim obs ł uguje mi ę dzy innymi 8 tras, korzystaj ą c z dworca autobusowego w Bi ł goraju. W wi ę kszo ś ci przypadków us ł ugi transportowe prowadzone s ą autobusami Autosan H9 – 40 osobowe. W dniu 1 marca 1991r. zosta ł a zawarta umowa pomi ę dzy wnioskodawc ą , a przewo ź nikiem zgodnie z któr ą us ł ugodawca (PPKS Bi ł goraj) zobowi ą zuje si ę do odprawy autobusów us ł ugobiorcy (Autonaprawa), a ten zobowi ą zuje si ę do pokrywania kosztów tej obs ł ugi. Wysoko ść op ł aty (rycza ł tu) b ę dzie ustalona w oparciu o realne koszty utrzymania dworca za okresy kwartalne. W dniu 1 lutego 2006r. wprowadzono aneks do w/w umowy ustalaj ą cy op ł at ę za ka ż dorazowy wjazd autobusu na dworzec w wysoko ś ci 5,50 PLN netto. W dniu 26 stycznia 2007r. wprowadzono kolejny aneks ustalaj ą cy wysoko ść op ł aty za ka ż dorazowy wjazd na dworzec na 9,00 PLN netto. Aneks ten obowi ą zuje od dnia 1 lutego 2007r. do chwili wydania niniejszej decyzji. Z w/w dworca korzystaj ą równie ż inni przewo ź nicy (oprócz PPKS Bi ł goraj i Autonaprawa). Poni ż ej zestawienie op ł at pobieranych przez PPKS Bi ł goraj za wjazd na teren dworca autobusowego. Przewo ź nik 2007r. 2006r. PPKS Lublin [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] PPKS Zamo ść [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] Veolia Transport Ł a ń cut [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] PKS Stalowa Wola [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] PKS Rzeszów [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] PKS Ł ód ź [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] PKS Kielce [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] Autonaprawa Zamo ść [taj. przedsi ę biorstwa] [taj. przedsi ę biorstwa] Ceny za jeden wjazd na teren w/w dworca w 2007r. kszta ł towa ł y si ę na poziomie od 9,00 PLN do 15,00 PLN netto. Z wyja ś nie ń zarz ą dcy dworca wynika, ż e zró ż nicowanie cen wynika z „sytuacji rynkowej” – s ą to ceny umowne, indywidualnie negocjowane z przewo ź nikami, uzale ż nione mi ę dzy innymi od wcze ś niejszej wspó ł pracy oraz ilo ś ci wjazdów na teren dworca przez danego przewo ź nika. 4 W trakcie post ę powania ustalono, ż e w odleg ł o ś ci ok. 15-25 m od dworca autobusowego przy ul Cichej 1 w Bi ł goraju (po przeciwnej stronie ulicy) znajduje si ę nieruchomo ść nale żą ca do Handlowej Spó ł dzielni Pracy „Samopomoc Ch ł opska” z siedzib ą w Bi ł goraju z której korzystaj ą prywatni przewo ź nicy (w sumie 19, w tym PKS Sp. z o.o. Przemy ś l). Op ł aty za korzystanie z przystanku/dworca przy ul. Cichej zosta ł y wynegocjowane pomi ę dzy w ł a ś cicielem obiektu i przewo ź nikami i wynosz ą miesi ę cznie: od 102 PLN do 120 PLN netto od „busa”, a w przypadku PKS Przemy ś l 50 PLN netto miesi ę cznie od autobusu. Z wyja ś nie ń zarz ą dcy dworca przy ul Cichej 1 wynika, ż e ze wgl ą du na ograniczone mo ż liwo ś ci techniczne (wielko ść obiektu) nie przewiduje on zwi ę kszenia liczby przewo ź ników korzystaj ą cych z tego obiektu obs ł uguj ą cych przejazdy pojazdami typu autobus. Jednocze ś nie w trakcie post ę powania organ antymonopolowy przeprowadzi ł ankiet ę w ś ród innych przedsi ę biorców zarz ą dzaj ą cych dworcami autobusowymi w miejscowo ś ciach o podobnej wielko ś ci (w sumie 12). Poni ż ej wysoko ść op ł at za korzystanie z dworców w 2007r.: Op ł aty za ka ż dorazowy wjazd na dworzec (PLN) Lp. Miejscowo ść Wysoko ść op ł aty (netto) 1 Janów Podlaski [taj. przedsi ę biorstwa] 2 Pu ł awy [taj. przedsi ę biorstwa] 3 Ryki [taj. przedsi ę biorstwa] 4 Krasnystaw [taj. przedsi ę biorstwa] 5 Radzy ń Podlaski [taj. przedsi ę biorstwa] 6 Kra ś nik [taj. przedsi ę biorstwa] 7 Tomaszów Lubelski [taj. przedsi ę biorstwa] 8 Ł uków [taj. przedsi ę biorstwa] 9 Lubartów [taj. przedsi ę biorstwa] 10 Stalowa Wola [taj. przedsi ę biorstwa] 11 W ł odawa [taj. przedsi ę biorstwa] 12 Hrubieszów [taj. przedsi ę biorstwa] Z powy ż szego zestawienia wynika, ż e ś rednia cena netto za jeden wjazd autobusu na dworce autobusowe w w/w miejscowo ś ciach wynosi: ok. 7,24 PLN netto. PPKS Bi ł goraj przedstawi ł organowi antymonopolowemu 2 kalkulacje „kosztów utrzymania dworca autobusowego w Bi ł goraju”. Pierwsza sporz ą dzona w dniu 19.02.1991r., a druga 25.01.2006r. 5 Kalkulacja z dnia 19.02.1991r. (PLN) P ł ace i narzuty 19.323 Energia elektryczna 2.436 Amortyzacja 4.848 Remonty 4.721 Wywóz nieczysto ś ci 2.572 Sprz ą tanie 2.119 Materia ł y 654 Ogrzewanie dworca 7.720 Razem koszty: 44.393 Odprawione kursy 11.730 - obce 1.099 - w ł asne 10.631 Koszt obs ł ugi 1 kursu (44.393/11.730): ok. 3,80 Z zestawienia wynika, ż e koszt obs ł ugi 1 kursu w 1991r. wynosi ł ok. 3,8 PLN. Kalkulacja z dnia 01.02.2006r. (PLN) P ł ace 16.560 Narzuty na p ł ace 6.059 Energia elektryczna 2.600 Amortyzacja 270 Remonty 2.640 Wywóz nieczysto ś ci 670 Sprz ą tanie i dozór 5.693 Materia ł y 1.774,50 Ogrzewanie dworca 8.770 Podatek od nieruchomo ś ci 1.472,90 Razem koszty: (46.509,40) 46.509 Odprawione kursy 4.900 - obce 1.150 - w ł asne 3.750 Koszt obs ł ugi 1 kursu (46.509/4.900): ok. 9,50 Z zestawienia wynika, ż e koszt obs ł ugi jednego kursu w 2006r. wynosi ł ok. 9,50 PLN. Po ustaleniu stanu faktycznego, organ antymonopolowy zwa ż y ł , co nast ę puje: 6 Na wst ę pie nale ż y podnie ść , ż e w dniu 21 kwietnia 2007r. wesz ł a w ż ycie ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007r., Nr 50, poz. 331 ze zm.) . Stosownie do art. 131 ust. 1 tej ustawy - poniewa ż przedmiotowe post ę powanie antymonopolowe zosta ł o wszcz ę te na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244 poz. 2080, z pó ź n. zm) i nie zosta ł o zako ń czone do dnia wej ś cia w ż ycie ustawy z dnia 16 lutego 2007r., – w niniejszej sprawie zastosowane zosta ł y przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów znajduje zastosowanie wówczas, gdy wymaga tego interes publiczny. Wynika to z tre ś ci art. 1 tej ustawy, wedle którego ustawa ta okre ś la warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów podejmowanej w interesie publicznym. Przedmiotem ochrony na podstawie przepisów niniejszej ustawy nie mo ż e by ć zatem interes jednostki, czy te ż grupy, ale interes ogólnospo ł eczny, którym jest zapewnienie w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku. Ingerencja organu antymonopolowego jest zatem uzasadniona, gdy okre ś lone zachowanie dotyka szerszego kr ę gu uczestników rynku, prowadz ą c do negatywnych zjawisk w jego funkcjonowaniu. Nale ż y zauwa ż y ć , i ż w niniejszej sprawie skutki zachowania PPKS Bi ł goraj dotykaj ą wnioskodawc ę , ale mog ą one równie ż dotyka ć innych przedsi ę biorców zamierzaj ą cych prowadzi ć tam dzia ł alno ść . Dzia ł alno ść PPKS Bi ł goraj zwi ą zana z administrowaniem dworcem autobusowym, w tym pobieraniem op ł at za korzystanie z jego infrastruktury od wnioskodawcy mo ż e wp ł ywa ć na stan konkurencji na rynku lokalnym poprzez jego ograniczenie. Ka ż de za ś ograniczenie konkurencji jest objawem naruszenia interesu publiczno – prawnego. Powy ż szy pogl ą d zosta ł wyra ż ony w orzecznictwie, S ą d Najwy ż szy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.02.2004r. (sygn. III SK 2/04) stwierdzi ł , ż e naruszenie indywidualnego interesu nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, ż e dochodzi do naruszenia interesu zbiorowego „je ż eli indywidualne pogwa ł cenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów mog ł oby w jakikolwiek sposób prowadzi ć do ustanowienia lub utrwalenia monopolistycznych praktyk rynkowych które wywo ł uj ą lub mog ą wywo ł a ć zakazane skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” . I. Rynek w ł a ś ciwy i okre ś lenie pozycji dominuj ą cej Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej zakazane jest nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym przez jednego lub kilku przedsi ę biorców. W ś wietle powy ż szego przepisu, do uznania okre ś lonej praktyki przedsi ę biorcy za ograniczaj ą c ą konkurencj ę niezb ę dne jest stwierdzenie, i ż przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym, stosuj ą c praktyki okre ś lone w art. 8 ust. 2 tej ż e ustawy. Okre ś lenie „rynek w ł a ś ciwy” nale ż y rozumie ć – zgodnie z tre ś ci ą art. 4 pkt 8 ustawy antymonopolowej – jako rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich 7 przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty (rynek produktowy) oraz s ą oferowane na obszarze, na którym, ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i kosztów transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji (rynek geograficzny). Okre ś lenie „pozycji dominuj ą cej” definiuje art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej, wedle którego pod poj ę ciem tym nale ż y rozumie ć pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów, przy czym domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą , je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. PPKS Bi ł goraj prowadzi dzia ł alno ść na dwóch rynkach lokalnych. S ą to: rynek udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju oraz rynek transportu osób. Na rynku us ł ug udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju, posiada bezsprzecznie pozycj ę monopolistyczn ą – jako w ł a ś ciciel i jego zarz ą dca. Natomiast na rynku transportu osób, prowadzi on swoj ą dzia ł alno ść w warunkach konkurencji. Co prawda w bliskiej odleg ł o ś ci od dworca autobusowego (po przeciwnej stronie ulicy – ul. Cicha 1) znajduje si ę miejsce z którego korzystaj ą przewo ź nicy, jednak ż e z przyczyn technicznych – jak stwierdzi ł jego zarz ą dca, nie jest ono przystosowane do „obs ł ugi” wi ę kszej ilo ś ci pojazdów typu autobus. Dworzec ten przystosowany jest do obs ł ugi mniejszych pojazdów typu „bus”. W zwi ą zku z powy ż szym, w niniejszej sprawie rynkiem w ł a ś ciwym jest rynek udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju, na którym PPKS Bi ł goraj posiada pozycj ę monopolistyczn ą , która jest kwalifikowan ą postaci ą pozycji dominuj ą cej. Tym samym dzia ł ania PPKS Bi ł goraj na w/w rynku w ł a ś ciwym, mog ą podlega ć ocenie w ś wietle przepisów ustawy antymonopolowej. Posiadanie pozycji dominuj ą cej samo przez si ę nie stanowi naruszenia prawa. Naruszeniem takim jest natomiast nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej, które stanowi ć mo ż e zakazan ą praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę wówczas, gdy zachowanie przedsi ę biorcy maj ą cego pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym narusza przepisy ustawy antymonopolowej. W niniejszej sprawie nale ż y rozstrzygn ąć , czy PPKS Bi ł goraj swoim dzia ł aniem polegaj ą cym na ustaleniu ceny za korzystanie z dworca autobusowego w Bi ł goraju, nadu ż y ł a posiadanej przez siebie pozycji dominuj ą cej na powy ż ej okre ś lonym rynku w ł a ś ciwym. II. Pierwszym zarzutem podniesionym we wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego i jego uzupe ł nieniu by ł o, zdaniem wnioskodawcy, narzucanie przez PPKS Bi ł goraj nieuczciwych, cen za korzystanie z dworca autobusowego w Bi ł goraju, co mo ż e stanowi ć naruszenie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie … Wnioskodawca argumentuje powy ż szy zarzut tym, ż e zmian ę ceny za korzystanie z dworca w Bi ł goraju „nale ż y uzna ć arbitralne i nie poparte ż adn ą 8 kalkulacj ą narzucenie wnioskodawcy przez PPKS Bi ł goraj podwy ż szonych a ż o 63% op ł at ”. Odnosz ą c si ę do tego zarzutu Prezes Urz ę du stwierdza, ż e PPKS Bi ł goraj przedstawi ł organowi antymonopolowemu kalkulacje kosztów z dnia 19.02.1991r. i 25.01.2006r. dotycz ą c ą utrzymania dworca autobusowego w Bi ł goraju. W tym miejscu nale ż y stwierdzi ć , ż e Prezes Urz ę du nie jest organem kontroli cen, nie jest wi ę c jego zadaniem wp ł ywanie na wewn ę trzn ą polityk ę cenow ą przedsi ę biorców. Jednocze ś nie rol ą organu antymonopolowego nie jest ocena sposobu liczenia kosztów przez przedsi ę biorc ę czy te ż wskazywanie jak przedsi ę biorca powinien prowadzi ć w ł asn ą dzia ł alno ść operacyjn ą . Niemniej jednak z przedstawionych kalkulacji mo ż na wysnu ć wnioski, ż e ca ł kowite koszty utrzymania w/w dworca za analogiczne okresy w 1991r. i 2006r. nie wzros ł y nadmiernie, jedynie o ok. 2.116 PLN (46.509-44.393). Spad ł a za to znacznie liczba kursów w ł asnych PPKS Bi ł goraj z 10.631 do 3.750 (mo ż e to by ć wynikiem narastaj ą cej konkurencji ze strony prywatnych przewo ź ników). Ilo ść kursów „obcych” pozostaje na podobnym poziomie (ok. 1.100). Widoczny spadek ilo ś ci obs ł ugiwanych kursów „w ł asnych” na dworcu w Bi ł goraju przek ł ada si ę na spadek ilo ś ci wszystkich kursów obs ł ugiwanych przez PPKS Bi ł goraj. W zwi ą zku z tym, przy stabilnych kosztach utrzymania dworca, spadek ilo ś ci kursów jest przyczyn ą wzrostu kosztu jednostkowego – czyli kosztu obs ł ugi jednego kursu (koszty obs ł ugi dworca/ilo ść obs ł ugiwanych kursów). Dodatkowo Prezes Urz ę du przeprowadzi ł ankiet ę w ś ród przedsi ę biorców zarz ą dzaj ą cych dworcami autobusowymi w miejscowo ś ciach o podobnej wielko ś ci w woj. lubelskim dotycz ą c ą stosowanych przez nich cen za korzystanie przez przewo ź ników z ich infrastruktury. Z danych uzyskanych przez organ antymonopolowy wynika, ż e ceny s ą zró ż nicowane, a ś rednia cena wynosi ok. 7,24 PLN za wjazd autobusu. Cena stosowna przez PPKS Bi ł goraj w stosunku do wnioskodawcy (9,00 PLN) nie jest wi ę c, zdaniem organu antymonopolowego, nieuczciwa (wygórowana). Nale ż y przy tym zauwa ż y ć , ż e cena 9,00 PLN nie jest cen ą najwy ż sz ą w porównaniu z cenami stosowanymi przez przedsi ę biorców zarz ą dzaj ą cych innymi dworcami autobusowymi (podobne rynki w ł a ś ciwe). W tym miejscu nale ż y zwróci ć uwag ę na wyrok z dnia 10.03.1998r. sygn. Ama 86/98 gdzie S ą d Antymonopolowy (obecnie S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów) stwierdzi ł , ż e „tylko wówczas mo ż na by ł oby przypisa ć mu omawian ą praktyk ę (naruszenie art. 8 ust.2 pkt 1 ustawy o ochronie…) je ż eli pobierana przez niego cena by ł aby nie tylko wy ż sza od cen najdro ż szych operatorów z porównywalnych rynków, ale ra żą co od nich wy ż sza. ” Bior ą c pod uwag ę wy ż ej wymienione okoliczno ś ci, nale ż y uzna ć i ż nie zosta ł y spe ł nione przes ł anki wymienione w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Nadu ż yciem pozycji dominuj ą cej z art. 8 ust. 2 pkt 5 (drugi zarzut wnioskodawcy) jest przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Oznacza, i ż dzia ł ania dominanta musz ą powodowa ć skutki 9 antykonkurencyjne. Dla stwierdzenia wymienionej wy ż ej praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę musz ą zosta ć spe ł nione łą cznie wszystkie przes ł anki wynikaj ą ce z ustawy, a mianowicie: 1). posiadanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku krajowym lub lokalnym, 2). nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku poprzez przeciwdzia ł anie ukszta ł towaniu si ę warunków niezb ę dnych do powstania b ą d ź rozwoju konkurencji. Ad. 1) Posiadanie pozycji dominuj ą cej przez PPKS Bi ł goraj na rynku w ł a ś ciwym zosta ł o wykazane powy ż ej. Ad. 2) Wnioskodawca podniós ł we wniosku o wszcz ę cie post ę powania antymonopolowego, ż e „charakter praktyki wymienionej w art. 8 ust. 2 pkt 5 u.o.k.k. ma narzucenie przez PPKS Bi ł goraj nadmiernie wygórowanych op ł at za korzystanie z b ę d ą cego w jego zarz ą dzie jedynego dworca autobusowego w Bi ł goraju. (…) przedsi ę biorca posiadaj ą cy pozycj ę dominuj ą c ą w zakresie zarz ą dzania dost ę pem do takiej infrastruktury dopuszcza si ę nadu ż ycia pozycji dominuj ą cej, je ż eli sam te infrastruktur ę u ż ytkuje, a bez obiektywnego uzasadnienia odmawia lub utrudnia do niej dost ę p innym przedsi ę biorcom (…) praktyka stosowana przez b ę d ą ce przewo ź nikiem PPKS Bi ł goraj w zakresie narzucania zaporowych, ra żą co wygórowanych op ł at za korzystanie z dworca b ę d ą cego w jego zarz ą dzie stanowi naruszenie zakazu art. 8 ust. 2 pkt 5 u.o.k.k.” dodatkowo Autonaprawa podnosi, ż e niepodpisanie zgody na nowe stawki „ wi ą za ł oby to si ę z konieczno ś ci ą zmian 8 zezwole ń ”, co z kolei wi ąż e si ę z dodatkowymi kosztami oraz oczekiwaniem na nowe zezwolenia wydawane przez Urz ą d Marsza ł kowski w Lublinie. Na podstawie materia ł u dowodowego zebranego w trakcie post ę powania antymonopolowego – wyja ś nie ń PPKS Bi ł goraj, cen stosowanych przez innych zarz ą dców dworców autobusowych oraz kalkulacji kosztów utrzymania dworca autobusowego w Bi ł goraju, nie mo ż na stwierdzi ć , ż e op ł aty stosowane przez PPKS Bi ł goraj s ą nieuczciwe (nadmiernie wygórowane) i obiektywnie utrudniaj ą dost ę p do infrastruktury dworca autobusowego innym przedsi ę biorcom. Porównuj ą c ceny stosowane przez innych zarz ą dców dworców nie mo ż na wysnu ć wniosku jakoby op ł ata w wysoko ś ci 9,00 PLN by ł a nadmiernie wygórowana, dodatkowo ma ona oparcie w kalkulacji przedsi ę biorstwa. Jak wynika z wyja ś nie ń PPKS Bi ł goraj op ł aty stosowane dla przedsi ę biorców korzystaj ą cych z w/w dworca s ą indywidualnie ustalane na podstawie negocjacji i dwustronnych umów. PPKS Bi ł goraj nie odmawia nikomu wjazdu na teren dworca autobusowego. Op ł ata pobierana od wnioskodawcy w wysoko ś ci 9,00 PLN jest ni ż sza od op ł at pobieranych od przedsi ę biorców korzystaj ą cych z w/w dworca, zwi ą zane jest to z tym, ż e Autonaprawa wykonuje najwi ę cej dziennych wjazdów na dworzec (Autonaprawa dokonuje ok. 27 wjazdów dzienni na dworzec, a drugi z kolei przedsi ę biorca, pod wzgl ę dem ilo ś ci wjazdów – PKS Stalowa Wola, 10 wjazdów). 10 Bior ą c pod uwag ę wy ż ej wymienione okoliczno ś ci, nale ż y uzna ć i ż nie zosta ł y spe ł nione przes ł anki wymienione w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Maj ą c powy ż sze na uwadze organ antymonopolowy orzek ł jak w sentencji. Kolejnym zarzutem sformu ł owanym przez wnioskodawc ę jest narzucenie aneksem dnia 26.01.2006r. przez przedsi ę biorc ę niekorzystnych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci co mo ż e stanowi ć naruszenie zakazu z art. 8 ust.2 pkt 6 ustawy o ochronie … Wnioskodawca nie przedstawi ł argumentów potwierdzaj ą cych w/w zarzut, stwierdzi ł jedynie: „Narzucone za ś aneksem z dnia 26.01.2007r. op ł aty za ka ż dorazowy wjazd autobusu na dworzec, podwy ż szone o 63% w stosunku do poprzednio obowi ą zuj ą cych, s ą nieuzasadnione, nadmiernie wygórowane i przynosz ą ce PPKS w Bi ł goraju nadmierne korzy ś ci, co stanowi naruszenie zakazu z art. 8 ust. 2 pkt 6 u.o.k.k.” Praktyka ograniczaj ą ca konkurencj ę z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie … polega na nadu ż ywaniu pozycji dominuj ą cej na rynku w ł a ś ciwym poprzez narzucanie przez przedsi ę biorc ę uci ąż liwych warunków umów, przynosz ą cych mu nieuzasadnione korzy ś ci. W celu udowodnienia praktyki narzucania uci ąż liwych warunków umów przynosz ą cych nieuzasadnione korzy ś ci, musz ą zosta ć spe ł nione łą cznie wszystkie nast ę puj ą ce przes ł anki: 1) posiadanie przez przedsi ę biorc ę pozycji dominuj ą cej na rynku krajowym lub lokalnym, 2) narzucanie warunków umów, 3) uci ąż liwo ść warunków umów, 4) uzyskiwanie nieuzasadnionych korzy ś ci. Ad 1). Posiadanie przez PPKS Bi ł goraj pozycji dominuj ą cej na rynku udost ę pniania dworca autobusowego w Bi ł goraju, zosta ł o wykazane powy ż ej w punkcie I decyzji. Zatem nale ż y powtórzy ć , ż e spe ł niona jest pierwsza z przes ł anek art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie …. Ad 2). W orzecznictwie wyra ź nie ukszta ł towa ł si ę pogl ą d, ż e narzucanie uci ąż liwych warunków umowy musi mie ć charakter przymusowy, wymuszony przez podmiot dominuj ą cy posiadan ą si łą rynkow ą . Dlatego analizuj ą c istnienie tej przes ł anki bada si ę , czy dany warunek umowy zosta ł przez strony wynegocjowany, czy te ż narzucony przez dominanta s ł abszemu kontrahentowi, a tak ż e, czy kontrahent dominanta, dzia ł aj ą c dobrowolnie i racjonalnie, zaakceptowa ł by dany warunek umowy (zob. np. wyrok SOKiK z dnia 25 pa ź dziernika 1995r., XVII Amr 32/95, niepubl.). „ Praktyka wymieniona art. 8 ust. 2 pkt 6 urzeczywistnia si ę co do zasady w fazie negocjacji, bowiem tylko wtedy dochodzi ć mo ż e do narzucania warunków umów. Jest to wi ę c typowa praktyka przedumowna. W przypadku bowiem, gdy dochodzi do zawarcia umowy, uci ąż liwe i nierównoprawne warunki nie s ą ju ż narzucane lecz wykon ywane” (E. Modzelewska - W ą chal, op. cit., str. 117). 11 Odnosz ą c powy ż sze do oceny przedmiotowej sprawy, Prezes Urz ę du stoi na stanowisku, ż e w sprawie nie mia ł o miejsce narzucenie warunków umowy. Aneks do umowy z dnia 01.03.1991r. zmieniaj ą cy op ł aty za wjazd na teren dworca w Bi ł goraju zosta ł podpisany w dniu 26.01.2007r. Dopiero po podpisaniu aneksu, pismem z dnia 05.02.2007r. Autonaprawa wyst ą pi ł a do PPKS Bi ł goraj o przedstawienie uzasadnienia zwi ę kszenia op ł aty. Zgodnie z zapisami umowy z dnia 1 marca 1991r. § 1 pkt: „ Zgodnie z niniejsz ą umow ą Us ł ugodawca zobowi ą zuje si ę do odprawy autobusów Us ł ugobiorcy na dworcu PKS w Bi ł goraju, a Us ł ugobiorca do pokrywania kosztów tej us ł ugi wg ilo ś ci obs ł ugiwanych kursów oraz szczegó ł owej kalkulacji kosztów utrzymania dworca PKS w Bi ł goraju wg za łą czonej kalkulacji .” Przed podpisaniem w/w aneksu móg ł żą da ć od PPKS Bi ł goraj, zgodnie z przetoczonym zapisem umowy, szczegó ł owej kalkulacji uzasadniaj ą cej zmian ę op ł aty, nie uczyni ł tego – takie żą danie wystosowa ł dopiero po jego zawarciu. Jasno z tego wynika, ż e przy podpisaniu aneksu, zna ł a jego tre ść i go akceptowa ł a – nie uznawa ł a za uci ąż liw ą . Kwestia pó ź niejszej zmiany stanowiska, nie uzasadnia jednak zarzutu narzucania uci ąż liwych warunków umów, skoro w dacie ich przyj ę cia, za takie uwa ż ane nie by ł y. Jednocze ś nie stosownie do art. 140 Kodeksu cywilnego, w granicach okre ś lonych przez ustawy i zasady wspó łż ycia spo ł ecznego w ł a ś ciciel mo ż e z wy łą czeniem innych osób, korzysta ć z rzeczy zgodnie ze spo ł eczno – gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, a w szczególno ś ci mo ż e pobiera ć po ż ytki i inne dochody z rzeczy. PPKS Bi ł goraj pobiera w ł a ś nie takie po ż ytki w postaci op ł at za wjazd na teren dworca w Bi ł goraju. Bior ą c pod uwag ę przytoczony powy ż ej wyrok S ą d Antymonopolowego z dnia 10.03.1998r. sygn. Ama 86/98, nie mo ż na stwierdzi ć , ż e po ż ytki te s ą zbyt wygórowane. Maj ą c powy ż sze na wzgl ę dzie nale ż y stwierdzi ć , ż e warunki aneksu z dnia 26.01.2007r. nie zosta ł y wnioskodawcy narzucone, zatem druga z przes ł anek art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie …. nie zosta ł a spe ł niona. Ad 3). Za uci ąż liwy warunek umowy uznaje si ę ka ż dy warunek, oznaczaj ą cy dla jednej ze stron – tu kontrahenta dominanta – ci ęż ar wi ę kszy od powszechnie przyj ę tych w stosunkach danego rodzaju. W ś wietle orzecznictwa S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów „ dokonuj ą c analizy uci ąż liwo ś ci warunków umów nale ż y rozwa ż y ć , czy w hipotetycznej sytuacji istnienia konkurencji na danym rynku w ł a ś ciwym, a wi ę c istnienia rzeczywistej swobody zawierania umów i kszta ł towania jej tre ś ci, dominant by ł by w stanie wynegocjowa ć takie postanowienia umów” (wyrok S ą du Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r., XVII Ama 28/99, niepubl.). Zdaniem organu antymonopolowego, nie mo ż na uzna ć za warunek uci ąż liwy op ł at ę za wjazd na dworzec w wysoko ś ci 9,00 PLN skoro na innych dworcach autobusowych op ł aty s ą podobne lub nawet wy ż sze. Przedsi ę biorca prowadz ą cy dzia ł alno ść gospodarcz ą powinien wzi ąć pod uwag ę koszty zwi ą zane z jej prowadzeniem. Z analizy przeprowadzonej przez Prezesa Urz ę du, w trakcie prowadzonego post ę powania, wynika, ż e op ł aty te s ą zró ż nicowane i cz ę sto s ą wynikiem indywidualnych negocjacji pomi ę dzy zainteresowanymi stronami. 12 Bior ą c pod uwag ę powy ż sze nale ż y stwierdzi ć , ż e trzecia przes ł anka praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie… , nie zosta ł a spe ł niona. Ad 4). Osi ą gane przez dominuj ą ce przedsi ę biorstwo nieuzasadnione korzy ś ci s ą odpowiednikiem uci ąż liwych warunków umów narzuconych kontrahentowi (…). Nieuzasadnione korzy ś ci powinny by ć osi ą gni ę te kosztem kontrahenta i pozostawa ć w normalnym zwi ą zku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uci ąż liwymi warunkami umowy (zob. wyrok SOKiK z 24 stycznia 1991r. sygn. XV Amr 2/90; opubl.: Wokanda 1992/2 oraz z dnia 23 marca 1999 r., XVII Ama 26/99; opubl.: Wokanda 2000/10, str. 56). Z przeprowadzonych powy ż ej rozwa ż a ń wynika, ż e op ł ata zawarta w aneksie z dnia 26.01.2007r . nie ma charakteru warunków narzuconych w rozumieniu ustawy o ochronie ... Pobieranie op ł aty zwi ą zanej z wjazdem na dworzec jest uzasadnione i ma swój sens ekonomiczny oraz nie jest nieuczciwa. W zwi ą zku z tym, nie mo ż na zgodzi ć si ę z pogl ą dem wnioskodawcy, ż e PPKS Bi ł goraj osi ą ga nieuzasadnione korzy ś ci kosztem kontrahenta i ż e pozostaj ą one w zwi ą zku z narzuconymi uci ąż liwymi warunkami umowy. Wobec nie spe ł nienia wszystkich przes ł anek, wymaganych dla wyst ą pienia zarzucanej PPKS Bi ł goraj praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę , Prezes Urz ę du stwierdza, ż e nie naruszy ł a ona przepisu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie …. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów, w zwi ą zku z art. 479 28 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.c. przys ł uguje Stronom odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia dor ę czenia decyzji. Otrzymuj ą : Spó ł dzielnia Pracy Kierowców i Pracowników Samochodowych „Autonaprawa” ul. Lipska 61 22-400 Zamo ść PPKS Bi ł goraj Ul. M. Konopnickiej 7 23-400 Bi ł goraj a/a