RKT-10/2014

1 Katowice, 28 maja 2014 r. RKT-61-22/13/MI DECYZJA Nr RKT-10/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Zakładowi Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Zakładu Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie polegające na naruszeniu art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) w drodze zaniechania zamieszczenia w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków informacji o terminie płatności za świadczone usług i nakazuje się zaniechanie jej stosowania ; 2. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Zakładu Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie polegające na naruszeniu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) w związku z art. 6 ust. 2 tej ustawy w drodze posługiwania się w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowieniem uprawniającym dostawcę do rozwiązania umowy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia i nakazuje się zaniechanie jej stosowania ; 3. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Zakładu Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie polegające na naruszeniu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) w drodze uzaleŜniania wznowienia świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków – po tym, jak doszło do ich wstrzymania na podstawie ww. przepisu – od wniesienia przez konsumenta opłaty za czynności związane z odcięciem i ponownym podłączeniem do sieci i nakazuje się zaniechanie jej stosowania ; PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 4. uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne zachowanie Zakładu Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie polegające na naruszeniu art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy w drodze stosowania opłaty za odbiór techniczny końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego określonej w Cenniku usług stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenia Prezesa Zarządu Zakładu Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. w organizacji Nr 1/2011 z dnia 14 lipca 2011 r. i nakazuje się zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Zakład Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie: 1. karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa w wysokości 2 858 PLN (słownie złotych: dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt osiem) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I.1 sentencji niniejszej decyzji; 2. karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa w wysokości 1 429 PLN (słownie złotych: jeden tysiąc czterysta dwadzieścia dziewięć) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I.2 i I.3. sentencji niniejszej decyzji; 3. karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa w wysokości 1 429 PLN (słownie złotych: jeden tysiąc czterysta dwadzieścia dziewięć) z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w pkt I.4. sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 80 tej ustawy oraz na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanawia się obciąŜyć Zakład Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie kosztami przeprowadzonego postępowania i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 34 PLN (słownie złotych: trzydzieści cztery) w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone pod sygn. akt RKT-400-48/12/MI postępowanie wyjaśniające w sprawie działalności Zakładu Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie (zwanego dalej „ZGK Janów” lub „Zakładem”). Celem postępowania było wstępne ustalenie, czy w związku z działaniami ww. przedsiębiorcy w zakresie związanym z zaopatrzeniem w wodę i odprowadzaniem ścieków nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego. W toku przedmiotowego postępowania zbadano między innymi warunki zawieranych przez Zakład umów o dostawę wody i odbiór ścieków oraz procedurę związaną z odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego. Przeanalizowano równieŜ cennik usług będący załącznikiem nr 1 do Zarządzenia Prezesa Zarządu ZGK Janów Sp. z o.o. w organizacji Nr 1/2011 z dnia 14 lipca 2011 r. W efekcie powzięto podejrzenie, iŜ w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji Zakład moŜe stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 W związku z powyŜszym Postanowieniem Nr 1 z dnia 19 sierpnia 2013 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-2). Postanowieniem Nr 2 z dnia 19 sierpnia 2013 r. (dowód: karty nr 5-5 verte) zaliczono w poczet dowodów w tym postępowaniu dokumenty uzyskane przez Prezesa Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie działalności Zakładu pod sygn. akt RKT-400-48/12/MI (dowód: karty nr 7-143). Pismem z dnia 19 sierpnia 2013 r. ZGK Janów został zawiadomiony o wszczęciu postępowania. W piśmie tym zwrócono się do Zakładu o ustosunkowanie się do postawionych zarzutów. Zakład został równieŜ poinformowany o rodzajach rozstrzygnięć kończących postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 3-4 verte). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania ZGK Janów nie skorzystał z moŜliwości przestawienia stanowiska odnośnie zarzucanych mu praktyk. W dniu 17 marca 2014 r. Zakład został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w prowadzonym postępowaniu (dowód: karty nr 239-240). Zakład nie skorzystał z prawa do zapoznania się ze zgromadzonym w toku postępowania materiałem dowodowym. Pismem z dnia 28 kwietnia 2014 r. (otrzymanym w dniu 29 kwietnia 2014 r.) ZGK Janów złoŜył wniosek o wydanie w przedmiotowym postępowaniu decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakładającej na Zakład obowiązek zaniechania stosowania zarzucanych praktyk w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. ZGK wniósł takŜe o niewymierzanie kar administracyjnych z tytułu zarzucanych naruszeń (dowód: karty nr 242-247). Odnośnie zarzutu dotyczącego niezamieszczenia w umowach postanowień dotyczących terminu płatności za pobrane usługi Zakład wskazał, Ŝe zgodnie z obowiązującymi wzorcami umów rozliczenie z odbiorcą usług – płatność za pobrane usługi następuje w terminie wskazanym w wystawionej fakturze (§ 14 ust. 3 wzorców). Zakład oświadczył jednocześnie, Ŝe zawsze przestrzegał obowiązującego w tym zakresie przepisu § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. 127, poz. 886 z późn. zm.), zgodnie z którym „odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie moŜe być krótszy niŜ 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób”. ZwaŜywszy jednak na treść art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, Zakład wskazał, Ŝe zmieni obowiązujące wzorce umów w ten sposób, Ŝe zmieniony zostanie dotychczasowy § 14 ust. 3 wzorców umów, który będzie toŜsamy z § 17 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określania taryf (dowód: karta nr 244). JeŜeli chodzi o zarzut dotyczący zapisu przewidującego moŜliwość rozwiązania umowy przez Zakład za wypowiedzeniem ZGK Janów podniósł w pierwszej kolejności, Ŝe zgodnie z normą art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, umowa na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków zawarta pomiędzy przedsiębiorstwem wodociągowo- kanalizacyjnym a odbiorcą usług powinna określać między innymi „okres obowiązywania umowy oraz zasady odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunki jej wypowiedzenia”. Tym samym nie budzi w ocenie Zakładu wątpliwości konieczność uregulowania w umowie przyczyn jej rozwiązania. Zakład – akceptując stanowisko o niemoŜności bezwarunkowego określania jego prawa do rozwiązania umowy z odbiorcą usług będącym konsumentem – wyjaśnił, iŜ postanowił zmienić dotychczasowe brzmienie § 17 ust. 2 pkt 1 i 2 wzorców umownych nadając im następującą treść (analogiczną do treści art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę): Spółka moŜe wypowiedzieć umowę z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia w przypadku, gdy: 4 a) Przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) Odbiorca usług nie uiścił naleŜności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) Jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) Został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest nez zawarcia umowy, jak równieŜ przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Odbiorca usług moŜe wypowiedzieć umowę z zachowaniem 3-miesięcznego terminu wypowiedzenia. (dowód: karty nr 244-245) Co się tyczy kolejnego zarzutu związanego z uzaleŜnianiem wznowienia świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków – po tym, jak doszło do ich wstrzymania na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – od wniesienia przez konsumenta opłaty za czynności związane z odcięciem i ponownym podłączeniem do sieci ZGK Janów wskazał, iŜ formalnie w umowach zawieranych z odbiorcami usług oraz w oparciu o swój cennik, obciąŜał odbiorców usług obowiązkiem poniesienia ww. pozataryfowej opłaty za wznowienie świadczenia usług. Zakład wyjaśnił, Ŝe przywołana opłata ma wyłącznie na celu pokrycie dodatkowych kosztów wynikających z odcięcia dostaw wody i ponownego jej podłączenia, co jest zawsze następstwem nierzetelnego postępowania odbiorcy usług i w ocenie Zakładu powinno obarczać wyłącznie tego odbiorcę, a nie wszystkich pozostałych odbiorców poprzez zastosowanie mechanizmu taryfowego. W przypadku, gdyby Zakład nie pobierał przedmiotowej opłaty od odbiorcy usług, który zawinił wstrzymania świadczenia usług (a tym samym sprokurował dotyczące tylko jego koszty prac dodatkowych) ponoszone przez niego koszty prac związanych z odcięciem dostaw wody i wznowieniem usług, jako koszty prowadzonej działalności ujęte zostałyby w taryfach i obciąŜałyby tym samym wszystkich odbiorców usług (dowód: karta nr 245). ZGK Janów wskazał takŜe, iŜ mimo Ŝe jego zdaniem aksjologia ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, a takŜe rozporządzenia taryfowego zakłada obowiązek indywidualizacji na poszczególnych odbiorców usług kosztów, które są związane tylko z nimi, Zakład – mając na uwadze stanowisko zakazujące pobierania pozataryfowych opłat – zobowiązał się do niezwłocznej zmiany wewnętrznych aktów (cennika) poprzez wykreślenie z nich ww. opłaty oraz do aneksowania umów z odbiorcami usług w zakresie nakładającym obowiązek ponoszenia tej opłaty (poprzez wyeliminowanie z umów tego obowiązku) (dowód: karta nr 246). Odnośnie do czwartego zarzutu dotyczącego pobierania pozataryfowej opłaty za odbiór techniczny końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego Zakład podniósł, Ŝe aktualne pozostają uwagi przedstawione powyŜej, z tym jednak zastrzeŜeniem, Ŝe dopuszczalne prawnie jest pobieranie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne opłaty za przyłączenie nieruchomości do urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, znajdujących się w posiadaniu tego przedsiębiorstwa, wynikającą z kosztów przeprowadzania prób technicznych przyłączy wybudowanych przez odbiorców usług (§ 5 pkt 7 rozporządzenia taryfowego). Niemniej jednak Zakład przyznał, iŜ zakwestionowaną opłatę stosował nie w oparciu o obowiązujące taryfy, lecz w oparciu o wewnętrzny dokument – cennik. Mając to na uwadze Zakład zadeklarował, iŜ niezwłocznie usunie z cennika pozycję związaną z odbiorem technicznym przyłącza i zaprzestanie jej pobierania do czasu, gdy stawka opłaty za przyłączenie do sieci zostanie uwzględniona w nowych taryfach (dowód: karta nr 246). 5 W związku z tym, iŜ całkowite formalne zaprzestanie stosowania przez Zakład zarzucanych mu praktyk jest częściowo zaleŜne od współdziałania podmiotów trzecich (zmiana umów poprzez ich aneksowanie wymaga podpisu odbiorców usług) Zakład wskazał, iŜ moŜe zobowiązać się do ich zaprzestania w terminie uwzględniającym realne moŜliwości podpisania przez wszystkich mieszkańców gminy Janów przygotowanych aneksów. Z uwagi na liczbę umów i potencjalne trudności w skłonieniu wszystkich osób do wyraŜenia zgody na ich zmianę, zakład zaproponował wyznaczenie 6-miesięcznego terminu zaprzestania stosowanych praktyk (dowód: karta nr 247). Jednocześnie Zakład wskazał, iŜ ze zgromadzonego materiału dowodowego, a zwłaszcza z obszernych i szczegółowych wyjaśnień złoŜonych przez Zakład w trakcie postępowania wynika, Ŝe zarzucone praktyki miały wyłącznie charakter formalny albo ich skala była tak nieznaczna, Ŝe nie stwarzały realnego zagroŜenia dla konkurencji i konsumentów. Ponadto w ocenie Zakładu jego postępowanie było prokonsumenckie, gdyŜ słuŜyło indywidualizacji kosztów prowadzonej działalności w stosunku do osób, które koszty te powinny ponieść samodzielnie (bez przerzucania ich na wszystkich odbiorców usług). Z tych teŜ względów zgłoszony przez ZGK wniosek o wydanie decyzji opartej o art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i odstąpienie od nałoŜenia kary pienięŜnej jest w ocenie Zakładu w pełni uzasadniony (dowód: karta nr 247). W toku postępowania Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Zakład Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. z siedzibą w Janowie został wpisany do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000398452. Zgodnie z wpisem przedmiotem jego działalności jest między innymi „Pobór, uzdatnianie i rozprowadzanie wody” oraz „Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków” (dowód: karty nr 185-188 verte). ZGK Janów prowadzi na terenie gminy Janów działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Zakład działa w tym zakresie w oparciu o zezwolenie udzielone Decyzją Wójta Gminy Janów z dnia 20 lipca 2011 r. na podstawie art. 16 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) (zwanej dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę”) (dowód: karty nr 11-12 verte). Warunki świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych na terenie gminy Janów określa Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków zatwierdzony uchwałą Rady Gminy Janów Nr 251/XXIX/09 z dnia 25 listopada 2009 r., opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego z dnia 5 lutego 2012 r. Nr 136/XXII/12 (dowód: karty nr 13-16 verte). W ramach prowadzonej działalności Zakład – zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – zawiera z odbiorcami usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków. Ustalono, Ŝe Zakład posługuje się w tym zakresie następującymi wzorcami umów: − o zaopatrzenie w wodę (dowód: karty nr 20-22); − o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (dowód: karty nr 23-26); − o zaopatrzenie w wodę lokalu (dowód: karty nr 27-30). Ww. wzorce są stosowane zarówno względem konsumentów, jak i pozostałych odbiorców usług. Obowiązują one w Zakładzie od czasu jego powstania tj. od dnia 1 lipca 2011 r. Wcześniej, w okresie od dnia 1 kwietnia 2006 r. do dnia 30 czerwca 2011 r., umowy o tej samej treści stosowało poprzednie przedsiębiorstwo wodociągowe będące samorządowym zakładem budŜetowym (dowód: karta nr 9). 6 ZGK Janów przedstawił równieŜ przykładowe umowy zawarte z wykorzystaniem ww. wzorców w obrocie konsumenckim. Załącznik do zawieranych umów stanowi wyciąg z obowiązującej taryfy (dowód: karty nr 31-41, 150-164 verte). Ustalono, iŜ w obowiązujących wzorcach oraz umowach zawartych z ich wykorzystaniem znajdują się postanowienia umowne o następującej treści: Umowa moŜe być rozwiązana przez kaŜdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (§ 17 ust. 2 pkt 1 umów o zaopatrzenie w wodę; § 18 ust. 2 pkt 1 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków; § 17 ust. 2 pkt 1 umów o zaopatrzenie w wodę lokalu). Ponadto umowy stanowią, Ŝe Z chwilą rozwiązania umowy Zakład dokonuje odcięcia przyłącza wodociągowego / przyłącza wodociągowego oraz przyłącza kanalizacyjnego oraz demontuje wodomierz główny (§ 17 ust. 3 umów o zaopatrzenie w wodę; § 18 ust. 3 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków). ZGK Janów w okresie swojej działalności tj. od 1 lipca 2011 r. nie skorzystał z prawa do rozwiązania umowy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia (dowód: karta nr 144). Ustalono równieŜ, iŜ zawierane przez ZGK Janów umowy zawierają następujące postanowienia dotyczące sposobu rozliczeń za świadczone usługi: Zakład za świadczone usługi wystawia Odbiorcy usług fakturę. Odbiorca usług otrzymuje fakturę nie później niŜ 14 dni od daty dokonania odczytu, a w sytuacji, kiedy ilość świadczonych usług jest ustalana na innej podstawie niŜ wskazania wodomierza nie później niŜ 14 dni od końca okresu obrachunkowego. Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę / dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki w terminie wskazanym w fakturze. Opóźnienia w zapłacie uprawniają Zakład do naliczania odsetek w wysokości ustawowej (§ 14 ust. 1-3 umów o zaopatrzenie w wodę; § 15 ust. 1 i 2 umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków). Z kolei umowy o zaopatrzenie w wodę lokalu kwestię sposobu rozliczeń regulują w § 14 ust. 1 i 2 następująco: Zakład za świadczone usługi wystawia Odbiorcy usług fakturę. Odbiorca usług otrzymuje fakturę nie później niŜ 14 dni od daty dokonania odczytu, a w sytuacji. Kiedy ilość świadczonych usług jest ustalana na innej podstawie niŜ wskazania wodomierza lub urządzenia pomiarowego nie później niŜ 14 dni od końca okresu obrachunkowego. Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę w terminie wskazanym w fakturze, który nie moŜe być krótszy niŜ 14 dni od dnia jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. Opóźnienia w zapłacie uprawniają Zakład do naliczania odsetek w wysokości ustawowej. Zakład oświadczył, Ŝe termin zapłaty widniejący na fakturze ustalany jest na 14 dni od daty wystawienia faktury. Zdecydowana większość klientów ma doręczaną fakturę przez inkasenta w chwili jej wystawienia. Gdy inkasent nie zastaje klienta w domu wówczas zostawia informację z prośbą o telefoniczne podanie stanu licznika i wówczas faktura wysyłana jest pocztą lub dostarcza ją kurier (dowód: karta nr 144). W trakcie postępowania ustalono równieŜ, Ŝe Zakład obsługuje […] klientów, z […] odbiorców to konsumenci. Wszyscy odbiorcy usług posiadają umowy, których treść opiera się na aktualnie stosowanych wzorcach (dowód: karta nr 9 verte). W toku postępowania ustalono równieŜ, iŜ zawierane przez ZGK Janów umowy regulują procedurę związaną z wstrzymaniem świadczenia usług. Umowy stanowią, Ŝe Zakład ma prawo do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego na koszt Odbiorcy usług, po upływie 20 dni od zawiadomienia powiatowego inspektora sanitarnego, wójta gminy Janów oraz Odbiorcy usług, jeŜeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 7 2) Odbiorca usług nie uiścił naleŜności za dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat; 3) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków to jest bez zawarcia umowy, jak równieŜ przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach. Wznowienie dostarczania wody i odprowadzania ścieków następuje po ustaniu przyczyn odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego na pisemny wniosek Odbiorcy usług. Koszty wznowienia usług obciąŜają Odbiorcę usług. W toku postępowania Zakład przedstawił dokumenty dotyczące przeprowadzonych u odbiorców czynności odcięcia dostawy wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego (dowód: karty nr 76-137). Dokumentacja ta obejmuje między innymi wysyłane odbiorcom zawiadomienia o planowanym wstrzymaniu dostaw wody. W ich treści zamieszczona jest następująca informacja: Wznowienie dostarczania usług wodociągowych nastąpi po uregulowaniu zaległych i bieŜących naleŜności wraz z odsetkami oraz wniesieniu opłaty za czynności związane z odcięciem i ponownym przyłączeniem do sieci wodociągowej zgodnie z zarządzeniem Wójta Gminy Janów Nr 152/2008 z dnia 4 czerwca 2008 r. (dowód: karty nr 82, 110, 122, 132, 137). Zakład oświadczył, iŜ wysokość opłat z tytułu przywrócenia dopływu wody została uregulowana w ww. zarządzeniu oraz w zarządzeniu Prezesa Zarządu ZGK Janów w organizacji Nr 1/2011 z dnia 4 lipca 2011 r. (dowód: karta nr 73 verte). ZGK Janów przedstawił Zarządzenie Wójta Gminy Janów Nr 152/2008 z dnia 4 czerwca 2008 r. w sprawie: zatwierdzenia opłat za korzystanie z usług, obiektów i urządzeń komunalnych o charakterze uŜyteczności publicznej. Zgodnie z Wykazem opłat stanowiących załącznik do tego zarządzenia wprowadzone zostały opłaty za usługi związane z dostawą wody i odprowadzaniem ścieków świadczone przez ZGK Janów (w dacie wydania zarządzenia działający w formie zakładu budŜetowego), w tym: • Odcięcie przyłącza kanalizacyjnego poprzez zainstalowanie korka pneumatycznego – 305 zł brutto; • DemontaŜ korka pneumatycznego – umoŜliwienie odprowadzania ścieków – 244 zł brutto; • Odcięcie przyłącza wodociągowego poprzez zamknięcie plomb i otwarcie zasuwy głównej – 183 zł brutto; • Przywrócenie przyłącza wodociągowego poprzez zdjęcie plomb i otwarcie zasuwy głównej – 183 zł brutto. (dowód: karty nr 140-141) Zakład przedstawił równieŜ Zarządzenie Prezesa Zarządu ZGK Janów w organizacji Nr 1/2011 z dnia 4 lipca 2011 r. w sprawie wprowadzenia cennika za wykonywanie usług przez ZGK Janów . Cennik ten określa następujące opłaty: • Odcięcie przyłącza kanalizacyjnego poprzez zainstalowanie korka pneumatycznego – 247,97 zł netto; • DemontaŜ korka pneumatycznego – umoŜliwienie odprowadzania ścieków – 198,37 zł netto; • Odcięcie przyłącza wodociągowego poprzez zamknięcie plomb i otwarcie zasuwy głównej – 148,78 zł netto; • Przywrócenie przyłącza wodociągowego poprzez zdjęcie plomb i otwarcie zasuwy głównej – 148,78 zł netto. (dowód: karty nr 138-139) 8 W okresie swojej działalności ZGK Janów dokonał wstrzymania świadczenia usług względem […] konsumentów, którzy nie regulowali naleŜności za pobrane usługi. Wszyscy konsumenci otrzymali zawiadomienia wskazujące na obowiązek wniesienia opłaty za czynności związane z odcięciem i ponownym przyłączeniem do sieci jako warunek wznowienia dostarczania usług. Wymogu uregulowania opłaty za odcięcie i ponowne przyłączenie nie zastosowano wobec […] osób (na skutek zaniedbania oraz z powodu pomyłki – procedura odcięcia nie została prawidłowo przeprowadzona i w ramach rekompensaty odstąpiono od pobierania opłaty). Pozostałe osoby musiały uiścić opłatę przed ponownym podłączeniem do sieci (dowód: karta nr 144 verte). W toku postępowania Zakład przestawił 2 faktury z tytułu odcięcia i przywrócenia dostawy wody. KaŜda z nich opiewała na kwotę 366 zł brutto (dowód: karty nr 192, 196). Wznowienie dostawy wody nastąpiło po okazaniu dowodu wpłaty (dowód: karta nr 144). Warunki przyłączenia do sieci ZGK Janów uregulowane zostały w Rozdziale 6 Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Zgodnie z § 23 Regulaminu przyłączenie do sieci następuje na podstawie zlecenia lub umowy o przyłączenie, po spełnieniu technicznych warunków przyłączenia określonych przez dostawcę. § 24 Regulaminu określa minimalny zakres postanowień, jakie powinny się znaleźć w umowie o przyłączenie. Zgodnie z przedstawionymi przez Zakład wyjaśnieniami umowy takie nie były dotąd zawierane. Spółka nie posługuje się równieŜ wzorcem takiej umowy. Stosownie do § 25 Regulaminu przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej odbywa się na pisemny wniosek o wydanie warunków przyłączenia złoŜony przez osobę ubiegającą się o przyłączenie. Z wnioskiem o przyłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej moŜe występować osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, do której ma być dostarczana woda lub z której mają być odprowadzane ścieki (własność, najem, dzierŜawa, uŜyczenie). Wniosek, o jakim mowa powyŜej powinien zawierać w szczególności: dane identyfikujące wnioskodawcę, adres podłączanej nieruchomości, rodzaj podłączenia (wodociągowe, kanalizacyjne), datę i podpis wnioskodawcy. W uzasadnionych przypadkach dostawca moŜe wyrazić zgodę na podłączenie osobie, która korzysta z nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. W myśl § 26 Regulaminu do wniosku naleŜy dołączyć dokument potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości, mapę sytuacyjną oraz analizę jakości odprowadzanych ścieków (w przypadków przemysłowych odbiorców usług). Stosownie do § 27 Regulaminu przedsiębiorstwo określa warunki przyłączenia i przekazuje je wnioskodawcy w terminie nie dłuŜszym niŜ 30 dni od dnia złoŜenia wniosku. Warunki przyłączenia są waŜne przez 2 lata od dnia ich wydania. Warunki przyłączenia określają: miejsca i sposób połączenia sieci wodociągowych lub kanalizacyjnych z instalacjami odbiorcy; maksymalny dobowy pobór wody, miejsca zainstalowania wodomierza głównego oraz miejsca zainstalowania urządzenia pomiarowego liczącego ilość odprowadzanych ścieków, dopuszczalną ilość i jakość odprowadzanych ścieków, termin waŜności warunków przyłączenia. Warunki przyłączenia stanowią podstawę do rozpoczęcia prac projektowych. Zgodnie z § 28 Regulaminu budowa przyłączy następuje na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Dokumentacja oraz termin przystąpienia do robót budowanych podlegają uzgodnieniu z dostawcą. Budowa przyłączy odbywa się pod nadzorem dostawcy. Próby i odbiory końcowe są przeprowadzane przy udziale upowaŜnionych przedstawicieli stron. Wyniki prób i odbiorów są potwierdzane w protokołach. § 29 Regulaminu stanowi, Ŝe wykonanie przyłączy, studni wodomierzowej lub pomieszczeń przewidzianych do lokalizacji wodomierza głównego, jak równieŜ urządzeń pomiarowych odprowadzanych ścieków zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie. 9 § 30 Regulaminu określa zasady odbioru końcowego przyłączy. Odbywa się on na podstawie końcowego protokołu odbioru technicznego według zasad określonych w warunkach przyłączenia względnie w umowie o przyłączenie. Protokół końcowy wraz z geodezyjną inwentaryzacją powykonawczą stanowi potwierdzenie prawidłowości wykonania podłączenia i jego podpisanie przez strony upowaŜnia odbiorcę do złoŜenia pisemnego wniosku o zawarcie umowy. W szczególnych przypadkach (np. dostawa wody na cele budowlane) dopuszcza się zawieranie tymczasowych umów bez sporządzania protokołów końcowych. W trakcie postępowania Spółka przedstawiła Zarządzenie Nr 1/2011 Prezesa Zarządu ZGK Janów Sp. z o.o. w organizacji z dnia 4 lipca 2011 r. w sprawie wprowadzenia cennika za wykonywanie usług przez ZGK Janów. Załącznik Nr 1 do tego zarządzenia stanowi cennik usług przewidujący między innymi opłatę za odbiór techniczny końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego. Opłata ta wynosi 79,35 zł netto (dowód: karta nr 139). W okresie działalności Zakładu (tj. od 1 lipca 2011 r.) ww. opłata była pobierana. W podziale na poszczególne lata naliczono następującą liczbę opłat: 2011 r. – […] opłat; 2012 r. – […] opłat; 2013 r. – […] opłat (dowód: karty nr 206-236). Zakład poinformował, Ŝe opłata za odbiór techniczny przyłącza „stosowana była na terenie gminy Janów od dawna”. W takiej wysokości, jak obecnie obowiązująca, wprowadzona została Zarządzeniem Wójta Gminy Janów Nr 152/2008 z dnia 4 czerwca 2008 r. Po powstaniu Zakładu postanowiono zastosować tę samą wysokość opłaty, nie dociekając, w jaki sposób została ona pierwotnie wyliczona (dowód: karta nr 144 verte). Jednocześnie Zakład oświadczył, iŜ pobranie opłaty za odbiór techniczny przyłącza nie stanowiło warunku przyłączenia do sieci (dowód: karty nr 191-191 verte). W toku przeprowadzonego postępowania ustalono równieŜ, Ŝe obowiązujące w gminie Janów w latach 2011-2014 taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków nie określały Ŝadnych opłat za przyłączenie do sieci (dowód: karty nr 174-181). Zakład oświadczył w toku postępowania, Ŝe uzyskany w 2013 r. przychód z tytułu sprzedaŜy szacuje na kwotę […] zł, w tym […] zł stanowi przychód z tytułu usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków (dowód: karta nr 191 verte). Mając powyŜsze na uwadze Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje. I. Wstępnym, a zarazem niezbędnym warunkiem uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozpatrzenia określonej sprawy jest wykazanie, iŜ ma ona charakter publicznoprawny tzn., Ŝe w jej okolicznościach zagroŜony jest interes publiczny. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest bowiem m.in. podejmowana w interesie publicznym ochrona konsumentów naraŜonych na stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Powołana ustawa naleŜy zatem do sfery prawa publicznego i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy określone działania przedsiębiorcy nie dotyczą wyłącznie interesów jednostkowych, lecz dotykają szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu niniejsza sprawa dotycząca podejrzenia stosowania przez ZGK Janów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów prowadzona jest w interesie publicznym. Objęte postawionymi zarzutami zachowania przedsiębiorcy wymierzone są bowiem w szeroki krąg uczestników rynku i mają charakter powszechny. Są one skierowane do członków pewnej zbiorowości tj. wszystkich konsumentów korzystających ze świadczonych przez Zakład usług, a takŜe wszystkich osób ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej Zakładu. Zarzucane uchybienia dotyczą bowiem treści umów o zaopatrzenie w 10 wodę i odprowadzanie ścieków powszechnie zawieranych w obrocie gospodarczym, a takŜe stosowanej przez ZGK Janów procedury związanej z odcięciem i ponownym uruchomieniem usług. Źródłem jednej z praktyk jest natomiast obowiązujący w Zakładzie cennik, który skierowany jest do wszystkich kontrahentów przedsiębiorcy. W okolicznościach przedmiotowej sprawy zagroŜony jest zatem interes publiczny, co uzasadnia ocenę zachowania przedsiębiorcy na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 – 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1. Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. 3. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, Ŝe spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie podejmowane jest przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów, − zagroŜone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Zawarty w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów skierowany jest do przedsiębiorców . W myśl art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorcy” naleŜy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013, poz. 672 z późn. zm.), tj. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). „Działalnością gospodarczą” jest natomiast, zgodnie z przepisem art. 2 przedmiotowej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W rozpatrywanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyŜ jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Jest to więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. ZGK Janów jest zatem biernie legitymowane w prowadzonym postępowaniu jako strona tego postępowania, a jego zachowania podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kolejną przesłanką, jak musi być spełniona w celu wykazania, Ŝe doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako 11 sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie moŜe wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłuŜył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, Ŝe ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów moŜna uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu NajwyŜszego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga takŜe, Ŝe bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy), a takŜe świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Aby wykazać, iŜ doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów naleŜy w dalszej kolejności rozwaŜyć, czy zakwestionowane zachowania ZGK Janów mogą godzić w interesy konsumentów oraz, Ŝe zagroŜone mogą być zbiorowe interesy konsumentów. W kontekście ww. przesłanek w pierwszej kolejności wskazać naleŜy, iŜ „konsumentem” w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna 1 Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07. 3 Por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt XVIII AmA 32/05. 4 Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/2001. 12 dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iŜ kwestionowane praktyki skierowane są do tej grupy odbiorców. Ich źródłem są bowiem wzorce umów, procedury i cennik, które stosowane są przez Zakład w obrocie z konsumentami. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. NaleŜy przyjąć, Ŝe interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak naleŜy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, Ŝe nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd NajwyŜszy wskazał, iŜ wystarczające dla stwierdzenia, Ŝe ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd NajwyŜszy stanął na stanowisku, iŜ sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów naleŜy rozumieć w ten sposób, Ŝe liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iŜ potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu NajwyŜszego przez interes zbiorowy naleŜy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, Ŝeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec kaŜdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzaleŜnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, Ŝe przedmiotowe działanie moŜe zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Podkreślenia równieŜ wymaga, iŜ rzeczywiste naruszenie interesów konsumentów nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wystarczy, iŜ istnieje zagroŜenie wystąpienia na rynku skutków sprzecznych z ww. przepisem. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma bowiem obowiązek oceniać zachowania przedsiębiorców takŜe pod kątem hipotetycznych skutków, jakie te praktyki mogą wywołać na rynku. Zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymierzony jest bowiem zarówno w praktyki, 13 które wywołują określone skutki, jak i praktyki, które mają antykonsumencki cel, niezaleŜnie od tego, czy cel ten zostanie osiągnięty w dacie orzekania. Ocena, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy powyŜej wymienione przesłanki (tj. bezprawność oraz naruszenie interesów konsumentów jako zbiorowości) zostały spełnione zostanie dokonana w dalszej części decyzji, oddzielnie dla kaŜdego z postawionych przedsiębiorcy zarzutów. Ad I.1. W przedmiotowym postępowaniu ZGK Janów postawiony został zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na tym, Ŝe w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków Zakład nie zamieścił postanowienia informującego o terminie płatności za świadczone usługi, co moŜe stanowić naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. PowyŜszy zarzut odnosi się do zawieranych przez Zakład umów o zaopatrzenie w wodę oraz umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Wymogi, jakim powinna odpowiadać treść takich umów zawiera art. 6 ust. 3 ww. ustawy. Określa on minimalny zakres postanowień, które obligatoryjnie powinny znaleźć się w umowie. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, do postanowień takich naleŜą postanowienia dotyczące sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 27 czerwca 2007 r. sygn. akt XVII AmA 110/06 umowa nazwana o zaopatrzenie w wodę i(lub) odprowadzanie ścieków zawarta z przedsiębiorcą wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą (konsumentem), w świetle unormowania art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, powinna regulować sposób i terminy wzajemnych rozliczeń stron. Dla przeprowadzenia tych rozliczeń niezbędne są dane dotyczące ceny jednostkowej usługi, ilości jednostek pobranych (wydanych) w konkretnym okresie rozliczeniowym i terminu płatności. W świetle powyŜszego naleŜy stwierdzić, iŜ z brzmienia art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę wynika, iŜ umowa o dostawę wody i odbiór ścieków powinna zawierać postanowienia dotyczące terminu płatności. Uregulowania dotyczące tej kwestii zawarte są w § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886). Zgodnie z tym przepisem Odbiorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, który nie moŜe być krótszy niŜ 14 dni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. Przedmiotowy przepis określa z jednej strony, ile powinien wynosić przysługujący konsumentowi termin na uiszczenie naleŜności liczony od dnia wysłania lub dostarczenia faktury, z drugiej zaś strony wskazuje na obowiązek po stronie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego odnośnie wysłania lub dostarczenia faktury konsumentowi nie później niŜ 14 dni przed datą płatności wskazaną na fakturze. Przepis ten powinien stanowić punkt odniesienia dla przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego przy realizacji wymogu wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dotyczącego objęcia treścią umów postanowień regulujących terminy uiszczania naleŜności w ten sposób, iŜ uregulowania wynikające z umowy nie powinny być mniej korzystne dla konsumenta niŜ przepisy rozporządzenia. 14 Zawierane przez ZGK umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków nie informują, jaki termin płatności przysługuje konsumentom na uregulowanie naleŜności, a jedynie wskazują, Ŝe obowiązani są oni do uiszczenia naleŜności w terminie wskazanym na rachunku. Konsument na podstawie umowy nie jest zatem w stanie ustalić, jaki, przysługuje mu (liczony od momentu wysłania faktury lub doręczenia faktury) termin na uiszczenie naleŜności wynikający z obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie z umową konsument musi uiścić naleŜność w terminie podanym na rachunku bez względu na to, kiedy faktura zostanie mu wysłana lub doręczona. Zaniechanie zamieszczenia w umowach postanowień dotyczących terminu płatności narusza zatem art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. W efekcie tego zachowania konsumenci nie otrzymują bowiem w treści umowy pełnej informacji na temat sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń , do zamieszczenia w umowie których obliguje przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne ww. przepis. W efekcie powyŜszego zagroŜone są prawne interesy konsumentów. Konsumenci – z uwagi na fakt, iŜ posiadają niepełną wiedzę w tym zakresie – mogą nie egzekwować od Spółki zachowań, które na profesjonaliście wymuszają przepisy rozporządzenia w sprawie określania taryf oraz mają ograniczoną moŜliwość dochodzenia swoich praw w przypadku, gdy dostawca nie dochowa określonego przepisami prawa terminu na wysłanie lub dostarczenie rachunku bądź ustali termin płatności w sposób sprzeczny z prawem. Zakwestionowane postępowanie Spółki pozbawia zatem konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczynia się do osłabienia ich sytuacji, a tym samym narusza ich interesy rozumiane jako prawo do uzyskania w treści umowy pełnej i zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa informacji na temat warunków płatności. NaleŜy równieŜ podkreślić, iŜ w związku z zaniechaniem określenia w umowie terminu płatności, wyłącznie w gestii przedsiębiorcy leŜy data wysłania (doręczenia) faktury konsumentowi, a takŜe to, jaki czas będzie przysługiwał konsumentom na uiszczenie naleŜności. Brak jest w umowie jakichkolwiek gwarancji, Ŝe termin ten będzie nie krótszy niŜ wynikające z przepisów prawa 14 dni liczone od daty wysłania lub dostarczenia faktury konsumentowi. W związku z powyŜszym przysługujący konsumentom termin na wniesienie opłat moŜe ulec skróceniu. Arbitralne działanie Spółki w powyŜszym zakresie moŜe doprowadzić do tego, iŜ konsumenci, nawet przy dochowaniu naleŜytej staranności nie będą w stanie terminowo wywiązać się z obowiązku płatności na rzecz dostawcy, konsekwencją czego moŜe być obciąŜenie ich odsetkami za niedotrzymanie terminu płatności. Przedstawione powyŜej stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 27 czerwca 2007 r. sygn. akt XVII AmA 110/06, w którym ocenie podlegał analogiczny do opisanego w niniejszej decyzji stan faktyczny, SOKiK wskazał, iŜ Nie ulega wątpliwości, Ŝe nieokreślenie terminu płatności w (…) umowach (…) było nielegalne i godziło w (…) interesy konsumentów. Pozwalało bowiem ustalać Wodociągom termin płatności według własnego uznania z pominięciem terminu minimalnego określonego w przepisach. Konsument zaś kwestionując odsetki za opóźnienie w zapłacie naleŜności nie mógłby powołać się bezpośrednio na ustalenia umowne, tylko na (…) rozporządzenie [w sprawie określania taryf], a to dla większości konsumentów nie mającej prawniczego wykształcenia wiązałoby się niewątpliwie z koniecznością uświadomienia sobie istnienia tego aktu prawnego i dotarcia do jego rozwiązań. Jest to istotna niedogodność dla konsumentów, za którą odpowiedzialność ponosi strona odwołująca się. Właśnie ta niedogodność stanowi o bycie praktyki (…) . W przedmiotowej sprawie naleŜy równieŜ uznać, Ŝe kwestionowane zachowanie Zakładu dotyczy zbiorowych interesów konsumentów, gdyŜ skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Postanowień dotyczących terminu płatności nie obejmują umowy zawierane przez Spółkę z wykorzystaniem aktualnie stosowanych wzorców. Antykonsumenckie ostrze stosowanych praktyk wymierzone jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez 15 ZGK Janów usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania, jak równieŜ w jej potencjalnych kontrahentów. W tym stanie rzeczy wskazać naleŜy, iŜ spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia, Ŝe doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W myśl art. 27 ust. 3 ww. ustawy cięŜar udowodnienia okoliczności, o których mowa w ust. 1 powołanego przepisu, spoczywa na przedsiębiorcy. W świetle powyŜszych przepisów konieczne jest ustalenie, czy ZGK Janów zaprzestał stosowania stwierdzonej praktyki, czy teŜ praktyka jest kontynuowana. Zdaniem Prezesa Urzędu w celu zaniechania stosowania stwierdzonej praktyki ZGK Janów powinien umoŜliwić zarówno obecnym, jak i przyszłym klientom (konsumentom) zawarcie umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków uwzględniających postawiony zarzut tj. informujących o terminie płatności w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa. Zakład powinien w pierwszej kolejności wprowadzić stosowne zmiany do treści wzorców umownych wykorzystywanych w obrocie z konsumentami. Ponadto Zakład powinien podjąć działania zmierzające do wprowadzenia zmian w obowiązujących umowach poprzez przedstawienie konsumentom propozycji zawarcia nowych, poprawionych umów bądź teŜ aneksów do umów eliminujących z ich treści stwierdzone naruszenie. Aby stwierdzić, Ŝe praktyka została zaprzestana konieczne jest zatem doprowadzenie do stanu, w którym zarówno treść obowiązujących w obrocie konsumenckim wzorców umownych, jak i treść wszystkich zawartych z konsumentami umów zostanie poprawiona w sposób czyniący zadość postawionemu zarzutowi. Spełnienie powyŜszego wymogu pozwoli na pełne wyeliminowanie nieprawidłowości z obrotu konsumenckiego i doprowadzi do zrównania sytuacji prawnej konsumentów, którzy obecnie są związani umowami o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z sytuacją konsumentów, którzy w przyszłości podpiszą takie umowy. W świetle powyŜszego stwierdzić naleŜy, iŜ w niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, Ŝe zachowanie rynkowe ZGK Janów przestało naruszać zakaz, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zakład w dalszym ciągu posługuje się wzorcami umownymi o zakwestionowanej treści. Ponadto w obrocie funkcjonują umowy zawarte z wykorzystaniem przedmiotowych wzorców. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest nałoŜenie na Spółkę nakazu zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów stosowni do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z tym orzeczono jak w pkt I.1sentencji niniejszej decyzji. Ad I.2. Kolejny zarzut, jaki postawiono ZGK Janów w prowadzonym postępowaniu dotyczy naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w związku z art. 6 ust. 2 tej ustawy w drodze posługiwania się w treści zawieranych z konsumentami umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowieniem uprawniającym dostawcę do rozwiązania umowy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, co moŜe stać w sprzeczności z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Punkt wyjścia przy ocenie bezprawności zakwestionowanego zachowania stanowi art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, który określa, w jakich okolicznościach 16 przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne moŜe dokonać wstrzymania świadczenia usług. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwo moŜe odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeŜeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił naleŜności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równieŜ przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. W ww. regulacjach ustawodawca nie posłuŜył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym, co oznacza, iŜ określają one w sposób zamknięty katalog okoliczności uprawniających przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne do wstrzymania świadczenia usług. Brak jest w ocenie Prezesa Urzędu podstaw, aby katalog ten był dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez Spółkę w treści umów. Odcięcie dostępu do usług wodociągowo- kanalizacyjnych z uwagi na naruszenie przez konsumenta warunków zawartej umowy moŜe nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Skoro zaś tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo moŜe zaprzestać dostawy wody i odbioru ścieków, to za bezprawne naleŜy uznać zastrzeŜenie w umowie moŜliwości jej wypowiedzenia w przypadkach wykraczających poza ten katalog. Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach przedmiotowej sprawy, gdyŜ ZGK Janów przyznaje sobie prawo do rozwiązania umowy w przypadku kaŜdego naruszenia jej postanowień przez odbiorcę, co skutkuje zastosowaniem środków technicznych uniemoŜliwiających korzystanie z usług tj. odcięciem przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego oraz demontaŜem wodomierza głównego. Zgodnie z zakwestionowanym zapisem Zakład moŜe rozwiązać umowę nawet w przypadku, gdy nie dochodzi do istotnego naruszenia przez odbiorcę jej postanowień. W ten sposób Spółka przyznaje sobie prawo do jednostronnego zdecydowania o zakończeniu łączącego strony stosunku zobowiązaniowego, co sprzeciwia się równieŜ publicznoprawnemu charakterowi świadczonych przez nią usług. ZwaŜyć naleŜy, iŜ zgodnie z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy, jeŜeli są spełnione warunki określone w art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Przepis ten zobowiązuje przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość została przyłączona do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Szczególny charakter usług dostawy wody i odbioru ścieków (które są usługami o charakterze powszechnym, publicznym), poziom ich niezbędności oraz fakt, iŜ są one świadczone w warunkach monopolu naturalnego uniemoŜliwia w ocenie Prezesa Urzędu jednostronne rozwiązywanie tych umów w dowolny sposób. Z uwagi na powyŜsze ZGK Janów, poza szczególnymi okolicznościami określonymi w przepisach ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, nie moŜe odmówić świadczenia tych usług. Z powyŜszego wynika niedopuszczalność dowolnego wypowiadania (rozwiązywania) umów, chociaŜby taka moŜliwość była przewidziana w ich treści. Analizując zakwestionowane postanowienie umowne wskazać zatem naleŜy, Ŝe brzmienie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę wskazuje zamknięty katalog przyczyn, w których przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne moŜe zaprzestać świadczenia usług. Przy jednocześnie istniejącym ustawowym obowiązku przedsiębiorstwa do zawarcia umowy o 17 zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków uznać naleŜy, Ŝe zasadniczo tylko w przypadku naruszeń opisanych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę istnieje moŜliwość wypowiedzenia umowy zawartej z odbiorcą usług. Oczywistym jest bowiem, Ŝe wypowiedzenie umowy prowadzi w konsekwencji do takiego samego skutku, jaki przewiduje art. 8 ust. 1 ww. ustawy, czyli do odcięcia dostawy wody i odbioru ścieków. JeŜeli więc Zakład w stosowanych przez siebie wzorcach umów wprowadza moŜliwość wypowiedzenia umowy, a więc takŜe i wstrzymania świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków z innych niŜ określone przepisami prawa i bliŜej nieokreślonych powodów, które pozostają w gestii jego wyłącznego uznania, to działa w sposób bezprawny. Wskazać naleŜy równieŜ, iŜ katalog powodów, dla których przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne moŜe zaprzestać świadczenia usług jest w istocie sankcją nałoŜoną na odbiorcę usług, w tym takŜe na konsumenta, za niewłaściwe zachowania. Z tej przyczyny, penalizowanych tym przepisem zachowań nie moŜna rozszerzać w sposób dowolny. Taka dowolność, jednostronność działania i dyskrecjonalna władza, jaka w oparciu o treść stosowanych wzorców umów pozostawiona została w gestii Spółki jest sprzeczna z prawem i zasadami współŜycia społecznego. Jest to tym bardziej niedopuszczalne, iŜ dotyczy dobra o szczególnym charakterze, jakim jest usługa dostawy wody i odbioru ścieków. Z powyŜszych powodów uzasadniona jest szczególna ochrona interesów odbiorców usług wodociągowo-kanalizacyjnych, która wyraŜać ma się równieŜ w tym, Ŝe przedsiębiorstwo świadczące takie usługi nie moŜe posiadać prawa do swobodnego uznania, kiedy moŜe wypowiedzieć umowę i zaprzestać świadczenia usług. Zatem zachowanie ZGK Janów polegające na stosowaniu spornej klauzuli w treści wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków naleŜy uznać za bezprawne. Działanie Zakładu godzi równieŜ w interesy konsumentów, gdyŜ wprowadza ich w błąd co do rzeczywistych uprawnień Spółki wynikających z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę oraz powodować moŜe nieuzasadnione pozbawienie dostępu do usług dostawy wody i odbioru ścieków. Jest to zdecydowanie uciąŜliwe, jeŜeli wziąć pod uwagę charakter świadczonych przez ZGK usług, które zaspokajają jedne z najbardziej podstawowych potrzeb bytowych kaŜdego konsumenta. Brak sposobności korzystania z tych usług, w sytuacji gdy nie istnieją podstawy do takiego działania ze strony przedsiębiorcy, jest dla konsumentów zdecydowanie niedogodny. Dostawa wody oraz odprowadzanie ścieków jest jednym z podstawowych dóbr cywilizacyjnych, bez którego współczesny człowiek nie moŜe prawidłowo funkcjonować, stąd uzasadniona jest szczególna ochrona interesów odbiorców, którą zapewnić mają m.in. przepisy art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Za udowodnione naleŜy równieŜ uznać, iŜ w niniejszej sprawie zagroŜone są zbiorowe interesy konsumentów, gdyŜ zakwestionowana praktyka skierowana jest do szerokiego ich kręgu. Sporne postanowienia zamieszczone są we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powszechnie stosowanych przez ZGK Janów w obrocie konsumenckim. Analizowane zachowanie dotyka zatem wszystkich konsumentów, którzy takie umowy zawarli, jak równieŜ wszystkich potencjalnych odbiorców świadczonych przez Zakład usług. Stwierdzona praktyka podejmowana jest w warunkach wskazujących na powtarzalność kwestionowanego zachowania w stosunku do wszystkich korzystających z usług Zakładu konsumentów, którzy podpisali umowy o nieprawidłowej treści. Sporne klauzule wymierzone są zatem w interes konsumentów jako zbiorowości. Bez znaczenia jest przy tym, iŜ analizowane postanowienia umowne nie znalazły dotychczas zastosowania w praktyce, gdyŜ ZGK Janów nie skorzystał z uprawnień przewidzianych w ich treści. Rzeczywiste naruszenie interesów konsumentów nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i 18 konsumentów. Wystarczy, iŜ istnieje zagroŜenie wystąpienia na rynku skutków sprzecznych z ww. przepisem. W świetle powyŜszego stwierdzić naleŜy, iŜ w omawianym zakresie spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uznania zakwestionowanej praktyki ZGK Janów za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 w związku z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu stawia się zarzut nie zaprzestał stosowania określonej praktyki, wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Biorąc pod uwagę, iŜ w toku przeprowadzonego postępowania nie zostały przedstawione Ŝadne dowody wskazujące na to, iŜ stwierdzone naruszenie zostało zaprzestane na skutek zmiany obowiązujących wzorców umownych oraz na skutek przedstawienia dotychczasowym odbiorcom usług – konsumentom propozycji zawarcia nowych umów lub aneksów do umów, zachodzą podstawy do nałoŜenia na Zakład obowiązku zaniechania praktyki, stosownie do art. 26 ust. 1 ww. ustawy. W związku z powyŜszym naleŜało orzec, jak w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji. Ad I.3. W ramach kolejnego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu zakwestionowano, iŜ ZGK Janów mógł dopuścić się naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w drodze uzaleŜniania wznowienia świadczenia usług dostarczania wody i odprowadzania ścieków – po tym, jak doszło do ich wstrzymania na podstawie ww. przepisu – od wniesienia przez konsumenta opłaty za czynności związane z odcięciem i ponownym podłączeniem do sieci, co moŜe stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jak juŜ wskazano art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę określa, w jakich sytuacjach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług względem odbiorców. Stosownie do ww. przepisu przedsiębiorstwo moŜe odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeŜeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił naleŜności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak równieŜ przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Ww. katalog ma charakter zamknięty i brak jest podstaw do tego, aby był przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne dowolnie rozszerzany. Przedsiębiorstwo nie moŜe nie świadczyć usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niŜ określone powyŜej. PowyŜsze oznacza, Ŝe jeŜeli brak jest podstaw do odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego tj. nie występują przesłanki określone w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, istnieje po stronie dostawcy usług obowiązek świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych na rzecz odbiorcy. Ustawodawca nie wymaga w tym przedmiocie jakichkolwiek dodatkowych działań, oprócz usunięcia stanu będącego przyczyną zaprzestania świadczenia usług. 19 ZGK Janów wprowadził natomiast dodatkowy warunek, od spełnienia którego uzaleŜnia ponowne uruchomienie dostawy wody i odbioru ścieków. Warunkiem tym jest pokrycie przez odbiorcę kosztów związanych z zamknięciem i ponownym otwarciem przyłącza wodociągowego i kanalizacyjnego, których wysokość jest następująca: • Odcięcie przyłącza kanalizacyjnego poprzez zainstalowanie korka pneumatycznego – 247,97 zł netto; • DemontaŜ korka pneumatycznego – umoŜliwienie odprowadzania ścieków – 198,37 zł netto; • Odcięcie przyłącza wodociągowego poprzez zamknięcie plomb i otwarcie zasuwy głównej – 148,78 zł netto; • Przywrócenie przyłącza wodociągowego poprzez zdjęcie plomb i otwarcie zasuwy głównej – 148,78 zł netto. Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę zaniechanie uiszczenia tego rodzaju opłat nie stanowi jednak przesłanki uprawniającej przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne do nieświadczenia usług na rzecz odbiorcy, co pozwala ocenić zakwestionowane zachowanie Zakładu jako bezprawne. ZGK przyznaje sobie prawo do nieświadczenia usług na rzecz odbiorcy tak długo, jak długo nie pokryje on ww. kosztów, co jest niezgodne z ww. przepisem. Stanowisko powyŜsze znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2010 r., sygn. akt VI ACa 1084/09, w którym wskazano, Ŝe praktyka uzaleŜniająca wznowienie dostaw wody lub odprowadzania ścieków od pokrycia przez odbiorcę kosztów odcięcia i ponownego uruchomienia tych usług jest zakazana, gdyŜ samo ustanie przyczyny przerwania dostaw wody lub odprowadzania ścieków winno skutkować przywróceniem ciągłości świadczenia usług. W świetle obowiązujących przepisów stwierdzić zatem naleŜy, iŜ w momencie, gdy ustają zdarzenia wskazane w art. 8 ust. 1 o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, dostawa wody i odprowadzanie ścieków z nieruchomości odbiorcy powinny zostać wznowione. Z chwilą, gdy ustaną przyczyny, które spowodowały odcięcie usług, po stronie Spółki ponownie istnieje obowiązek ich świadczenia, które nie moŜe być obwarowane dodatkowymi warunkami tak, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Uruchomienie dostawy wody lub odbioru ścieków dopiero po pokryciu przez odbiorcę kosztów związanych z zamknięciem i ponownym otwarciem przyłączy jest równoznaczne z tym, iŜ przedsiębiorstwo nie będzie świadczyło usług w sytuacjach nieprzewidzianych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, gdzie przypadki uprawniające do wstrzymania świadczenia usług ujęte zostały w zamkniętym katalogu. Podkreślić równieŜ naleŜy, iŜ poprzez stosowanie zakwestionowanej praktyki Spółka – wykorzystując niedogodną sytuację konsumentów związaną z brakiem dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych – przyspiesza egzekucję roszczeń związanych z pokryciem kosztów zamknięcia i ponownego otwarcia przyłączy, które to koszty – co wymaga zaznaczenia – wykraczają poza przedmiot umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, a zatem ich dochodzenie nie powinno mieć związku z realizacją głównego celu umowy, jakim jest dostawa wody i odbiór ścieków. Istotą takiej umowy jest bowiem po stronie przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego – dostawa wody i odprowadzanie ścieków w sposób ciągły i niezawodny, zaś po stronie odbiorców usług – uiszczanie opłat za pobrane usługi. W wyroku z dnia 7 czerwca 2010 r., sygn. akt XVII AmA 58/08 Sąd Okręgowy w Warszawie – Sad Ochrony Konkurencji i Konsumentów, oceniając praktykę analogiczną do praktyki będącej przedmiotem niniejszej decyzji, wskazał, iŜ jest ona równoznaczna z wymuszaniem na kontrahencie spełnienia świadczenia niemającego rzeczowego, ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków i wykraczającym poza przedmiot tej umowy. RównieŜ powyŜsze okoliczności przemawiają za niedozwolonym charakterem działań ZGK. 20 Ponadto wskazać naleŜy, iŜ konieczność pokrycia zakwestionowanych kosztów moŜe stanowić dla konsumentów, zwaŜywszy na ich wysokość, istotną barierę wpływającą na moment wznowienia dostawy wody i odbioru ścieków przez Zakład. W powyŜszym kontekście zwrócić naleŜy uwagę na szczególny charakter ww. usług, które są usługami o charakterze uŜyteczności publicznej. Na Zakładzie ciąŜy publicznoprawny obowiązek ich świadczenia w sposób ciągły i niezawodny, w granicach określonych w przepisach ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Analizowane zachowanie ZGK Janów wymusza ponadto na konsumencie zapłatę naleŜności z tytułu kosztów ponownego podłączenia do sieci nawet w sytuacji, gdy kwestionuje on zasadność ich naliczenia lub wysokość. Odbiorca zostaje więc ograniczony w moŜliwości ochrony swoich praw, gdyŜ w perspektywie braku dostaw wody, zmuszony jest zapłacić Ŝądaną kwotę a dopiero później dochodzić roszczeń (por. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt XVII AmA 94/08). Mając powyŜsze na uwadze stwierdzić naleŜy, iŜ analizowana praktyka ma charakter bezprawny oraz godzi w interesy konsumentów. Jednocześnie w okolicznościach sprawy zagroŜone są interesy konsumentów jako zbiorowości, gdyŜ sporne zachowanie moŜe dotyczyć kaŜdego potencjalnego konsumenta korzystającego z usług ZGK Janów, wobec którego Zakład dokona odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego. Z okoliczności sprawy wynika bowiem jednoznacznie, iŜ zakwestionowane działanie jest elementem obowiązującej w Zakładzie procedury stosowanej w sposób powszechny. Na byt praktyki nie ma przy tym wpływu okoliczność, iŜ w dotychczasowej działalności Zakładu kwestionowane opłaty pobierane były w nielicznych przypadkach. Rzeczywiste naruszenie interesów konsumentów nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wystarczy, iŜ istnieje zagroŜenie wystąpienia na rynku skutków sprzecznych z ww. przepisem. Zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymierzony jest bowiem zarówno w praktyki, które wywołują określone skutki, jak i praktyki, które mają antykonsumencki cel, niezaleŜnie od tego, czy cel ten zostanie osiągnięty. W tym stanie rzeczy stwierdzić naleŜy, iŜ uwodnione zostało, Ŝe ZGK Janów dopuściło się naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli Prezes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ww. ustawy decyzji, o której mowa w art. 26 nie wydaje się, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W takim przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. PoniewaŜ w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na to, Ŝe ZGK Janów zaprzestało stosowania stwierdzonej praktyki, uzasadnione jest nałoŜenie na Zakład obowiązku zaniechania jej stosowania. W związku z tym orzeczono, jak w punkcie I.3. sentencji niniejszej decyzji. Ad I.4. Czwarty zarzut, jaki postawiono ZGK Janów w niniejszym postępowaniu dotyczy zamieszczenia w Cenniku usług stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 1/2011 Prezesa Zarządu Zakładu Gospodarki Komunalnej Janów Sp. z o.o. w organizacji z dnia 14 lipca 2011 r. opłaty za odbiór techniczny końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego, która to opłata nie została uwzględniona w katalogu warunków przyłączenia określonym w art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy. 21 Punktem wyjścia w ocenie bezprawności zakwestionowanych działań jest art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Przepis ten stanowi, Ŝe przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o to, jeŜeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne moŜliwości świadczenia usług. Przepis ten zawiera wyczerpujący katalog warunków, jakie naleŜy spełnić, aby przedsiębiorstwo przyłączyło nieruchomość do swojej sieci. Art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę stanowi, Ŝe rada gminy uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków, który jest aktem prawa miejscowego. Regulamin ten – zgodnie z art. 19 ust. 2 powołanej ustawy – określa prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, w tym: 1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków; 2) szczegółowe warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług; 3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach; 4) warunki przyłączania do sieci; 5) techniczne warunki określające moŜliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych; 6) sposób dokonywania odbioru przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wykonanego przyłącza; 7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków; 8) standardy obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków; 9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpoŜarowe. W świetle ustalonego orzecznictwa, art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę nie moŜe być podstawą wprowadzenia dodatkowych opłat warunkujących przyłączenie do sieci. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, Ŝe z przepisów tej ustawy nie wynika moŜliwość ustanowienia obowiązku ponoszenia opłat za przyłączenie do sieci, a ustawa „nie stwarza radzie gminy uprawnienia do wprowadzenia odpłatności za przyłączenie poszczególnych nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej” 6 oraz, Ŝe „jedyną legalną drogą uzyskania środków do budŜetu gminy związanych z uczestnictwem właścicieli nieruchomości w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej, m.in. wodociągów (…) zwiększających wartość nieruchomości, są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), w szczególności regulujące kwestie opłat adiacenckich (art. 143-148)” 7 . ToŜsamy pogląd wyraŜony jest takŜe w literaturze przedmiotu. Stwierdzono bowiem, Ŝe ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków nie kreuje uprawnienia gminy do wprowadzania odpłatności za przyłączenie poszczególnych nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej 8 . 6 Wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2006 r. (sygn. akt II OSK 730/06). Por. takŜe: wyrok WSA w W-wie z dnia 31 października 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 2230/06); 7 Wyrok NSA z dnia 17 maja 2002 r. (sygn. akt I SA 2793/01). 8 W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Glosa do wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2000 r., II SA 2320/00, Orzecznictwo Sądów Polskich 2002/6/75. 22 W tym stanie rzeczy stwierdzić naleŜy, iŜ zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę na przedsiębiorstwie wodociągowo-kanalizacyjnym spoczywa publicznoprawny obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci, jeŜeli istnieją techniczne moŜliwości świadczenia usług oraz są spełnione warunki przyłączenia określone w obowiązującym regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Jednocześnie regulamin określając warunki przyłączenia do sieci nie moŜe wprowadzać odpłat za przyłączenie do sieci. Określone w regulaminie kryteria przyłączenia mogą mieć charakter wyłącznie niefinansowy. ZwaŜyć równieŜ naleŜy, Ŝe w obowiązującym stanie prawnym, kwestia pobierania opłat, w związku z przyłączeniem nieruchomości do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, uregulowana została w § 5 pkt 7 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. W jego świetle, w taryfie mogą zostać ustanowione opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa wynikające z kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług. Tego rodzaju opłaty nie zostały przez ZGK Janów określone w taryfach obowiązujących w latach 2011-2014. Z powyŜszego wynika, Ŝe przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie moŜe samodzielnie ustalać jakichkolwiek warunków przyłączenia do sieci (finansowych lub niefinansowych) innych niŜ określone w art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i innych niŜ określone w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Jednocześnie za czynności związane ze świadczeniem usług uŜyteczności publicznej z zakresu zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków Zakład powinien pobierać wyłącznie opłaty ustalone w taryfie dla zbiorowego zaopatrzenia wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków określonej zgodnie z rozporządzeniem w sprawie określania taryf. W związku powyŜszym naleŜy uznać, iŜ moŜliwość pobierania opłat związanych z przyłączeniem do sieci (a taki niewątpliwe charakter ma opłata za odbiór techniczny przyłącza) na podstawie cennika pozataryfowego ma bezprawny charakter. W ten sposób Spółka wprowadziła bowiem dodatkowe warunki przyłączenia do sieci wykraczające poza katalog wskazany w art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Wprowadzenie zakwestionowanych opłat godzi jednocześnie w interesy konsumentów, gdyŜ – w wyniku poniesienia dodatkowych kosztów, których nie powinni ponosić – wiązać się moŜe z uszczerbkiem finansowym po ich stronie. Jednocześnie w rozpatrywanej sprawie zagroŜone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Nie ulega wątpliwości, iŜ praktyki ZGK Janów są skierowane do nieoznaczonego kręgu konsumentów, tj. wszystkich osób ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej Zakładu lub chcących się do niej przyłączyć w przyszłości. Adresatem kwestionowanych praktyk potencjalnie moŜe stać się kaŜdy, kto posiada nieruchomość w zasięgu sieci wodociągowo-kanalizacyjnej Zakładu. Nie zasługują przy tym na uwzględnienie wyjaśnienia Zakładu wskazujące na to, iŜ pobranie opłat za odbiór techniczny przyłącza nie stanowiło warunku przyłączenia nieruchomości do sieci. ZwaŜyć naleŜy, iŜ zgodnie z obowiązującym Regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków odbiór końcowy przyłączy, za który pobierana jest opłata, jest elementem procedury przyłączeniowej. Zgodnie z § 30 Regulaminu odbiór ten odbywa się ona podstawie końcowego protokołu odbioru technicznego według zasad określonych w warunkach przyłączenia względnie w umowie o przyłączenie. Protokół końcowy wraz z geodezyjną inwentaryzacją powykonawczą stanowi potwierdzenie prawidłowości wykonania podłączenia i jego podpisanie przez strony upowaŜnia odbiorcę do złoŜenia pisemnego wniosku o zawarcie umowy. Pobranie opłaty za odbiór techniczny przyłącza stanowi zatem część procesu przyłączenia do sieci. Opłata ta ma 23 charakter pozataryfowej opłaty związanej z przyłączeniem. Jej pobieranie stanowi zatem dodatkowy warunek przyłączenia do sieci, który nie ma umocowania prawnego wynikającego z art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy. W niniejszej sprawie wykazano zatem, Ŝe ZGK Janów stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. PoniewaŜ w niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na zaprzestanie stosowania przez Zakład stwierdzonej praktyki, uzasadnione jest nałoŜenie na przedsiębiorcę nakazu jej zaniechania stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyŜszym naleŜało orzec, jak w punkcie I.4. sentencji niniejszej decyzji. Stanowisko Prezesa Urzędu dotyczące wniosku ZGK Janów o wydanie decyzji zobowiązującej W tym miejscu odnieść naleŜy się równieŜ do wniosku o wydanie w niniejszej sprawie decyzji zobowiązującej, jaki ZGK Janów złoŜył w toku prowadzonego postępowania (dowód: karty nr 242-247). Wniosek ten został szczegółowo przedstawiony na stronach 3-5 niniejszej decyzji. W piśmie z dnia 28 kwietnia 2014 r. Zakład wniósł o zakończenie prowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez wydanie decyzji administracyjnej, o jakiej mowa w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Powołany przepis stanowi, Ŝe jeŜeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – Ŝe przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąŜe się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu moŜe, w drodze decyzji, nałoŜyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Decyzja zobowiązująca jest specyficznym instrumentem słuŜącym „polubownemu” zakończeniu postępowania przed Prezesem Urzędu, pozwalającym przedsiębiorcy dobrowolnie wycofać się z zachowań objętych zarzutem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. „Polubowność” tej decyzji zakłada uzyskanie zgodnego z poszanowaniem zbiorowych interesów konsumentów rezultatu (tj. zaniechania stosowania zarzucanych naruszeń) przy uzyskaniu przez przedsiębiorcę określonych korzyści wynikających z przepisów ustawy, wynikających z faktu, iŜ w przypadku decyzji zobowiązującej nie jest nakładana kara pienięŜna. Decyzja wydawana na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest decyzją opartą o uznanie administracyjne. Ww. przepis kreuje sferę uprawnienia, a nie obowiązku do wydania przedmiotowej decyzji. Zatem od uznania Prezesa Urzędu zaleŜy zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji zobowiązującej. Ponadto wskazać naleŜy, Ŝe ww. przepis znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy w toku postępowania zostanie uprawdopodobnione, na podstawie m.in. ustalonych okoliczności sprawy, Ŝe doszło do naruszenia przepisu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wydanie takiej decyzji ma słuŜyć przyspieszeniu toku postępowania bez konieczności udowodnienia stosowania zarzucanych praktyk, z moŜliwością poprzestania na ich uprawdopodobnieniu. W doktrynie prezentowane jest stanowisko, Ŝe jeśli praktyka jest udowodniona, a nie jedynie uprawdopodobniona, Prezes Urzędu powinien wydać decyzję stwierdzającą stosowanie praktyk, 24 a nie decyzję przyjmującą zobowiązania przedsiębiorcy 9 . Podobne stanowisko zajął Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który w wyroku z dnia 15 grudnia 2006 r. sygn. akt XVII AmA 35/06 wskazał, iŜ decyzję zobowiązującą wydaje się na wstępnym etapie postępowania po uprawdopodobnieniu, na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych we wniosku lub będących podstawą do wszczęcia postępowania z urzędu, iŜ został naruszony zakaz wynikający z przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W głównej mierze przepis ten ma na celu przyspieszenie postępowania, a w szczególności zakończenie postępowania w sytuacji, gdy jego cel – usunięcie naruszeń – moŜe być osiągnięty bez przeprowadzania postępowania w całości. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu stoi na stanowisku, Ŝe przedsiębiorca powinien złoŜyć zobowiązanie na wczesnym etapie postępowania, a więc, co do zasady, w pierwszym piśmie składanym w toku postępowania, po otrzymaniu zawiadomienia o jego wszczęciu. W konsekwencji uznać naleŜy, iŜ nie jest zasadne przyjęcie przez Prezesa Urzędu zobowiązania przedsiębiorcy i nałoŜenie obowiązku jego wykonania w przypadku, gdy przedsiębiorca składa to zobowiązanie na dalszych etapach postępowania, a więc po przeprowadzeniu czynności dowodowych wykazujących fakt stosowania zarzucanej mu praktyki. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy wniosek ZGK Janów o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów został złoŜony w piśmie z dnia 28 kwietnia 2014 r. Na tym etapie sprawy materiał dowodowy niezbędny do stwierdzenia, czy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów był juŜ kompletny. Pismem z dnia 11 marca 2014 r. Prezes Urzędu zawiadomił bowiem Zakład o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu. Pismo w tej sprawie doręczone zostało przedsiębiorcy w dniu 17 marca 2014 r. Składając wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej strona postępowania miała zatem pełną świadomość, iŜ Prezes Urzędu dysponuje materiałem niezbędnym do zakończenia niniejszego postępowania. Zaakceptowanie zobowiązań przedsiębiorcy złoŜonych po zawiadomieniu o zakończeniu zbierania materiału dowodowego jest w ocenie Prezesa Urzędu niedopuszczalne, zwłaszcza biorąc pod uwagę, Ŝe po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu niniejszego postępowania Zakład w Ŝaden sposób nie zadeklarował chęci wyeliminowania z obrotu konsumenckiego zarzucanych uchybień. W tym stanie rzeczy stwierdzić naleŜy, iŜ w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wydania decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. II. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, jeŜeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejŜe ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzaleŜniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iŜ przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, o których mowa między innymi w art. 106 naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu bierze równieŜ pod uwagę wymóg spełnienia przesłanek podmiotowych tj. stwierdzenia, Ŝe określone naruszenie dokonane było choćby nieumyślnie. Konieczność uwzględnienia tej przesłanki wynika bezpośrednio z treści art. 106 ust. 9 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Komentarz pod red. C. Banasińskiego i E. Piontka, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 480. 25 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak równieŜ z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, Ŝe przesłanką wymierzenia kary administracyjnej jest subiektywny element zawinienia sprawcy 10 . MoŜliwość nałoŜenia kary jest niezaleŜna od stopnia zawinienia przedsiębiorcy. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pienięŜnej 11 . NałoŜona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a takŜe prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zaleŜności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. NaleŜy takŜe podnieść, iŜ w ocenie Prezesa Urzędu brzmienie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pozwala na nałoŜenie odrębnych kar pienięŜnych za róŜne naruszenia będące przedmiotem rozstrzygnięcia w ramach jednej decyzji. Zgodnie bowiem z przedmiotowym przepisem Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć karę pienięŜną na przedsiębiorcę, jeŜeli ten dopuścił się naruszenia art. 24 ww. ustawy, z czego wynika, Ŝe określona w tym przepisie kara moŜe dotyczyć kaŜdego naruszania stwierdzonego względem danego przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa Urzędu zastosowanie takiego rozwiązania jest poŜądane z tego względu, iŜ pozwala na uwzględnienie przy nakładaniu kar w sposób zindywidualizowany wszystkich okoliczności związanych ze stosowaniem określonych naruszeń, które mogą róŜnić się pod wieloma względami (np. wagą naruszenia, zasięgiem oddziaływania praktyki, skutkami, jakie praktyka wywołuje na rynku i jej dotkliwością dla kontrahentów, czasem jej trwania itp.), a tym samym pozwala na nałoŜenie kary adekwatnej do danego naruszenia. Biorąc powyŜsze pod uwagę Prezes Urzędu postanowił w niniejszej sprawie wymierzyć ZGK Janów trzy kary pienięŜne. Pierwsza kara dotyczy naruszenia wskazanego w pkt I.1. niniejszej decyzji, druga kara – naruszeń wskazanych w pkt I.2. i I.3. decyzji, a trzecia kara – naruszenia wskazanego w pkt I.4. Nakładając kary w powyŜszy sposób Prezes Urzędu wziął pod uwagę podstawy prawne stwierdzonych naruszeń. II.1. Pierwsza z kar pienięŜnych nakładana jest na ZGK Janów w związku z naruszeniem dotyczącym treści zawieranych umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków wskazanym w pkt I.1. niniejszej decyzji. Polega ono na zaniechaniu zamieszczenia w treści umów postanowień określających termin płatności za świadczone usługi, co stoi w sprzeczności z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Spółkę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary (tj. w 2013 r.), którego wysokość wyniosła […] PLN. W związku z tym maksymalna kara pienięŜna, jaka moŜe zostać nałoŜona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi […] PLN. Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonej praktyki. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ stosowane przez Zakład naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polega na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa, które w przedmiotowym przypadku wyraŜa się w zaniechaniu objęcia treścią zawieranych z konsumentami umów pełnej informacji terminu płatności za pobrane usługi. Prezes Urzędu zwaŜył, iŜ w wyniku powyŜszego zachowania sytuacja konsumentów została 10 Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r., Sygn. akt U 7/93, OTK 1994, nr 1, poz. 5. 11 Konrad Kohutek Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008, s. 1027. 26 istotnie osłabiona. Nie otrzymują oni za pośrednictwem umowy pełnej i wyczerpującej informacji na temat sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń, w rezultacie czego zostali pozbawieni wiedzy koniecznej do w pełni czynnego i świadomego uczestniczenia w rynku i dochodzenia swoich praw. Umowy nie gwarantują konsumentom, iŜ faktura zostanie wysłana lub dostarczona co najmniej 14 dni przed terminem płatności, co moŜe skutkować po stronie konsumentów negatywnymi konsekwencjami o charakterze finansowym. To, jaki czas będzie przysługiwał konsumentowi na uiszczenie naleŜności pozostaje w wyłącznej gestii Zakładu. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto takŜe pod uwagę ponad 2,5-letni okres jego stosowania, liczony od momentu wprowadzenia do obrotu konsumenckiego aktualnie wykorzystywanych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. ZwaŜono zatem, iŜ naruszenia, za które nakładana jest kara mają charakter długotrwały. Wpływ na wymiar kary ma takŜe okoliczność, iŜ naruszeń tych dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. Po stronie konsumentów brak jest w związku z tym moŜliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co równieŜ wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono takŜe specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. ZwaŜono, Ŝe usługi dostawy wody i odbioru ścieków są usługami o szczególnym charakterze z uwagi na poziom ich niezbędności dla kaŜdego gospodarstwa domowego. Zakwestionowane praktyki ZGK Janów dotyczą zatem towaru, z którego konsumenci nie mogą zrezygnować i którego nie mogą zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto pod uwagę geograficzny zasięg działalności Zakładu, który ogranicza terytorialny zasięg oddziaływania stwierdzonych praktyk do obszaru gminy Janów, co oznacza, iŜ zakwestionowane działania mają charakter wyłącznie lokalny. Podkreślić równieŜ naleŜy, iŜ sporne klauzule dotyczą podstawowych, bieŜących kwestii związanych z wykonywaniem umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, co równieŜ wpływa na dotkliwość stwierdzonej praktyki. Terminowe regulowanie naleŜności jest bowiem głównym obowiązkiem odbiorców usług wodociągowych i kanalizacyjnych. Wskazać takŜe naleŜy, iŜ w toku postępowania stwierdzono, iŜ ZGK Janów nie naruszył swoim działaniem w sposób celowy zbiorowych interesów konsumentów dąŜąc świadomie do wykorzystania przewagi kontraktowej celem naraŜenia konsumentów na niekorzystne skutki o charakterze prawnym i ekonomicznym. W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane praktyki były stosowane w sposób nieumyślny i były wynikiem niedołoŜenia przez Zakład przy konstruowaniu treści wzorców umownych staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego i doświadczonego uczestnika obrotu gospodarczego. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie […]% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2013 r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Występowania takich okoliczności nie stwierdzono, w związku z czym kwota kary na tym etapie jej miarkowania pozostaje bez zmian. W powyŜszym kontekście zbadano równieŜ przesłankę „uprzedniego naruszenia przepisów ustawy” wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, iŜ Spółka nie dopuściła się wcześniej takiego naruszenia. W związku z tym brak jest podstaw do podwyŜszenia wysokości kary z tego tytułu. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w przedstawiony powyŜej sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. 27 W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 2 858 PLN (słownie złotych: dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt osiem). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości […]% przychodu uzyskanego przez Zakład w 2013 r. i stanowiąca […]% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do moŜliwości finansowych ZGK Janów. Prezes Urzędu uznał, Ŝe orzeczona kara powinna pełnić funkcję represyjną, stanowić dolegliwość za stosowanie stwierdzonych w Decyzji praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i podkreślać ich naganność. NaleŜy wskazać równieŜ na funkcję dyscyplinującą i prewencyjną kary, której celem jest zapobieŜenie stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, a takŜe na jej walor edukacyjny i wychowawczy. Wobec powyŜszego orzeczono, jak w pkt II.1. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. II.2. Druga kara wymierzona ZGK Janów w niniejszym postępowaniu nakładana jest z tytułu naruszeń wskazanych w pkt I.2. i I.3. sentencji niniejszej decyzji. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Zakład w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary (tj. w 2013 r.), którego wysokość wyniosła […] PLN. W związku z tym maksymalna kara pienięŜna, jaka moŜe zostać nałoŜona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi […] PLN. Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ stosowane przez Zakład naruszenia zbiorowych interesów konsumentów mają miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu i sposób jego realizacji naruszeniu przepisów prawa poprzez stosowanie postanowień umownych i procedur sprzecznych z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Prezes Urzędu zwaŜył, iŜ praktyka stwierdzona w pkt I.2. Decyzji wpływa negatywnie na interesy najsłabszych uczestników rynku. W wyniku zakwestionowanego w tym punkcie postanowienia umowa o dostarczanie wody i odbiór ścieków moŜe zostać rozwiązana w sytuacji nieprzewidzianej powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, na skutek jednostronnej decyzji dostawcy usług. Rozwiązanie umowy jest równoznaczne z zaprzestaniem dostarczania wody lub odbierania ścieków, a więc zakwestionowane postanowienie moŜe w sposób nieuprawniony pozbawić konsumenta dostępu do towaru, z którego korzystanie jest podstawową Ŝyciową potrzebą kaŜdego człowieka. Takie zachowanie sprzeciwia się równieŜ publicznoprawnemu obowiązkowi świadczenia usług wynikającemu z art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Podobnie sytuacja konsumentów została istotnie osłabiona w wyniku stosowania praktyki, o jakiej mowa w pkt I.3. sentencji niniejszej Decyzji. ZGK Janów pozbawiło konsumentów prawa do ponownego korzystania z dostawy wody lub odbioru ścieków, w sytuacji gdy ustały ustawowe przesłanki uzasadniające odcięcie ww. usług. Mimo ich braku Zakład kontynuuje wstrzymanie świadczenia usług wodociągowych i kanalizacyjnych do czasu opłacenia przez klienta kosztów związanych z zamknięciem i otwarciem przyłącza. W tym czasie konsument pozbawiony jest moŜliwości korzystania z dostawy wody i odbioru ścieków. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto takŜe pod uwagę jego długotrwałość tj. około 2,5-letni okres stosowania stwierdzonych praktyk, liczony od momentu wprowadzenia do obrotu konsumenckiego aktualnie stosowanych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Wpływ na wymiar kary ma takŜe okoliczność, iŜ naruszenia 28 dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. Po stronie konsumentów brak jest w związku z tym moŜliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co równieŜ wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono takŜe specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. ZwaŜono, Ŝe usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczą stwierdzone naruszenia, naleŜą do usług uŜyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszechny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Stwierdzone naruszenie dotyczy zatem towaru, który naleŜy uznać za niezbędny z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto pod uwagę geograficzny zasięg działalności Zakładu, który ogranicza terytorialny zasięg oddziaływania stwierdzonych praktyk do obszaru gminy Janów. Zakwestionowane praktyki mają zatem charakter lokalny. Podkreślić równieŜ naleŜy, iŜ sporne klauzule nie dotyczą podstawowych, bieŜących kwestii związanych z wykonywaniem umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Sytuacje, do których odnoszą się zakwestionowane postanowienia (wstrzymanie świadczenia usług w związku z brakiem płatności, rozwiązanie umowy) mają bowiem charakter incydentalny i z załoŜenia nie występują na duŜą skalę. Ponadto z ustaleń poczynionych w toku niniejszego postępowania administracyjnego wynika, Ŝe stwierdzone praktyki są stosowane w sposób nieumyślny, tj. przedsiębiorca nie miał świadomości, iŜ jego zachowanie moŜe naruszać obowiązujące przepisy prawa. Kwestionowane zachowania są w ocenie Prezesa Urzędu wynikiem niedołoŜenia przez Zakład staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie […]% przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2013 r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Występowania takich okoliczności nie stwierdzono, w związku z czym kwota kary na tym etapie jej miarkowania pozostaje bez zmian. W powyŜszym kontekście zbadano równieŜ przesłankę „uprzedniego naruszenia przepisów ustawy” wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, iŜ Spółka nie dopuściła się wcześniej takiego naruszenia. W związku z tym brak jest podstaw do podwyŜszenia wysokości kary z tego tytułu. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w przedstawiony powyŜej sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 1 429 PLN (słownie złotych: jeden tysiąc czterysta dwadzieścia dziewięć). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości […]% przychodu uzyskanego przez Zakład w 2013 r. i stanowiąca […]% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do moŜliwości finansowych ZGK Janów. Prezes Urzędu uznał, Ŝe orzeczona kara powinna pełnić funkcję represyjną, stanowić dolegliwość za stosowanie stwierdzonych w Decyzji praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i podkreślać ich naganność. NaleŜy wskazać równieŜ na funkcję dyscyplinującą i prewencyjną kary, której celem jest zapobieŜenie stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, a takŜe na jej walor edukacyjny i wychowawczy. Wobec powyŜszego orzeczono, jak w pkt II.2. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy 29 uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. II.3. Trzecia z wymierzonych ZGK Janów kar pienięŜnych dotyczy praktyki naruszającej zbiorowe interesy stwierdzonej w pkt I.4. sentencji niniejszej decyzji polegającej na wprowadzeniu opłaty za odbiór techniczny przyłącza, która nie została uwzględniona w katalogu warunków przyłączenia do sieci wskazanych w art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy. Podstawę obliczenia wysokości kary jest przychód osiągnięty przez Zakład w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary (tj. w 2013 r.), którego wysokość wyniosła […] PLN. W związku z tym maksymalna kara pienięŜna, jaka moŜe zostać nałoŜona na przedsiębiorcę w oparciu o art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wynosi […] PLN. Dokonując oceny wagi stwierdzonego naruszenia Prezes Urzędu zwaŜył, iŜ stwierdzoną praktykę zaliczyć naleŜy do praktyk stosowanych na etapie zawierania kontraktu. Polega one na naruszeniu przepisów prawa wyraŜającym się w ustaleniu i pobieraniu pozataryfowej opłaty przyłączeniowej, która ma bezprawny charakter. Stwierdzona praktyka wpływa negatywnie na interesy ekonomiczne konsumentów ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej Zakładu. ZwaŜono równieŜ, Ŝe zakwestionowana opłata funkcjonuje w ZGK Janów od czasu jego powstania tj. od lipca 2011 r. Ponad 2,5 letni okres stosowania opłaty pozwala na zakwalifikowanie stwierdzonego naruszenia jako długotrwałego. Wpływ na wymiar kary ma takŜe okoliczność, iŜ naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. Po stronie konsumentów brak jest w związku z tym moŜliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co równieŜ wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono takŜe specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. ZwaŜono, Ŝe usługi dostawy wody i odbioru ścieków są usługami o szczególnym charakterze z uwagi na poziom ich niezbędności dla kaŜdego gospodarstwa domowego. Zakwestionowane praktyki ZGK Janów dotyczą zatem towaru, z którego konsumenci nie mogą zrezygnować i którego nie mogą zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Podczas dokonywania oceny wagi naruszenia uwzględniono takŜe niewielki zasięg geograficzny praktyki. Praktyka ograniczyła się do terenu jednej gminy, a zatem miała wymiar lokalny. Ustalając wymiar kary pienięŜnej wzięto takŜe pod uwagę, Ŝe stronę podmiotową stosowanej przez ZGK Janów praktyki. ZwaŜyć naleŜało w tym kontekście, czy Zakład miał zamiar jej stosowania, czy teŜ praktyka była jedynie skutkiem niezachowania ostroŜności wymaganej w danych okolicznościach. Zdaniem Prezesa Urzędu ogół okoliczności sprawy kaŜe przyjąć, Ŝe naruszenie, za które nakładana jest kara było spowodowane niedołoŜeniem przez Zakład wystarczających starań celem ustalenia, czy kwestionowana opłata została uwzględniona w katalogu warunków przyłączenia nieruchomości do sieci wynikającym z art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy. Jednocześnie jednak, w ocenie Prezesa Urzędu, Zakład powinien był przewidzieć, Ŝe podejmowane przez niego działania mają charakter bezprawny. W świetle powyŜszego, naleŜy stwierdzić, Ŝe stosując zarzucaną praktykę Zakład działał nieumyślnie. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie […]% przychodu uzyskanego przez ZGK Janów w 2013 r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. 30 Występowania takich okoliczności nie stwierdzono, w związku z czym kwota kary na tym etapie jej miarkowania pozostaje bez zmian. W powyŜszym kontekście zbadano równieŜ przesłankę „uprzedniego naruszenia przepisów ustawy” wynikającą z art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stwierdzając, iŜ Spółka nie dopuściła się wcześniej takiego naruszenia. W związku z tym brak jest podstaw do podwyŜszenia wysokości kary z tego tytułu. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w przedstawiony powyŜej sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 1 429 PLN (słownie złotych: jeden tysiąc czterysta dwadzieścia dziewięć). W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości […]% przychodu uzyskanego przez Zakład w 2013 r. i stanowiąca […]% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do moŜliwości finansowych ZGK Janów. Prezes Urzędu uznał, Ŝe orzeczona kara powinna pełnić funkcję represyjną, stanowić dolegliwość za stosowanie stwierdzonych w Decyzji praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i podkreślać ich naganność. NaleŜy wskazać równieŜ na funkcję dyscyplinującą i prewencyjną kary, której celem jest zapobieŜenie stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, a takŜe na jej walor edukacyjny i wychowawczy. Wobec powyŜszego orzeczono, jak w pkt II.3. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, Ŝe jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ww. ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia obowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ww. ustawy, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Ponadto, stosownie do art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W punkcie I niniejszej decyzji Prezes Urzędu w wyniku przeprowadzonego przeciwko ZGK Janów postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stwierdził naruszenie przez ww. przedsiębiorcę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spełniona została zatem przesłanka wynikająca z art. 77 ust. 1 tej ustawy pozwalająca na obciąŜenie Zakładu kosztami przeprowadzonego postępowania. PoniewaŜ przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają, co naleŜy rozumieć pod pojęciem „kosztów postępowania” odwołano się w tym względzie – zgodnie z art. 83 ww. ustawy – do art. 263 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który do kosztów postępowania zalicza między innymi koszty doręczania stronom pism urzędowych. W niniejszej sprawie wyliczone w ten sposób koszty związane z korespondencją ze stroną postępowania ustalono na kwotę 34 PLN. W związku z tym postanowiono obciąŜyć ZGK Janów kosztami przeprowadzonego postępowania antymonopolowego w wysokości 34 PLN (słownie złotych: trzydzieści cztery). 31 Na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji na uiszczenie ww. kosztów. PowyŜszą kwotę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powyŜszego orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt III niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 264 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, naleŜy wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn