RKT-15/2007

DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, 27.04.2007r. RKT-411-40/06/MK DECYZJA Nr RKT- 15/2007 I. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zmian.) w zwi ą zku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst. jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 ze zmian. Dz.U. z 2006r. Nr 157, poz. 1119, Dz.U. Nr 170, poz. 1217, Dz.U. Nr 249, poz. 1834), oraz stosownie do art. 28 ust. 6 ww. ustawy i § 6 rozporz ą dzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie okre ś lenia w ł a ś ciwo ś ci miejscowej i rzeczowej delegatur Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. nr 18 poz. 172 ze zmian.), -w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza si ę post ę powanie antymonopolowe wszcz ę te na wniosek Janusza W. prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą zgodnie z zmian ą wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej o nr ewid. (…), miejsce prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej (…), w zwi ą zku z podejrzeniem nadu ż ywania przez: 1. Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny im. Dr Emila Cyrana w Lubli ń cu, ul. Grunwaldzka 48, pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla osób zmar ł ych w ww. Szpitalu, poprzez pobieranie przez dzier ż awc ę prosektorium od rodzin i innych osób zlecaj ą cych pochówek zw ł ok osób zmar ł ych w tym Szpitalu, op ł aty za przechowywanie w prosektorium przez trzeci ą dob ę od czasu zgonu, co mo ż e by ć praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę o jakiej mowa w art. 8 ust. 1 powy ż ej wymienionej ustawy, 2. Marka Sz., prowadz ą cego dzia ł alno ść gospodarcz ą zgodnie z zmian ą wpisu do ewidencji dzia ł alno ś ci gospodarczej o nr ewid. (…), miejsce prowadzenia dzia ł alno ś ci gospodarczej (…), pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla osób zmar ł ych w Wojewódzkim Szpitalu Neuropsychiatrycznym im. Dr Emila Cyrana w Lubli ń cu, poprzez pobieranie od rodzin i innych osób zlecaj ą cych pochówek zw ł ok osób zmar ł ych w ww. Szpitalu, op ł aty za przechowywanie w prosektorium przez trzeci ą dob ę od czasu zgonu, co mo ż e by ć praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę o jakiej mowa w art. 8 ust. 1 powy ż ej wymienionej ustawy, jako bezprzedmiotowe. Uzasadnienie W dniu 20.01.2006r. organ antymonopolowy otrzyma ł wniosek Janusza W. (zwany dalej J.W. lub Wnioskodawca) ś wiadcz ą cego us ł ugi pogrzebowe na terenie miasta Lubliniec w sprawie naruszenia przez Wojewódzki Szpital Neuropsychiatryczny w Lubli ń cu im. Dr Emila Cyrana (zwany dalej WSN lub Szpitalem) oraz Marka Sz. (zwany dalej M.Sz.) przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów poprzez nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla osób zmar ł ych w tym Szpitalu, w drodze m.in. pobierania przez M.Sz. op ł at za trzeci ą dob ę przechowywania w prosektorium nale żą cym do WSN, zw ł ok osób zmar ł ych w tym Szpitalu, co mo ż e by ć praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę o jakiej mowa w art. 8 ust. 1 powy ż ej 1 wymienionej ustawy. Po uzupe ł nieniu przez Wnioskodawc ę braków formalnych we wniosku w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej równie ż organem antymonopolowym) zosta ł o przeprowadzone post ę powanie wyja ś niaj ą ce. Przeprowadzone w tej sprawie post ę powanie wyja ś niaj ą ce o sygn. RKT-400-10/06/MK, a w szczególno ś ci zebrane w tym post ę powaniu informacje i dokumenty, potwierdzi ł y przypuszczenie, i ż w opisanej we wniosku o wszcz ę cie post ę powania sprawie, mog ł o doj ść do naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego te ż postanowieniem nr 1 z dnia 29.09.2006r. zosta ł o wszcz ę te na wniosek J.W. post ę powanie w sprawie nadu ż ywania przez WSN oraz M.Sz. przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w sentencji niniejszej decyzji. Ponadto postanowieniem nr 2 z tego samego dnia zaliczono w poczet dowodów tego post ę powania informacje i dokumenty zgromadzone w post ę powaniu wyja ś niaj ą cym w tej sprawie. Poniewa ż przeprowadzone post ę powanie wyja ś niaj ą ce wskazywa ł o równie ż na naruszenie w inny sposób przez M.Sz. oraz drugi Szpital dzia ł aj ą cy w Lubli ń cu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zosta ł o w tej sprawie wszcz ę te odr ę bne post ę powanie antymonopolowe w sprawie naruszenia przepisów tej ustawy. W ustosunkowaniu si ę do wszcz ę cia niniejszego post ę powania M.Sz. nie zgodzi ł si ę z zarzutami postawionymi przez J.W. oraz stwierdzi ł , i ż jego zak ł ad pogrzebowy cieszy si ę od wielu lat dobr ą renom ą i wysok ą jako ś ci ą ś wiadczonych us ł ug, a wniosek z ł o ż ony przez tego przedsi ę biorc ę jest efektem walki konkurencyjnej. Tak ż e WSN w pi ś mie z dnia 17.11.2006r. nie zgodzi ł si ę z postawionymi w postanowieniu o wszcz ę ciu post ę powania zarzutami. Zdaniem WSN przekazanie M.Sz. w dzier ż aw ę obiektu prosektorium odby ł o si ę zgodnie z obowi ą zuj ą cymi przepisami prawa. Natomiast pobieranie za trzeci ą dob ę od czasu zgonu op ł aty za przechowywanie zw ł ok w prosektorium nie nosi znamion praktyki ograniczaj ą cej konkurencj ę o jakiej mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie WSN kwestia post ę powania w razie ś mierci chorego w szpitalu regulowana by ł a „Regulaminem post ę powania w razie ś mierci chorego w szpitalu”, stanowi ą cego za łą cznik do Instrukcji Ministra Zdrowia i Opieki Zdrowotnej z dnia 9 czerwca 1961r. w sprawie regulaminów szpitalnych (Dz.Urz. MZiOS Nr 13, poz. 89, z 1962r. Nr 4 poz. 17, z 1963r. Nr 13, poz. 84 i z 1980r. Nr 6, poz. 23). Zgodnie z zapisami tego rozporz ą dzenia zw ł oki wolno by ł o przechowywa ć w kostnicy przez czas d ł u ż szy ni ż trzy doby ale nie d ł u ż ej ni ż pi ęć dób. Zwyczajowo by ł o przyj ę te, i ż przechowywanie przez okres trzech dób by ł o bezp ł atne. Jednak ż e powy ż ej przytoczona Instrukcja nie ma ju ż mocy obowi ą zuj ą cej, bowiem zgodnie z Obwieszczeniem Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001r. w sprawie wykazu uchwa ł Rady Ministrów, zarz ą dze ń i innych aktów normatywnych Prezesa Rady Ministrów, ministrów i innych organów administracji rz ą dowej, które utraci ł y moc z dniem 30 marca 2001r., ww. Instrukcja Ministra Zdrowia i Opieki Spo ł ecznej przesta ł a obowi ą zywa ć z tym dniem. Od 31 marca 2001r. jedynym aktem prawnym, który odnosi ł si ę do kwestii przechowywania zw ł ok osób zmar ł ych w szpitalu by ł a ustawa z dnia 30 sierpnia 1991r. o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zmian.). Jednak ż e ani przepisy tej ustawy ani te ż akty wykonawcze obwi ą zuj ą ce w dniu wszcz ę cia niniejszego post ę powania nie regulowa ł y obowi ą zków jakie posiada szpital zwi ą zanych z post ę powaniem ze zw ł okami ludzkimi ani te ż odp ł atno ś ci za wykonywanie tych us ł ug. Dlatego te ż w zwi ą zku z brakiem odpowiednich regulacji prawnych, WSN zobowi ą za ł dzier ż awc ę prosektorium tj. M.Sz. m.in. do bezp ł atnego przechowywania przez dwie doby zw ł ok osób zmar ł ych w tym szpitalu. W dniu 25.11.2006r. wesz ł o w ż ycie rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 pa ź dziernika 2006r. w sprawie post ę powania ze zw ł okami osób zmar ł ych w szpitalu (Dz.U. Nr 203, poz. 1503). Zgodnie z przepisami tego rozporz ą dzenia zw ł oki osoby zmar ł ej przechowuje si ę w ch ł odni nie d ł u ż ej ni ż dwie doby. Ponadto osoba wskazana w regulaminie porz ą dkowym szpitala jest obowi ą zana zw ł oki osoby zmar ł ej umy ć i ubra ć . W zwi ą zku z powy ż szym w ocenie WSN post ę powanie tego Szpitala jest zgodne z przepisami ww. rozporz ą dzenia. St ą d te ż post ę powanie antymonopolowe w tej sprawie jest bezprzedmiotowe i zdaniem WSN nale ż y go umorzy ć . Organ antymonopolowy ustali ł co nast ę puje 2 WSN jest w ł a ś cicielem prosektorium le żą cego na terenie Szpitala. Z uwagi na to, i ż drugi ze szpitali dzia ł aj ą cych w Lubli ń cu tj. Samodzielny Publiczny Zespó ł Opieki Zdrowotnej w Lubli ń cu (zwany dalej SP ZOZ) nie posiada prosektorium, w dniu 31.07.1997r. zosta ł a zawarta pomi ę dzy WSN a SP ZOZ umowa reguluj ą ca warunki i sposób korzystania z obiektu „Kaplica – prosektorium” w celu realizacji zada ń zawartych w statutach tych szpitali (karty od nr 58 do nr 62). Zgodnie z postanowieniami tej umowy w obiekcie „Kaplicy-prosektorium” realizowane by ł y us ł ugi na rzecz osób zmar ł ych m.in. w tych szpitalach. Obsad ę personaln ą tego obiektu zapewnia ł SP ZOZ, a czynno ś ci zwi ą zane z przygotowaniem do pochówku i przechowywaniem zw ł ok do czasu wykonania sekcji zw ł ok osób zmar ł ych w WSN oraz w SP ZOZ by ł y wykonywane bezp ł atnie. W dniu 21.10.2005r. WSN oraz SP ZOZ sporz ą dzi ł y „Protokó ł uzgodnie ń ze spotkania w sprawie Pracowni Autopsyjnej-Prosektorium” (karta nr 41). W toku tego spotkania szpitale uzgodni ł y, i ż Dzier ż awca prosektorium wy ł oniony w drodze przetargu zapewni nieodp ł atnie m.in. przewóz do prosektorium zw ł ok osób zmar ł ych w WSN oraz SP ZOZ, przechowywanie zw ł ok osób zmar ł ych w WSN przez 2 doby natomiast w SP ZOZ przez 1 dob ę oraz przygotowanie zw ł ok tych osób do pochówku. Ponadto w trakcie tego spotkania oba szpitale uzgodni ł y, i ż umowa z dnia 31.07.1997r. dotycz ą ca korzystania przez oba szpitale z obiektu prosektorium zostaje rozwi ą zana. Nast ę pnie WSN og ł osi ł o przetarg na dzier ż aw ę obiektu tego prosektorium (karta nr 14). W trakcie tego przetargu wp ł yn ęł y oferty dwóch przedsi ę biorców tj. J.W. oraz M.Sz. Po przeprowadzonym post ę powaniu przetargowym, na skutek wycofania swojej oferty przez J.W., WSN z dniu 23.11.2005r. zawar ł o z M.Sz. umow ę dzier ż awy prosektorium (karty od nr 42 do nr 47). Zgodnie z postanowieniami tej umowy, dzier ż awca zobowi ą za ł si ę m.in. do nieodp ł atnego ś wiadczenia na rzecz WSN oraz SP ZOZ przewozu zw ł ok pacjentów zmar ł ych w WSN oraz SP ZOZ do prosektorium, przygotowania do pochówku pacjentów zmar ł ych w WSN i SP ZOZ tj. mycia, golenia, ubrania i w ł o ż enia do trumny oraz przechowywania zw ł ok pacjentów zmar ł ych w WSN przez 2 doby, natomiast pacjentów zmar ł ych w SP ZOZ przez 1 dob ę . Jak ustalono w toku tego post ę powania zgodnie z postanowieniami umowy dzier ż awy prosektorium pomi ę dzy WSN a M.Sz., dzier ż awca prosektorium wykonuje bezp ł atnie dla zw ł ok osób zmar ł ych w tym szpitalu us ł ugi przechowywania w ch ł odni przez dwie doby oraz ich mycia, golenia i ubierania. W celu ustalenia czy dzier ż awca prosektorium wykonuje te us ł ugi zgodnie z postanowieniami umowy zawartej z WSN, organ antymonopolowy przeanalizowa ł faktury za wykonane przez M.Sz. us ł ugi prosektoryjne, wykaz prowadzony w prosektorium zawieraj ą cy m.in. dat ę zgonu danej osoby w szpitalu oraz przedstawione przez dzier ż awc ę prosektorium i zak ł ady pogrzebowe informacje w zakresie daty odbioru zw ł ok z tego prosektorium. Jak ustali ł organ antymonopolowy w oparciu o ww. dokumenty, w analizowanym okresie tj. lipiec-wrzesie ń 2006r. w przypadku zamieszczenia na fakturach za wykonane us ł ugi dla zw ł ok osób zmar ł ych w WSN pozycji „wynaj ę cie ch ł odni”, zw ł oki tych osób by ł y przechowywane w prosektorium przez okres d ł u ż szy ni ż dwie doby np. faktura nr 94/06: przyj ę cie zw ł ok do prosektorium z dniu 30.07.06r., wydanie zw ł ok zak ł adowi pogrzebowemu w dniu 02.08.06r. (karty nr 173, nr 160 verte i nr 224), faktura nr 125/06: przyj ę cie zw ł ok do prosektorium 24.09.06r., wydanie zw ł ok w dniu 27.09.06r. (karty nr 184, nr 163 i nr 224), faktura nr 97/06: przyj ę cie zw ł ok do prosektorium 31.07.06r. data pogrzebu 03.08.06r. (karta nr 174 i nr 161), faktura nr 91/06: przyj ę cie zw ł ok do prosektorium 28.07.06r. data pogrzebu 31.07.06r., (karta nr 172 i nr 160 verte), faktura nr 124/06: przyj ę cie zw ł ok do prosektorium 15.09.06r. data pogrzebu 18.09.06r. (karta nr 183 i nr 162 verte). Wynika z powy ż szego, i ż w przypadku przechowywania przez okres d ł u ż szy ni ż dwie doby zw ł ok osób zmar ł ych w Szpitalu tj. przez trzeci ą i wi ę cej dób, M.Sz. pobra ł op ł aty za przechowanie tych zw ł ok w ch ł odni. Równocze ś nie na fakturach tych nie widnieje op ł ata za mycie, golenie i ubieranie zw ł ok z czego nale ż y domniemywa ć , i ż us ł ugi te zosta ł y wykonane przez M.Sz. bezp ł atnie. Organ antymonopolowy zwa ż y ł co nast ę puje 3 I. Dla uznania, ż e sprawa ma charakter antymonopolowy niezb ę dne jest ustalenie czy w okoliczno ś ciach sprawy dosz ł o do naruszenia interesu publicznoprawnego. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy antymonopolowej, celem regulacji w niej przyj ę tej jest zapewnienie rozwoju konkurencji, ochrona przedsi ę biorców nara ż onych na stosowanie praktyk monopolistycznych i ochrona interesów konsumentów. Ustawa ta znajduje zatem zastosowanie jedynie wówczas, gdy zagro ż ony lub naruszony zostaje interes publiczny, polegaj ą cy na zapewnieniu w ł a ś ciwych warunków funkcjonowania rynku. Przeto ustawa ta, w odniesieniu do przedsi ę biorców, chroni konkurencj ę , a w odniesieniu do konsumentów, ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Dzia ł aniami wymierzonymi w tak rozumian ą konkurencj ę , b ą d ź skierowanymi w tak pojmowane interesy konsumentów, s ą zatem jedynie takie dzia ł ania, które dotykaj ą sfery interesów szerszego kr ę gu uczestników rynku, a wi ę c gdy dotycz ą nie sytuacji pojedynczego przedsi ę biorcy czy konsumenta, lecz zaburze ń na rynku, w rozumieniu negatywnych zjawisk charakteryzuj ą cych jego funkcjonowanie. Ingerencja organu antymonopolowego uzasadniona jest tylko wówczas, gdy s ł u ż y ochronie tak poj ę tej konkurencji lub interesu konsumentów. Celem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest wi ę c ochrona prywatnoprawnego interesu przedsi ę biorcy b ą d ź konsumenta. Dlatego te ż warunkiem koniecznym w niniejszej sprawie do stwierdzenia naruszenia przez WSN oraz M.Sz. przepisów niniejszej ustawy, konieczne jest wykazanie, i ż dzia ł aniami tych przedsi ę biorców móg ł zosta ć dotkni ę ty szerszy kr ą g uczestników rynku. W ocenie organu antymonopolowego dzia ł aniami powy ż szych przedsi ę biorców, móg ł zosta ć dotkni ę ty szeroki bli ż ej nie okre ś lony kr ą g konsumentów tj. rodzin i innych osób zlecaj ą cych pochówek zw ł ok osób zmar ł ych w WSN, w przypadku ukszta ł towania w taki sposób umowy pomi ę dzy WSN oraz Markiem Sz., i ż pozwala ł a ona dzier ż awcy prosektorium na pobieranie op ł at za trzeci ą dob ę przechowywania w prosektorium zw ł ok osób zmar ł ych w WSN, co by ł oby niezgodne z obowi ą zuj ą cymi przepisami w tym zakresie. Uzasadnia to zdaniem organu antymonopolowego twierdzenie, i ż w niniejszej sprawie zosta ł naruszony interes publiczno-prawny konsumentów tj. rodzin i innych osób dokonuj ą cych formalno ś ci zwi ą zanych z organizacj ą pochówku osób zmar ł ych w WSN. I.1 i I.2 Zgodnie z tre ś ci ą art. 8 ustawy antymonopolowej zakazane jest nadu ż ycie przez przedsi ę biorców pozycji dominuj ą cej na rynku. Dlatego te ż uznanie praktyki okre ś lonej w art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej za ograniczaj ą c ą konkurencj ę , nast ę puje w przypadku gdy przedsi ę biorca posiada pozycj ę dominuj ą c ą na rynku w ł a ś ciwym i nadu ż ywa tej pozycji. Posiadanie pozycji dominuj ą cej Ustawodawca w art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej zdefiniowa ł , i ż przez pozycj ę dominuj ą c ą nale ż y rozumie ć pozycj ę przedsi ę biorcy, która umo ż liwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku w ł a ś ciwym przez stworzenie mu mo ż liwo ś ci dzia ł ania w znacznym zakresie niezale ż nie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów. Domniemywa si ę , ż e przedsi ę biorca ma pozycj ę dominuj ą c ą je ż eli jego udzia ł w rynku przekracza 40%. Z kolei pkt 8 tego artyku ł u, definiuje, i ż rynkiem w ł a ś ciwym jest rynek towarów, które ze wzgl ę du na ich przeznaczenie, cen ę oraz w ł a ś ciwo ś ci, w tym jako ść , s ą uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz s ą oferowane na obszarze, na którym ze wzgl ę du na ich rodzaj i w ł a ś ciwo ś ci, istnienie barier dost ę pu do rynku, preferencje konsumentów, znacz ą ce ró ż nice cen i koszty transportu, panuj ą zbli ż one warunki konkurencji. Tym samym do zdefiniowania rynku w ł a ś ciwego w danej sprawie, konieczne jest jego okre ś lenie w uj ę ciu produktowym i geograficznym. Jak opisano to w cz ęś ci dotycz ą cej ustalenia stanu faktycznego zgodnie z art. 25a ust.1 ustawy o zak ł adach opieki zdrowotnej, szpital ma obowi ą zek nale ż ycie przygotowa ć zw ł oki osoby zmar ł ej w szpitalu w celu ich wydania osobom uprawnionym do ich pochowania. Ponadto zgodnie z art. 25a ust. 2 tej ustawy, Minister w ł a ś ciwy do spraw zdrowia okre ś la w drodze rozporz ą dzenia sposób post ę powania szpitala ze zw ł okami osób zmar ł ych w szpitalu, w szczególno ś ci zakres 4 czynno ś ci nale żą cych do obowi ą zków szpitala zwi ą zanych z przygotowaniem zw ł ok do ich wydania. Natomiast w my ś l przepisów rozporz ą dzenia z dnia 31.10.2006r. w sprawie post ę powania ze zw ł okami osób zmar ł ych w szpitalu, wydanego na podstawie art. 25a ust. 2 ustawy o zak ł adach opieki zdrowotnej, do obowi ą zków szpitala nale ż y m.in. przechowywanie bezp ł atnie przez dwie doby zw ł ok osoby zmar ł ej w szpitalu oraz ich umycie i ubranie. Tym samym Szpital na podstawie przepisów tego rozporz ą dzenia zosta ł zobowi ą zany do wykonywania okre ś lonych czynno ś ci zwi ą zanych z ich przygotowaniem do pochówku zwanych dalej us ł ugami prosektoryjnymi. Zakres us ł ug wykonywanych w ramach ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych by ł ju ż wielokrotnie przedmiotem orzecze ń S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów np. wyrok z dnia 11 maja 1994r. (sygn. akt XVII Amr 61/93), wyrok z dnia 10 kwietnia 1996r. (sygn. akt XVII Amr 9/96), wyrok z dnia 20 lutego 2002r. (sygn. akt XVII Ama 15/01), wyrok z dnia 21 sierpnia 2003r. (sygn. akt XVII Ama 71/02), wyrok z dnia 28 stycznia 2004r. (sygn. akt XVII Ama 19/03), wyroki z dnia 25 maja 2006r. (sygn. akt Ama 98/04 oraz Ama 38/06). Tym samym rynkiem produktowym w tej sprawie jest rynek ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych. Poniewa ż szpital zgodnie z przepisami ww. rozporz ą dzenia jest zobowi ą zany do wykonywania przez osob ę wskazan ą w regulaminie porz ą dkowym szpitala do okre ś lonych dzia ł a ń zwi ą zanych ze ś mierci ą pacjenta, rynkiem geograficznym w tej sprawie jest teren szpitala, dla którego s ą wykonywane tzw. us ł ugi prosektoryjne w prosektorium stanowi ą cym jego jednostk ę organizacyjn ą . Dlatego te ż rynkiem w ł a ś ciwym w niniejszej sprawie jest rynek ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla zw ł ok osób zmar ł ych w WSN. Poniewa ż na tak wyznaczonym rynku WSN posiada tzw. „monopol prawny” na ś wiadczenie us ł ug prosektoryjnych i jest jedynym przedsi ę biorc ą ś wiadcz ą cym us ł ugi prosektoryjne i nie spotyka si ę na tym rynku z konkurencj ą ze strony innych przedsi ę biorców, nale ż y uzna ć , i ż w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy antymonopolowej, posiada na tym rynku pozycj ę dominuj ą c ą . Równie ż M.Sz. wydzier ż awiaj ą c od WSN pomieszczenia prosektorium uzyska ł z woli tego Szpitala pozycj ę dominuj ą c ą na tym rynku. S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów ju ż kilkakrotnie w swoich wyrokach zajmowa ł stanowisko, i ż w sytuacji kiedy szpital oddaje w dzier ż aw ę innemu przedsi ę biorcy prosektorium do niego nale żą ce, to pozycj ę dominuj ą c ą na rynku us ł ug prosektoryjnych ś wiadczonych dla tego szpitala posiada zarówno ten szpital jak i dzier ż awca prosektorium (np. wyrok SOKiK z dnia 27.04.2005r. o sygn. akt XVII AmA 7/04 i wyrok SOKiK z dnia 27.04.2005r. o sygn. XVII AmA 9/04 oraz wyrok SOKiK z dnia 25.05.2006r. sygn. akt XVII Ama 38/06 i wyrok SOKiK z dnia 25.05.2006r. sygn. akt XVII Ama 98/04). St ą d te ż dzia ł ania zarówno WSN jak i M.Sz. na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla zw ł ok osób zmar ł ych w tym Szpitalu mog ą podlega ć ocenie w ś wietle art. 8 ustawy antymonopolowej. Nadu ż ywanie pozycji dominuj ą cej W my ś l art. 8 ust. 1 ustawy antymonopolowej, za praktyk ę ograniczaj ą c ą konkurencj ę uznaje si ę nie samo posiadanie pozycji dominuj ą cej ale jej nadu ż ywanie czyli oddzia ł ywanie na interesy konkurentów, kontrahentów lub konsumentów w stopniu nie mo ż liwym do zaistnienia w przypadku gdyby podejmuj ą cy je przedsi ę biorca dzia ł a ł na rynku w warunkach konkurencji. Ustawa nie wymienia w sposób wyczerpuj ą cy przejawów nadu ż ywania pozycji dominuj ą cej na rynku, a jedynie wylicza w art. 8 ust. 2 typowe przyk ł ady zachowa ń przedsi ę biorców maj ą cych charakter praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę . Z uwagi na otwarty katalog praktyk, nie ma formalnych przeszkód aby zosta ł on rozszerzony tak ż e o dzia ł ania przedsi ę biorców, ograniczaj ą ce konkurencj ę czy te ż godz ą ce w interesy konsumentów. Dlatego te ż warunkiem niezb ę dnym w niniejszej sprawie jest wykazanie, i ż ze strony WSN nadu ż yciem pozycji dominuj ą cej o jakim mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla tego Szpitala by ł o zawarcie w umowie dzier ż awy prosektorium zapisu umo ż liwiaj ą cego pobieranie przez dzier ż awc ę prosektorium 5 op ł aty za trzeci ą dob ę przechowywania w prosektorium zw ł ok osób zmar ł ych w Szpitalu, co jest zachowaniem niezgodnym z prawem, którego nie móg ł by narzuci ć konsumentom w przypadku posiadania konkurencji na tym rynku. Natomiast warunkiem niezb ę dnym do uznania w tej sprawie, i ż M.Sz. nadu ż y ł pozycji dominuj ą cej i naruszy ł tym samym art. 8 ust. 1 tej ustawy, jest wykazanie, i ż pobieranie przez niego jako przez dzier ż awc ę prosektorium op ł aty za trzeci ą dob ę przechowywania w prosektorium zw ł ok osób zmar ł ych w WSN jest zachowaniem niezgodnym z prawem, którego nie móg ł by narzuci ć konsumentom w przypadku posiadania konkurencji na tym rynku. Oznacza to, i ż warunkiem niezb ę dnym w okoliczno ś ciach niniejszej sprawy jest ocena czy przechowanie w prosektorium przez trzeci ą dob ę od czasu zgonu, zw ł ok osób zmar ł ych w WSN powinno by ć wykonywane bezp ł atnie. Obecnie obowi ą zki szpitala dotycz ą ce post ę powania ze zw ł okami ludzkimi reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 1991r. o zak ł adach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 1991r. Nr 91, z pó ź n. zmian.). Stosownie do art. 18a ust. 1 tej ustawy, organizacj ę i porz ą dek procesu udzielania ś wiadcze ń zdrowotnych w zak ł adzie opieki zdrowotnej okre ś la regulamin porz ą dkowy. Regulamin ten ma okre ś la ć m.in. obowi ą zki Szpitala w razie ś mierci pacjenta. Ponadto zgodnie z art. 18a ust. 2 tej ustawy, regulamin ten nie mo ż e narusza ć praw pacjenta okre ś lonych w jej przepisach i wynikaj ą cych z przepisów odr ę bnych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zak ł adach opieki zdrowotnej, Szpital udziela pacjentom ś wiadcze ń zdrowotnych bezp ł atnie, za cz ęś ciow ą odp ł atno ś ci ą lub odp ł atnie za zasadach okre ś lonych w ustawie, przepisach odr ę bnych lub w umowie cywilnoprawnej. Wobec powy ż szego rozwa ż eniu w tej sprawie podlega czy przygotowanie zw ł ok do pochówku powinno si ę odbywa ć bezp ł atnie. Zasady finansowania ś wiadcze ń zdrowotnych okre ś la ustawa z dnia 27 sierpnia 2004r. o ś wiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze ś rodków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zmian.). Zgodnie z art. 2 ust.1 tej ustawy, do korzystania ze ś wiadcze ń opieki zdrowotnej maj ą prawo ś wiadczeniobiorcy wymienieni w przepisach tej ustawy. S ą to m.in. osoby obj ę te powszechnym, obowi ą zkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Osobom tym zgodnie z art. 33 ustawy o zak ł adach opieki zdrowotnej udziela si ę ś wiadcze ń nieodp ł atnie, za cz ęś ciow ą lub ca ł kowit ą odp ł atno ś ci ą . Je ż eli przepisy odr ę bne przewiduj ą odp ł atno ść za ś wiadczenia zdrowotne, stosuje si ę ceny urz ę dowe. Dlatego te ż w niniejszej sprawie nale ż y podda ć rozwa ż eniu czy przepisy szczególne lub odr ę bne reguluj ą zakres us ł ug zwi ą zanych z przygotowaniem zw ł ok do pochówku oraz ich odp ł atno ść . W my ś l art. 25a ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy, w razie ś mierci pacjenta, szpital ma obowi ą zek nale ż ycie przygotowa ć jego zw ł oki w celu ich wydania osobom uprawnionym do pochowania. Zakres czynno ś ci nale żą cych do obowi ą zków szpitala zwi ą zanych z przygotowaniem zw ł ok pacjenta do wydania osobom uprawnionym do pochowania, zgodnie z przepisami tej ustawy okre ś la odpowiednie rozporz ą dzenie wykonawcze. W dniu 25 listopada 2006r. wesz ł o w ż ycie rozporz ą dzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 pa ź dziernika 2006r. w sprawie post ę powania ze zw ł okami osób zmar ł ych w szpitalu. Do czasu wej ś cia w ż ycie tego rozporz ą dzenia, brak by ł o jednoznacznych przepisów prawnych reguluj ą cych obowi ą zki Szpitala w zakresie post ę powania ze zw ł okami ludzkimi. Dlatego te ż zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów (np. m.in. wyrok z dnia 20 lutego 2002r. sygn. akt XVII Ama 15/01, z dnia 21 sierpnia 2003r. sygn. akt XVII Ama 71/02, z dnia 28 stycznia 2004r. sygn. akt XVII Ama 19/03, z dnia 27 kwietnia 2005r. sygn. akt XVII Ama 7/04, z dnia 27 kwietnia 2005r. sygn. akt XVII Ama 9/04, z dnia 25 maja 2006r. sygn. akt XVII AmA 98/04 oraz sygn. akt XVII AmA 38/06 i z dnia 20 wrze ś nia 2006r. sygn. akt XVII Ama 97/05), nale ż a ł o oprze ć si ę na prawie zwyczajowym w tym zakresie. W wyrokach tych SOKiK zaj ął stanowisko, i ż w przesz ł o ś ci problem wykonywania us ł ug prosektoryjnych zmar ł ych w szpitalu, rozwi ą zywa ł a Instrukcja 35/61 Ministra Zdrowia i Opieki Spo ł ecznej w sprawie regulaminów szpitalnych (Dz. Urz. MZiOS Nr 13, poz. 89) z dnia 9 czerwca 1961r., zgodnie, z któr ą personel szpitala obowi ą zany by ł zw ł oki osób zmar ł ych w szpitalu przed w ł o ż eniem do trumny umy ć , ogoli ć , ubra ć w odzie ż dostarczon ą przez osoby uprawnione do 6 pochowania b ą d ź w odzie ż , w której zmar ł y przyby ł do szpitala. Ponadto zgodnie z zapisami tej instrukcji, zw ł oki osób zmar ł ych w szpitalu, wolno by ł o przechowywa ć w zasadzie nie d ł u ż ej ni ż 3 doby. Koszty wykonania powy ż szych czynno ś ci obci ąż a ł y szpital. Powy ż sza instrukcja posiada ł a charakter wewn ę trzny i obowi ą zywa ł a tylko jednostki organizacyjne podleg ł e organowi wydaj ą cemu taki akt. Instrukcja ta nie zosta ł a zast ą piona w ci ą gu 2 lat od wej ś cia w ż ycie Konstytucji (tak ą mo ż liwo ść przewiduje art. 241 Konstytucji) przez odpowiadaj ą ce jej tre ś ci ą rozporz ą dzenie, dlatego te ż nie obowi ą zywa ł a nawet w podleg ł ych Ministrowi Zdrowia jednostkach organizacyjnych. Poniewa ż brak by ł o przepisów reguluj ą cych zakres czynno ś ci dotycz ą cych przygotowania zw ł ok do pochówku oraz odp ł atno ś ci za te us ł ugi, wykonanie tych us ł ug nale ż a ł o ocenia ć w ś wietle art. 354 § 1 k.c., który stanowi ł , i ż d ł u ż nik powinien wykona ć zobowi ą zanie zgodnie z jego tre ś ci ą i w sposób odpowiadaj ą cy jego celowi oraz zasadom wspó łż ycia spo ł ecznego, a je ż eli istniej ą w tym zakresie ustalone zwyczaje - tak ż e w sposób odpowiadaj ą cy tym zwyczajom. Jak wynika ł o z powy ż ej przytoczonego, dotychczasowego orzecznictwa SOKiK oraz ustale ń Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów poczynionych na potrzeby post ę powa ń dotycz ą cych praktyk ograniczaj ą cych konkurencj ę na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych, szpitale w zdecydowanej wi ę kszo ś ci przypadków nie pobiera ł y op ł at za tzw. us ł ugi prosektoryjne w zakresie okre ś lonym w w/w Instrukcji tj. za przechowywanie zw ł ok przez okres do trzech dób, ich ubieranie oraz przygotowanie do pochówku. Potwierdza ł o to tez ę , ż e w ci ą gu kilkudziesi ę ciu lat obowi ą zywania w/w Instrukcji z 1961r. wykszta ł ci ł si ę zwyczaj, i ż w zakresie us ł ug dotycz ą cych przechowywania zw ł ok osób zmar ł ych w danym szpitalu posiadaj ą cym prosektorium, koszty tej us ł ugi ponosi szpital, który ś wiadczy te us ł ugi bezp ł atnie. O istnieniu takiego zwyczaju w tym zakresie ś wiadczy ł fakt, i ż nie pobieranie op ł aty za pierwsze trzy doby przechowywania zw ł ok w prosektorium by ł powszechnie akceptowany zarówno przez szpitale jak i przez spo ł ecze ń stwo co potwierdza bogate orzecznictwo S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w tym zakresie powo ł ane powy ż ej. Zgodnie z art. 354 § 1 k.c. w przypadku braku odpowiednich regulacji prawnych nale ż a ł o odwo ł a ć si ę do obowi ą zuj ą cego zwyczaju w tym zakresie. Natomiast zarówno z dotychczasowego orzecznictwa Prezesa UOKiK oraz SOKiK, wynika ł o i ż istnieje zwyczaj aby zw ł oki by ł y przechowywane przez okres do 3 dób i przygotowywane do pochówku bezp ł atnie. Nale ż y przyk ł adowo wskaza ć , na wyroki SOKiK z dnia 25.05.2006r. (sygn. akt XVII Ama 98/04 oraz sygn. akt XVII Ama 38/06), w których S ą d uzna ł , i ż ukszta ł towa ł si ę zwyczaj przechowywania bezp ł atnie zw ł ok osoby zmar ł ej, w przyszpitalnym prosektorium przez okres trzech dób, oraz obowi ą zek ich m.in. umycia, ubrania, golenia i zabezpieczenia. Zdaniem S ą du obowi ą zek przechowywania zw ł ok w prosektorium oraz ich przygotowania do pochówku jest logiczn ą kontynuacj ą opieki udzielanej osobie chorej przez Szpital. Konsekwencj ą uznania, ż e Szpital ma obowi ą zek przechowywania bezp ł atnie zw ł ok, jest uznanie, ż e podwykonawca Szpitala powinien wykonywa ć te obowi ą zki zgodne z t ą norm ą . W niniejszej sprawie oznacza to, i ż do czasu wej ś cia w ż ycie powy ż ej przywo ł anego rozporz ą dzenia Ministra Zdrowia w sprawie post ę powania ze zw ł okami osób zmar ł ych w szpitalu, zarówno WSN jak i M.Sz. nie mieli prawa do pobierania op ł at za przechowywanie w prosektorium przez okres do trzech dób zw ł ok osób zmar ł ych w Szpitalu. St ą d te ż pobieranie powy ż szych op ł at odbywa ł o si ę bez podstawy prawnej czyli by ł o bezprawne i stanowi ł o naruszenie art. 8 ust.1 ustawy antymonopolowej. Jednak ż e przepisy aktualnie obowi ą zuj ą cego od dnia 25 listopada 2006r. ww. rozporz ą dzenia Ministra Zdrowia, reguluj ą wprost, i ż szpital obowi ą zany jest zw ł oki osoby zmar ł ej przechowywa ć w ch ł odni nie du ż ej ni ż 48 godzin. Ponadto osoba wskazana w regulaminie porz ą dkowym szpitala jest obowi ą zana zw ł oki osoby zmar ł ej umy ć , ubra ć i wyda ć osobie uprawnionej do ich pochowania w stanie zapewniaj ą cym zachowanie godno ś ci osobie zmar ł ej. Z powy ż szego wynika, i ż czynno ś ci takie jak przechowywanie w ch ł odni przez okres do dwóch dób nale żą do obowi ą zków szpitala, nale ż y je traktowa ć jako kontynuacj ę ś wiadcze ń zdrowotnych i powinny by ć wykonywane bezp ł atnie. Konsekwencj ą uznania, ż e szpital ma obowi ą zek bezp ł atnego przechowywania zw ł ok oraz ich umycia i ubrania, jest uznanie, ż e podwykonawca szpitala tj. w tym przypadku dzier ż awca prosektorium powinien równie ż wykonywa ć te obowi ą zki zgodne z t ą norm ą , gdy ż zgodnie z art. 474 k.c. d ł u ż nik odpowiedzialny jest jak za w ł asne dzia ł anie lub zaniechanie za dzia ł ania i 7 zaniechania osób, z których pomoc ą zobowi ą zanie wykonywa, jak równie ż osób, którym wykonanie zobowi ą zania powierza. W okoliczno ś ciach niniejszej sprawy oznacza to, i ż istnieje obowi ą zek bezp ł atnego przechowywania zw ł ok osób zmar ł ych w tym Szpitalu przez okres dwóch dób oraz ich mycia i ubrania. Pozosta ł e natomiast us ł ugi tj. np. przechowywanie zw ł ok w ch ł odni przez okres d ł u ż szy ni ż dwie doby tj. przez trzeci ą dob ę w obecnym stanie prawnym mo ż e odbywa ć si ę za odp ł atno ś ci ą , gdy ż nie s ą to us ł ugi, które zgodnie z ww. rozporz ą dzeniem powinny by ć wykonywane bezp ł atnie. Tym samym od dnia 25.11.2006r. nie istnieje obowi ą zek bezp ł atnego przechowywania przez trzecia dob ę w prosektorium zw ł ok osób zmar ł ych w Szpitalu. Oznacza to, i ż od tego dnia M.Sz. mo ż e pobiera ć op ł aty za trzeci ą dob ę przechowywania zw ł ok w prosektorium. Dlatego te ż organ antymonopolowy uzna ł , i ż post ę powanie w zakresie uznania nadu ż ywania przez WSN oraz M.Sz. pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla WSN, poprzez pobieranie przez dzier ż awc ę prosektorium od rodzin i innych osób zlecaj ą cych pochówek zw ł ok osób zmar ł ych w ww. Szpitalu, op ł at za przechowywanie zw ł ok przez trzeci ą dob ę od czasu zgonu, jest bezprzedmiotowe. Stosownie do art. 80 ustawy antymonopolowej, w sprawach w niej nieuregulowanych, do post ę powania przed organem antymonopolowym stosuje si ę przepisy ustawy Kodeks post ę powania administracyjnego. Art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, ż e gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. „… Bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę przez rozstrzygni ę cie co do istoty. Przes ł anka umorzenia post ę powania mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania, co zostanie ujawnione dopiero w tocz ą cym si ę post ę powaniu, a mo ż e ona powsta ć tak ż e w czasie trwania post ę powania, a wi ę c w sprawie ju ż zawis ł ej przed organem administracyjnym…”. (B.Adamiak i J.Borkowski - Kodeks post ę powania administracyjnego - Komentarz C.H. BECK Warszawa 2005 str. 485). Z bezprzedmiotowo ś ci ą post ę powania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (wyrok NSA dnia 18 kwietnia 1995r. SA/ Ł d2424/94, ONSA 1996/80). Konsekwencj ą natomiast bezprzedmiotowo ś ci post ę powania jest jego obligatoryjne umorzenie. W niniejszej sprawie przes ł ank ą umorzenia post ę powania antymonopolowego, przemawiaj ą c ą za jego bezprzedmiotowo ś ci ą jest wej ś cie w ż ycie w dniu 25.11.2006r. rozporz ą dzenia Ministra Zdrowia w sprawie post ę powania ze zw ł okami osób zmar ł ych w szpitalu, zgodnie, z którego przepisami mo ż na pobiera ć op ł aty za przechowanie od trzeciej doby w prosektorium zw ł ok osób zmar ł ych w danym Szpitalu. Wobec powy ż szego brak jest podstaw do oceny czy pobieranie przez M.Sz. op ł aty za us ł ugi prosektoryjne tj. przechowywanie w prosektorium od trzeciej doby od czasu zgonu zw ł ok osób zmar ł ych w WSN, stanowi naruszenie przez Szpital oraz M.Sz. art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego te ż post ę powanie w sprawie nadu ż ywania przez WSN oraz M.Sz. pozycji dominuj ą cej na rynku ś wiadczenia us ł ug prosektoryjnych dla zw ł ok osób zmar ł ych w WSN, poprzez pobieranie przez dzier ż awc ę prosektorium od rodzin i innych osób zlecaj ą cych pochówek zw ł ok osób zmar ł ych w tym Szpitalu, co mo ż e by ć praktyk ą ograniczaj ą c ą konkurencj ę o jakiej mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nale ż y uzna ć za bezprzedmiotowe. Natomiast konsekwencj ą uznania bezprzedmiotowo ś ci tego post ę powania jest jego obligatoryjne umorzenie. St ą d te ż organ antymonopolowy orzek ł jak w punkcie I.1 i I.2 sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 78 ust. 1 ustawy antymonopolowej w zwi ą zku z art. 479(28) § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej dor ę czenia, za 8 po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach ALICJA KRAL 9