RKT-23/2011

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 02.09.2011r. RKT-61-02/11/HS/SB DECYZJA Nr RKT-23/2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Meritum - K. Piechówka, W. Kasperek Spółka Jawna z siedzibą w Bielsku-Białej, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działanie Meritum - K. Piechówka, W. Kasperek Spółka Jawna z siedzibą w Bielsku-Białej polegające na naruszaniu obowiązku wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, co jest niezgodne z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 9 marca 2011r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nakłada się na Meritum - K. Piechówka, W. Kasperek Spółka Jawna z siedzibą w Bielsku-Białej karę pieniężną w wysokości 1 159 PLN (słownie: tysiąca stu pięćdziesięciu dziewięciu złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się Meritum - K. Piechówka, W. Kasperek Spółka Jawna z siedzibą w Bielsku-Białej , kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 30 PLN (słownie: trzydziestu złotych), w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 2 Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z urzędu przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Meritum - K. Piechówka, W. Kasperek Spółka Jawna z siedzibą w Bielsku-Białej (zwanej dalej także Meritum, Spółką lub przedsiębiorcą) występuje naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm., zwanej dalej także uokik). W dniu 15 lutego 2011r. postanowieniem nr 1 (dowód: karta nr 1) wszczęte zostało z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Meritum bezprawnego działania noszącego znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającego na naruszaniu obowiązku wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, co mogło być niezgodne z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o ochronie niektórych praw konsumentów, a tym samym mogło naruszać art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W piśmie z dnia 8 marca 2011r. (dowód: karty nr 34-35) stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie powyższej praktyki przedsiębiorca wyjaśnił, co następuje: Wskazane zostało, iż dla oceny, czy w danym przypadku występuje praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów, konieczne jest ustalenie, iż działanie przedsiębiorcy jest działaniem bezprawnym oraz naruszającym zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawną praktyką przedsiębiorcy jest działanie, jak również zaniechanie, czyli niepodjęcie żadnych działań pomimo istnienia prawnego obowiązku działania. Ponadto bezprawnymi działaniami są nie tylko te działania, które są sprzeczne z prawem, ale również z dobrymi obyczajami oraz zasadami współżycia społecznego, które jako normy postępowania obowiązujące w obrocie gospodarczym winny być przestrzegane tak jak przepisy prawa. Bezprawne praktyki przedsiębiorców muszą być ponadto wymierzone w interesy zbiorowe konsumentów, czyli odnosić się do obecnych, przyszłych i potencjalnych konsumentów, a więc muszą naruszać prawa nieograniczonej i bliżej nieokreślonej liczby konsumentów. Wskazano, iż dopiero kumulatywne wystąpienie wszystkich tych przesłanek może powodować uznanie, że wystąpiła niedozwolona praktyka. Natomiast niespełnienie jednego z tych elementów powoduje niemożność stosowania przepisów uokik (cyt. za wyrokiem z dnia 22 lipca 2009r. Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, w sprawie o sygn. akt XVII Ama 26/09). W opinii przedsiębiorcy w niniejszej sprawie brak wręczania, w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, nie może zostać uznany za praktykę naruszającą prawa konsumentów z następujących względów: - stosowany wzorzec umowy zawiera pouczenie o możliwości odstąpienia od umowy zawieranej poza lokalem przedsiębiorstwa; - pouczenie zawiera odesłanie do strony internetowej Spółki, na której zamieszczono druk oświadczenia o odstąpieniu od umowy zawartej poza lokalem; - Spółka stosuje praktykę akceptacji wszelkich oświadczeń o odstąpieniu od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa – składanych w formie pisemnej bądź ustnej – o ile zostały złożone / wysłane przed upływem 10 dni od daty zawarcia umów – zgodnie z treścią pouczenia. 3 Zważywszy na powyższe, w opinii Spółki, brak wręczania druku oświadczenia nie narusza praw konsumentów, albowiem nie ogranicza konsumentom możliwości odstąpienia od zawartych umów. W celu udokumentowania tych wyjaśnień, Spółka przedstawiła przykładowe oświadczenia konsumentów o odstąpieniu od umów. W celu spełnienia wymogu formalnego, określonego w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, Spółka zobowiązała się do wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umów w przypadku zawierania ich poza lokalem przedsiębiorstwa. W kolejnym piśmie z dnia 17 czerwca 2011r. (dowód: karta nr 55) przedsiębiorca wyjaśnił, co następuje: Z dniem 8 marca 2011r. do stosowania został wprowadzony zmieniony wzór umowy oraz rozpoczęto wręczanie wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Przedmiotowe wyjaśnienia zostały potwierdzone przez umowę zawartą z konsumentem w dniu 9 marca 2011r. (dowód: karty nr 66-69). Pismem z dnia 3.08.2011r. (dowód: karta nr 79) przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o prawie do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Meritum - K. Piechówka, W. Kasperek Spółka Jawna z siedzibą w Bielsku-Białej jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dowód: karty nr 6-8). Na podstawie zgromadzonych dokumentów i informacji dokonano następujących ustaleń. Przedsiębiorca zawiera z konsumentami umowy o dochodzenie odszkodowań. Są one zawierane w siedzibie Spółki lub za pośrednictwem agentów zatrudnionych na podstawie umów agencyjnych lub zlecenia na terenie Polski (dowód: karta nr 5). Przedsiębiorca zawiera również umowy z konsumentami poza lokalem przedsiębiorstwa (dowód: karta nr 11). Wykorzystywany wzór umowy zawierał postanowienie: „ Na podstawie ustawy z dnia 02 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny wskazujemy, iż konsument może odstąpić od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa w terminie 10 dni od zawarcia umowy. Wzór oświadczenia o odstąpieniu znajduje się na stronie internetowej www.meritum- odszkodowania.pl ” (dowód: karty nr 24, 27, 31). W czasie prowadzenia niniejszego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany stosowanej praktyki poprzez zmianę postanowienia wzoru umowy. Powyżej przytoczone postanowienie otrzymało brzmienie: „ Na podstawie ustawy z dnia 02 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny wskazujemy, iż konsument może odstąpić od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa w terminie 10 dni od zawarcia umowy. Niniejszym potwierdzam, iż otrzymała/em wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy*. Wzór oświadczenia o odstąpieniu znajduje się również na stronie internetowej www.meritum- odszkodowania.pl ” (dowód: karty nr 56, 66). Oświadczenie, które Spółka zaczęła wydawać konsumentom otrzymało brzmienie: „ MERITUM – K. Piechówka, W. Kasperek Spółka jawna (…) Oświadczenie Na zasadzie art. 2 ustawy z dnia 02 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o 4 odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny niniejszym odstępuję od umowy o dochodzenie odszkodowania zawartej w dniu …. ” (dowód: karta nr 69). Przedmiotowa zmiana praktyki nastąpiła z dniem 8 marca 2011r. Zmiana treści wzorca umowy oraz wprowadzenie do stosowania wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, zostało potwierdzone przez dostarczenie kompletu dokumentów dotyczących umowy zawartej z konsumentem w dniu 9 marca 2011r. (dowód: karty nr 66-69). Na podstawie dokumentu: Informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2010, ustalono przychód Spółki osiągnięty w roku 2010, który wyniósł 1 287 780,25 zł (dowód: karty nr 71 i 72). W toku niniejszego postępowania Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 2 stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. W przypadku, gdy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu na podstawie art. 26 ust. 1 tej ustawy uznaje określoną praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku określonym w art. 27 ust. 1 ww. ustawy Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (art. 27 ust. 2 ww. ustawy). Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. 1 Konrad Kohutek: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 5 Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba prawna wykonująca działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż działa w formie spółki jawnej prowadzącej działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. W rozważanym przypadku doszło do zagrożenia interesu publicznego w sposób opisany w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Oceniane zachowanie przedsiębiorcy dotyczyło szerokiego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczyło ono wszystkich tych osób, które zawarły z przedsiębiorcą umowy o dochodzenie odszkodowań, jak i zagrażało interesom wszystkich jego potencjalnych klientów. Rozważane działanie przedsiębiorcy, o którym mowa w punkcie I godziło więc w zbiorowe interesy konsumentów. 6 Bezprawność działań Kolejną przesłanką, która musi być spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność działania przedsiębiorcy rozumiana jako sprzeczność działania z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Jako „sprzeczne z prawem” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/. W zakresie punktu I sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczyła naruszania obowiązku wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, który to wymóg wynika z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, a poprzez to praktyka ta była niezgodna z art. 24 ust. 1 i 2 uokik. Jak zostało wskazane w części zawierającej opis ustaleń faktycznych niniejszej sprawy, w zawierane z konsumentami umowy wpisane było postanowienie: „ Na podstawie ustawy z dnia 02 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny wskazujemy, iż konsument może odstąpić od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa w terminie 10 dni od zawarcia umowy. Wzór oświadczenia o odstąpieniu znajduje się na stronie internetowej www.meritum- odszkodowania.pl ” (dowód: karty nr 24, 27, 31). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, kto zawiera z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsumenta na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1, i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby); obowiązany jest także wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę. Powołany powyżej art. 2 ust. 1 stanowi, iż konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Uprawnienie to nie może być w żaden sposób uwarunkowane lub ograniczone umową. W przedmiotowej sprawie Spółka przekazuje konsumentom informację, iż „… konsument może odstąpić od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa w terminie 10 dni od zawarcia umowy ”. Tym samym Spółka informuje konsumentów, z którymi zawiera umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, o prawie do odstąpienia od umowy. Jednak jak wynika z powyżej przytoczonego przepisu ustawy, przedsiębiorca nie tylko ma obowiązek poinformować o prawie do odstąpienia, ale musi wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu. Istotne jest, iż ustawa określa również informacje, które taki wzór musi zawierać, a więc dane adresowe przedsiębiorcy. Przedsiębiorca informował konsumentów o adresie strony internetowej, z której przedmiotowe oświadczenie mogło zostać wydrukowane. Jednak w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, ustawa wprost stanowi, iż taki 7 wzór ma być wręczany konsumentom. Konieczność skorzystania z internetu w celu wydrukowania wzoru oświadczenia o odstąpieniu, należy uznać za zbyt uciążliwą. Tym samym, za niewystarczające w myśl ustawy należy uznać poinformowanie konsumentów o umieszczeniu takowego oświadczenia na stronie internetowej Spółki. Celem nakazania przedsiębiorcom zawierającym umowy poza lokalem przedsiębiorcy wręczania oświadczenia o odstąpieniu od takiego typu umów było ułatwienie konsumentom skorzystania z prawa do odstąpienia od umów. Obowiązek wręczenia takiego dokumentu powoduje, iż konsument nie musi zastanawiać się nad jego treścią. Przedmiotowy rodzaj umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa charakteryzuje się tym, iż konsument może mieć wątpliwości co do adresu na jaki powinien takie oświadczenie skierować. Również określenie w przedmiotowym wzorze oświadczenia adresu przedsiębiorcy, ma ułatwić konsumentom odstąpienie od umów. Zaniechanie wydawania wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy konsumentom naruszało ich ekonomiczne interesy. W konsekwencji tego zaniechania konsumenci zawierający umowy nie otrzymywali informacji o treści i formie takiego oświadczenia oraz o adresie na jaki powinni je wysyłać. W wyniku tej praktyki Spółki, konsumenci, którzy chcieli odstąpić od umowy, z uwagi na powyższe mogli nie skorzystać z ustawowych uprawnień. W tym przypadku skorzystanie przez konsumenta z prawa do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni powoduje, iż przedsiębiorca nie będzie żądał zapłaty opłat, którą mógłby żądać z tytułu rozwiązania umowy przez konsumenta z innych powodów. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszanie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie przedmiotowego postępowania przedsiębiorca przedstawił zmieniony wzorzec umowy, który jest wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami od dnia 8 marca 2011r. Zmiana treści wzorca umowy została potwierdzona przez dostarczenie kompletu dokumentów dot. umowy zawartej z konsumentem w dniu 9 marca 2011r. (dowód: karty nr 66-69). W treść wzoru umowy wpisane zostało postanowienie w brzmieniu: „ Na podstawie ustawy z dnia 02 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny wskazujemy, iż konsument może odstąpić od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa w terminie 10 dni od zawarcia umowy. Niniejszym potwierdzam, iż otrzymała/em wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy*. Wzór oświadczenia o odstąpieniu znajduje się również na stronie internetowej www.meritum-odszkodowania.pl ” (dowód: karty nr 56, 66). Równocześnie przedsiębiorca rozpoczął wręczenie powołanego w powyżej przytoczonym postanowieniu wzoru oświadczenia o odstąpieniu: „ MERITUM – K. Piechówka, W. Kasperek Spółka jawna (…) Oświadczenie Na zasadzie art. 2 ustawy z dnia 02 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny niniejszym odstępuję od umowy o dochodzenie odszkodowania zawartej w dniu …. ” (dowód: karta nr 69). Na podstawie powyżej opisanych podjętych przez przedsiębiorcę czynności polegających na rozpoczęciu wręczania konsumentom oświadczenia o odstąpieniu od umów oraz wprowadzeniu do treści wzorca umowy powyżej przytoczonego postanowienia, Prezes Urzędu uznał, iż Spółka wykonuje obowiązki nałożone na nią przez art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. 8 W związku z powyższym uzasadnione stało się uznanie na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 9 marca 2011r. Wobec powyższego należało orzec jak w pkt. I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może skorzystać z uprawnienia do nałożenia na przedsiębiorcę stosującego praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszania celowo, czy też nieumyślnie. Dlatego też Prezes Urzędu ma prawo nałożyć karę pieniężną z tytułu stosowania praktyki, gdy narusza ona interesy konsumentów bez względu na to, czy przedsiębiorca ponosi winę za jej stosowanie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszania przepisów ustawy, a także uprzednie naruszanie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Zawodowy (profesjonalny) charakter świadczenia usług wymaga prowadzenia działalności w sposób zapewniający poszanowanie dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów, co wiąże się z respektowaniem obowiązujących przepisów prawa. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, tj. w 2010r. (dowód: karty nr 71, 72). Przychód osiągnięty przez Spółkę w 2010r. wyniósł 1 287 780,25 zł w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to 128 778,025 zł. Prezes Urzędu uznał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałożenia na przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu naruszenia stwierdzonego w punkcie I sentencji decyzji polegającego na niewręczaniu konsumentom oświadczenia o odstąpieniu od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, który to obowiązek wynika z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Biorąc pod uwagę fakt, iż przedmiotowe zaniechanie naruszało interesy konsumentów Prezes Urzędu za celowe uznał nałożenie na przedsiębiorcę kary pieniężnej, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wyliczając wysokość kary, w tym określając wagę naruszenia Prezes Urzędu wziął pod uwagę bezpośredni wpływ stosowania zakwestionowanej praktyki na pogorszenie się sytuacji konsumentów w stosunku do praw przyznanych im przez przepisy prawa. Analizując powyższą sytuację, stwierdzone zostało, iż przedsiębiorca dopuścił, się stosowania przedmiotowej praktyki na etapie zawarcia kontraktu z wpływem na jego wykonanie. Nakładając karę pieniężną określoną w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokik, Prezes Urzędu bierze pod uwagę spełnienie przesłanki określonej w ww. przepisie tj. uznanie, iż naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność wzięcia pod uwagę przesłanki winy w przypadku stosowania kar pieniężnych określonych w art. 106 ust. 1 pkt 4 uokik wynika bezpośrednio z treści tego przepisu. Jednak z uwagi na fakt, iż w umowach zawieranych z konsumentami zamieszczana była informacja o źródle z którego konsument może pobrać wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, Prezes Urzędu uznał, że zachowanie Spółki należy traktować jako nieumyślne naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku postępowania nie stwierdzono bowiem, aby przedsiębiorca miał 9 świadomość, iż swoim działaniem celowo narusza zbiorowe interesy konsumentów. Stąd nie można Spółce przypisać umyślności działania. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę fakt, iż zakwestionowana praktyka jest stosowana od lipca 2007r. (dowód: karta nr 55). Ponieważ okres ten przekraczał rok, można było uznać, iż praktyka ta była stosowana długotrwale. W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń. W przypadku zakwestionowanej praktyki w pkt I sentencji decyzji kwotę bazową ustalono na poziomie 1 288 PLN (słownie złotych: tysiąc dwieście osiemdziesiąt osiem), co stanowi 0,1% przychodu osiągniętego przez przedsiębiorcę. Wyliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu wziął pod uwagę okoliczność łagodzącą. Istotne jest, iż w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania przedsiębiorca rozpoczął wręczanie konsumentom wzorca oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Dodatkowo zmodyfikował warunki umowy, wykorzystywane przy zawieraniu i realizacji umów z konsumentami. Podjęte przez przedsiębiorcę działania w przedmiotowej sprawie zostały uznane za wystarczające do stwierdzenia zaniechania stosowania zakwestionowanej w punkcie I sentencji decyzji praktyki. Procent obniżeń zastosowany z uwagi na występującą w sprawie okoliczność łagodzącą wyniósł w przypadku przedmiotowej praktyki 30%. Obliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu uwzględnił również okoliczność obciążającą, tj. krajowy zasięg stosowanej praktyki. W związku z powyższą okolicznością wysokość kary podwyższono o 20% (dowód: karta nr 55). W oparciu o powyższe przesłanki ostatecznie wysokość kary obniżono o 10%. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 1 159 PLN (słownie: tysiąca stu pięćdziesięciu dziewięciu złotych), co stanowi 0,09% osiągniętego przez przedsiębiorcę w 2010r. przychodu oraz 0,9% maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest ona adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań przedsiębiorcy. Wobec powyższego należało orzec jak w pkt. II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Postępowanie przeciwko przedsiębiorcy w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu. Na podstawie ustaleń dokonanych w trakcie postępowania w punkcie I sentencji decyzji stwierdzone zostało naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania dla Prezesa Urzędu są wydatki w wysokości 30 PLN związane z korespondencją prowadzoną z przedsiębiorcą. W związku z powyższym, Prezes Urzędu 10 postanowił obciążyć przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 30 PLN (słownie: trzydziestu złotych). Wobec powyższego orzeka się jak w punkcie III sentencji decyzji. Na podstawie art. 264 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w zw. z art. 83 i 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i § 2 k.p.c., przedsiębiorcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn